Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-1-14 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 08-32/395-132
Karar Tarihi : 8.5.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Özgür BAL, Erdem AYGÜN
C. ŞİKAYET EDEN : Şahin KINAŞ
Şahinfoto, Mersin
D. HAKKINDA İLK İNCELEME 20
YAPILANLAR : - Kodak Near East Inc. (Türkiye Şubesi)
Eski Üsküdar Yolu İçerenköy Cad. No:10 VIP Center,
Kat:3. Kozyatağı / İstanbul
- Eftaş Elektronik Fotoğraf Tic. ve San. A.Ş.
Orman Sokak No:1 Kuruçeşme / İstanbul
- Ocak Elektronik San. Ürünleri Paz. Ltd. Şti.
Kavacık Mah. Serpil Sok. No:42 Beykoz / İstanbul
- Burla Makine Tic. Yat. A.Ş.
Bankalar Caddesi No:23, 34420 Karaköy / İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Kodak Near East Inc.’nin distribütörlük anlaşmaları
gereğince Kodak marka ürünlerin yetkili dağıtıcısı olan Eftaş Elektronik Fotoğraf
Tic. ve San. A.Ş., Ocak Elektronik San. Ürünleri Paz. Ltd. Şti., Burla Makine Tic.
Yat. A.Ş. unvanlı firmaların kendi bölgeleri dışına pasif satış yapmadıkları ve bu
yetkili dağıtıcıların satış fiyatlarının Kodak Türkiye Şubesi tarafından belirlendiği
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kurum kayıtlarına intikal eden e-postada şikayetçi;
Kendisinin Mersin’de fotoğrafçılık yaptığı, fotoğraf stüdyosunda Kodak marka
ürünler kullandığı ve kullandığı Kodak marka fotoğraf kimyasallarının ancak 40
Kodak marka ürünler ile uyumlu olduğu,
Kodak marka ürünlerin üç adet yetkili dağıtıcı tarafından piyasaya sunulduğu,
Söz konusu dağıtıcılar olan Ocak Elektronik San. Ürünleri Paz. Ltd. Şti. (Ocak
Elektronik), Eftaş Elektronik Fotoğraf Tic. ve San. A.Ş. (Eftaş Elektronik) ve
Burla Makine Tic. Yat. A.Ş. (Burla Makine)’nin aralarında anlaşma yaptıkları,
kendi münhasır bölgelerine satış yaptıkları ve kendi bölgeleri dışından gelen
pasif satış tekliflerini kesinlikle kabul etmedikleri ve tekel oluşturdukları,
08-32/395-132
2
Mersin ilinin yetkili dağıtıcısı olan Eftaş’ın fiyatları dilediği gibi artırdığı, kargo
ücretini alıcıya ödettiği
iddialarına yer verilerek konuyla ilgilenilmesi talep edilmiştir. 50
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 22.1.2008 tarih ve 474 sayı ile giren
başvuru üzerine, düzenlenen 7.3.2008 tarih, 2008-1-14/İİ-08-ÖB sayılı İlk İnceleme
Raporu, 7.3.2008 tarih, REK.0.05.00.00-110/35 sayılı Başkanlık Önergesi ile Rekabet
Kurulu’nun 13.3.2008 tarih ve 08-24 sayılı toplantısında görüşülerek dosya konusuna
yönelik önaraştırma açılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan incelemeler
sonucunda düzenlenen 30.4.2008 tarih, 2008–1–14/ÖA–08-ÖB sayılı Önaraştırma
Raporu, 1.5.2008 tarih, REK.0.05.00.00-110/57 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-32
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
60
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Kodak Near East Inc. Türkiye Şubesi
ve bayilerinin, fotoğraf kağıtları ve kimyasalları pazarında pasif satışlara izin
vermedikleri ve yeniden satış fiyatlarının belirlendiği yönünde bir bulguya ulaşılamadığı
ve bu nedenle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı, şikayetin reddedilmesi gerektiği
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 70
Şikâyet dilekçesine konu olan ürünler fotoğraf kimyasalları ve kâğıtlarından
oluşmaktadır. Şikâyetçi, fotoğraf stüdyosu sahibi olup, bireysel olarak çekilen
fotoğrafların kart ya da film ile getirilmesinin ardından kâğıda basımı ve stüdyoda
çekilen fotoğrafların baskısının yapılması ile iştigal etmektedir. Bahsi geçen işlemler
sırasında gerekli olan sarf malzemelerinin temininde yaşadığı sıkıntılar başvurunun
esasını oluşturmaktadır.
Fotoğrafların basımı, işlemleri yapabilen makinede (minilab1, kiosk2 vb.) gerekli sarf
malzemelerinin kullanımı ile mümkün olabilmektedir. Şikâyete konu ürünler de bahsi 80
geçen sarf malzemeleri arasında yer alan fotoğraf kimyasalları ve kâğıtlarından
oluşmaktadır.
Fotoğraf kimyasalları, kâğıdın üstüne baskı yapmak için gerekli olan kimyasal
bileşenlerden oluşmaktadır. Fotoğraf kâğıtları ise normal kâğıtlardan farklı olarak üzeri
kimyasal bir şeritle kaplanmaktadır. Bu nedenle her iki ürün farklı olarak
değerlendirilmektedir. Örneğin, yazıcılarda kullanılan kartuş ve kâğıt gibi,
fotoğrafçılarda da fotoğraf kimyasalları ve kâğıtları ayrı kullanılan sarf malzemeleridir.
Baskının yapılacağı makineye göre de kâğıt ve kimyasallar değişebilmektedir.
Minilabda ve kiosklarda kullanılan sarf malzemeleri farklılık gösterebilmektedir. Ancak
başvuruda esasen “minilablarda kullanılan fotoğraf kâğıtları” ve “fotoğraf kimyasalları” 90
şikâyete konu edildiği için ilgili ürün pazarı olarak söz konusu ürünler değerlendirilmeye
alınmıştır.
1 Minilab, fotoğrafların işlenmesi ve basımını yapabilen küçük “fotoğraf laboratuarı” olarak tanımlanabilecek
makinelerdir. İçerisine yerleştirilen kâğıt ve kimyasallar ile işlemden geçen fotoğraflar, kısa süre içerisinde
basılabilmektedir.
2 Kiosklar, dijital kart, CD ya da cep telefonu gibi dijital görüntülerin saklandığı ortamlardan doğrudan baskı
alınabilen ve son dönemde ortaya çıkan yeni ve küçük fotoğraf baskı cihazlarıdır. Kiosklardan kişiler kendileri baskı
yapabilmektedir.
08-32/395-132
3
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyete konu olan eylemin gerçekleştiği pazarlarda şirketlerin ürünlerinin satış ve
dağıtımının ülke çapında yapılması ve ilgili ürün pazarındaki rekabet koşulları
açısından farklılık gösteren bölgeler bulunmamasından dolayı coğrafi pazar “Türkiye
Cumhuriyeti sınırları” olarak belirlenmiştir.
I.2. Değerlendirme 100
Şikâyet dilekçesi ekinde gönderilen ve şikâyetçi ile Ocak Elektronik arasında yapılan e-
posta yazışmasından, Ocak Elektronik tarafından şikâyetçinin pasif yoldan ürün satın
alma teklifinin Kodak Türkiye ile yaptıkları bölgesel distribütörlük anlaşmasına
dayanılarak reddedildiği, şikâyetçinin Mersin ilini de kapsayan bölgenin distribütörü
olan Eftaş Elektronik’e yönlendirildiği, ayrıca şikâyetçinin pasif satın alma teklifinin ve
verilen cevabın hem Kodak Türkiye hem de Eftaş Elektronik’e ait e-posta adreslerine
de gönderilmiş olduğu anlaşılmaktadır. Ayrıca, ilk inceleme sürecinde her üç
dağıtıcının da Kodak tarafından verilen ve uygulanmasının zorunlu olduğu bir fiyat
listesini uyguladığı, bir diğer ifade ile fiyatlarının Kodak tarafından belirlendiği ve 110
aralarında fiyat farklılığı olmadığına ilişkin iddialar da yer almaktadır. Dolayısıyla,
yapılan incelemeyi; “pasif satışın kısıtlanması” ve “yeniden satış fiyatının tespiti” olarak
iki başlık altında toplamak mümkündür.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile rekabeti kısıtlar nitelikteki anlaşmalar
yasaklanmıştır. Aynı Kanun’un 5. maddesi ile anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birliği kararlarının 4. madde ile getirilen yasaklamalardan muaf tutulabilmesinin
koşulları belirlenmiştir. Söz konusu maddenin son fıkrasına göre Rekabet Kurulu belli
konulardaki anlaşma türlerine bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve
bunların şartlarını gösteren tebliğler çıkarabilir. Nitekim Rekabet Kurulu 2002 yılında 120
“2002/2 sayılı dikey anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”ni çıkarmıştır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamını belirleyen 2. maddesinde “Üretim veya dağıtım
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında
belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan
anlaşmalar” dikey anlaşmalar olarak tanımlanmıştır. 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair Kılavuz’da (Kılavuz) bir
anlaşmanın dikey anlaşma sayılabilmesi için anlaşmaya iki veya daha fazla
teşebbüsün taraf olması, tarafların üretim veya dağıtımın farklı seviyelerinde faaliyet
gösteriyor olması, anlaşmanın belirli mal ve veya hizmetlerin alımı, satımı veya 130
yeniden satımı amacıyla yapılmış olması gerekmektedir.
Dikey anlaşmalar “Tebliğde belirtilen koşulları taşıması kaydıyla, 4054 sayılı Kanun’un
4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanunun 5 inci maddesinin üçüncü fıkrasına
dayanılarak grup olarak muaf “ tutulmuştur.
Anılan Tebliğin 4. maddesi “Aşağıda sayılan rekabeti doğrudan veya dolaylı olarak
engelleme amacı taşıyan sınırlamaları içeren dikey anlaşmalar bu Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanamaz” hükmünü içermekte ve aynı maddenin (c) bendinde
“perakende seviyesinde faaliyet gösteren sistem üyelerinin son kullanıcılara 140
yapacakları aktif veya pasif satışların kısıtlanması“ muafiyetten yararlanamayacak
anlaşmalar kapsamında sıralanmaktadır.
08-32/395-132
4
Kılavuz’da teşebbüslere münhasır bir bölge veya müşteri grubu vermek suretiyle
tanınan korumanın mutlak bir koruma olmadığı, alıcı teşebbüslerin kendilerine tahsisli
bölgeye veya müşteri grubuna satış yaparken sisteme dâhil diğer alıcıların ancak aktif
rekabetinden korunabileceği belirtilmiştir. Ayrıca, sağlayıcı teşebbüsün, kendisine veya
bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bölgeye ya da müşteri grubuna yapılacak aktif
satışları kısıtlayabileceğinin ve bu bölgeye veya müşteri grubuna yapılacak pasif
satışların kısıtlanmasının ise anlaşmayı grup muafiyeti dışına çıkartan bir durum olarak 150
değerlendirileceği vurgulanmıştır.
Kılavuz’da başka bir alıcının münhasır bölgesindeki veya münhasır müşteri grubundaki
münferit müşterilere mektup veya ziyaret gibi doğrudan pazarlama yöntemleriyle
gerçekleştirilen satışlar, diğer bir alıcının bölgesinde satış yeri veya dağıtım deposu
kurmak, başka bir alıcıya tahsis edilmiş bölgedeki veya müşteri gruplarındaki
müşterileri doğrudan hedefleyen reklâmlar veya promosyonlar “aktif satış” yöntemleri
arasında sayılmıştır.
Öte yandan, Tebliğ’e göre “…başka bir alıcının bölgesindeki veya müşteri grubundaki 160
müşterilerden gelen ve alıcının aktif çabaları neticesi olmayan talepleri karşılamak,
alıcı malın teslimatını müşterinin adresine götürerek yapsa dahi, “pasif satış” anlamına
gelmektedir”.
Ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi 1. fıkrası (a) bendine göre “Alıcının kendi
satış fiyatını belirleme serbestîsinin engellenmesi” dikey anlaşmaları grup muafiyeti
kapsamı dışına çıkarmaktadır.
Raportörlerce önaraştırma sürecinde Kodak, Burla Makine, Eftaş Elektronik ve Ocak
Elektronik’te yapılan incelemelerde tutulan tutanaklardan elde edilen bilgi ve 170
belgelerden;
Kodak’ın, fotoğraf kimyasalları ve kâğıtlarını, 2008 yılı öncesinde Türkiye
genelinde, herhangi bir münhasır bölge oluşturmadan tüm bayilerinin
dağıtmasına izin verdiği,
2008 yılında ise talepteki daralma nedeniyle dağıtım ağını değiştirmek istediği
ve bu yönde çalışmalar yaptığı,
Türkiye genelinde bayi sayısını üçe indirerek münhasır bölgelerin oluşturulmak
istendiği,
Mevcut durumda Kodak ile belirlenen üç bayi arasında sözleşme yapmaya
çalışıldığı, taraflar arasında henüz bir mutabakatın oluşmadığı, sözleşme 180
taslaklarının nihai olarak düzenlenmediği,
Yeni dağıtım sisteminin kurulması aşamasında her üç bayinin de, kendilerine
tahsis edilmesi planlanan bölgelerin dışına satış yaptıkları,
Ankara’dan gelen ve yeni açılması planlanan fotoğraf stüdyosu için gereken
ürün talebinin Burla’ya yönlendirildiği, zira yeni açılacak stüdyo için gerekli baskı
makinelerinin Eftaş ve Ocak tarafından satılmadığı,
Eski müşteriler tarafından gelen taleplerin bazen, müşterinin bulunduğu bölgeye
bakması planlanan bayiye yönlendirilebildiği, ancak müşterinin talebinin devam
etmesi durumunda ürün gönderdikleri,
08-32/395-132
5
Ayrıca, her üç bayinin sattıkları diğer ürünler nedeniyle Türkiye genelinde pek 190
çok ilde aktif olarak faaliyette bulundukları, bu nedenle kendisine gelen
taleplerin pasif satış olarak değerlendirilmeyebileceği,
Kodak tarafından yayınlanan fiyatların tavsiye niteliğinde olduğu, yapılan
satışlarda müşterinin ödeme gücü, alım miktarı ve vadeye göre nihai satış
fiyatlarının ve ıskontoların değiştiği, yapılan ıskontolarda herhangi bir sınır
getirilmediği,
anlaşılmaktadır.
Şikayete konu Kodak bayilerinin satış bölgeleri genel olarak sırasıyla Eftaş Elektronik
için Ege Bölgesi ile Orta ve doğu Anadolu Bölgeleri, Ocak Elektronik için Trakya, 200
İstanbul, Batı ve Doğu Karadeniz ile Doğu Anadolu’nun bir kısmı, Burla Makine için ise
İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri şeklinde ifade edilmiştir. Söz konusu üç bayiden
alınan fatura örnekleri incelendiğinde kendilerine tahsis edildiği bildirilen bölgeler
dışına da satışta bulundukları ve bu satışlarda farklı fiyat ve ıskonto oranlarının
uygulandığı açıkça görülmektedir.
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde, Kodak’ın bayileri ile yaptığı anlaşmalar ile
müşterilerden gelen pasif satış taleplerinin karşılanmasına izin verilmemesi ve yeniden
satış fiyatlarının tespit edilmesi gibi bir durumun mevcut olmadığı kanaatine
ulaşılmaktadır. 210
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, dosya konusu iddialara ilişkin
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİGİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy