Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-89
Karar Sayısı : 08-35/464-164
Karar Tarihi : 27.5.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, 10
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Sinan BOZKUŞ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Logo Yazılım Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Bayar Cd. Şehit İlknur Keleş Sk. Duralplaza No:3 K:2
Kozyatağı/İstanbul
Temsilcileri: Av. Haluk İNANICI, Av. Mahmut KOÇKAN
Mahmut Yesari Cd. No:47 34718 Koşuyolu Kadıköy/İstanbul
20
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli Mali
Müşavirler Odaları Birliği
Gençlik Cd. No:107 06570 Anıttepe/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Serbest Muhasebeci Mali Müşavirler ve Yeminli
Mali Müşavirler Odaları Birliği (TÜRMOB)’nin üyelerine LUCA markalı yazılım
satmak ve bu yazılıma ilişkin ücretsiz destek hizmeti sunmak suretiyle 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal ettiği
iddiası. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, TÜRMOB’un 3568 sayılı Kanun
kapsamında bir meslek birliği olduğu ve rekabet hukuku bağlamında teşebbüs birliği
olduğu, üyelerine kendisinin hazırlatmış olduğu “LUCA Mali Müşavir” ve “LUCA Ticari
Paket” isimli iki farklı yazılımı sattığı, TESMER isimli staj eğitim merkezinde söz
konusu programları stajyerlere kullandırdığı ve stajyerlerin staj bitiminden itibaren
eğitimini aldıkları bu programları satın almak istedikleri, ancak uygulamanın LUCA
dışında program üreten firmaları zor durumda bıraktığı ve bu firmaları piyasa dışına
iteceği iddia edilmiştir.
Dilekçede, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında TÜRMOB’un “mali müşavir,
yeminli müşavir ve serbest muhasebeci hizmetleri pazarı”nda hâkim durumda 40
bulunduğu, 3568 sayılı yasa ile kendisine bilgisayar programı temin etmek,
geliştirmek gibi bir görev verilmediği, ancak anılan Birliğin LUCA Mali Müşavir isimli
paketi tüm Serbest Muhasebeci Mali Müşavir (SMMM) ve Yeminli Mali Müşavir
08-35/464-164
2
(YMM)’lere satmak istediği, aynı işlevleri yerine getirebilecek olan yazılım ürünlerinin
tanıtımını dahi kabul etmediği ve kendisine rakip olarak gördüğü ürünleri TÜRMOB
üyelerinin hizmet alanına sokmamaya çalıştığı iddia edilmektedir. Şikayetçi
tarafından ayrıca, anılan eylemlerin yanı sıra TÜRMOB’un Mali Müşavir Paketini
kiralayanlara yazılım destek hizmetini ücretsiz olarak verdiği, ancak bu hizmetin
gerçekten ücretsiz mi yoksa kira ücretinin içinde mi olduğunun kesin olarak
bilinemediği ifade edilmiş ve hâkim durumda bulunan TÜRMOB’un ilgili pazarda 50
yazılım destek hizmetini ücretsiz vererek yıkıcı fiyat uyguladığı ve rakip ürünler
karşısında avantajlı duruma geçtiği iddia edilmiştir. Dilekçede, TÜRMOB’un, ayrıca
“Asgari Geçim İndirimi Modülü”nü ücretsiz olarak vermesinin de hâkim durumun
kötüye kullanılması olduğu belirtilmiştir.
Öte yandan, KOBİ Muhasebe yazılımları pazarında TÜRMOB’un hâkim durumda
olduğu iddia edilemeyecekse de anılan Birliğin “mali müşavir, yeminli müşavir ve
serbest muhasebeci hizmetleri pazarı”nda sahip olduğu hâkim durumunu bu alanda
kötüye kullandığı ve 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (d) bendini ihlal ettiği iddia
edilmektedir.
Bunların yanı sıra şikayetçi tarafından, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında 60
LUCA isimli mali müşavir setinin üyelere kiralanması/satışı işleminin yönetim kurulu
kararıyla gerçekleşmesi nedeniyle bu kiralama işleminin bir teşebbüs birliği kararı
olduğu, TÜRMOB’un kendi üyelerine LUCA’yı satmak ve rakip ürünleri TÜRMOB’dan
içeri sokmamak suretiyle bu ürün alanında rekabeti bozacak bir davranış içinde
olduğu, muhasebe yazılımının satış fiyatını belirlemekle birlikte Kanun tarafından
kendisine böyle bir görev verilmemesine rağmen bizzat geliştirmek ve satmak
suretiyle bu alanda mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatını tespit etmiş olduğu,
kamunun kendisine vermiş olduğu güçle piyasayı tamamen ele geçirmek istediği, mal
veya hizmetlerin arz ya da talep miktarını piyasa dışından mesleki teşekkül
tarafından belirlendiği, rakip teşebbüslerin faaliyetlerinin zorlaştırıldığı iddia 70
edilmektedir.
Şikâyetçi, son olarak Soruşturma ve Karar alma sürecinin uzunluğu dikkate
alındığında rakip ürünlerin piyasadan çıkmasının kaçınılmaz olduğunu ve büyük
zarar doğacağını, bu bağlamda 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi uyarınca
TÜRMOB’un yukarıda sayılan eylemleri üzerinde geçici tedbir kararı verilmesini talep
etmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.4.2008 sayı tarih, 2377 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 16.5.2008 tarih, 2008-4-89/İİ-08-MH sayılı İlk İnceleme
Raporu, 21.5.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/130 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-35
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 80
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, şikâyet konusunu oluşturan iddialarla ilgili
olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma
açılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
08-35/464-164
3
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikâyet dilekçesinde yer alan iddialar temel olarak iki alanda yoğunlaşmaktadır. 90
Bunlardan ilki SMMM ve YMM’ler için geliştirilen yazılımlar, diğeri ise KOBİ’ler için
geliştirilen yazılımlardır.
SMMM ve YMM’ler için geliştirilen programların bu alanda faaliyet gösterenlerin özel
gereksinimleri için ayrı olarak tasarlanması ve geliştirilmesi gerekmektedir. Vergi
mevzuatı ve Maliye Bakanlığı’nın güncel düzenlemelerin takip edilmesi ve bunlara
uygun modüllerin oluşturulması önem taşımaktadır. Dolayısıyla yazılım firmalarının
bu alanda uzmanlaşmaları, mevzuatı yakından takip etmeleri ve bu doğrultuda
yazılımlarını güncellemeleri gerekmektedir. Bu bağlamda, sektöre özgü hazırlanan
yazılımlardan elde edilen faydanın diğer yazılımlardan elde edilemeyeceği, diğer
yazılımların YMM ve SMMM’lere yönelik yazılımları ikame edemeyeceği 100
anlaşılmaktadır.
Öte yandan şikâyet dilekçesinde yer verilen ve KOBİ’ler için özel olarak geliştirilen
yazılımların bu tür şirketlerin gereksinimlerini karşılayabilecek fatura takibi, stok takibi
gibi modülleri içermesi gerekmektedir. Dolayısıyla söz konusu yazılımların da ikamesi
bulunmamaktadır.
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarı "SMMM ve YMM’lere yönelik
yazılım pazarı" ve “KOBİ’lere yönelik yazılım pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili ürün pazarlarındaki rekabet koşullarının ülke çapında homojen olması nedeniyle,
ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak tespit edilmiştir. 110
I.2. Raportörlerce Yapılan Görüşmeler
Rehber Bağımsız Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. yetkilisi Eray
KÜÇÜKKOCAOĞLU, LUCA isimli muhasebe programıyla daha önce
karşılaşmadığını, bu konuda piyasada onlarca programın olduğunu ve kullanıldığını,
gerek firma olarak gerek denetimleri sırasında TÜRMOB’dan bu programın
kullanılmasıyla ilgili olarak herhangi bir yönlendirme ya da duyum almadıklarını, bu
konuda muhasebe firmalarının istedikleri programı seçtiklerini düşündüğünü
belirtmiştir.
A-1 Yeminli Mali Müşavirlik ve Bağımsız Denetim A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı
Abdullah BULUM, aynı şekilde, muhasebe programı seçimi ve kullanımı konusunda 120
TÜRMOB’un herhangi bir yönlendirmesinden haberdar olmadıklarını, bu konuda
serbest karar verdiklerini belirtmiştir.
Ayrıca Göksu SMMM Ltd. Şti. sahibi ve muhasebeci Kamil GÖKSU, TÜRMOB’un
LUCA isimli eğitimini verdiğini ve tanıtımını yaptığını ancak bu programın kullanılması
konusunda herhangi bir yönlendirme ya da baskıyla karşılaşmadıklarını, kendisinin
uzun yıllardır Licon isimli bir programı kullandığını belirtmiştir.
08-35/464-164
4
Ser & Berker Bağımsız Denetim ve Yeminli Mali Müşavirlik A.Ş. yetkilisi Murat
TOKMAKKAYA’da 100’ün üzerinde firmanın muhasebe departmanıyla çalıştıklarını,
bunların bir kısmının TÜRMOB üyesi olduğunu, LUCA programının ismini ilk kez
duyduğunu, genellikle firmaların kendi muhasebe programlarını oluşturduklarını, 130
piyasada da birçok programın satıldığını, gerek firma olarak gerek denetimleri
sırasında TÜRMOB’dan bu programın kullanılmasıyla ilgili olarak herhangi bir
yönlendirme ya da duyum almadıklarını, bu konuda muhasebe firmalarının istedikleri
programı seçtiklerini düşündüğünü belirtmiştir.
I.3. Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinde TÜRMOB’un eylemlerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6.
maddelerini ihlal ettiği iddia edilmekte ve Kanun’un 9. maddesi uyarınca geçici tedbir
kararı verilmesi talep edilmektedir.
Şikâyet konusu iddialar TÜRMOB’un LUCA isimli web tabanlı muhasebe ve KOBİ
programı üretiminin sektörde yer alan diğer yazılım firmalarını zor durumda bıraktığı 140
ve önlem alınmazsa pazar dışına iteceği şeklindedir. TÜRMOB, tüzel kişiliğe sahip,
kamu kurumu niteliğinde bir meslek örgütü olup rekabet hukuku bağlamında bir
teşebbüs birliği olarak kabul edilmektedir. TÜRMOB, ilgili Kanun’un kendisine verdiği
yetkiler doğrultusunda mesleğin gelişimini sağlamak amacıyla çeşitli faaliyetler
yürütmektedir. Kanun’un 28. maddesinde kuruluş amaçları dışında Birliğin faaliyette
bulunması yasaklanmış ve bu tür faaliyette bulunduğu tespit edilen sorumlu organlar
hakkında Kanun’un 15. maddesine göre, görevlerine son verilmesine ve yerlerine
yenilerinin seçilmesine, Maliye Bakanlığının veya bulundukları yer Cumhuriyet
Başsavcılığının istemi üzerine, o yerdeki asliye hukuk mahkemesince basit usule
göre yargılama yapılarak karar verileceği ve davanın en geç üç ay içinde 150
sonuçlandırılacağı hükme baplanmıştır. TÜRMOB’un LUCA isimli yazılım
geliştirmesinin kuruluş amaçları dışında faaliyet göstermesi anlamına gelip gelmediği
4054 sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirilebilecek bir husus değildir. Dolayısıyla
şikâyet dilekçesinde yer alan TÜRMOB’un kuruluş amaçları dışında faaliyette
bulunduğu iddiasının 4054 sayılı Kanun kapsamında değil 3568 sayılı Kanun’un ilgili
hükümleri doğrultusunda çözümlenmesi gerektiği kanaatine ulaşılmıştır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
dogrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
tasıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan … tesebbüs
birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” olduğu hüküm altına 160
alınmaktadır. Bu bağlamda TÜRMOB’un faaliyetlerinin 4. maddeyi ihlal ettiğinin öne
sürülebilmesi için rekabete aykırılık amacı veya etkisi olup olmadığının ortaya
konması gerekmektedir. Sikâyet konusu faaliyetlerin gerçekleştirildiği YMM ve
SMMM’lere yönelik yazılım pazarının, YMM ve SMMM’lerin faaliyet gösterdiği pazara
doğrudan veya dolaylı olarak herhangi bir etkisinin olmadığı anlaşılmaktadır. Yapılan
görüşmelerde, TÜRMOB tarafından üyelere, hazırlanan yazılımın kullanılması
yönünde bir baskı ya da zorlamanın yapıldığına dair herhangi bir ifade
bulunmamaktadır. TÜRMOB kayıtlarına göre birliğe üye toplam 70.678 Serbest
Muhasebeci ve SMMM ile 3.726 YMM bulunmaktadır. LUCA programının üye sayısı
ise yaklaşık 5.300’dür. Dolayısıyla hâlihazırda LUCA’nın önemli bir pazar payı elde 170
ettiğini ve böylece rekabeti kısıtlayıcı etki yarattığını söylemek mümkün değildir. Kaldı
08-35/464-164
5
ki raportörlerin görüştüğü pazardaki bazı teşebbüslerin yetkilileri böyle bir
programdan haberdar olmadıklarını söylemektedirler. Bu bağlamda TÜRMOB’un
üyelerini LUCA isimli muhasebe programını kullanmaya yönelik zorladığı veya
üyelerine baskı yaptığı, dolayısıyla rekabeti kısıtlama amacı taşıdığı yönünde de bir
bulguya rastlanılmamıştır.
Öte yandan, TÜRMOB’un şikâyetçiye ait yazılımların tanıtımını kendi internet
sitesinde yapmamasının ilgili pazardaki rekabet üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır.
Zira teşebbüslerin programlarını tanıtmaları için tek nokta TÜRMOB’un internet sitesi
olmayıp, gazete, tv, dergi veya diğer internet siteleri gibi pek çok mecrada reklâm ve 180
tanıtım imkânı bulunmaktadır.
Şikâyet dilekçesinde yer alan diğer bir iddia TÜRMOB’un LUCA isimli muhasebe
programı için ücretsiz destek hizmeti vererek yıkıcı fiyat uygulamasına gitmesidir.
Söz konusu eylemin bir ihlal oluşturabilmesi için eylemi gerçekleştiren teşebbüsün
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre hâkim durumda bulunması gerekmektedir.
TÜRMOB’un sahip olduğu program aracılığı ile ilgili pazarda faaliyet gösteren bir
teşebbüs olduğu kabul edilse dahî yukarıda yer verildiği üzere LUCA’nın üye sayısı
yaklaşık 5.300 olup hâkim durumda olduğunu iddia etmek mümkün değildir. Kaldı ki
piyasaya yeni giren bir ürünün piyasada tutunmasını sağlamak amacıyla bu tür
pazarlama stratejilerinin uygulanması sektörde rekabetçi baskıyı artıracak ve diğer 190
teşebbüslerin de bu yönde davranışlarda bulunmasını sağlayabilecektir.
Şikâyet dilekçesinde TÜRMOB’un KOBİ’lere yönelik yazılım pazarında hâkim
durumda olmadığı ancak SMMM ve YMM hizmetlerinde sahip olduğu avantajı
kullanarak bu pazarda da rakipleri dışladığı iddia edilmekte ise de dışlamanın ne
şekilde olduğu hakkında TÜRMOB’a atfedilebilecek herhangi bir eylem
gösterilmemiş, yalnızca TÜRMOB’un tüm KOBİ’lerin muhasebelerini bu program ile
tutmalarını amaçladığı ifade edilmiştir. Ancak sektörün rekabetçi yapısı ve çok sayıda
firmanın faaliyette olduğu bizzat şikâyetçi tarafından kabul edilmektedir. Bununla
birlikte TÜRMOB’un anılan pazarlarda hâkim durumda olmadığı yukarıda
açıklandığından bu tür bir eylem içinde olması mevcut koşullar altında muhtemel 200
görülmemektedir.
Son olarak TÜRMOB’un eğitim merkezi olan TESMER’de (Temel Eğitim ve Staj
Merkezi) LUCA markalı ürünlerin satışının yapıldığı ve rakip ürünlerin satışına izin
verilmediği iddia edilmektedir. Anılan Birliğe mesleğin gelişimini sağlamak için
faaliyette bulunabilmesine yönelik görevler verilmiştir. TÜRMOB, eğitim merkezi olan
TESMER aracılığı ile üyelerine çeşitli eğitimler vermektedir. LUCA isimli yazılımın
TESMER’de satıldığı veya kiralandığı şikâyet dilekçesinden anlaşılmaktadır. Ancak
SMMM, YMM ya da stajyerlerin anılan programı satın almaları ya da kiralamaları
yönünde zorlandığı iddia edilmemekte, bu kişilerin dolaylı olarak programı tercih
etmek zorunda kaldıkları ifade edilmektedir. Ancak, yazılım ürünleri yalnızca 210
TESMER’den değil çok farklı noktalardan temin edilebilmektedir. Rakip ürünlerin
TESMER’de satışının engellenmesinin sektördeki rekabet üzerinde bir etki
doğurduğunu ve dolayısıyla ihlal olarak nitelendirilebilecek bir eylemin ortaya çıktığını
söylemek mümkün değildir.
Yukarıda yer verilen tespitler ve değerlendirmeler doğrultusunda, şikayet konusu ile
ilgili olarak 4054 sayılı Kanun’un ihlalinin söz konusu olmadığı kanaatine varılmıştır.
08-35/464-164
6
Öte yandan, TÜRMOB’un bu tür bir ticari faaliyet gösterip gösteremeyeceği
hususunun ise 3568 sayılı Kanun hükümleri doğrultusunda Maliye Bakanlığı veya
Cumhuriyet Savcılıkları nezdinde yapılacak girişimlerle açıklığa kavuşturulması
gereken bir durum olduğu kanaatine ulaşılmıştır. 220
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; dosya konusu iddialara yönelik olarak,
4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına ve
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy