Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-62 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-37/498-179
Karar Tarihi : 5.6.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Hale SAĞLAM
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Akgeri Dönüşüm Kağıt Ambalaj Sanayi ve Ticaret
Ltd. Şti.
Organize Sanayi Bölgesi 26. Cd. No:6 Eskişehir
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Odunpazarı Belediyesi
Yenidoğan Mh. Çamkoru Sk. No:2 Odunpazarı
Eskişehir
- Benli Geri Dönüşüm Hırdavat Makina Sanayi ve Ticaret
Ltd. Şti.
Organize Sanayi Bölgesi 9. Cd. No:12 Eskişehir
- Özçetin Kağıtçılık (Naci ÖZÇETİN)
Gazipaşa Mh. Muttalip Cd. Sarıcakaya Asfaltı No:12
Muttalip/Eskişehir 30
E. DOSYA KONUSU : Odunpazarı Belediyesi’nden aldıkları yetki ile
hareket eden rakip durumundaki Benli Geri Dönüşüm Hırdavat Makina
Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Benli Geri Dönüşüm) ve Özçetin Kağıtçılık (Naci
ÖZÇETİN) (Özçetin Kağıtçılık)’ın birlikte hareket ederek şikayetçi
teşebbüsün pazara girmesine engel oldukları, fiyatları birlikte belirledikleri
ve pazarı paylaştıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Çevre ve Orman Bakanlığı
tarafından çıkarılan Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nin 26. 40
maddesinde getirilen ambalaj ve atıkların oluşturuldukları yerde toplanılması
şartının, kendilerini sadece kurulu bulunduğu belediye sınırları içindeki atıklar ile
sınırlandırdığı, sanayinin daha yoğun olduğu bölge olan Odunpazarı
bölgesinden mal alımı yapmalarını engellediği, bu durumun da rakip
08-37/498-179
2
teşebbüsler ile rekabet etmelerini zorlaştırdığı iddia edilmiştir. Daha sonra,
şikayetçi yazılı olarak, ilgili Belediye’den konuya ilişkin izin başvurularına
olumsuz yanıt aldıklarını bildirmiştir. Takiben, şikayete ek olarak, rakip
konumundaki Benli Geri Dönüşüm ile Özçetin Kağıtçılık’ın ambalaj atıklarını
topladıkları müşterilerine ortak fiyat teklif etmeleri ve atıkları kendilerine
vermeye zorlamalarına ilişkin bir belge sunulmuştur. 50
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 25.2.2008 tarih, 1176 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 8.4.2008 tarih, 2008-4-62/İİ-08-HS sayılı İlk
İnceleme Raporu, 17.4.2008 tarih, 08-29 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-29/-
346-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 27.5.2008 tarih, 2008-4-62/ÖA-08-MH sayılı
Önaraştırma Raporu 30.5.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/137 sayılı Başkanlık 60
Önergesi ile 08-37 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Ak Geri Dönüşüm Kağıt Ambalaj Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ak Geri
Dönüşüm)’nin Odunpazarı Belediyesi’nden faaliyet izni alamaması nedeniyle bu
Belediye sınırları içerisinde faaliyet gösterememesinin, Çevre ve Orman
Bakanlığı’nın “Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” ile ambalaj
ve ambalaj atıklarının toplatılmasına ilişkin yetki ve sorumluluğunu belediyelere
devretmesinden dolayı, 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği,
ancak “atık ve ambalajların toplanma ve ayrıştırılma hizmetleri pazarı”nda daha 70
rekabetçi pazar koşullarının oluşumunun temini açısından, Çevre ve Orman
Bakanlığı’na, ekonomik olarak yüksek atık değerine sahip belediyelerde, bu
değerlerle orantılı olacak sayıda lisanslı firmanın çalışmasına kolaylık
sağlayacak yasal düzenlemelerin yapılması yönünde görüş bildirilmesinin
yararlı olacağı,
- Benli Geri Dönüşüm ile Özçetin Kağıtçılık firmalarının 1.2.2008 tarihinden
itibaren başlamış olan ortak fiyat teklifleri 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında ihlal olarak değerlendirilse de, tarafların ortak fiyat teklifi
uygulamasına Danıştay’ın ambalaj atıklarının bedelsiz toplanmasına ilişkin
Yönetmelik’te geçen “bedelsiz” ifadesinin yürütmesini durdurmasını takiben, 80
Belediye ve Bakanlıktan bir fiyat önerisi gelmemesi üzerine başladıkları ve bu
uygulamaya Danıştay’ın nihai kararına ve Bakanlığın açıklamasına kadar
devam edeceklerini duyurdukları; ayrıca Odunpazarı Belediyesi yetkililerinin,
Benli Geri Dönüşüm ile Özçetin Kağıtçılık firmalarına, söz konusu atık yönetimi
planının yürütülmesi aşamasında yapılan haftalık toplantılarda, ilgili
Yönetmeliğin verdiği yetki doğrultusunda coğrafi pazarın paylaşımı gibi
konularda yönlendirmede bulundukları ve bu durumun tarafların ilgili pazarda
ortak fiyat teklifinde bulunmalarını kolaylaştırdığı anlaşıldığından, tarafların söz
konusu ortak fiyat teklifi uygulamalarının önaraştırma tarihi itibarıyla yaklaşık 3
08-37/498-179
3
aylık bir süreci kapsaması dolayısıyla pazardaki rekabetçi yapıda ancak kısıtlı 90
bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun
kapsamında soruşturma açılmasına gerek bulunmadığı, bununla birlikte,
yukarıda bahsedilen ortak fiyat teklifi uygulamalarının mezkur Kanun’un 4.
maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, uygulamaya son verilmesi
gerektiğinin, aksi takdirde Kanun kapsamında taraflar hakkında soruşturma
açılabileceğinin taraflara bildirilmesi gerektiği,
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 100
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Atıkların toplanması ve geri dönüştürülmesi faaliyeti iki aşamadan oluşmaktadır.
Bunlardan ilki atık ve ambalajların toplanması ve toplanılan bu maddelerin
hammaddelerine göre ayrıştırılması; ikincisi ise ayrıştırılan bu atık ve
ambalajlardan yenilerinin üretilmesi için geri dönüştürülmeleri aşamasıdır.
Atıkları toplamanın ve bu atıkların geri dönüştürülmesinin farklı yatırımlar ve
izinler gerektirdiği bilinmekle beraber, teşebbüsün kârlı görmesi durumunda bir
faaliyet alanını bırakıp diğerine geçmesi ya da her iki faaliyeti aynı anda
gerçekleşmesi mümkündür. Bununla birlikte, geri dönüşümün daha yüksek
yatırım ve know-how gerektirmesi ve hizmetlerin nitelik olarak farklı olması 110
dolayısıyla, ilgili ürün pazarı her iki hizmet için ayrı tanımlanmıştır.
Bu çerçevede ilgili ürün pazarı “atık ve ambalajların toplanma ve ayrıştırılma
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Atık ve ambalajların toplanması ve geri dönüşüm faaliyetinde bulunan
teşebbüslerin büyük çoğunluğu sanayinin geliştiği şehirlerde faaliyet
göstermekte olup bu teşebbüsler kendi il sınırları içerisinde toplama faaliyetinde
bulunmaktadırlar. Nitekim Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği
bir belediye sınırları içerisinde ambalaj atığı toplamasını o belediyeden izin alma
şartına bağlamıştır. Bununla birlikte söz konusu yönetmelik maddesi olmasaydı 120
bile atık toplama faaliyetinin kâr marjının yüksek olmaması dolayısıyla başka bir
ilden ambalaj toplama işinin yürütülmesi rasyonel değildir.
Bu çerçevede her il ayrı bir coğrafi pazar olarak değerlendirilerek, dosya konusu
bakımından ilgili coğrafi pazar “Eskişehir ili” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesinin İhlali İddialarına İlişkin Olarak
Elde Edilen Bilgi ve Bulgular
130
I.2.1.1. Belirlenen Fiyata İlişkin Yazı
08-37/498-179
4
İlk inceleme raporunun ekinde de yer alan ve yerinde inceleme sırasında birkaç
ayrı teşebbüste varlığı tespit edilen, şikayet edilen teşebbüslerin atık sahibi
şirketlere göndermiş oldukları faks metninde; “… Devam eden bu hukuki süreç
neticesinde bağlı olduğunuz belediye olan Odunpazarı Belediyesi ile anlaşması
bulunan ve Odunpazarı Belediyesi mücavir alan sınırları içerisinde kalan 65.000
konut ve 1 Üniversite, tüm resmi kurum ve kuruluşlar ve okullarda devam eden
kaynakta ayrı toplama çalışmalarını sürdüren, T.C. Çevre ve Orman Bakanlığı
tarafından TAT lisansları ile yetkilendirilmiş ve Odunpazarı Belediyesi adına bu
atıkları toplama yetkisi bulunan Özçetin Kağıtçılık ve Benli Geri Dönüşüm, 140
sisteme katılan fabrikalara Bedelsiz kelimesine getirilen yürütmeyi durdurma
kararı nedeni ile, malzeme cinsine göre sistemin devam etmesi için verilebilecek
en uygun bedelleri hesaplamıştır. Devam eden hukuki sürecin sonucunda
Yönetmelik değişikliğe uğrayacak ya da aynı haliyle devam edecektir. Bakanlık
tarafından belirlenecek sistemin açıklanmasına kadar devam edecek olan
süreçte 01.02.2008 tarihinden itibaren toplanan atıklar aşağıda belirtilen
bedeller karşılığında alınacaktır.” ifadesi yer almıştır. Yazının devamında ise,
“Toplama sistemi eski sistemle devam edecektir. Odunpazarı Belediyesi
anlaşması olan ve Belediye sınırları içerisinde bu atıkları toplamaya yetkili iki
firma bulunmaktadır. Bu firmalar Benli Geri Dönüşüm ve Özçetin Kâğıtçılıktır. 150
Bu firmalar dışında diğer firmalara atıkların verilmesi ya da satılması Yönetmelik
gereği yasal değildir. Yukarıda belirtilen fiyatlar sabit olup firmalara özel
ücretlendirme yapılması söz konusu değildir. Devam eden hukuki süreç
neticelendiğinde belirlenecek sisteme göre hareket edilecektir.“ denilmektedir.
I.2.1.2. Naci ÖZÇETİN ve Ömer BENLI Arasındaki Elektronik Posta
Yazışmaları
Özçetin Kağıtçılık ile Benli Geri Dönüşüm arasında e-posta üzerinden yapılan
yazışmalardan teşebbüslerin yakın ilişki içinde olduğu, birlikte fiyat verdikleri,
Özçetin firmasının kağıtları, Benli’nin ise diğerlerini topladığı görülmektedir.
26.2.2008 tarihinde saat 12:46’da Ömer BENLİ tarafından Naci ÖZÇETİN’e 160
gönderilen e-posta mesajda teşebbüs yetkilisinden kağıt, naylon, çuval
fiyatlarını aynı, diğer fiyatları ya düşük ya da aynı olarak hazırlayıp kapalı zarf
ile göndermesi istenmiştir. 14.1.2008 tarihinde ÖZÇETİN’den BENLİ’ye
gönderilen bir başka elektronik posta mesajında ise son bir haftanın ambalaj
atığı toplama verileri konusunda anılan şahısların birbirlerini bilgilendirdikleri
görülmüştür.
I.2.1.3. Çevre ve Orman Bakanlığı Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin, ilgili Bakanlık yetkilisi ile yaptıkları görüşmede elde edilen bilgilere
göre, Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği’nde, 2007 yılı
Haziran ayında yapılan değişiklik ile getirilen ambalaj atıklarını bedelsiz verme 170
yükümlülüğü, ambalaj atığı toplayan firmalar ve ambalaj atığı üreticisi
konumundaki teşebbüsler arasında anlaşmazlığa yol açmıştır. Şöyle ki, ambalaj
atığı toplayıcısı konumundaki lisanslı teşebbüsler ambalaj maliyetinin üreticiler
tarafından son ürünün fiyatına yansıtıldığını, dolayısıyla son ürünü alan
tüketicinin fiyatın içinde ambalaj maliyetini de ödediğini, dolayısıyla ambalaj
08-37/498-179
5
artık bir kamu malı sayılacağından, üreticilerin bunu bedelsiz vermesi gerektiğini
savunmaktadırlar. Bu görüşün Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından da
desteklendiği Bakanlık yetkilisi ile yapılan görüşmede öğrenilmiştir. Zira
Yönetmeliğin nihai amacını çevreye salınan atıklarının miktarını azaltmak
oluşturmaktadır ve ambalaj atığını bedel karşılığı veren sanayicinin atığı 180
azaltmak konusunda yeterli motivasyonu olmayacaktır.
Öte yandan üretici konumundaki teşebbüsler atıkların tamamının bedelsiz
toplanması işine karşı çıkmaktadırlar. Buna gerekçe olarak da atıkların
niteliğinin farklı olmasını göstermektedirler. Üreticiler atıkları ambalaj atığı ve
üretim atığı şeklinde ikiye ayırmaktadırlar. Buna göre, satış yerlerinde
doldurulmak üzere tasarlanan ve bu şekilde kullanılan ürünler ve satış
yerlerinde satılan ya da doldurulması tasarlanan ve bu şekilde kullanılan tek
kullanımlık ürünler, ambalaj görevi görmeleri şartıyla ambalaj olarak kabul
edilmektedir. Üretim atığı ise, üretim sırasında çıkan bir aksaklık sonucunda
satılamaz duruma gelen ürünler olarak tanımlanmaktadır. Örneğin cam ürünleri 190
üreten bir teşebbüsün üretim sırasında oluşan kırık cam ürünleri üretim atığı
şeklinde değerlendirilmektedir. Üreticilere göre, bu ürünler piyasaya
çıkmadığından maliyetleri ve sahipliği halen üretici üzerindedir ve bedelsiz
verilmeleri söz konusu olmamalıdır.
Buna dayanarak bir grup üreticinin Yönetmelikteki bedelsiz ifadesinin iptali için
Danıştay’a dava açtığı, 2008 yılı Ocak ayından itibaren bedelsiz ifadesinin
yürütmesinin durdurulduğu yetkililerinden öğrenilmiştir.
Bakanlık yetkilisi, 2008 yılı Ocak ayından itibaren bedelsiz ifadesinin
yürütmesinin durdurulması sonrasında kendilerine uygulamanın nasıl devam
edebileceği yönünde yerel idarelerden ve ilgili pazardaki teşebbüslerden sorular 200
geldiğini, ancak kendilerinin daha önce bedelsiz toplanan atıkların bedelli
toplanmaya başlanmasından sonra herhangi bir fiyat önerisinde
bulunmadıklarını, bu konuyu tamamen teşebbüslerin inisiyatifine bıraktıklarını
ifade etmiştir.
Yetkili ilçelerde bu konuda bir tür tekelleşme yapısının ortaya çıkmasından bilgi
sahibi olduklarını belirterek, atıkların geri toplanması hizmetinin Belediyelerin
ilgili yönetmelik kapsamında yürütmekle yükümlü olduklarını, bu hizmetin en iyi
şekilde nasıl yürütüleceğinin ve denetleneceğinin belediyelerin inisiyatifinde
olduğunu, Bakanlığın bu konudaki en önemli beklentisinin özellikle toplanması
maliyetli olan ve konutlardan elde edilen atıkların düzenli olarak toplanmasının 210
belediyelerce sağlanması olduğunu ifade etmiştir.
Son olarak, yetkili tarafından fiyat konusunda herhangi bir regülasyona
gidilmesinin Bakanlık açısından son derece zor bir uygulama olacağı, zira
belediyelerden tespit edilecek fiyatlara sürekli itirazların geleceğinin
düşünüldüğü, fiyat konusunun teşebbüslere bırakılmasının uygun olacağı
belirtilmiştir.
08-37/498-179
6
220
I.3. Değerlendirme
Dosya mevcudu bilgilere göre, şikayet konusu iddialar aşağıdaki şekilde
özetlenebilir:
- Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından çıkarılan Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının
Kontrolü Yönetmeliği’nin 26. maddesinde getirilen ambalaj ve atıkların
oluşturuldukları yerde toplanılması şartının, Ak Geri Dönüşüm’ü sadece kurulu
bulunduğu belediye sınırları içindeki atıklar ile sınırlandırdığı, sanayinin daha
yoğun olduğu bölge olan Odunpazarı bölgesinden mal alımı yapmasını 230
engellediği, bu durumun da rakip teşebbüsler ile rekabet etmesini zorlaştırdığı,
- Ak Geri Dönüşüm’ün Odunpazarı Belediyesi’nden faaliyet izni almak için
başvurduğu, ancak Belediye tarafından halihazırda iki firmanın faaliyet
göstermesi ve yeterli oldukları gerekçesiyle, başvurusunun kabul edilmediği,
- Benli Geri Dönüşüm ile Özçetin Kağıtçılık’ın; ambalaj atıklarını topladıkları
müşterilerine ortak fiyat teklif ettikleri ve atıkları kendilerine vermeye zorladıkları,
ayrıca atıkları aralarında kategorize ederek paylaştıkları.
Bu çerçevede şikayet konularına ilişkin olarak önaraştırma sürecinde edinilen
bilgi ve belgeler 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin; “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasından doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da 240
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” şeklindeki birinci fıkrası ve
özelikle de anılan maddenin “Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının,
fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının
tespit edilmesi” ve “Mal veya hizmet piyasalarının bölüşülmesi ile her türlü
piyasa kaynaklarının veya unsurlarının paylaşılması ya da kontrolü” şeklindeki
sırasıyla (a) ve (b) bentlerinde yer alan düzenlemeler çerçevesinde
değerlendirilmiştir.
- Ak Geri Dönüşüm’ün Odunpazarı Belediyesi’nden faaliyet izni alamaması 250
nedeniyle bu belediye sınırları içerisinde faaliyet gösterememesi iddiası
Ak Geri Dönüşüm İşletme yetkilisi, “Odunpazarı Belediyesi’ne faaliyet izni almak
istedik ama iki teşebbüs yeterli denilerek reddedildik. Odunpazarı Belediyesinin
bizle sözleşme yapmayı reddetmesinin makul bir nedeni yoktur. Üstelik
üyeliğimiz, Belediye için ekstra bir maliyet doğurmayacağı gibi, pazardaki
rekabeti artıracaktır. Bu nedenle o pazara giremiyoruz.” demiştir.
Konuyla ilgili olarak, Raportör’lerin, Odunpazarı Belediyesi Temizlik İşleri
Müdürü ve Belediye Başkan Yardımcısı ile yaptıkları görüşmede düzenlenen
Tutanağa göre, yetkililer, Belediye’nin Yönetmelik’ten aldığı yetkiye dayanarak,
belediye sınırları içinde iki teşebbüs eliyle toplama işini yürüttüğünü; bu iki 260
teşebbüsün belediye adına konutlardan, marketlerden ve sanayi bölgelerinden
atıkları toplamakla yükümlü olduğunu; mahalleler ve organize sanayi bölgesinin
08-37/498-179
7
teşebbüsler arasında paylaştırıldığını ve atıkların sistematik bir şekilde
toplandığını ifade etmişlerdir. Yetkililer ayrıca sözlü olarak, bu hizmeti
yürütürken çok sayıda lisanslı firmayla çalışmanın oldukça güç olacağını, zira
bu teşebbüslerin denetlenmesi görevinin de kendilerine ait olduğunu, Eskişehir
dışında Ankara gibi birçok şehirde ilçe belediyelerinin yalnızca bir atık toplama
şirketiyle sözleşme yaptıklarını belirtmişlerdir.
Uygulamada birçok belediyenin yalnızca bir atık toplama şirketiyle sözleşme
yaptığı Bakanlık yetkilisi tarafından doğrulanmıştır. 270
Önceki bölümlerde aktarıldığı üzere, Çevre ve Orman Bakanlığı, çıkardığı
“Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” ile ambalaj ve ambalaj
atıklarının toplatılmasına ilişkin yetki ve sorumluluğunu belediyelere
devretmiştir. Bununla birlikte, belediyeler maliyeti yüksek ambalaj ve atıkların
toplanması işini lisanslı teşebbüslere ya da yetkilendirilmiş kuruluşlara
yaptırabilmektedirler. Ancak, belediyelerin ambalaj atığını kaynağında ayrı
olarak toplanmasına ilişkin sorumlukları devam etmektedir. Buna yönelik olarak
belediyeler, kendi bölgelerindeki ambalaj atıklarının düzenli ve koordineli bir
şekilde toplanmasını sağlamak için atık yönetimi planı hazırlayıp Çevre ve
Orman Bakanlığı’na sunmaktadırlar. Ayrıca, belediyeler kendi sınırlarındaki 280
Toplama Ayırma Tesisi (TAT) lisanslı teşebbüsler ile düzenli olarak toplantılar
yapıp çalışmalarını kontrol etmektedirler.
Dolayısıyla Ak Geri Dönüşüm’ün Odunpazarı Belediyesi’nden faaliyet izni
alamaması nedeniyle bu belediye sınırları içerisinde faaliyet gösterememesi
hususunun, Çevre ve Orman Bakanlığı’nın “Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının
Kontrolü Yönetmeliği” ile ambalaj ve ambalaj atıklarının toplatılmasına ilişkin
yetki ve sorumluluğunu belediyelere devretmesinin bir sonucu olduğu, 4054
sayılı Kanun kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaatine varılmıştır. Ancak,
“atık ve ambalajların toplanma ve ayrıştırılma hizmetleri pazarı”nda daha
rekabetçi pazar koşullarının oluşumunun temini açısından, Çevre ve Orman 290
Bakanlığı’na, ekonomik olarak yüksek atık değerine sahip belediyelerde, bu
değerle orantılı olacak sayıda lisanslı firmanın çalışmasına kolaylık sağlayacak
yasal düzenlemelerin yapılması yönünde görüş bildirilmesinin yararlı olacağı
değerlendirilmektedir.
- Benli Geri Dönüşüm ile Özçetin Kağıtçılık’ın ambalaj atığı sahibi firmalara
ortak fiyat teklifi sundukları, atıkları kendilerine vermeye zorladıkları ve
atıkları aralarında kategorize ederek paylaştıkları yönündeki iddialar
Odunpazarı Belediyesi ile sözleşmeli ve lisanslı olarak çalışan bu iki teşebbüs
hakkındaki şikayetlerin, 2008 yılı Ocak ayından itibaren, Çevre ve Orman
Bakanlığı’nın “Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği”ndeki 300
bedelsiz ifadesinin yürütmesinin durdurulması sonrasında, yoğunluk kazandığı
anlaşılmaktadır.
Tarafların ortak kaşeli faks metinleri ile elektronik posta yazışmalarından ve atık
sahibi şirketlerin beyanlarından anlaşıldığı üzere, Benli Geri Dönüşüm ve
Özçetin Kağıtçılık 1.2.2008 tarihinden itibaren, ortak fiyat belirleme
uygulamasına geçmişlerdir. Söz konusu eylemin, 4054 sayılı Kanun’un 4.
08-37/498-179
8
maddesi kapsamında ihlal teşkil ettiği açıktır. Benli Geri Dönüşüm, bu iddaya şu
şekilde cevap vermiştir:
“Danıştay’ın ambalaj atıklarını bedelsiz toplanmasına karşı verdiği yürütmeyi 310
durdurma kararı geçici bir boşluk oluşturmuştur. 2007 Haziran ayından itibaren
revize olan Ambalaj yönetmeliği gereği ücret ödemeden topladığımız bu
atıklara, 2008 Ocak ayında verilen yürütmeyi durdurma kararı yüzünden, ücret
ödemek zorunda kaldık. Bu belirsizlik ortamında, daha önceden yönetmelik
gereği bedelsiz toplanan atıkların, nasıl bir ücret düzenlemesi ile toplanacağı
hakkında ilgili Bakanlık ya da Belediye’den bir yönlendirme ve bilgilendirme
yapılmadığı için, Özçetin firmasıyla yakın maliyetlerimizden dolayı benzer fiyat
teklifleri çıkmış olabilir. Bedelsiz toplama aşamasından sonra söz konusu
Danıştay kararı gereği atıkların bedelli toplanmaya başlanması, bizim Belediye
ile sözleşmemiz gereği sunduğumuz hizmeti aksatamaz. Bu görevi süresi 320
boyunca devam ettirmek zorundayız. Bu durum geçicidir ve Danıştay’ın nihai
kararında Çevre ve Orman Bakanlığı lehine tekrar bedelsiz toplanması yönünde
karar vermesi halinde bedelsiz toplanacaktır. Şayet, Danıştay nihai kararında
bedelsiz toplama konusunu tümden iptal ederse, serbest piyasa koşullarına
göre her firma ambalaj atıkları için kendi maliyetine göre teklif verebilecektir.”
Benli Geri Dönüşüm firmasının vermiş olduğu ifadeden anlaşılacağı üzere,
taraflar Danıştay’ın kararı sonrası hukuki bir boşluk doğduğunu ve nihai karara
kadar benzer fiyatlar sunmuş olabileceklerini, ancak Bakanlık ve Belediye’den
kendilerine herhangi bir fiyat önerisi gelmediğini ileri sürmektedirler.
Bakanlık ve Belediye yetkilileri ile yapılan görüşmelerde tarafların ifadeleriyle 330
uyuşan bilgiler edinilmiştir. Bakanlık yetkilisi 2008 yılı Ocak ayından sonra
bedelsiz atık toplama uygulamasının durdurulmasından sonra, kendilerine
teşebbüslerden fiyat ve uygulamanın nasıl olacağı konusunda sorular geldiğini,
ancak Bakanlığın herhangi bir fiyat düzenlemesine gitmediğini belirtmiştir. Aynı
şekilde Odunpazarı Belediyesi yetkilileri de herhangi bir fiyat empozesinde
bulunmadıklarını, ancak coğrafi pazarı paylaştırdıklarını söylemişlerdir. Belediye
yetkilileri, coğrafi pazarın paylaştırılmasının nedeninin konutlardan atık toplayan
lisanslı ve sözleşmeli firmaların katlandıkları maliyeti, firmaların atıklarından
elde ettikleri gelirle karşılamalarının olduğu şeklinde açıklamışlardır. Ayrıca,
tutanağa geçmeyen ifadelerinde, yetkililer iki firmanın maliyetlerinin benzer 340
olmasından dolayı yakın fiyat önermelerinin doğal olduğunu ifade etmişlerdir.
Öte yandan, Benli Geri Dönüşüm, atıkları tarafların aralarında kategorize
ederek paylaştıkları yönündeki iddialara, uzmanlık alanı olduğu için kağıdı
Özçetin Kağıtçılık’ın, palet, cam, plastik gibi kendi iş alanlarına giren ürünleri
kendilerinin topladıkları; Özçetin Kağıtçılık ile zaman zaman aynı tedarikçi
firmadan atık toplayabildikleri şeklinde cevap vermiştir. Atık sahibi firmalarla
yapılan görüşmede söz konusu atık paylaşımı konusunda herhangi bir iddiaya
rastlanmamıştır. Dolayısıyla bu konunun 4054 sayılı Kanun kapsamında
değerlendirilmesine gerek olmadığı neticesine varılmıştır.
350
08-37/498-179
9
Hakkında önaraştırma yapılan teşebbüslerin atıkları kendilerine vermeye
zorlamaları konusundaki iddialar ise kaynağını söz konusu faks metnindeki
açıklamalardan almaktadır. Faks metninde ise bu konuda taraflar Belediye ile
sözleşmeli ve lisanslı olarak ambalaj atıklarını topladıklarını, başka firmaların bu
konuda yetkili olmadığını belirtmektedirler. Bu husus, ilgili Yönetmelik ile
uygunluk içerdiği için 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine gerek
bulunmamaktadır.
J. SONUÇ 360
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Ak Geri Dönüşüm Kağıt Ambalaj San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin Odunpazarı
Belediyesi’nden faaliyet izni alamaması nedeniyle bu Belediye sınırları
içerisinde faaliyet gösterememesinin, Çevre ve Orman Bakanlığının “Ambalaj ve
Ambalaj Atıklarının Kontrolü Yönetmeliği” ile ambalaj ve ambalaj atıklarının
toplatılmasına ilişkin yetki ve sorumluluğunu belediyelere devretmesinden
dolayı, 4054 sayılı Kanun kapsamında değerlendirilmesine gerek olmadığına,
ancak “atık ve ambalajların toplanma ve ayrıştırılma hizmetleri pazarı”nda daha
rekabetçi pazar koşullarının oluşumunu teminen Çevre ve Orman Bakanlığına
görüş yazısı gönderilmesine, 370
2. Benli Geri Dönüşüm Hırdavat Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti. ile Özçetin Kağıtçılık
firmalarının 1.2.2008 tarihinden itibaren başlamış olan ortak fiyat teklifleri 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal olarak değerlendirilse de,
tarafların ortak fiyat teklifi uygulamasına ilişkin olarak;
- Adı geçen teşebbüslerin, Danıştay’ın ambalaj atıklarının bedelsiz
toplanmasına ilişkin Yönetmelik’te geçen “bedelsiz” ifadesinin yürütmesini
durdurmasını takiben gerek Belediyeden gerekse Bakanlıktan bir fiyat önerisi
gelmemesi üzerine başladıkları ve bu uygulamaya Danıştay’ın nihai kararına ve
Bakanlığın açıklamasına kadar devam edeceklerini duyurdukları, ayrıca
Odunpazarı Belediyesi yetkililerinin, Benli Geri Dönüşüm Hırdavat Mak. San. ve 380
Tic. Ltd. Şti. ile Özçetin Kağıtçılık firmalarına, söz konusu atık yönetimi planının
yürütülmesi aşamasında yapılan haftalık toplantılarda, ilgili Yönetmeliğin verdiği
yetki doğrultusunda coğrafi pazarın paylaşımı gibi konularda yönlendirmede
bulundukları ve bu durumun tarafların ilgili pazarda ortak fiyat teklifinde
bulunmalarını kolaylaştırdığı anlaşıldığından,
- Tarafların söz konusu ortak fiyat teklifi uygulamalarının 1 Şubat 2008
tarihinden itibaren başlamış olması ve önaraştırma tarihi itibarıyla yaklaşık 3
aylık bir süreci kapsaması dolayısıyla pazardaki rekabetçi yapıda ancak kısıtlı
bir zararın ortaya çıkmasının muhtemel olması nedeniyle, 4054 sayılı Kanun
kapsamında bu aşamada soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına, 390
- Bununla birlikte, yukarıda bahsedilen ortak fiyat teklifi uygulamalarının 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, 4054 sayılı
Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, söz konusu uygulamaya son
08-37/498-179
10
verilmesi yönünde görüş yazısı gönderilmesine, aksi takdirde 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde taraflar hakkında soruşturma açılacağının ve 4054 sayılı
Kanun’un 16. ve 17. maddeleri uyarınca işlem yapılacağının taraflara
bildirilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
08-37/498-179
11
Rekabet Kurulu’nun 5.6.2008 tarih ve 08-37/498-179 sayılı Kararı’na
KARŞI OY GEREKÇESİ
Odunpazarı Belediyesi’nden aldıkları yetki ile hareket eden rakip
durumundaki Benli Geri Dönüşüm ile Özçetin Kağıtçılık’ın birlikte hareket
ederek şikayetçi teşebbüsün pazara girmesine engel oldukları, fiyatları
diledikleri gibi belirledikleri ve pazarı paylaştıkları iddiası üzerine yapılan
önaraştırma sonucu alınan karara karşıyız. Şöyle ki;
Kurul Kararında ; Ak Geri Dönüşüm Kağıt Ambalaj Sanayi ve
Ticaret Ltd. Şti.’nin Odunpazarı Belediyesi’nden faaliyet izni alamaması
nedeniyle bu Belediye sınırları içerisinde faaliyet gösterememesinin, Çevre
ve Orman Bakanlığı’nın “Ambalaj ve Ambalaj Atıklarının Kontrolü
Yönetmeliği” ile ambalaj ve ambalaj atıklarının toplatılmasına ilişkin yetki
ve sorumluluğunu belediyelere devretmesinden dolayı, 4054 Sayılı Kanun
kapsamında değerlendirilmesine gerek olmadığına, ancak “atık ve
ambalajların toplanma ve ayrıştırılma hizmetleri pazarı”nda daha rekabetçi
pazar koşullarının oluşumunun temini açısından, Çevre ve Orman
Bakanlığı’na, ekonomik olarak yüksek atık değerine sahip belediyelerde,
bu değerlerle orantılı olacak sayıda lisanslı firmanın çalışmasına kolaylık
sağlayacak yasal düzenlemelerin yapılması yönünde görüş bildirilmesinin
yararlı olacağı kanaatine varılmıştır.
Benli ve Özçetin firmaları, atık sahibi şirketlere göndermiş oldukları
ve firma kaşelerini gösteren faks metninden anlaşılacağı üzere, daha önce
bedelsiz topladıkları ambalaj atıklarını, Danıştay’ın söz konusu kararı
üzerine, 1.2.2008 tarihinden itibaren belirledikleri ücret üzerinden
toplayacaklarını duyurmaktadırlar. Gerek tarafların ortak kaşeli faks
metinlerinden ve e-posta yazışmalarından, gerekse atık sahibi şirketlerin
beyanlarından anlaşılacağı üzere, Benli ve Özçetin firmaları 1 Şubat
2008 tarihinden itibaren, ortak fiyat belirleme uygulamasına
geçmişlerdir. Söz konusu eylemin, 4054 sayılı Kanun’un Rekabeti
Sınırlayıcı Anlaşma, Uyumlu Eylem ve Kararlar Başlıklı 4. maddesi
kapsamında ihlal teşkil ettiği açıktır.
08-37/498-179
12
Tarafların söz konusu ortak fiyat uygulamalarının 1 Şubat 2008
tarihinden itibaren başlamış olması ve önaraştırma tarihi itibariyle yaklaşık
3 aylık bir süreci kapsaması dolayısıyla pazardaki rekabetçi yapıda ancak
kısıtlı bir zararın ortaya çıkması, soruşturma açılmamasının gerekçesi
olamaz. Olsa olsa ihlalin subuta ermesi durumunda 4054 Sayılı Kanun’un
16. maddesi uyarınca verilecek cezada indirim nedeni olabilir.
Benli Geri Dönüşüm ve Özçetin Kağıtçılık firmaları 1 Şubat 2008
tarihinden itibaren, ortak fiyat belirleme uygulamasına geçmişlerdir. Söz
konusu eylemin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal
teşkil etmesi nedeniyle soruşturma açılması gerekirken, görüş yazısı
gönderilmesi yönünde alınan karara muhalifiz.
Süreyya ÇAKIN M. Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy