Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-142
Karar Sayısı : 08-47/663-257
Karar Tarihi : 24.7.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE 10
B. RAPORTÖR : Hale SAĞLAM
C. ŞİKAYET EDEN : Seger Ses ve Elektrikli Gereçler Sanayi A.Ş.
Demirtaş Organize Sanayi Bölgesi Mustafa Karaer Cd. No:24
16369 Bursa
D.ŞİKAYET EDİLEN: Birtaş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yeni Çamlıca Mh. Yedpa Ticaret Merkezi E Cd. No:150
Ümraniye/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Birtaş Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Birtaş) ve
bayilerinin elektrikli korna piyasasına hakim olabilmek için teşebbüs birliği
oluşturdukları ve rakiplerini pazar dışına itmek için maliyetin altında satış 20
yaptıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, elektrikli korna piyasasında faaliyet
gösteren Birtaş’ın organizasyonu ile anılan şirket ve 30 şirket ortağının elektrikli
korna piyasasına hakim olabilmek için teşebbüs birliği oluşturdukları ve rakiplerini
pazar dışına itmek için maliyetin altında satış yaptıkları iddia edilmektedir. Şikayette
yer verilen diğer hususlar ise:
- Birtaş ’ın internet sitesinde “bayilerimiz” kısmında ilan olunan otuz adet şirket ve
şahıs işletmesinin, Birtaş’a ortak olan kişilere veya yakınlarına ait olduğu, dolayısıyla
Birtaş ve bu işletmeler arasında organik bir bağ olduğu ve bu durumun söz konusu
teşebbüslerin birlikte hareket ettiklerinin açık bir göstergesi niteliğinde olduğu, 30
- Anılan teşebbüs birliğinin, E tip onay işareti bulunması gereken kornalara CE işareti
koyarak tüketiciyi yanılttığı, böylece E tip onay belgesiz kornalar piyasaya sürdüğü,
- Sattığı teknik mevzuata uymadan standartsız kornalar sayesinde maliyet avantajı
sağladığı; böylece maliyetin altında satış yapabildiği ve bu yolla rakiplerini pazar
dışına itmeye çalıştığı,
şeklindedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 20.6.2008 tarih, 3875 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 18.7.2008 tarih, 2008-4-142/İİ-08-HS sayılı İlk İnceleme
08-47/663-257
2
Raporu, aynı tarih, REK.0.08.00.00-110/209 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-47
sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 40
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikâyet konusu iddialara ilişkin olarak,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem
yapılmasına gerek olmadığı görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, iddia konusu uygulamadan etkilenmesi muhtemel pazar olan
“elektrikli sesli ikaz cihazları (elektrikli korna) pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti 50
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Değerlendirme
Şikayet konusu eylemlerden ilki Birtaş’ın 4054 sayılı Kanun’a aykırı bir şekilde
teşebbüs birliği oluşturması ve bu şekilde pazarda hakim duruma gelmesine ilişkindir.
4054 sayılı Kanun kapsamında bir eylemin ihlal niteliği taşıması için öncelikle o
eylemi gerçekleştirenin teşebbüs veya teşebbüs birliği hüviyetinde olması
gerekmektedir. Bu çerçevede öncelikle Birtaş’ın teşebbüs veya teşebbüs birliği olup
olmadığı değerlendirilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un “Tanımlar” başlıklı 3. maddesinde teşebbüs birliği
“Teşebbüslerin belirli amaçlara ulaşmak için oluşturduğu tüzel kişiliği haiz ya da tüzel 60
kişiliği olmayan her türlü birlikler” olarak tanımlanmıştır. Kanun’un lafzından tüzel
kişiliği olsun ya da olmasın belirli bir amaca hizmet etmek için kurulan birliklerin
teşebbüs birliği kabul edildiği anlaşılmaktadır. Teşebbüs birliklerinin belirlenmesinde
önemli bir başka unsur ise oluşturulan birliğin süreklilik arz eden bir yapıda olmasıdır.
Özetle teşebbüs birliği belirli bir amaç için süreklilik arz eden bir yapıda bir araya
gelen; tüzel kişiliği olsun yahut olmasın her türlü birliktir. Bu bağlamda Türkiye Odalar
ve Borsalar Birliği, Türkiye Barolar Birliği gibi meslek odalarının yanı sıra, Türkiye
Futbol Federasyonu da teşebbüs birliği olarak kabul edilmektedir.
Kanun’un lafzından hareketle ve edinilen bilgiler doğrultusunda şikayet konusu
Birtaş’ın bir teşebbüs birliği şeklinde yapılanmadığı değerlendirilmiştir. Bununla 70
birlikte ekonomik faaliyetlerde bulunan Birtaş’ın teşebbüs niteliğinde şüphe
bulunmamaktadır. Dolayısıyla şikayet konusu eylemlerin değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Başvuruda Birtaş’ın Çin’den ithal ettiği standardı olmayan ve düşük kaliteli kornalar
sayesinde maliyet avantajı sağladığı; böylece maliyetin altında satış yapabildiği ve bu
yolla rakiplerini pazar dışına itmeye çalıştığı, söz konusu faaliyetlerin Birtaş’ın hakim
durumda bulunması nedeniyle rekabet ihlali oluşturduğu iddia edilmiştir.
08-47/663-257
3
4054 sayılı Kanun’da, hakim durum “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla
teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz, üretim ve
dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” olarak 80
tanımlanmıştır. Hakim durumda bulunmak teşebbüslere birtakım sorumluluklar
yüklemektedir. Pazardaki diğer teşebbüslerin yapmaları durumunda ihlal olmayan
bazı davranışlar, hakim durumdaki bir teşebbüs tarafından yapıldığında ihlal olarak
değerlendirilebilmektedir. Yıkıcı fiyat da bu davranışlar arasında sayılmaktadır.
Ancak, başvuruda yer verilen yıkıcı fiyat iddiasının değerlendirilmesine geçilmeden
önce teşebbüsün gerçekten hakim durumda olup olmadığının değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Hakim durumun en önemli göstergesi ilgili ürün pazarındaki pazar payıdır. Yüksek
pazar payları hakim durumun varlığını ispatlamaya tek başına yeterli olmamakla
birlikte, bu yönde önemli bir gösterge olarak kabul edilmektedir. Yüksek pazar payı ile 90
kastedilen %60 ve üzeri iken, bu oranın altındaki paya sahip bir teşebbüsün de
(pazara girişte engeller varsa, rakiplerinin pazar payları düşükse, dikey
entegrasyonunu sağlamışsa ve ürettiği ürün veya ürünlere müşteri bağımlılığı yüksek
ise) hakim durumda kabul edilmesi mümkündür. Tersi bir biçimde yüksek pazar payı
olan bir teşebbüsün de pazara girişin kolay olduğu müşteri bağımlılığının olmadığı
hallerde hakim durumda kabul edilmesi mümkün olmayacaktır.
Şikayet dilekçesinde Birtaş’ın korna markası olan Beta’nın pazar payının %(…)
olduğu ifade edilmiştir. Aynı dilekçede şikayetçi Seger’in Türkiye’deki korna
satışındaki payının ana sanayide %(…) yedek parçada %(…) olduğu bilgisine yer
verilmiştir. Buna göre, pazarda lider konumunda bile olmayan Birtaş’ın %(…) 100
oranındaki pazar payı hakim durum için yeterli değildir. Zira, pazar payının
şikayetçiye oranla düşüklüğünün yanı sıra, pazara girişte ciddi engeller yoktur ve
pazarda yasal mevzuata uygun üretim yapan Fiamm Klakson, Bosch gibi önemli
markaların yanında düşük kalite ve fiyatla üretim ve satış yapan teşebbüsler de
bulunmaktadır.
Öte yandan, yıkıcı fiyat bir teşebbüsün fiili ve potansiyel rakiplerini fiyat indirimi
yoluyla pazar dışına itmek veya piyasaya giriş teşebbüslerini caydırmak suretiyle
pazar gücü elde ettiği bir stratejidir. Yani, yıkıcı fiyat uygulaması esas olarak, rakipleri
güç duruma sokmayı amaçlayan bir fiyat indirimiyle ortaya çıkmaktadır. Fiyatın yıkıcı
karakterde sayılabilmesi içinse makul olamayacak derecede düşük olması (maliyetin 110
altında olması) genel kabul görmektedir. Raportörlerin şikayetçi teşebbüs yetkilisiyle
yaptıkları telefon görüşmesinde Birtaş’ın Çin’den düşük kalitede standartsız korna
getirdiği ve bu nedenle rakiplerinden düşük fiyat vererek standartlara uygun üretim
yapanları zor durumda bıraktığı ifade edilmiştir. Birtaş’ın Çin mallarının ithalatını
yaptığı Birtaş satış sorumlusu tarafından da doğrulanmıştır. Edinilen bilgiler ışığında,
Birtaş’ın düşük fiyatla satış yapması maliyet yönünden avantajlı Çin ürünlerinden
kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle, Birtaş hakim durumda olsaydı dahi
yaptığı satışların yıkıcı fiyat olarak değerlendirilmesinin mümkün olmadığı kanaatine
varılmıştır.
Son olarak, Birtaş’ın E tip onay işareti bulunması gereken kornalara CE işareti 120
koyarak E tip onay belgesiz kornalar piyasaya sürdüğü ve böylece tüketiciyi yanılttığı
iddiasının ise 4054 sayılı Kanun kapsamında olmadığı değerlendirilmiştir.
08-47/663-257
4
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak, 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy