Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-141 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-47/665-259
Karar Tarihi : 24.7.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Kerem Tomur, Hale SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
Levent Nispetiye Mh. Aytar Cd. No:2, 34340
Beşiktaş/İstanbul
- Denizbank A.Ş. 20
Büyükdere Cd. No:110 80496 Esentepe/İstanbul
D. TARAFLAR : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
- Denizbank A.Ş.
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti Bankası) ile
Denizbank A.Ş. (Denizbank) arasında 31.12.2002 tarihinde imzalanan
“Bonus Kredi Kartı Paylaşım Sözleşmesi”nin süresinin sona ermesi
üzerine, tarafların işbirliğinin devamına yönelik olarak imzaladıkları
Sözleşme’ye menfi tespit verilmesi talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 23.6.2008 tarih, 3931 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 18.7.2008 tarih, 2008-4-141/MM-07-KOK sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00-130/212
sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Garanti Bankası ve Denizbankbank arasında 16.1.2008 tarihinde imzalanan
“Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi 40
verilemeyeceği,
- “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne taraf teşebbüslerin rakip
teşebbüsler olmaları nedeniyle, söz konusu Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey
08-47/665-259
2
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağı,
- 04-48/639-158 sayılı Kurul Kararı ile verilen 5 yıllık muafiyete esas teşkil eden
herhangi bir hususta değişiklik olmaması nedeniyle, başvuru konusu
Sözleşme’ye Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihinden
itibaren 5 yıl muafiyet tanınması gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir. 50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak
belirlenmiştir.
60
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi” (Yeni
Sözleşme), taraflar arasında 31.12.2002 tarihinde imzalanan ve 31.12.2007
tarihinde sona erecek olan Bonus Kredi Kartı Program Sözleşmesi (Eski
Sözleşme), kapsamında sürdürülen işbirliğinin, Yeni Sözleşme’nin imza
tarihinden itibaren Yeni Sözleşme’de belirtilen şekilde yürütülmesini temin
etmek amacıyla akdedilmiştir. Bu şekilde Denizbank, müşterilerine Garanti 70
Bonus Kart hamillerine sağlanan avantajlara ve özelliklere sahip Bonus Kart’ı,
Denizbank isim ve logosunu kullanmak suretiyle pazarlamaya, basmaya, Kart’ın
operasyonel hizmetlerini vermeye devam edebilecektir. Sözleşme’nin yürürlüğe
girmesiyle birlikte Denizbank tarafından çıkartılan veya çıkartılacak olan Bonus
Kartlar, Garanti Bankası ve onun yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ
içerisindeki üye işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın aynı
koşullarda ağ içerisinde kabul edilecek ve işlem görecektir.
Sözleşme’de belirtilenlerin dışındaki Bonus Kart ürünleri ve Garanti Bankası
tarafından “Bonus” ismiyle verilen diğer ürün ve hizmetler ile Garanti
Bankası’nın başkaca isimler veya programlar altında sunduğu hizmetler ve 80
Bonus’a ilişkin ürünler Sözleşme’nin kapsamı dışında tutulmuştur. Sözleşme
kapsamında tutulan hizmetlerin Denizbank’a verilmesi Garanti Bankası’nın
iradesi ile tarafların karşılıklı mutabakatına bırakılmıştır.
Sözleşme 5 yıl süre ile uygulanacaktır.
08-47/665-259
3
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1.Menfi Tespit ve Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
Başvurunun konusu, Garanti Bankası ile Denizbank arasında Bonus kredi kartı
markasının Denizbank tarafından da kullanılmasına yönelik olarak imzalanan 90
Bonus Kredi Kartı Paylaşım Sözleşmesi’ne Kurul tarafından 2002 yılından
itibaren tanınan 5 yıllık muafiyet süresinin sona ermesi üzerine, akdedilen Yeni
Sözleşme’ye 5 yıl süre ile menfi tespit verilmesi talebidir.
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir
mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme,
bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya
doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar… hukuka aykırı ve
yasaktır.” hükmü yer almaktadır. Bu çerçevede, Sözleşme’nin taraflarının ilgili
ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumda
olmaları dolayısıyla, Sözleşme’ye menfi tespit belgesi verilmesi mümkün 100
değildir.
Aynı şekilde, Sözleşme’ye taraf olan teşebbüsler rakip konumda oldukları için
2002/2 sayılı Tebliğ’in incelemeye konu Sözleşme’ye uygulanması mümkün
olmayacaktır.
H.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
04-48/639-158 sayılı Kurul Kararı ile verilen 5 yıllık muafiyete esas teşkil eden
herhangi bir hususta değişiklik olmaması ve yenilenen Sözleşme’nin Eski
Sözleşme ile büyük ölçüde aynı olması nedeniyle başvuru konusu Sözleşme
için, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde yeni bir muafiyet
değerlendirmesine gerek olmadığı anlaşılmıştır. Ancak, Garanti Bankası ve 110
Denizbank arasında başlayan ortak kredi kartı kullanımına ilişkin işbirliği ile
birlikte pazarda benzer işbirlikleri ortaya çıkmıştır. Dolayısıyla Garanti Bankası
ve Denizbank arasındaki işbirliğinin pazardaki yoğunlaşma dikkate alınarak
değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu tür sözleşmelerin ortaya çıkmasındaki temel nokta, pazarda yerleşik
oyuncular nedeniyle küçük bankaların yaygın bir üye işyeri ağına ulaşmakta
yaşadıkları zorluktur. Çok markalı kredi kartı çerçevesinde bir üye işyeri ağının
oluşturulması için üye işyerine POS cihazı konulması gerekmekte ve bu da
önemli bir maliyet teşkil etmektedir. Ayrıca kredi kartı sayısı yüksek olmayan
bankalar, işyerlerini ağa dahil olmaya ikna etmekte zorlanmaktadırlar. Ayrıca, 120
kredi kartı kullanımının giderek yaygınlaştığı ülkemizde, tüketiciler klasik kredi
kartlarından çok taksit, ödül gibi ekstra birtakım avantajlar sağlayan kredi
kartlarını tercih etmektedirler. Bu nedenlerle, çok markalı kredi kartı ağı
oluşturmakta zorlanan küçük bankaların mevcut bir ağ sahibi ile anlaşma
yapma yoluna gitmeye başladıkları görülmektedir.
Bu bağlamda, çok markalı kredi kartı ağına yönelik yapılan anlaşmalar yoluyla
pazarın taksit ve ödül gibi bazı ekstra avantajlar sağlayan ve geniş bir üye iş
yeri ağına sahip kredi kartlarına sahip bankalar lehine yoğunlaşma sürecine
08-47/665-259
4
girdiği değerlendirilmektedir. Ancak, aşağıda yer verilen tablodaki pazar
verilerinden anlaşılacağı üzere yapılan işbirliği anlaşmaları ile birlikte büyük 130
kredi kartı ihraççılarının pazar paylarında bir artış olmuşsa da bu aşamada
pazardaki rekabeti olumsuz etkileyecek bir yoğunlaşmadan bahsetmek mümkün
görünmemektedir. Zira, bu anlaşmalardan önce pazarın büyük çoğunluğuna
sahip bankalar ile anlaşmalardan sonra pazara hakim firmalar aynıdır. Bu
bankalara ait kredi kartlarının pazar paylarında yeni katılan küçük bankaların
katkısı ile cüzi bir artış olmuştur.
Aşağıda, Bankalararası Kart Merkezi rakamlarına göre, söz konusu işbirliği
anlaşmalarının yoğun olarak yapıldığı 2004-2007 yılları arasında ilk 6 bankanın
toplam alışveriş işlemleri tutarları üzerinden hesaplanan kredi kartları
pazarındaki pazar payları görülmektedir: 140
Banka Adı 2004 Pazar Payı (%)
2005 Pazar Payı
(%)
2006 Pazar Payı
(%)
2007 Pazar Payı
(%)
Yapı Kredi
(….) (….) (….) (….)
Garanti Bankası
(….) (….) (….) (….)
İş Bankası (….) (….) (….) (….)
Akbank (….) (….) (….) (….)
Finansbank (….) (….) (….) (….)
HSBC (….) (….) (….) (….)
Toplam (….) (….) (….) (….)
Tablodan görüleceği üzere işbirliği anlaşmaları ile birlikte büyük bankaların
pazar paylarında önemli olmamakla birlikte bir artış olmuştur. İlk altı bankanın
pazardaki sıralaması değişmemekle birlikte toplam pazar paylarında %(…)
civarında bir artış gerçekleşmiştir. Ancak bu artış küçük bankaların işlem
hacminin de işbirliği yapan büyük bankalara dahil olması sonucunda
gerçekleşmiştir. Dolayısıyla küçük bankalar aleyhine dışlayıcı bir etkiden
bahsetmek mümkün değildir.
Kuruma intikal eden yeni başvurulardan, büyük banka ağına dahil olmayan 150
diğer bankaların da sözleşmeler kurarak ortak kredi kartı uygulamasına
katılmaya başladıkları görülmüştür. Yakın zamanda pazardaki küçük
oyuncuların tamamının daha geniş ağa sahip bankalarla işbirliği anlaşmalarına
gideceğini öngörülmektedir. Bu durumun, büyük bankalara ait kredi kartları
lehine bir yoğunlaşma doğursa da, rekabeti önemli ölçüde azaltan bir uygulama
olmadığı anlaşılmaktadır. Çünkü hali hazırda yapılan sözleşmeler öncesinde de
pazar önemli ölçüde büyük oyuncuların rekabeti ile şekillenmektedir.
Uygulanmaya başlayan ortak kart kullanımı bütün büyük bankaların aynı şekilde
davranması dolayısıyla pazarda tek bir banka lehine rekabeti bozmayacağı gibi
08-47/665-259
5
tüketiciye kolaylık sağlamak ve küçük bankaların kredi kartı işlem hacimlerini 160
artırmak gibi faydalı sonuçlar doğuracaktır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Türkiye Garanti Bankası A.Ş. ve Denizbank A.Ş. arasında 16.1.2008
tarihinde imzalanan “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne
çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı “Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4.
maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
2. Tarafların rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, Sözleşme’nin 2002/2 sayılı 170
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamayacağına,
3. 04-48/639-158 sayılı Kurul Kararı ile verilen 5 yıllık muafiyete esas teşkil
eden herhangi bir hususta değişiklik olmaması nedeniyle, başvuru konusu
Sözleşme’ye Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan
16.1.2008’den itibaren 5 beş yıl süreyle muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy