Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-47/670-263

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-4-80 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-47/670-263
Karar Tarihi : 24.7.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Evren SESLİ, Selvi KOCABAY,
Canan KARAMANOĞLU

C. ŞİKAYET EDEN : Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketleri Birliği
Büyükdere Cd. Büyükdere Plaza No:195 K:1-2 34394
Levent/İstanbul
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş.
Gülsuyu Mevkii Ankara Asfaltı 34846 Maltepe/İstanbul
- Toyotasa Yetkili Satıcıları

E.DOSYA KONUSU: Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş.
(Toyota) ve yetkili satıcılarının Toyota marka otomobillerin satış sonrası
yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri pazarında 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve/veya 6. maddesini ihlal ettikleri
iddiası. 30

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, motorlu taşıtlar
sektöründeki dikey anlaşmalara ilişkin olarak 2005 yılında Rekabet Kurulu
tarafından yayımlanan 2005/4 sayılı “Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin, sigorta
sektörü açısından en önemli etkisinin; anılan Tebliğ ile birlikte, kasko branşında
faaliyet gösteren sigorta şirketlerinin ve özel servislerin yedek parçaya erişimi ile
bu servislerin motorlu araçların bakım-onarım hizmetinde ihtiyaç duydukları
teknik bilgilere ulaşımının sağlanması olduğu belirtilmiş; ancak gerek otomotiv
üreticisi ve ithalatçısı firmaların, gerekse bu firmaların yetkili satıcılarının 4054 40
sayılı Kanun’a ve 2005/4 sayılı Tebliğ’e aykırı birtakım uygulamaları nedeniyle
sigorta şirketlerinin, Tebliğ’in uygulanmaya başlandığı 1.1.2007 tarihinden
bugüne kadar geçen süre içerisinde Tebliğ’den bekledikleri faydaları elde
edemedikleri ifade edilmiştir.


08-47/670-263
2


Şikâyet dilekçesinde otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüsler ile bu
teşebbüslerin yetkili satıcısı konumundaki teşebbüslere ilişkin olarak şu iddialar 50
yer almaktadır:
a) Motorlu taşıtlar sektöründe yedek parça sağlayıcı konumundaki otomotiv
üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerin, yetkili satıcılar ile yaptıkları dikey
anlaşmalar yoluyla yetkili satıcıların özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve
sigorta şirketlerine mal satmasını kısıtladıkları ve böylece 2005/4 sayılı Tebliğ
hükümlerine aykırı hareket ederek 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
ettikleri,
b) Kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hâkim durumda bulunan otomotiv
üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının kendilerinden alım yapmak
isteyen özel servisleri, bağımsız dağıtıcıları ve sigorta şirketlerini yetkili 60
satıcılarına yönlendirerek ve aynı zamanda yetkili satıcılarına da bu alıcılara
mal satılmaması hususunda baskı uygulayarak söz konusu alıcılara mal
vermeyi reddettikleri ve böylece 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri,
c) Kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hakim durumda bulunan otomotiv
üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının ise özel servislere, bağımsız
dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine doğrudan satış yapmakla birlikte, söz konusu
alıcılara yetkili satıcılarına uyguladıkları fiyatlardan daha yüksek fiyatlar
uygulamak suretiyle bu alıcıların etkin bir şekilde rekabet etmesini engelledikleri
ve böylece 4054 sayılı Kanun 6. maddesini ihlal ettikleri,
d) Motorlu taşıtlar sektöründe yedek parça dağıtıcısı konumundaki yetkili 70
servislerin ve yetkili dağıtıcıların, bağlı oldukları dağıtım ağı dışındaki özel
servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine satış yapmama yönünde
yatay anlaşma yaparak 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri,
e) 2005/4 sayılı Tebliğ ile birlikte “orijinal” ve “eşdeğer” yedek parça tanımlarının
yeniden ele alınması ve özellikle “mekanik” parçalarda rakip orijinal/eşdeğer
yedek parçaların ciddi bir alternatif oluşturması karşısında, otomotiv üreticisi ve
ithalatçısı teşebbüslerin yedek parçaların fiyatlandırılması konusunda “kaporta”
– “mekanik” parça ayrımına gittiği ve rekabetin yoğun olduğu “mekanik”
parçalarda rekabetçi fiyatlar uygularken, hakim durumda bulundukları “kaporta”
parçalarında %400’lere varan fiyat artışlarına giderek “aşırı fiyat” uyguladıkları 80
ve dolayısıyla 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri.
Şikâyet başvurusunda, genel olarak otomotiv firmaları ve yetkili satıcılarından
bahsedilse de, dilekçe ekinde yer alan yazışmaların Toyota ve bayileri ile
gerçekleştirildiği tespit edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.4.2008 tarih, 2120 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 7.5.2008 tarih, 2008-4-80/İİ-08-SEC sayılı İlk
İnceleme Raporu, 15.5.2008 tarih, 08-33 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 90
08-47/670-263
3

maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-33/426-M sayı ile karar
verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 18.7.2008 tarih, 2008-4-80/ÖA-08-HY sayılı
Önaraştırma Raporu 21.7.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/216 sayılı Başkanlık
önergesi ile 08-47 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikayete konu iddiaların gerçeği
yansıtmadığı ve bu nedenle adı geçen teşebbüsler hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı 100
görüşlerine yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1.1. Hakkında Önaraştırma Yapılan Şirket (Toyotasa Toyota Sabancı
Pazarlama ve Satış A.Ş.)
Toyota, Ekim 2000’de Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş., Toyota Motor Europe
ve Mitsui&Co. ortaklığı ile kurulmuştur. Toyota’nın hissedarlık yapısına
aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo-1. Toyota’nın Hissedarlık Yapısı 110
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Hacı Ömer Sabancı Holding A.Ş. 65
Toyota Motor Europe 25
Mitsui&Co., Ltd. 10
Toyota’nın yönetim kurulu üyeleri ve üyelerin görevleri ise aşağıdaki tabloda
gösterilmiştir:
Tablo-2. Toyota Yönetim Kurulu
Üye Adı Görevi
Turgut UZER Yönetim Kurulu Başkanı
Thierry DOMBREVAL Yönetim Kurulu Üyesi
Ichizo KOBAYASHI Yönetim Kurulu Üyesi
Ahmet Cemal DÖRDÜNCÜ Yönetim Kurulu Üyesi
Mevlüt AYDEMİR Yönetim Kurulu Üyesi
Bekir SOYTÜRK Yönetim Kurulu Üyesi
Toyota, Toyota ürünlerinin Türkiye yetkili distribütörü olarak, Türkiye'de üretilen
ve ithal edilen binek ve ticari araçların yanı sıra, yedek parça ve aksesuarların
satış ve satış sonrası hizmetlerini yürütmektedir. Toyota binek araçlarda
Corolla, Auris, Yaris, Avensis, Corolla Verso, Rav 4, Land Cruiser, Land Cruiser
Prado, Camry; ticari araçlarda Hiace ve Hilux modellerini üretmekte olup;
firmanın Türkiye genelinde toplam 60 adet yetkili satıcısı bulunmaktadır.
Toyota’nın 2007 yılı cirosu (………………) YTL.’dir. Dosya mevcudu bilgilere 120
göre 2007 yılında binek ve ticari araçlardan oluşan toplam araç pazarında
Toyota %(…) pazar payına sahiptir.


08-47/670-263
4


I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Satış sonrası hizmetlerin marka ve hatta kimi durumlarda model bazında 130
farklılıklar gösterebildiği dikkate alınarak, ilgili ürün pazarının "Toyota marka
otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri" olarak
belirlenmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Toyota marka otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım
hizmetlerinin tüm Türkiye çapında verildiği ve herhangi bir bölgeyle sınırlı
olmadığı göz önüne alınarak, bildirim konusu işlemde ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak tespit edilmiştir.
I.3. Yapılan Yerinde İnceleme ve Görüşmelere İlişkin Bilgi Tutanakları 140
Yürütülen önaraştırma kapsamında görevli raportörlerce Toyota ile Toyota’nın
İstanbul ve Ankara’daki bazı yetkili servislerinde yapılan yerinde incelemelerde
önaraştırma konusu iddiaları doğrulayan herhangi bir belge bulunamamış; söz
konusu şirket yetkilileri ile yapılan görüşmelerde düzenlenen Bilgi Tutanakları
aşağıda özetlenmiştir:
I.3.1. Toyotasa Toyota Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş.
Şirket yetkilileri konuya ilişkin olarak, yetkili servis ve satıcılarına yalnızca
tavsiye ettikleri fiyatları bildirdiklerini; Toyota’nın uyguladığı belirli bir iskonto
oranı ya da kâr marjının bulunmadığını; yetkili satıcılarla yapılan sözleşmelerde
azami satış fiyatı belirleme hakları olmasına rağmen, bugüne kadar bu yöntemi 150
uygulamadıklarını ifade etmişlerdir.
Son olarak yetkililer, Toyota’nın şirket politikası doğrultusunda doğrudan
müşterilere yedek parça satışı yapmadığını; talep gelmesi durumunda söz
konusu talepleri yetkili satıcılarına yönlendirdiğini; yetkili satıcılara özel
servislerden ve/veya sigorta şirketlerinden talep gelmesi durumunda ise bu
taleplerin karşılandığını; Toyota’nın yetkili satıcılarına bu konuda müdahale
etmesinin söz konusu olmadığını söylemişlerdir.
I.3.2. Gedizler Oto Satış ve Servis Tic. A.Ş. (Gedizler)
Şirket yetkilileri konuya ilişkin olarak aşağıdaki açıklamaları yapmışlardır:
- Gedizler hiçbir sigorta şirketine doğrudan yedek parça satışı yapmamaktadır. 160
Sigorta şirketleri ile olan yedek parçaya yönelik satış ilişkileri sadece hasarlı
araçların tamirine ilişkindir. Serviste kullanmayıp, doğrudan dışarıya satılan
(banko satış) yedek parçaların, şirketin toplam satış rakamları içerisindeki
payının düşüklüğü de bu durumu ortaya koymaktadır. Gedizler’in asıl geliri
işçilik ücretlerinden, bir başka deyişle boya-kaporta bölümünden
08-47/670-263
5
kaynaklanmaktadır. Ayrıca, sigorta şirketlerinden de yedek parça satışı tedariki
yönünde herhangi bir talep gelmemektedir.
- Gedizler özel servislere yedek parça satışı yapmaktadır. Ancak Gedizler
İstanbul’da merkezi bir konumda bulunmaması ve sanayi bölgesine uzak olması
nedenleriyle özel servislere satış açısından Toyota’nın yetkili servisleri arasında 170
en küçük bayilerdendir.
- Şirket’in “banko satış”lardaki en büyük ve hatta tek düzenli müşterisi
Atılganoğlu’dur. Bunun dışında Sistem Oto, Maslak Oto, Tüm Servis ve Evren
Oto sayılabilir.
- Gedizler’in HLD Otomotiv ile 2007 yılı içerisinde çalışmış olup, daha sonra
parça alımları ile ilgili olarak nakliye ve eleman sorunu yaşanması nedeni ile
çalışma sona ermiştir.
- Toyota tarafından Gedizler’in yedek parça satışlarında uygulayacağı kâr
marjları belirlenmektedir. Döviz kurunda artış olması durumunda ise yayınlanan
sirküler ile yeni artışlar yapılabilmektedir. Bu sene Euro’da meydana gelen artış 180
sonrası toplam liste fiyatlarında yaklaşık %6 oranında artış gerçekleşmiştir.
2007 yılındaki fiyat artışları da yaklaşık %6,7 oranındadır.
I.3.3. Sonkar Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Sonkar)
Raportörlerce yapılan incelemede, aynı zamanda Ak Sigorta, Axa Oyak, Koç
Allianz ve HDİ sigorta şirketlerinin acenteliğini yürütmekte olan Sonkar Sigorta
Aracılık Hizmetleri Ltd. Şti. ile aynı ekonomik birlik içinde olduğu bilgisine
ulaşılan Sonkar yetkilisi tarafından önaraştırma konusuna ilişkin olarak, şirketin
gerek kendi müşterilerine gerekse üçüncü şahıs yetkili/yetkisiz servis
istasyonlarına, ayrıca bireysel tüketicilere yedek parça satışı yaptığı; Toyata’dan
kendilerine gelen yazılarda fiyat empozesi bulunmadığı belirtilmiştir. 190
Yetkili ayrıca, bir süre öncesine kadar Güneş Sigorta’nın tek elden tedarikçisi
olduklarını; anılan sigorta şirketinin kasko kapsamında onarılacak araçların
bütün parçalarını kendilerinden tedarik ettiğini; onarımın sigorta şirketinin
anlaşmalı olduğu yetkili/özel servislerce yapıldığını; ticari nedenlerle bu ilişkiye
son verdiklerini; halen bu şekilde bir tedarik anlaşmalarının bulunmadığını; buna
karşılık 16 adet sigorta şirketi ile anlaşmalarının bulunduğunu ifade etmiştir.
Yukarıda özetlenenlerin yanı sıra, yetkili, servislerinde onarılan araçlar için
işçilikte % 17,5 düzeyine varan indirimler yaptıklarını; yedek parçada ise kendi
kararları doğrultusunda liste fiyatlarını uyguladıklarını, bunun nedeninin sigorta
eksperlerinin işçilik bedellerinde % 50’ye varan indirimler yapması olduğunu; 200
bunun yanı sıra araçlara taktıkları parçanın bedelini Toyota’ya 35 gün içinde
ödemeleri gerekirken, sigorta şirketlerinden 60 gün içinde tahsilat
yapabilmelerinin ve makul kâr hadlerini uygulamak zorunda olmalarının da söz
konusu kararda rol oynadığını belirtmiştir.



08-47/670-263
6
I.3.4. Derindere Turizm Otomotiv San. Tic. A.Ş.
Şirket yetkilisi, özel servislere banko satış yaptıkları; ancak sigorta şirketlerinin
kendilerinden böyle bir taleplerinin olmadığı bilgisini vermiştir. 210
I.3.5. Akota Otomotiv Tic. ve San. A.Ş. (Akota)
Şirket yetkilileri raportörlerle yaptıkları görüşmede, yedek parça satışında
Toyota tarafından tavsiye edilen liste fiyatları üzerinden %15 ila %24 arasında
değişen oranlarda iskonto yapabildiklerini; şirket politikalarının, yedek parça
fiyatları üzerinden iskonto yapmadan sadece işçilik fiyatlarında indirim yapma
yönünde olduğunu; bunun en önemli sebebinin yedek parçaların stok
maliyetlerinin yüksek, kâr marjlarının düşük olması olduğunu belirtmişlerdir.
Yetkililer, bir dönem sigorta şirketleri ile tedarik anlaşmaları yaptıklarını, ancak
uzun süredir bu şekilde anlaşmalarının bulunmadığını; bunun temel sebebinin
yetkili satıcıların kendi bölgelerinde yeterli satış yapabilmesinin sağlanması 220
olduğunu; aksi takdirde sigorta şirketlerinin özellikle İstanbul bölgesindeki bir
yetkili satıcı ile tedarik anlaşması yapmaları neticesinde, örneğin Ankara ilinde
yapılan bir hasar tamirinde bu satıcıdan aldıkları yedek parçaları kullanarak,
Ankara bölgesindeki yetkili satıcıların satış yapmasını engelleyebildiklerini ileri
sürmüşlerdir.
Yetkililere göre, birkaç yıl öncesine kadar otomotiv şirketlerinden bazıları sigorta
şirketlerine çok yüksek oranlarda iskonto vermekteydi. Ancak bunun
sonucunda, ciddi zararlarla karşılaştılar. Son bir iki yıldır artık bu iskontolar
azaltıldı. Bu durum şirketler arasındaki bir anlaşma ya da uyumlu eylemden
ziyade yaşanılan sorunların doğal bir sonucu olarak gelişti. 230
Son olarak yetkililer, Akota’nın halihazırda özel servislere ortalama aylık 30-
40.000 YTL. tutarında banko yedek parça satışı yaptığını belirterek, özel
servislere yedek parça satışının durdurulmasının söz konusu olmadığını, bunun
pratik olarak da bu mümkün bulunmadığını ifade etmişlerdir.
I.3.6. Reis Lider Araç Ticaret ve Sanayi Ltd. Şti.
Şirket yetkilisi tarafından, halihazırda bazı sigorta şirketleri ile servis
sözleşmeleri bulunduğu; sigorta şirketleri ile yaptıkları sözleşmeler
çerçevesinde, Ak Sigorta, Anadolu Sigorta, Ray Sigorta, İsviçre Sigorta,
Generali Sigorta ve Liberty Sigorta’ya yedek parça satışında herhangi bir indirim
uygulamaksızın sadece işçilikte %15; Axa Oyak Sigorta’ya ise %15 işçilik 240
indiriminin yanında %5 de yedek parça indirimi uyguladıkları bilgisi verilmiştir.
Yetkili ayrıca, hiçbir sigorta şirketi ile yedek parça satışı konusunda tedarik
anlaşması yapmadıklarını; ancak özel servislerden yedek parça talebi gelmesi
durumunda yedek parça satışı yaptıklarını belirtmiştir.




08-47/670-263
7
I.3.7. Toyan Otomotiv Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Şirket yetkilisi yedek parça satışlarına ilişkin olarak, özel servislerden gelen 250
yedek parça taleplerini karşıladıklarını, ancak sigorta şirketlerinden zaman
zaman gelen yedek parça satışına yönelik talepleri karşılamayı prensip olarak
doğru bulmadıklarını; kaskolu ve garanti kapsamındaki araçların hasarlarına
yönelik parça tedariki yerine hasarların kendileri tarafından tamir edilmesini
daha kârlı olması nedeniyle tercih ettiklerini; özel servislere giden araçlar
genellikle kaskosuz ya da garanti süresi dolmuş araçlar olduğundan yetkili
servisleri tercih etmediklerini, bu nedenle, özel servislere yedek parça tedariki
yaptıklarını; yetkili servis olmayan illerdeki hasarlara yönelik olarak sigorta
şirketlerinden gelen talepleri de benzer nedenlerle karşılamayı uygun
bulmadıklarını ifade etmiştir. 260

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği’nin (Birlik) şikayet dilekçesinde,
otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüsler ile bu teşebbüslerin yetkili satıcısı
konumundaki teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal
ettiklerine ilişkin iddialarda bulunulmuştur. Söz konusu iddialara ilişkin şikâyet
dilekçesinin ekinde, kendilerine sigorta şirketlerinden gönderilen ve aşağıdaki
ifadeleri içeren yazılar yer almıştır:
- Toyota Yetkili Satıcısı Gedizler’in özel servis HLD Otomotiv’e gönderdiği
yazıda, “31.08.2007 tarihi sonu itibariyle şirketimiz yönetim kurulunun vermiş 270
olduğu kararla siz sayın müşterimize yedek parça satışı durdurulmuştur.”
denilmektedir.
- Ergoisviçre Sigorta tarafından Birlik’e gönderilen yazıda ise, Toyota yetkili
servisleri dışında tamiri yapılacak araçlarla ilgili olarak parça tedarikinde ciddi
sorunlar yaşanmaya başlandığı belirtilmekte; Toyota yetkili servislerinin kendi
servislerinde tamir edilmeyen araçlara parça vermeyeceklerine ilişkin kendi
aralarında bir karar aldıkları iddialarına yer verilmektedir.
- Yine Gedizler’in Koç Allianz Sigorta’ya gönderdiği yazıda, “yaklaşık bir yıldır
Toyota markasında tedarikçiniz olarak hizmet vermekteyiz. … Ancak 30
Ağustos 2007 tarihinden itibaren bu hizmeti veremeyeceğimizi … bilmenizi 280
isterim.” ifadelerine yer verilmiştir.
- Güneş Sigorta tarafından Toyota yetkili satıcısı Sonkar’a gönderilen yazıda,
“… tarafınızdan parça tedarik çalışmasının tarafınızca yapılamayacağı bu
nedenle anlaşmanın bitirilmesi talebi neticesinde parça tedarik anlaşmamız
sona ermiştir.” denilmektedir.
- Sonkar tarafından Güneş Sigorta’ya gönderilen yazıda, “… şirket yönetiminin
aldığı karar neticesinde kesin olarak yedek parçada iskonto yapamamaktayız.”
ifadesi yer almıştır.
- Axa Oyak Sigorta ve Anadolu Sigorta tarafından Toyota’ya gönderilen
yazılarda da, yedek parçaların tek bir noktadan sağlanması konusunda 290
çalışılabilecek yetkili servis isimleri ve verilebilecek iskonto oranları sorulmuş,
ancak Toyota’dan bu yazılara herhangi bir cevap verilmemiştir.
08-47/670-263
8
Tüm bu ifadelerden, şikâyetlerin otomotiv üreticilerine yönelik yapılmasına
rağmen, şikâyette yer alan iddiaların Toyota sağlayıcı ve bayilerine yönelik
olduğu anlaşıldığından, sadece Toyota ve yetkili servisleri hakkında
önaraştırma yapılması kararı alınmıştır. Nitekim, 7.5.2008 tarih, 2008-4-80/İİ-08-
S.E.C. sayılı İlk İnceleme Raporu’nda yer verilen Türkiye Sigorta ve Reasürans
Şirketler Birliği yetkilisi ile yapılan telefon görüşmesinde de, Toyota dışındaki
otomotiv firmalarının veya yetkili servislerinin özel servisler ile sigorta
şirketlerine yedek parça sağlamadıklarına ilişkin kendilerine herhangi bir 300
şikayet, bilgi ve belgenin gelmediği belirtilmiştir.
Bu kapsamda önaraştırma sürecinde ulaşılan bilgi ve belgeler 4054 sayılı
Kanun’un 4. ve 6. maddeleri çerçevesinde aşağıda değerlendirilmiştir:
J.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesinin İhlaline Yönelik Değerlendirme
Şikâyet dilekçesi ve ekinde yer alan çeşitli belgelerin incelenmesi neticesinde,
söz konusu başvuruda yer alan 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin ihlal
edildiğine ilişkin iddiaların esas olarak dikey ve yatay anlaşmalar yoluyla ilgili
pazarda rekabetin kısıtlanmasına yönelik olduğu anlaşılmıştır. Şikâyet dilekçesi
ekinde yer alan bilgi ve belgelerin tamamının Toyota’ya ilişkin olduğu da göz
önüne alınarak, ihlal iddiaları iki başlık altında toplanmıştır: 310
a) Yedek parça sağlayıcısı konumundaki Toyota’nın yetkili satıcıları ile yaptığı
dikey anlaşmalar yoluyla yetkili satıcılarının özel servislere, bağımsız
dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine mal satmayı kısıtlaması ve bu uygulamaları ile
2005/4 sayılı “Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey Anlaşmalar ve Uyumlu
Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” hükümlerine aykırı hareket etmesi;
b) Yedek parça dağıtıcısı konumundaki yetkili servis ve yetkili satıcıların
aralarında anlaşma yaparak özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta
şirketlerine yedek parça satışı yapmamaları.
- Yedek Parça ve Servis Hizmetleri
Motorlu taşıt satın almayı, çok büyük oranda, diğer ürünleri satın almaktan 320
ayıran temel faktör, satış sonrası hizmetlerin önemli bir harcama kalemi olarak
ortaya çıkmasıdır. Kârlılık oranının yüksek olduğu satış sonrası hizmetler; yetkili
servisler ve özel servisler olmak üzere iki grup tarafından verilmektedir. Yetkili
servisler genellikle tek bir markaya odaklanmış, sağlayıcıyla imzaladıkları
anlaşma gereği markaya özgü teknik donanıma ve eğitimli personele sahip olan
teşebbüslerdir. Özel servisler ise belli bir marka konusunda uzmanlaşan
teşebbüsler olabildiği gibi, birçok markaya birden hizmet veren teşebbüsleri de
içermektedir. Tüketiciler araçlarının garanti kapsamı dışına çıkmasını önlemek
için garanti süresi içerisinde otomobillerinin tamir ve bakımını yetkili servislerde
yaptırmayı tercih etmektedirler. Garanti süresinin bitiminden sonraki 330
dönemlerde ise, yetkili servislerin pazardaki özel servisler ile olan rekabeti
artmaktadır.
Satış sonrası hizmetlerin verilebilmesi için gerekli olan yedek parçalar; orijinal
yedek parçalar ve orijinal olmayan yedek parçalar olmak üzere ikiye
ayrılmaktadır. Orijinal yedek parçalar ya doğrudan taşıt üreticileri tarafından
08-47/670-263
9
üretilmekte ya da taşıt üreticisinin anlaşmalı olduğu bağımsız yedek parça
üreticileri tarafından üretilebilmektedir. Orijinal olmayan yedek parçaların bir
bölümü orijinal yedek parçalarla aynı veya daha yüksek kalitede üretilirken (eş
değer kalitede yedek parça), bazıları orijinal yedek parçalardan daha düşük
kalitededir. 340
- Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi
“Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”ne göre Toyota markalı araçlar için orijinal
yedek parçaların satışı da dahil olmak üzere tamirat ve bakım servisinin
verilmesi niteliksel seçici dağıtım sistemine göre belirlenmiş yetkili servisler
tarafından yerine getirilecektir. Diğer taraftan, Toyota markalı motorlu araçlar
için servis hizmetinin Toyota satıcılık sistemi içerisinde başka bir yetkili servis
ve/veya satıcıya verilmesine ilişkin düzenlemeler ise Sözleşme’nin 5.8.
maddesinde yer almaktadır.
1.1.2006 itibarıyla yürürlüğe giren 2005/4 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2.
maddesinde “Yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının tamir ve bakım 350
hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey
sınırlamalar içermeleri halinde bu Tebliğ’de düzenlenen koşullara uymak
kaydıyla, Kanun’un 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanun’un 5 inci
maddesinin üçüncü fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur.” hükmü
yer almaktadır. Bu bağlamda, “Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi”nin 2005/4
sayılı Tebliğ kapsamındadır.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi ise, grup muafiyetinin uygulanması için
anlaşmaların taşıması gereken genel koşulları belirlemektedir. Bu çerçevede, ilk
olarak muafiyetin uygulanmasını belirli pazar payı eşiklerine bağlayan hükümler
yer almaktadır. Şöyle ki; Tebliğ’de muafiyet hükümlerinin motorlu taşıt veya 360
yedek parça ya da bakım ve onarım hizmeti pazarına yönelik olarak
sağlayıcının payının %30’u; motorlu taşıtların dağıtımı için niceliksel seçici
dağıtımın tercih edildiği durumlarda ise %40’ı geçmemesi durumunda
uygulanacağı belirtilmektedir. Niteliksel seçici dağıtım sistemini oluşturan
anlaşmalar için ise anılan Tebliğ’de herhangi bir pazar payı belirlenmemiştir.
Dolayısıyla, Toyota tarafından yetkili servis ağına yönelik olarak tercih edilen
niteliksel seçici dağıtım sisteminin Tebliğ açısından bir sorun teşkil etmediği
anlaşılmaktadır.
Ayrıca, yeni taşıt satıcılarının veya bakım-onarım hizmeti sağlayıcılarının
dinamik rekabete girmesine izin veren ve daha istikrarlı bir çerçeve tesis etmek 370
amacıyla getirilen koşullardan biri 2005/4 sayılı Tebliğ’in 4/3. maddenin (a)
fıkrasında; “sağlayıcı ile dağıtıcı veya yetkili servis arasında yapılan anlaşmada,
dikey anlaşmadan doğan hakların ve yükümlülüklerin, dağıtım sisteminde
bulunan ve dağıtıcı veya yetkili servis tarafından seçilen başka bir dağıtıcıya
veya yetkili servise aktarılmasına sağlayıcının rıza göstermesi” şeklinde
düzenlenmiştir. Toyota sistemi içerisindeki başka yetkili servis ve/veya satıcılara
satış sonrası hizmet vermeye yönelik olarak “Toyota Yetkili Satıcılık
Sözleşmesi”nde yer alan düzenlemeler 2005/4 sayılı Tebliğ’in 4/3. maddenin (a)
fıkrasında düzenlenen koşulu yerine getirmektedir.
08-47/670-263
10
Öte yandan, şikâyet dilekçesinde asıl olarak sektörde yedek parça sağlayıcısı 380
konumunda bulunan Toyota’nın yetkili satıcıları ile yaptığı dikey anlaşmalar
yoluyla yetkili satıcıların özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta
şirketlerine mal satmayı kısıtladıkları hususu üzerinde durulmaktadır.
Şikâyet konusu olay açısından bu aşamada öncelikle sigorta şirketleri ile özel
servisler arasındaki farklılığın ortaya konulması gerekmektedir. Sigorta şirketleri
araç sahipleri ile yaptıkları sigorta poliçeleri neticesinde, kaza sonrası hasarın
ortaya çıkması durumunda bu hasarı karşılamakla yükümlü olmakta ve tamir
amacı ile kullanılacak yedek parçayı temin etmek amacıyla yetkili satıcı ile ticari
ilişki kurmaktadır. Bu durumda sigorta şirketi 2005/4 sayılı Tebliğ’in 3.maddesi
(v) bendinde “… doğrudan ya da dolaylı olarak araçların bakımı ve onarımı ile 390
iştigal eden teşebbüsler, özel servisler, onarım aracı ve ekipmanı üreticileri,
bağımsız yedek parça üreticisi ve dağıtıcıları, teknik bilgi yayımcıları, otomobil
klüpleri, yol yardımı veren teşebbüsler, test hizmeti veren teşebbüsler ve
servisler için eğitim veren teşebbüsler” olarak ifade edilen bağımsız teşebbüs
kavramı içinde yer almamaktadır. Dolayısıyla, sigorta şirketi ile yetkili satıcı
arasındaki yedek parça teminine yönelik ilişkide sigorta şirketi nihai tüketici
konumunda yer almaktadır. Şikâyet dilekçesinde yer alan özel servisler ve
dağıtıcılar ise anılan Tebliğ çerçevesinde bağımsız teşebbüs olarak
değerlendirilmektedir.
Yapılan yerinde incelemeler esnasında görüşülen yetkili servis ve yetkili 400
satıcılar tarafından genel olarak sigorta şirketlerine satış yapılmamasının nedeni
ticari menfaatlerde yaşanan uyuşmazlık olarak belirtilmiş olup, Toyota’nın bu
konuda herhangi bir baskısının olmadığı ifade edilmiştir. Diğer taraftan,
Toyota’nın yetkili satıcıları ile yaptığı sözleşmelerde sigorta şirketlerine yedek
parça satışı yapılmamasına yönelik herhangi bir düzenleme tespit edilmemiştir.
Nitekim Toyota yetkilileri ile yapılan görüşmelerde, yedek parça tedarikine ilişkin
olarak özel servis ve sigorta şirketlerinden gelen taleplerin değerlendirilmesi
konusunda bayilere müdahale edilmediği belirtilerek, bayilerin kendi ticari
menfaatleri doğrultusunda karar verdiği dile getirilmiştir.
Görüşülen yetkili servis ve yetkili satıcıların büyük bölümünün sigorta 410
şirketlerine satış yapmamayı tercih ettikleri anlaşılmıştır. Satış yapmamaya
yönelik tercihin temel sebebi olarak ise, servislerdeki asıl kazancın işçilik
ücretlerinden elde edilmesi, yedek parça satışından elde edilen kazancın bayiye
göre değişebilmekle birlikte, genellikle daha düşük düzeylerde kalabilmesi
nedeniyle hasarların servisler tarafından tamir edilmesi gösterilmektedir. Buna
ek olarak, özel servisler ile sigorta şirketlerinin yetkili servisler nazarında
farklılaştığı nokta şu şekilde açıklanabilmektedir. Özel servislere tamir için giden
araçlar genellikle kaskosuz ve/veya garanti süresi dolmuş araçlar olup,
çoğunlukla hasar tamiri için yetkili servisleri tercih etmemekte ve dolayısıyla asıl
olarak yetkili servislerin müşterileri olmayan araçlara hizmet vermekte iken, 420
sigorta şirketlerinin hizmet verdikleri araçlar genellikle yetkili servislerin
müşterilerinden oluşmaktadır. Söz konusu durum nedeniyle, bazı yetkili
servisler tarafından sigorta şirketlerine yedek parça tedarik etmek yerine, hasar
tamirinin tercih edilmesinin daha kârlı olmasından dolayı ticari menfaatlerine
daha uygun olduğu belirtilmiştir. Sigorta şirketlerine yedek parça tedariki
08-47/670-263
11
yapılmamasına ilişkin olarak görüşülen yetkili servislerden bazıları ise sigorta
şirketlerinden kendilerine bu yönde herhangi bir talebin gelmediğini
belirtmişlerdir.
Özel servislere yedek parça tedarikine ilişkin olarak ise Sözleşme’nin
maddelerinin incelenmesi neticesinde Toyota’nın gerek yetkili satıcılar ile 430
yaptığı dikey anlaşmalar yoluyla, gerekse uygulamada bağımsız teşebbüslere
yedek parça satışını engellediğine dair herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır.
Bu noktada, Sözleşme’de konuya ilişkin olarak yer alan hükümlerin
aktarılmasında fayda görülmektedir.
“3.4. Yetkisiz Satıcılara Satış Yasağı
(b) Yetkili Satıcı Orijinal Toyota Parçalarını, bir Toyota Yetkili Servisi olmayan
herhangi bir Yeniden Satıcı’ya satmayacaktır. İstisna olmak üzere, Orijinal
Toyota Parçaları satın almakta olan bağımsız servisin bunları ya bir motorlu
aracın tamiratı veya bakımı için kullanması şartı ile Orijinal Toyota Parçalarını
bağımsız servise satmak hakkına sahip olacaktır.” 440
“3.11. Şirket Tarafından Doğrudan Satışlar
(b) Şirket’in yeniden satıcı olmayan gerçek ya da tüzel kişilere satış, servis
hizmeti, yedek parça satışı, promosyon ve pazarlama yapma hakkı saklıdır.”
2005/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı
dışına çıkaran sınırlamalar belirlenmiştir. Söz konusu maddenin (h) bendinde
“Seçici dağıtım sistemi üyelerinin, motorlu taşıtların yedek parçalarını, bu
parçaları motorlu araçların bakım onarımında kullanacak olan özel servislere
satma serbestisinin kısıtlanması” anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkaran sınırlamalardan biri olarak sayılmıştır. Ancak, Sözleşme’nin “Yetkisiz
Satıcılara Satış Yasağı”nı düzenleyen 3.4. maddesinin getirmiş olduğu istisna 450
nedeniyle mezkur madde kapsamında değerlendirilemeyeceği anlaşılmıştır. Söz
konusu istisna ile Toyota, orijinal yedek parçalarının satış sonrası hizmetlerde
kullanmak üzere yetkili satıcılar tarafından özel servislere satışına izin vermiştir.
Dolayısıyla, yetkili satıcılarla yapılan dikey anlaşmalarla özel servislere yedek
parça tedarik edilmesinin engellendiğine ilişkin olarak sözleşmelerde herhangi
bir kısıtlama tespit edilmemiştir.
Öte yandan, Toyota tarafından hâlihazırda doğrudan satışlar tercih edilmemekle
birlikte, Sözleşme’nin 3.11. maddesinde yer alan düzenleme ile Toyota’nın
yeniden satıcı olmayan gerçek ve tüzel kişilere doğrudan yedek parça satışı
yapma imkânı bulunmaktadır. Toyota yetkililerince, mevcut durumda doğrudan 460
satışların şirket politikası olarak tercih edilmediği belirtilmiştir. Doğrudan satış
yapmamaya yönelik bu tercih 2005/4 sayılı Tebliğ anlamında herhangi bir
sakınca yaratmamakta olup, anılan Tebliğ uyarınca yedek parça sağlayıcılarının
doğrudan ve/veya yetkili satıcılık ve yetkili servis ağı ile satış yapmasına imkân
tanınmıştır.
Şikayet dilekçesindeki bir diğer iddia olan yedek parça dağıtıcısı konumundaki
yetkili servis ve yetkili satıcıların özel servislere ve sigorta şirketlerine yedek
parça satışı yapmamaya yönelik aralarında anlaşma yaptıklarına ilişkin olarak
ise yapılan yerinde incelemeler esnasında herhangi bir belgeye
08-47/670-263
12
rastlanılmamıştır. Ayrıca, yetkili servisler arasında yapılan bir anlaşmaya ilişkin 470
herhangi bir belge olmamasına rağmen, uygulamadaki durumu tespit edebilmek
amacıyla İstanbul’daki 3 ve Ankara’daki 3 yetkili satıcının banko satışları
incelenmiştir. Şikâyet konusunun asıl olarak özel servisler ve sigorta şirketleri
gibi satış ağı dışında kalan birimlerden oluşması nedeniyle, yapılan
değerlendirmede toplam satışlar yerine banko satışların ele alınması tercih
edilmiştir. Aşağıdaki tablolarda Ankara ve İstanbul’dan örnek olarak seçilen üç
yetkili servise ait satış rakamları yer almaktadır:
Tablo-3: Ankara’daki Bir Yetkili Servise Ait Yedek Parça Satış Rakamları
YIL Banko Satışlar
(Adet)
Y/S Kullanım
(Adet)
Toplam Satış
(Adet)
Banko/Toplam
(%)
2005 28 334 362 7,73
2006 805 3955 4760 16,91
2007 2122 7489 9611 22,08
2008 1234 5354 6588 18,73
Tablo-4: İstanbul’daki Bir Yetkili Servise Ait Yedek Parça Satış Rakamları
YIL Banko Satışlar
(YTL)
Y/S Kullanım
(YTL)
Toplam Satış
(YTL)
Banko/Toplam
(%)
2005 158.323,03 2.469.140,16 2.627.463,19 6,02
2006 219.637,83 2.734.678,74 2.954.316,57 7,43
2007 253.746,76 2.881.893,23 3.135.639,99 8,10
2008 104.506,40 1.330.884,60 1.435.391 7,28
Tablo-5: İstanbul’daki Bir Yetkili Servise Ait Yedek Parça Satış Rakamları 480
YIL Banko Satışlar
(YTL)
Y/S Kullanım
(YTL)
Toplam Satış
(YTL)
Banko/Toplam
(%)
2005 400.295,79 2.473.204,89 2.873.500,68 13,93
2006 950.813,23 2.638.067,37 3.588.880,6 26,49
2007 1.519.346,77 2.957.476,01 4.476.822,78 33,94
2008 141.371,76 1.407.143,14 1.548.514,9 9,13
Yukarıdaki tablolar incelendiğinde, şikâyet dilekçesinde belirtilen iddiaların
aksine, 2005/4 sayılı Tebliğ’in yürürlüğe girdiği 2006 yılından itibaren Toyota
yetkili servisleri tarafından “banko satış” olarak tabir edilen yetkili serviste
onarımı yapılan satışlar dışında 3. kişilere yapılan satış miktarlarının yaklaşık
%38,72 ila %112,50 oranında arttığı gözlenmektedir. Ayrıca, Tablo-5’teki özel
servislerin yoğun olarak bulunduğu oto sanayi bölgesine yakın olan
İstanbul’daki yetkili servisin rakamları incelenip, anılan Tebliğ’in yürürlüğe
girmesinden önceki 2005 yılı ile Tebliğ’in ilk olarak uygulanmaya başlandığı
2006 yılındaki satışları karşılaştırıldığında, yetkili servislerin toplam satışlarının
yaklaşık %24,89 oranında artarken, 2005 yılında %13,93 olan banko satışların 490
toplam satışlara oranının %26,49’a ulaştığı görülmektedir. Diğer taraftan, Tablo-
4’deki oto sanayi bölgesine nispeten daha uzak olan yetkili serviste ise toplam
08-47/670-263
13
satışlar yaklaşık %12,44 oranında artarken, banko satışların toplam satışlara
olan oranının 2005 yılında %6,02 iken, 2006 yılında %7,43’ler seviyesine
yaklaştığı anlaşılmaktadır.
Sonuç olarak, yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgeler ile
yukarıda aktarılan değerlendirmeler çerçevesinde, Toyota yetkili servislerinin
aralarında anlaşma yapmak suretiyle özel servislere ve sigorta şirketlerine
yedek parça tedarik etmediklerine ilişkin herhangi bir bulguya rastlanılmamıştır.
Sigorta şirketlerine yetkili servisler tarafından yedek parça satışı 500
yapılmamasının ise her bir yetkili servis özelinde ayrıca değerlendirilmesi
gerektiği kanaatine varılmış olup, sigorta şirketlerine yönelik söz konusu
uygulamanın yetkili servislerin ticari hayatın akışına uygun olarak aldıkları
kararlar olduğu değerlendirilmektedir.
Son olarak şikâyet dilekçesi ekinde sigorta şirketlerine ilişkin yazışmalar dışında
özel servisler konusunda yer alan tek husus olan Toyota yetkili servislerinden
Gedizler’in özel servis olan HLD Otomotiv’e yedek parça satışı yapmamasına
ilişkin iddia değerlendirilecektir. Gedizler tarafından HLD’ye gönderilen yazıda;
“31.08.2007 tarihi sonu itibariyle şirketimiz yönetim kurulunun vermiş olduğu
kararla siz sayın müşterimize yedek parça satışı durdurulmuştur.” ifadeleri yer 510
almaktadır. Gedizler yetkilileri tarafından konuya ilişkin olarak, servislerinin 2007
yılı içerisinde HLD ile çalıştığı, ancak daha sonraki dönemde ortaya çıkan
nakliye ve eleman sorunu nedeniyle çalışmamayı tercih ettikleri belirtilmiştir.
Buna karşılık Gedizler’in Atılganoğlu, Sistem Oto, Maslak Oto, Tüm Servis ve
Evren Oto gibi başka özel servislerle çalıştığı anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Gedizler
tarafından HLD’ye yedek parça satışı yapılmamasının 4054 sayılı Kanun’a
aykırı olmadığı neticesine varılmıştır.
J.2. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesinin İhlaline Yönelik Değerlendirme
Şikâyet dilekçesinde motorlu taşıt üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerin 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiklerine yönelik iddialar da yer almıştır. Bu 520
teşebbüslerin;
a) Kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hâkim durumda bulunan otomotiv
üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının; kendilerinden alım yapmak
isteyen özel servisleri, bağımsız dağıtıcıları ve sigorta şirketlerini yetkili
satıcılarına yönlendirerek ve aynı zamanda yetkili satıcılarına da bu alıcılara
mal satılmaması hususunda baskı uygulayarak söz konusu alıcılara mal
vermeyi reddettikleri;
b) Kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hakim durumda bulunan otomotiv
üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının ise; özel servislere, bağımsız
dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine doğrudan satış yapmakla birlikte; söz konusu 530
alıcılara yetkili satıcılarına uyguladıkları fiyatlardan daha yüksek fiyatlar
uygulamak suretiyle bu alıcıların etkin bir şekilde rekabet etmesini
engelledikleri;
c) 2005/4 sayılı Tebliğ ile birlikte “orijinal” ve “eşdeğer” yedek parça tanımlarının
yeniden ele alınması ve özellikle “mekanik” parçalarda rakip orijinal/eşdeğer
yedek parçaların ciddi bir alternatif oluşturması karşısında; otomotiv üreticisi ve
08-47/670-263
14
ithalatçısı teşebbüslerin yedek parçaların fiyatlandırılması konusunda “kaporta”
– “mekanik” parça ayrımına gittiği ve rekabetin yoğun olduğu “mekanik”
parçalarda rekabetçi fiyatlar uygularken, hakim durumda bulundukları “kaporta”
parçalarında %400’lere varan fiyat artışlarına giderek “aşırı fiyat” uyguladıkları 540
ve böylece 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettikleri iddia edilmiştir.
Türkiye Sigorta ve Reasürans Şirketler Birliği yetkilisi görevli raportör ile yaptığı
telefon görüşmesinde, 2005/4 sayılı Tebliğ’in yürürlüğe girmesini takiben yedek
parça fiyatlarında ciddi artışların meydana geldiği, bu durumun özellikle sigorta
şirketlerinin kasko sigortası kapsamında hasarlı araçların tamiri için en çok
kullandıkları yedek parçalar için geçerli olduğunu ifade etmiştir. Yapılan şikâyet
başvurusunda da yedek parça fiyatlarında meydana gelen artışların daha çok
sigortalı araçların tamirinde en fazla kullanılan ve şirketlerinin maliyetleri
içerisinde en fazla yer tutan tampon, çamurluk, kapı, kaput ve far gibi yedek
parçalarda gerçekleştiğine değinilmiştir. 550
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesine göre bir veya birden fazla teşebbüsün
ülkenin bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki
hâkim durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar ya da
birlikte davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır. Toyota’nın,
şikayet başvurusunda belirtilen yollarla hakim durumunu kötüye kullanıp
kullanmadığına ilişkin yapılacak değerlendirmede öncelikle Toyota’nın ilgili
pazarda hakim durumda olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Ancak,
dosya kapsamında yapılan incelemelerden Toyota’nın ilgili ürün pazarında
hakim durumda olması durumunda bile söz konusu kötüye kullanma eylemlerini
gerçekleştirmediğinin tespit edilmesi nedeniyle, ilgili pazarda Toyota’nın hakim 560
durumda olup olmadığının değerlendirmesine gerek olmadığı kanaatine
varılmıştır.
Aşağıda alt başlıklar halinde Toyota’nın şikâyet başvurusunda belirtilen
Kanun’un 6. maddesi kapsamında ihlal teşkil eden eylemleri gerçekleştirip
gerçekleştirmediği değerlendirilecektir.
a) Şikayet başvurusunda, kendi markalarına ilişkin yedek parçalarda hâkim
durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerden bazılarının;
kendilerinden alım yapmak isteyen özel servisleri, bağımsız dağıtıcıları ve
sigorta şirketlerini yetkili satıcılarına yönlendirerek ve aynı zamanda yetkili
satıcılarına da bu alıcılara mal satılmaması hususunda baskı uygulayarak söz 570
konusu alıcılara mal vermeyi reddettiklerini iddia etmektedir.
Önaraştırma kapsamında yapılan yerinde incelemelerde, Toyota yetkilileri ile
yapılan görüşmede, Toyota’nın doğrudan müşterilere yedek parça satışı
yapmadığını, talep gelmesi durumunda ise bu talepleri bayilerine
yönlendirdiklerini ve bu uygulamanın bir şirket politikası olduğunu belirtilmiştir.
Ayrıca, Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi’nde Toyota markalı araçlar için
orijinal yedek parçaların satışı da dahil olmak üzere tamirat ve bakım servisinin
niteliksel seçici dağıtım sistemine göre belirlenmiş yetkili servisler tarafından
yerine getirileceği ifadesi yer almaktadır. Sözleşme’nin “Şirket Tarafından
Doğrudan Satışlar Başlıklı” 3.11. maddesinde Toyota’nın yeniden satıcı 580
olmayan gerçek ya da tüzel kişilere satış, servis hizmeti, yedek parça satışı,
08-47/670-263
15
promosyon ve pazarlama hakkı saklıdır” denilmektedir. Söz konusu uygulama,
Toyota Yetkili Satıcılık Sözleşmesi’nden kaynaklanmakta olup, yukarıda 4.
maddeye ilişkin değerlendirmenin yapıldığı bölümde de ifade edildiği üzere, adı
geçen Sözleşme’nin ilgili hükümleri 2005/4 sayılı Tebliğ’in getirdiği
düzenlemelere herhangi bir aykırılık teşkil etmemektedir. Dolayısıyla,
Sözleşme’de doğrudan satış hakkı olan Toyota’nın yetkili satıcılık sisteminin
etkinliği adına, doğrudan satış yapmamayı tercih ettiği anlaşılmakta; bu
durumun ise rekabet hukuku açısından sorun olmadığı değerlendirilmektedir.
Otomotiv üreticisi ve ithalatçısı teşebbüslerin yetkili satıcılarına, özel servislere, 590
bağımsız dağıtıcılara ve sigorta şirketlerine mal satılmaması hususunda baskı
uygulayarak söz konusu alıcılara mal vermeyi reddettikleri iddiasına ilişkin
olarak, dosya konusu önaraştırma kapsamında Toyota ve yetkili servislerinde
yapılan yerinde incelemelerde herhangi bir belge bulunmamıştır. Ayrıca Toyota
yetkilisi ile yapılan görüşmede yetkili, Toyota yetkili satıcılarına özel servislerden
ve/veya sigorta şirketlerinden talep gelmesi durumunda bu taleplerin
karşılandığı, kendilerinin yetkili satıcılarına bu konuda herhangi bir müdahalede
bulunmalarının söz konusu olmadığı, yetkili satıcıların kendi ticari menfaatleri
doğrultusunda karar verdiklerini belirtmiştir. Buna ek olarak, yerinde incelemeler
sırasında görüşülen Toyota yetkili servislerinden özel servislere yedek parça 600
satışı yapıldığı, ancak Akota, Toyan, Derindere ve Gedizler’in sigorta
şirketlerine yapılan banko satışların karlı olmaması, sigorta şirketlerinden bu
konuda talep gelmemesi, ödemelerde sıkıntılar yaşanması gibi ticari nedenlerle
ya da şirket politikası gereğince sigorta şirketlerine yedek parça satışı
yapmadıkları bilgisi alınmıştır. Sonuç olarak, dosya kapsamında yapılan
inceleme ve tespitler sonucunda Toyota’nın yetkili satıcılarına özel servislere ve
sigorta şirketlerine satış yapılmaması için baskı uyguladığı sonucuna ulaşmak
mümkün değildir.
b) Şikayet başvurusundaki bir diğer iddia kendi markalarına ilişkin yedek
parçalarda hakim durumda bulunan otomotiv üreticisi ve ithalatçısı 610
teşebbüslerden bazılarının; özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta
şirketlerine doğrudan satış yapmakla birlikte; söz konusu alıcılara yetkili
satıcılarına uyguladıkları fiyatlardan daha yüksek fiyatlar uygulamak suretiyle bu
alıcıların etkin bir şekilde rekabet etmesini engellediklerine ilişkindir. Toyota’nın
şirket politikası gereğince özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta
şirketlerine doğrudan satış yapmadığı, yetkili satıcıları aracılığıyla yedek parça
tedarik ettiği gerçeği dikkate alındığında söz konusu iddia bu dosya
kapsamında geçersiz kalmaktadır.
c) Şikayet başvurusunda yer alan bir diğer iddia ise, otomotiv üreticisi ve
ithalatçısı teşebbüslerin rekabetin yoğun olduğu “mekanik” parçalarda rekabetçi 620
fiyatlar uygularken, hakim durumda bulundukları “kaporta” parçalarında
%400’lere varan fiyat artışlarına giderek “aşırı fiyat” uyguladıkları yönündedir.
Yapılan yerinde incelemelerde aşırı fiyat iddialarına yönelik olarak, herhangi bir
bilgi ve belge bulunmamıştır. Ayrıca, Toyota’nın yetkili servisleri ile yapılan
görüşmelerde ve fiyat artışlarına ilişkin olarak Toyota tarafından gönderilen
sirkülerlerde yedek parça fiyatlarındaki artışların genellikle döviz kurunda
meydana gelen artışlardan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. Nitekim, Gedizler
08-47/670-263
16
yetkilisi tarafından döviz kurundaki değişimlere bağlı olarak yedek parça
fiyatlarında yapılan artışların 2006 yılında %6 ve 2007 yılında ise %6,7
oranında gerçekleştiği ifade edilmiştir. Önaraştırma çerçevesinde Toyota yetkili 630
servislerinden 2005-2008 yılları arasındaki şikayetçi tarafından tarafımıza temin
edilen sigorta şirketlerinin en çok kullandığı elli yedek parçanın banko satış fiyat
listeleri istenmiş ve yıllar itibarıyla oluşan fiyat değişimleri hesaplanmıştır.
Hesaplamalarda kullanılan bu elli yedek parçanın büyük bir kısmının otomotiv
firmalarının genellikle yüksek pazar payına sahip oldukları kaporta yedek
parçası olduğu tespit edilmiştir.
Tablo-6: 2005-2008 Yılları Arasındaki İlk 50 Yedek Parçalarının Banko Satış Fiyatı Değişimi
2005 yılı ortalama
fiyatları (YTL)
2005-2006 yılı
fiyat değişimi (%)
2006-2007 yılı
fiyat değişimi (%)
2007-2008 yılı
fiyat değişimi (%)
Reis 51,02 12 9 4
Toyan 57,95 10 10 8
Gedizler 57,6 7 12 8
*2008 yılına ait verileri ilk altı aya aittir.
Benzer şekilde Toyota’dan da kaporta ve mekanik yedek parçalarına ait fiyat
listesi istenmiş; şikayet konusunu oluşturan kaporta yedek parçaları listesinden 640
seçilen ve sigorta şirketleri tarafından en çok kullanılan kaporta yedek
parçalarından otuzunun satış fiyatları alınarak yıllar itibariyle gerçekleşen fiyat
değişimi hesaplanmıştır:
Tablo-7: 2005-2008 Yılları Arasındaki Kaporta Yedek Parçalarının Satış Fiyatı Değişimi
2005 yılı
ortalama fiyatları
(YTL)
2005-2006 yılı
fiyat değişimi (%)
2006-2007 yılı
fiyat değişimi (%)
2007-2008 yılı
fiyat değişimi (%)
Toyota 50,74 %7 %6 %6
Yukarıdaki tablolardan da görüldüğü üzere, şikayet konusu kaporta yedek
parçalarında yaşanan fiyat artışları enflasyon ile paralellik göstermekte ve aşırı
fiyat uygulandığına yönelik iddiaları desteklememektedir. Tüm bu bilgi, belge ve
bulgulardan 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi açısından bir kötüye kullanma
eyleminin oluşmadığı kanaatine varılmış ve dolayısıyla ayrıca bir hakim durum
tespitine yönelik değerlendirme yapılmamıştır. 650
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, Toyota’nın şikâyet
başvurusunda belirtilen özel servislere, bağımsız dağıtıcılara ve sigorta
şirketlerine yedek parça satılmasını engellemek, yedek parça satılması
durumunda ise aşırı fiyat uygulamak gibi Kanun’un 6. maddesi kapsamına giren
kötüye kullanma eylemlerini gerçekleştirmediği ve bu nedenle Kanun’un 6.
maddesi ihlal etmediği kanaatine varılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Toyotasa Toyota
Sabancı Pazarlama ve Satış A.Ş. ve yetkili satıcılarının Toyota marka
otomobillerin satış sonrası yedek parça, bakım ve onarım hizmetleri pazarında 660
08-47/670-263
17
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve/veya 6. maddesini
ihlal ettikleri iddiasına ilişkin olarak, anılan teşebbüsler hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve
şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy