Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-124 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-49/697-273
Karar Tarihi : 31.7.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, 10
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Neşe Nur ONUKLU, Evren SESLİ, Bekir KOCABAŞ
C. ŞİKAYET EDEN : Uluslararası Nakliyeciler Derneği
Nispetiye Cd. Seher Yıldızı Sk. No:10 34337 Etiler/İstanbul
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILANLAR : - U.N. Ro-Ro İşletmeleri A.Ş.
Salacak İskele Arkası Sk. Kız Kulesi Villaları No:15 A/1 20
Üsküdar/İstanbul
- Ulusoy Denizyolları İşletmeleri A.Ş.
Gazeteci Ümit Deniz Sk. No:16 Levent Beşiktaş/İstanbul
E.DOSYA KONUSU: U.N. Ro-Ro İşletmeleri A.Ş. (UN Ro-Ro)’nin İstanbul-
Trieste hattında, Ulusoy Denizyolları İşletmeleri A.Ş. (Ulusoy Ro-Ro)’nin ise
Çeşme-Trieste hattında ro-ro gemileri ile deniz taşımacılığı pazarında hakim
durumunu aşırı fiyatlandırma yoluyla kötüye kullandığı ve adı geçen
teşebbüslerin eş zamanlı fiyat artışı yaptıkları iddiası.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, U.N. Ro-Ro yönetiminin Aralık
2007 tarihi itibarıyla Kohlberg Kravis Roberts & Co. (KKR) unvanlı teşebbüse geçtiği
ve bu teşebbüsün İstanbul-Trieste hattında ro-ro gemileri ile deniz taşımacılığı
pazarında hakim durumunu aşırı fiyatlandırma yolu ile kötüye kullandığı ifade
edilmiştir. Şikâyetçi teşebbüs yetkilileri daha sonra raportörlerle yaptıkları
görüşmede, dilekçedeki iddialara ilave olarak, Ulusoy Ro-Ro’nun U.N. Ro-Ro’nun
fiyat artışlarını takip ettiği, bu çerçevede iki teşebbüs arasında fiyat anlaşması
olabileceğini ileri sürmüşlerdir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.4.2008 tarih ve 2610 sayı ile giren 40
başvuru üzerine hazırlanan 4.6.2008 tarih ve 2008-4-124/İİ-08-SEC sayılı İlk
İnceleme Raporu, 12.6.2008 tarih ve 08-39 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş ve
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline
ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla,
Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-39/516-M sayı ile
karar verilmiştir.
08-49/697-273
2
İlgili karar uyarınca düzenlenen 25.7.2008 tarih ve 2008-4-124/ÖA-08-NNO sayılı
Önaraştırma Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-110/226 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 08-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
50
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, U.N. Ro-Ro ve Ulusoy Ro-Ro’nun
tekerlekli ve mobil yük taşıyan ro-ro gemileri ile yapılan tarifeli deniz taşımacılığı
hizmetleri pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4. ve/veya 6. maddesini ihlal ettiklerine
ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı ve bu nedenle adı geçen teşebbüsler
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığı görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Hakkında Önaraştırma Yapılanlar 60
I.1.1. Ulusoy Grubu
Ulusoy; Ulusoy Deniz Taşımacılığı A.Ş., Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş., Ulusoy
Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş., Ulusoy Gemi İşletmeleri A.Ş. ve Ulusoy Ro-Ro
İşletmeleri A.Ş. unvanlı şirketleri ile ro-ro taşımacılığı alanında faaliyet
göstermektedir. Ayrıca grup, ro-ro limanı olarak faaliyet gösteren Çeşme Limanı’nı
da 2003 yılından bu yana işletmektedir.
- Ulusoy Deniz Taşımacılığı A.Ş.: 22.12.1995 tarihinde Esas Sözleşmesi’nin Ticaret
Sicili Gazetesinde yayımlanması ile kurulmuştur. 1996-2000 yılları arasında
Samsun-Novorossisky; Derince-Ilyichevsky ve Zonguldak-Yevpotaria hatlarında ro-
ro taşımacılığı yapan teşebbüs, halen Çeşme-Trieste hattında ro-ro taşımacılığına 70
devam etmektedir. 2007 yılı cirosu (…) YTL. olarak gerçekleşen Ulusoy Deniz
Taşımacılığı A.Ş.’nin mevcut ortaklık yapısı ile yönetim kuruluna aşağıdaki
tablolarda yer verilmiştir.
Tablo-1: Ulusoy Deniz Taşımacılığı A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Saffet Ulusoy 510.000 13,42105263
Yılmaz Ulusoy 510.000 13,42105263
Tülay Ulusoy 190.000 5
Emra Ulusoy Çarmıklı 142.500 3,75
H. Revna Demirören 142.500 3,75
Merva Ulusoy 142.500 3,75
Alican Ulusoy 142.500 3,75
Erol Soylu 190.000 5
A. Rıfat Karakimseli 760.000 20
Mesut Cesur 152.000 4
Ali Gülkanat 304.000 8
Recep Ülgen 114.000 3
Saffet Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 250.000 6,578947368
Yılmaz Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 250.000 6,578947368
Toplam 3.800.000 100
Tablo-2: Ulusoy Deniz Taşımacılığı A.Ş.’nin Yönetim Kurulu
Üye Görev
Yılmaz Ulusoy Başkan
Saffet Ulusoy Üye
Haluk Ulusoy Üye
Mehmet Yılmaz Ulusoy Üye
08-49/697-273
3
Alican Ulusoy Üye
A. Rıfat Karakimseli Üye
Hazan Revna Demirören Üye
Erol Soylu Murahhas Üye
Ali Gülkanat Üye
Mesut Cesur Üye
- Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş.: 18.7.1995 tarihinde Esas Sözleşmesi’nin
Ticaret Sicil Gazetesinde yayımlanması ile kurulmuştur. 2000 yılına kadar Samsun-
Novorossisky hattında ro-ro taşımacılığı yapan teşebbüs bu tarihten itibaren Çeşme-
Trieste hattında faaliyetlerini sürdürmektedir. Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş.’nin
mevcut ortaklık yapısı ile yönetim kuruluna aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir: 80
Tablo-3: Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Saffet Ulusoy 482.000 14,13489736
Yılmaz Ulusoy 482.000 14,13489736
Tülay Ulusoy 170.500 5
Emra Ulusoy Çarmıklı 127.875 3,75
H. Revna Demirören 127.875 3,75
Merva Ulusoy 127.875 3,75
Alican Ulusoy 127.875 3,75
Erol Soylu 170.500 5
A. Rıfat Karakimseli 690.525 20,25
Mesut Cesur 136.400 4
Ali Gülkanat 264.275 7,75
Recep Ülgen 102.300 3
Saffet Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 200.000 5,865102639
Yılmaz Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 200.000 5,865102639
Toplam 3.410.000 100
Tablo-4: Ulusoy Martı Ro Ro İşletmeleri A.Ş.’nin Yönetim Kurulu
Üye Görev
Yılmaz Ulusoy Başkan
Haluk Ulusoy Başkan Yardımcısı
Mehmet Yılmaz Ulusoy Üye
Alican Ulusoy Üye
A. Rıfat Karakimseli Üye
İlham Mert Soylu Üye
Mesut Cesur Üye
- Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş.: 28.5.1996 tarihinde Ticaret Sicil
Gazetesi’nde Ana Sözleşmesi’nin yayımlanmasıyla kurulmuştur. Ulusoy
bünyesindeki tüm gemilerin işletmeciliğini yapan Ulusoy Ro-Ro aynı zamanda 1995
yılından bu yana Samsun-Novorossisky hattında ro-ro taşımacılığı faaliyetlerine
devam etmektedir. Aşağıdaki tablolarda, Ulusoy Ro-Ro’nun mevcut ortaklık yapısı
ile yönetim kurulu yapısına yer verilmiştir:
Tablo-5: Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Saffet Ulusoy 374.000 14
Yılmaz Ulusoy 374.000 14
Tülay Ulusoy 133.500 5
Emra Ulusoy Çarmıklı 100.125 3,75
H. Revna Demirören 100.125 3,75
Merva Ulusoy 100.125 3,75
Alican Ulusoy 100.125 3,75
Erol Soylu 133.500 5
08-49/697-273
4
A. Rıfat Karakimseli 534.000 20
Mesut Cesur 106.800 4
Ali Gülkanat 213.600 8
Recep Ülgen 80.100 3
Saffet Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 160.000 5,99
Yılmaz Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 160.000 5,99
Toplam 2.670.000 100
Tablo-6: Ulusoy Deniz Yolları İşletmeciliği A.Ş.’nin Yönetim Kurulu 90
Üye Görev
Yılmaz Ulusoy Başkan
Haluk Ulusoy Başkan Yardımcısı
Mehmet Yılmaz Ulusoy Üye
Alican Ulusoy Üye
A. Rıfat Karakimseli Üye
İlham Mert Soylu Üye
Mesut Cesur Üye
Ulusoy Gemi İşletmeleri A.Ş.: Geçmiş dönemlerde Karadeniz ro-ro hatlarında ve
Haydarpaşa-Trieste hattında faaliyet göstermiş olup, halihazırda Çeşme-Trieste
hattında çalışmaktadır. 2007 yılı cirosu (…) YTL. olan Ulusoy Gemi İşletmeleri
A.Ş.’nin mevcut ortaklık yapısı ve yönetim kuruluna aşağıdaki tablolarda yer
verilmiştir:
Tablo-7: Ulusoy Gemi İşletmeleri A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Saffet Ulusoy 549.547 10,66
Yılmaz Ulusoy 549.547 10,66
Tülay Ulusoy 257.750 5
Emra Ulusoy Çarmıklı 193.313 3,75
H. Revna Demirören 193.313 3,75
Merva Ulusoy 193.313 3,75
Alican Ulusoy 193.313 3,75
Nuriye Ulusoy 131.452 2,55
N. Serap Ulusoy 131.452 2,55
Erol Soylu 257.750 5
A. Rifat Karakimseli 1.031.000 20
Mesut Cesur 206.200 4
Ali Gülkanat 412.400 8
Recep Ülgen 154.650 3
Saffet Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 350.000 6,79
Yılmaz Ulusoy Tur. Taş. Yat. A.Ş. 350.000 6,79
Toplam 5.155.000 100
Tablo-8: Ulusoy Gemi İşletmeleri A.Ş.’nin Yönetim Kurulu
Üye Görev
Yılmaz Ulusoy Başkan
Saffet Ulusoy Üye
A. Rıfat Karakimseli Üye
Hazan Revna Demirören Üye
Alican Ulusoy Üye
Erol Soylu Üye
Ali Gülkanat Üye
Mesut Cesur Üye
Haluk Ulusoy Üye
Mehmet Yılmaz Ulusoy Üye
08-49/697-273
5
Ulusoy Ro Ro İşletmeleri A.Ş.: 1995 yılında kurulmuştur. 1995-1999 yılları arasında
42 tır kapasiteli ULUSOY-1 gemisi ile Samsun-Novorossisky; Derince-Ilyichevsky ve
Zonguldak-Yevpotaria hatlarında çalışmıştır. 1999’da ise gemi satılarak yerine aynı 100
ismi taşıyan 92 tır kapasiteli yeni bir ro-ro gemisi alınmıştır. Hâlihazırda ULUSOY-1
gemisi Çeşme-Trieste hattında düzenli hat seferlerine devam etmektedir.
I.1.2. U.N. Ro-Ro İşletmeleri A.Ş. (U.N. Ro-Ro)
Ülkemizde ro-ro taşımacılığının doğuşu, 1990’lı yılların başından itibaren
Yugoslavya iç savaşının ve Balkanlar’ın iç karışıklıklarının Türk tırlarının Avrupa’ya
karayolundan ulaşımını güçleştirmesi ile gerçekleşmiştir. Karayolu nakliyecisi
teşebbüslerin ve bu teşebbüslerin kurduğu bir dernek olan Uluslararası Nakliyeciler
Derneği (UND)’nin katılımı ile Kasım 1993’te, 48 Türk navlun operatörü Türkiye’den
Avrupa’ya, İtalya’nın Trieste Limanı’na uğrayarak deniz yolu ile yük taşımak
amacıyla kısa mesafe deniz taşımacılığı faaliyetinde bulunan U.N.D. Ro-Ro’yu 110
kurmuştur. Kurulduğu tarihten bu yana gemi sayısını arttıran ve dernek ile bağlarını
zayıflatıp unvanını U.N. Ro Ro İşletmeleri A.Ş. olarak değiştiren U.N. Ro-Ro’nun
hisselerinin %97,6’sı, 2007 yılında özel bir sermaye yatırım şirketi olan KKR’ye
devredilmiştir. Aşağıdaki tabloda U.N. Ro-Ro’nun hissedarlık yapısı yer almaktadır:
Tablo-9: U. N. Ro-Ro’nun Ortaklık Yapısı
Hissedar Hisse Adedi Hisse Oranı (%)
Trieste Bidco Denizcilik ve
Taşımacılık A.Ş.
175.674 97,6
UND 4.320 2,4
John-Lindell Philip Pfeffer 1 ~0
Wolfgang Michael Dr Zettel 1 ~0
Nicolas Michael Martin 1 ~0
Josselin Antoine Jean Ithier de
Roquemaurel
1 ~0
Cüneyt Solakoğlu 1 ~0
Toplam 180.000 100
U.N. Ro-Ro, dokuz ro-ro gemisinden oluşan filosuyla İstanbul’daki iki liman (Asya
tarafında Pendik ve Avrupa tarafında Ambarlı) ile İtalya’daki Trieste Limanı arasında
kısa mesafe deniz taşımacılığı alanında faaliyet göstermektedir. Çoğunlukla
Türkiye’den ve kısmen de orta doğudan Avrupa’nın çeşitli ülkelerine yük taşıyan tır
ve taşıtlara ro-ro taşımacılığı hizmeti vermektedir. 120
U.N. Ro-Ro faaliyetlerini birden çok taşımacılık türü ve yan faaliyetten faydalanmak
suretiyle gerçekleştirmekte olup, bu amaçla Pendik Limanı ile Ambarlı Limanı’ndaki
Set Terminalini kullanmaktadır. 2007 yılı cirosu (…) YTL. olarak gerçekleşen U.N.
Ro-Ro’nun yönetim kurulu üyelerine aşağıdaki tabloda yer verilmiştir:
Tablo-10: U.N. Ro-Ro’nun Yönetim Kurulu
Üye Görev
John-Lindell Philip PFEFFER Başkan
Cüneyt SOLAKOĞLU Başkan Vekili
Wolfgang Michael Dr Zettel Üye
Ahmet Faralyalı Üye
Stephan Gerhard Lambert Üye
I.2. İlgili Pazar
08-49/697-273
6
130
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Ulusoy (Çeşme Limanı) ve U.N. Ro-Ro’nun (Pendik Limanı ve Ambarlı’da Ro-ro
terminali) ro-ro gemilerine yönelik liman hizmetleri pazarında da faaliyeti
bulunmasına rağmen, önaraştırma konusu iddiaların temelini her iki teşebbüsün ro-
ro taşımacılığına yönelik faaliyetleri oluşturmaktadır. Ulusoy Grubu bünyesinde
faaliyet gösteren ve yukarıda faaliyetleri kısaca aktarılan beş teşebbüs ile U.N. Ro-
Ro’nun sunduğu temel hizmet, ithal ve ihraç yükleri taşıyan tır kamyonlarının deniz
yolu ile yabancı ülkelere ro-ro gemileri ile taşınmasıdır . Bu çerçevede, ilgili ürün
pazarının “tekerlekli ve mobil yük taşıyan ro-ro gemileri ile yapılan tarifeli deniz
taşımacılığı hizmetleri” olarak belirlenmiştir. 140
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Çeşme ve İstanbul limanları doğrudan hinterlandları konumundaki bölgeler için
birbirine rakip değildir. Ancak Orta, Doğu ve Güneydoğu Anadolu’dan hareket eden
tırlar için İstanbul Limanı’nın, Çeşme Limanı’na açık bir üstünlüğü bulunmamaktadır.
Dolayısıyla, Anadolu’nun en azından bazı bölgelerinden hareket edecek tırlar için,
ro-ro’ya binmek üzere İstanbul’a yönelerek yüksek navlun fiyatı ödemek ile
Çeşme’ye yönelerek daha uzun bir mesafeyi karadan katetmek ve bunun giderlerine
katlanmak arasında kararsız kalınması kuvvetle muhtemeldir. Esasen, gerek sektör
temsilcilerinin gerekse tır taşımacılarının çeşitli ifadeleri, Çeşme-Trieste ile İstanbul-150
Trieste hatlarının birbiri ile rekabet halinde bulunabileceklerini ortaya koymaktadır.
Bu çerçevede, ro-ro gemileri ile yük taşımacılığı pazarında ilgili coğrafi pazarlar,
doğrudan hinterland için i) Çeşme-Trieste denizyolu hattından oluşan Ege Bölgesi-
İtalya ro-ro hatları ve İstanbul-Trieste denizyolu hattından oluşan Marmara Bölgesi-
İtalya ro-ro hatları ile diğer bölgeler için ii) İstanbul-Trieste (Pendik ve Ambarlı
birbirine ikame) ve Çeşme-Trieste’den oluşan Türkiye’den Avrupa’ya yönelik
Akdeniz ro-ro hatları olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
160
I.3.1. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Belgeler
- U.N. Ro-Ro tarafından müşterilerine gönderilen, navlun fiyatlarında istikrar
sağlama amaçlı sistemin açıklamasına ilişkin 21.3.2008 tarihli belgede aşağıdaki
ifadeler yer almaktadır:
“Sizlerinde çok yakından bildiği üzere, geçtiğimiz birkaç ay içerisinde dünya petrol
fiyatları rekor seviyelere ulaşmıştır. Bu durumun dünyadaki arz ve talep
dengesinden kaynaklandığı söylenmektedir ve kısa vadede bir değişiklik olmayacağı
görüşü hakimdir.
Şirketimizin en büyük gider kalemini oluşturan yakıt maliyetlerindeki artışlar,
kuruluşumuzdan bu yana yaptığımız fiyat artışları yolu ile navlunumuza 170
yansıtılmıştır. Ancak son aylardaki bu inişli ve çıkışlı tablo karşısında siz
müşterilerimizin ve sizin müşterilerinizin taşıma piyasasında fiyat istikrarına ihtiyaç
duyduğunu da göz önüne alarak navlun fiyatlarında dönemsel istikrarı sağlayacak
yeni bir sisteme geçme kararı aldık.
08-49/697-273
7
Yakıt maliyetleri ve diğer etkenleri göz önünde bulundurarak belirleyeceğimiz ve siz
değerli müşterilerimize ilan edeceğimiz navlun fiyatlarını 3’er aylık dönemler halinde
uygulayacağız ve açıkladığımız navlun fiyatlarının bu dönemler boyunca herhangi
bir şekilde değiştirmeyeceğiz.
Yıl içerisinde dört defa olmak üzere Ocak, Nisan, Temmuz ve Ekim aylarının ilk
günlerinde yürürlülüğe girecek yeni fiyatlar ve değişiklikler, yaklaşık 10 gün 180
öncesinden sizlere duyurulacaktır …
2008 İkinci Çeyrek için geçerli olacak navlunlarımız aşağıdaki gibi belirlenmiştir:
Komple araç Gidiş-Dönüş 2155€(Artış 45€ - %2,2) Tek Yol 1320€
Kamyon Römork Gidiş-Dönüş 2340€(Artış 100€ %4,5) Tek Yol 1400€
Yarı Römork Gidiş-Dönüş 1710€(Artış 180€ %6,3) Tek Yol 1010€”
- U.N. Ro-Ro tarafından müşterilerine gönderilen navlun fiyatları açıklamasına ilişkin
24.6.2008 tarihli belgede aşağıdaki ifadeler yer almaktadır:
“Bilindiği gibi 21 Mart 2008 tarihli sirkülerimizde bundan böyle 3 er aylık dönemlerde
akaryakıt fiyat ayarlaması yapacağımızı ifade etmiştik.
Yapılan hesaplamalar sonucunda 3. çeyrek (Temmuz-Ağustos-Eylül) de 190
uygulanacak navlunlarımızı belirlemiş bulunuyoruz.
1 Temmuz 2008 Salı gününden itibaren uygulanacak yeni navlunlarımız;
Komple araç Gidiş-Dönüş 2335€(Artış 180€) Tek Yol 1400€
Kamyon Römork Gidiş-Dönüş 2520€(Artış 180€) Tek Yol 1500€
Yarı Römork Gidiş-Dönüş 1890€(Artış 180€) Tek Yol 1135€ dır.
Dünya petrol fiyatlarının önlenmesi mümkün olmayan artışı en önemli maliyet
kalemimiz olan yakıtı her geçen gün daha pahalıya almamıza neden olmaktadır. Bu
artışın navlun fiyatlarına yansıtılması sunduğumuz hizmetin devamını temin
edebilmemiz bakımından kaçınılmazdır. Bu bağlamda yeni navlunlarımızın hesabı
yapılırken kullandığımız akaryakıt fiyatının 31.3.2008 tarihindeki fiyata göre artışı 200
dikkate alınmış ve fiyata yansıtılmıştır. Tüm sektörleri etkileyen bu durumun
anlayışla karşılanacağını bekliyor ve işlerinizde başarılar diliyoruz.”
- U.N. Ro-Ro tarafından müşterilerine gönderilen 30.10.2007 tarihli yazıda ham
petrol fiyatlarının son zamanlarda rekor denilecek düzeyde arttığı, petrol varil
fiyatlarının Haziran-Ekim 2007 döneminde 70 ABD Doları’ndan 94 ABD Doları’na
yükseldiği, sefer maliyetleri içinde en büyük payı alan yakıtta yaşanan bu fiyat
artışlarının navlunlara yansıtılmasının kaçınılmaz olduğu ifade edilmekte ve
8.11.2007 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere navlunlara yer verilemektedir.
- Maritime Logictics and Trade Consulting firması (MLTC) tarafından U.N. Ro-Ro’ya
gönderilen 23.4.2008 tarihli elektronik posta mesajı ekinde Avrupa ro-ro hatlarında 210
faaliyette bulunan firmaların fiyatlarına ilişkin bir çalışmaya yer verilmektedir. MLTC,
Barry Rogliano Salles isimli Paris merkezli bir ro-ro aracı kurumu ve proje araştırma
şirketinin iştiraki olup, Avrupa ro-ro piyasası hakkında çalışmalar yapmaktadır.
Anılan mesaj ekinde yer alan belgede 12 Avrupa ro-ro firmasından alınan fiyat
listeleri yer almakta ve bu fiyatlar römork ve yarı römork bazında
karşılaştırılmaktadır. Bu çalışmada hem römork hem de yarı römork bakımından
08-49/697-273
8
U.N. Ro-Ro’nun 12 firma içerisinde mil başına en düşük fiyatlı çalışan firma olduğu
görülmektedir.
- UND tarafından hazırlanan “Akaryakıt Fiyat Atışı Düzenleme Faktörü” başlıklı
belgede son dönemlerde akaryakıt fiyatlarındaki önlenemez artışların sektöre 220
verdiği zararı önlemek adına uluslararası karayolu taşımacıları tarafından Türkiye’de
akaryakıt fiyat artışı faktörü uygulaması başlatıldığı ifade edilmektedir. Söz konusu
belgede, akaryakıt fiyat artışı düzenleme faktörünün yakıt artışlarındaki
dalgalanmanın maliyetler üzerindeki etkilerini kaldırmak amacıyla hesaplandığı
belirtilmekte ve faktör hesaplamasında kullanılan yönteme yer verilmektedir. Anılan
belgeden taşımacıların sürekli olarak yükselmekte olan yakıt fiyatlarından zarar
görmemeleri için, farklı bölgelerdeki yakıt fiyat verileri ve kat edilen mesafeler
dikkate alınarak yakıta ilişkin olarak maliyetlere yansıtılabilecek ortalama değerler
hesaplandığı ve UND’nin tavsiye niteliğinde olmak üzere üyelerine bu bilgileri
sunduğu anlaşılmaktadır. 230
- Ro-Ro Gemi İşletmecileri ve Kombine Taşımacılar Derneği (RODER) tarafından
üyelerine gönderilen 22.5.2008 tarihli yazıda, 2008 yılından itibaren petrol bazlı
enerji kaynakları fiyatlarında yaşanan olağanüstü artışlar ve otoyol/geçiş
ücretlerindeki yükselmenin sektörü sıkıntıya soktuğu ifade edilmektedir. Söz konusu
belgede ayrıca, artan maliyetlerin navlunlara yansıtılamamasının yanı sıra
sektördeki yoğun rekabetin üyeleri taşımacıları sıkıntıya soktuğu, müşterilerin
ödemelerini geç yapması nedeniyle üyelerin ihracatçı/ithalatçıyı finanse etmek
durumunda kaldığı belirtilmektedir. Bu çerçevede, RODER üyelerinin son derece
hızlı bir şekilde seyreden maliyet artışlarını takip etmekte zorlandıkları ve bu konuda
bilgilendirilme ihtiyacı içerisinde olduklarının anlaşıldığı belirtilmektedir. Bu amaçla 240
anılan belgenin ekinde taşıma yapılan güzergâhlardaki maliyet kalemlerine yer
verilmekte ve üyelerin yakıt, geçiş/otoyol ücreti vb. giderlerde yaşanan artışlar
konusunda tavsiye niteliğinde olmak üzere bilgilendirilmesinin hedeflendiği ifade
edilmektedir.
I.3.2. Yetkililer ile Yapılan Görüşmeler
I.3.2.1. U.N. Ro-Ro Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
U.N. Ro-Ro yetkilisi konuya ilişkin olarak, ro-ro ile gidilmesi ekonomik olan 13
Avrupa ülkesine yapılan karayolu ve denizyolu ile taşıma rakamları
karşılaştırıldığında, karayolu lehine %60-%40 oranının ortaya çıktığını; karayolunun
oranının gün geçtikçe artmakta olduğunu, zira karayoluyla taşımanın daha hızlı 250
yapıldığını; ancak normal yükler bakımından taşımanın daha ekonomik olması
yönüyle ve yarı römork imkânı sağlaması bakımından ro-ro taşımacılığının tercih
edildiğini belirtmiştir.
Yetkili ayrıca, Çeşme-Trieste hattında faaliyet gösteren diğer ro-ro şirketi UND RO-
Ro’nun fiyat artışlarını belirleyen temel faktörün en büyük maliyet kalemini oluşturan
yakıt maliyeti olduğunu; ancak iki şirketin fiyatlarının farklılaşmasına neden olan
bazı unsurlar da bulunduğunu ifade etmiştir. Buna göre, Çeşme’ye göre İstanbul
hattı Trieste’ye yaklaşık bir günlük ilave bir seyir gerektirmektedir. Bu da doğal
olarak maliyetlere yansımaktadır. Ayrıca, Çeşme hattında çalışan gemilerin düşük
kapasiteli ve eski gemiler olması, buna karşın UND Ro-Ro’nun gemilerinin yüksek 260
kapasiteli, yeni, modern tip ve pahalaı roro gemiler olması da maliyetleri
farklılaştırmaktadır.
08-49/697-273
9
Yetkili son olarak, U.N. Ro-Ro’nun halen uyguladığı navlun fiyatlarının, BRS
Europe:Study belgesinde de görüldüğü üzere Akdeniz ve Avrupa’da çalışan ro-ro
firmaları arasındaki en düşük fiyatlar olduğunu; ayrıca, roro taşıma piyasasına gerek
ulusal gerekse uluslararası firmaların girmesi ve faaliyet göstermesinin tamamıyla
serbest olduğunu, nitekim 2007 yılının ilk yarısında Türk-İtalyan ortaklığı ile kurulan
IT Ro-Ro şirketinin Çanakkale’de kurulan Kepez Limanı’ndan İtalya’da bulunan Bari-
Brindisi limanlarına iki roro gemisi ile sefere başlayıp, iki-üç ay sonra faaliyetlerini
durdurduğunu, müşterilerce anılan teşebbüsün navlun fiyatlarının yüksek 270
bulunduğunu ve servis kalitesinin kabul görmediğini söylemiştir.
I.3.2.2. Ulusoy Yetkilisi ile Yapılan Görüşme
Raportörlerle yaptığı görüşmede yetkili, konuya ilişkin olarak, ro-ro taşımacılığındaki
en önemli maliyet kaleminin yakıt olduğunu; enerji fiyatlarında meydana gelen
artışların bütün maliyet kalemlerine (uçak, personel, liman masrafları, vb.)
yansıdığını; dolayısıyla, petrol fiyatlarında son yıllarda meydana gelen ciddi
artışların kendilerinin de maliyetlerini arttırdığını belirtmiştir.
Yetkili ayrıca, Ulusoy’un ücret tarifelerinde periyodik artışlar yapmadığını; sadece
maliyetlerde artış olması halinde ücret tarifelerinde değişikliğe gittiklerini; bu
çerçevede 2007 yılında ücret tarifelerinde hiç değişiklik yapmadıklarını, bu sene ise 280
biri 1 Aralık’tan diğeri ise 1 Haziran’dan geçerli olmak üzere iki kere ücret
tarifelerinde artış yaptıklarını ifade etmiştir.
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
J.1. 4054 Sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Önaraştırma kapsamında araştırılan hususlardan biri, U.N. Ro-Ro ve Ulusoy’un
paralel fiyat artışları yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal edip
etmedikleridir. 2005 yılında U.N. Ro-Ro ve Ulusoy’un Türkiye-İtalya arasındaki Ro-
Ro faaliyetleri ile ilgili olarak, navlun bedellerini beraberce belirlemeye yönelik
anlaşma yapmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiği iddiasına 290
yönelik olarak bir Soruşturma yapılmıştır. Soruşturma’da, taraflar arasında 2000
yılında imzalanan bir Protokol’de yer alan “Taraflar halen uygulamakta oldukları
tarife ve ödeme koşullarını diğer tarafın mutabakatı olmaksızın
değiştirmeyeceklerdir” maddesinin tarafların eş zamanlı zam yapmaları sonucunu
doğurduğu tespit edilmiş ve 13.7.2005 tarih, 05-46/668-170 sayılı Rekabet Kurulu
Kararı ile her iki teşebbüse 4054 sayılı Kanun’un 16/2. maddesi uyarınca idari para
cezası uygulanmıştır.
U.N. Ro-Ro ve Ulusoy arasındaki paralel davranış iddiaları, U.N. Ro-Ro hisselerinin
KKR tarafından devralınması sürecinde de gündeme gelmiştir. Söz konusu
devralmaya ilişkin 29.2.2007 tarih, 07-88/1113-435 sayılı Rekabet Kurulu 300
Kararı’nda, devir işlemine yönelik olarak UND tarafından dile getirilen KKR’nin
Çeşme-Trieste hattında çalışmamak konusunda Ulusoy ile pazar paylaşımı
anlaşması yapmış olabileceği ve devir işleminden sonra da KKR ve Ulusoy’un fiyat
artırımlarını koordinasyon içinde belirleyebilecekleri iddialarına yer verilmiştir. Ancak
Kurul Kararı’nda, söz konusu iddiaların devir işlemine izin verilmesini
etkilemeyeceği, bununla birlikte “UND’nin yukarıda aktarılan çekincelerinin Ro-Ro
işletmecilerinin faaliyetlerinin Rekabet Kurumu tarafından yakından takip edilmesi
gerekliliğini ortaya çıkardığı” ifadelerine yer verilmiştir.
08-49/697-273
10
Mevcut şikayet konusuna ilişkin olarak hazırlanan İlk İnceleme Raporu’nda ise U.N.
Ro-Ro ve Ulusoy’un 2001-2008 yılları arasındaki fiyatlarına ilişkin şikayetçi 310
tarafından gönderilen bilgiler çerçevesinde bir değerlendirme yapılmış ve Rapor’da,
U.N. Ro-Ro ve Ulusoy’un Rekabet Kurulu’nun soruşturma nihai karar tarihine
tekabül eden 17.8.2005 tarihine kadar hemen hemen aynı tarihlerde gerçekleşen
fiyat artışlarının daha sonraki dönemde yaklaşık iki ay farklılıkla yapıldığı, ayrıca iki
şirketin fiyat artışları karşılaştırıldığında bazı dönemlerde ufak farklılıklar olmakla
birlikte, ortalamada hemen hemen aynı oranlarda artış yapıldığının dikkati çektiği;
bu tespitlerin Ulusoy ile U.N. Ro-Ro’nun navlun fiyatlarının koordineli bir şekilde
arttırıldığına ilişkin şu aşamada kesin bir tespit yapmaya imkan tanımadığı ve daha
kapsamlı bir incelemeyi gerektirdiği; buna ilaveten gerek anılan teşebbüslerin fiyat
anlaşması yapmalarına ilişkin daha önceden soruşturma geçirmiş olmaları, gerekse 320
Rekabet Kurulu’nun yukarıda anılan 29.2.2007 tarih, 07-88/1113-435 sayılı
Kararı’nda U.N. Ro-Ro ve Ulusoy’un faaliyetlerinin Rekabet Kurumu tarafından
yakından takip edilmesi gerekliliğinin ortaya konulmuş olması hususları da dikkate
alınarak konunun bir önaraştırma çerçevesinde açıklığa kavuşturulmasının uygun
olacağı ifade edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi’nin birinci fıkrasında, “belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar
ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak” olduğu belirtilerek rekabeti bozucu nitelikteki 330
anlaşmalar yasaklanmış; aynı maddenin ikinci fıkrasında ise, “bir anlaşmanın
varlığının ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin veya arz ve
talep dengesinin ya da teşebbüslerin faaliyet bölgelerinin, rekabetin engellendiği,
bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin
uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil edeceği” belirtilerek teşebbüsler
arasında rekabeti bozucu bir anlaşma bulunmasa bile “uyumlu eylem”in varlığı ihlal
tespiti için yeterli görülmüştür.
Önaraştırma sürecinde yapılan incelemelerde, U.N. Ro-Ro ve Ulusoy arasında
yapılmış herhangi bir anlaşma tespit edilememiştir. Dolayısıyla, U.N. Ro-Ro ve
Ulusoy’un fiyat artışlarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında kabul 340
edilebilmesinin tek yolu, bu fiyat artışlarının “uyumlu eylem” olarak kabul edilmesidir.
Ancak bu noktada, teşebbüslerin fiyat artışlarına geçmeden önce, rekabet
hukukunda “uyumlu eylem karinesi”ne ilişkin kısa bir açıklama yapmakta fayda
görülmektedir.
4054 sayılı Kanun’da uyumlu eylem karinesinin öngörülmüş olması piyasalarda
gözlenen her türlü paralel davranışın uyumlu eylem olarak değerlendirilebileceği
anlamına gelmemektedir. Rekabet hukuku literatüründe uyumlu eylem “iki veya
daha fazla teşebbüsün ekonomik ve rasyonel gerekçelerle açıklanamayan ve bir
anlaşmaya dayanmayan, fakat bilinçli olarak birbirlerine paralel hale getirilmiş
rekabeti sınırlayıcı pazar davranışları” olarak kabul edilmektedir. Bir pazarda uyumlu 350
eylemden bahsedilebilmesi için iki veya daha fazla teşebbüsün var olması,
teşebbüsler arası bilinçli bir paralellik olması, bu paralel davranışların ekonomik ve
rasyonel gerekçelerle açıklanamaması ve bu davranışların amacının rekabeti
kısıtlamak olması gerekmektedir. Diğer bir ifadeyle, herhangi bir paralel davranışın
“uyumlu eylem” olarak kabul edilebilmesi için bu davranışın uyumlu eylem dışında
rasyonel hiçbir gerekçesinin bulunmaması gerekmektedir. Bu çerçevede, özellikle
08-49/697-273
11
oligopol piyasalarda faaliyet gösteren firmaların kendi pazar stratejilerinin
rakiplerinin stratejilerine bağlı olduğunun farkında olması ve böylece paralel
davranışlar sergilemeleri, “uyumlu eylem” olarak nitelendirilmemektedir.
Önaraştırma sürecinde, U.N. Ro-Ro ve Ulusoy’un fiyat artışlarının teşebbüsler 360
arasındaki bir uyumlu eylemin sonucu olup olmadığı araştırılırken, özellikle U.N. Ro-
Ro ve Ulusoy tarafından fiyat anlaşması yapılmak suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin ihlal edildiğinin tespit edildiği 13.7.2005 tarih ve 05-46/668-170 sayılı
Rekabet Kurulu Kararı sonrasındaki döneme yoğunlaşılmıştır. Aşağıda, U.N. Ro-
Ro’nun 2005 yılından bugüne kadar yaptığı fiyat artışlarına ilişkin tablo
sunulmaktadır:
Tablo-13: 2005-2008 Yılları Arasında U.N. Ro-Ro Fiyat Artışı ve Fiyat Artış Oranları
U.N. Ro-Ro Tarafından Uygulanan Fiyatlar (€)
U.N. Ro-Ro Fiyat Artış Miktarı Ve
Oranları (€), (%)
Tarih Komple Araç
Kamyon
Römork
Yarı
Römork
Komple
Araç
Kamyon
Römork
Yarı
Römork
Tek Yön 1400 1500 1135 80 (6)
100
(7,1)
125
(12,3) 1.7.2008
Gidiş-
Dönüş 2335 2520 1890
180
(8,3)
180
(7,6)
180
(10,5)
Tek Yön 1320 1400 1.010 - - -
1.4.2008 Gidiş-
Dönüş 2155 2340 1710
45
(2,1)
100
(4,4)
100
(6,2)
Tek Yön 1320 1400 1010 80 (6,4)
80
(6)
60
(6,3) 08.11.2007
Gidiş-
Dönüş 2110 2240 1610
125
(6,2)
130
(6,1)
95
(6,2)
Tek Yön 1240 1320 950 60 (5)
60
(4,7)
50
(5,5) 18.7.2007
Gidiş-
Dönüş 1985 2110 1515
95
(5)
95
(6,5)
75
(5,2)
Tek Yön 1180 1260 900 - - -
07.9.2006 Gidiş
Dönüş 1890 2015 1440
125
(7)
130
(6,8)
95
(7)
10.09.2005 Gidiş-Dönüş 1765 1885 1345 - - -
Buna göre, U.N. Ro-Ro tarafından Eylül 2005’ten bu yana altı defa fiyat ayarlaması
gerçekleştirildiği anlaşılmaktadır. Bu artışlardan, 2005’te 1, 2006’da 1 ve 2007’de iki
olmak üzere toplam dört fiyat artışı, U.N. Ro-Ro’nun 13.12.2007’de gerçekleşen 370
hisse devrinden önceki yönetimi (devir öncesi yönetim) döneminde yapılmış; 2008
yılındaki iki fiyat artışı ise U.N. Ro-Ro’nun KKR’nin kontrolündeki mevcut yönetimi
(devir sonrası yönetim) altında gerçekleşmiştir.
Aynı dönemde Ulusoy tarafından yapılan fiyat artışları ise şu şekildedir:
Tablo-14: 2005-2008 Yılları Arasında Ulusoy Fiyat Artışı ve Fiyat Artış Oranları
Ulusoy Tarafından Uygulanan Fiyatlar (€)
Ulusoy Fiyat Artış Miktarı Ve
Oranları (€), (%)
Tarih
Komple
Araç
Kamyon
Römork
Yarı
Römork
Komple
Araç
Kamyon
Römork
Yarı
Römork
Tek Yön 1235 1285 1015 50 (4,2)
55
(4,4)
50
(5,2) 01.06.2008
Gidiş-
Dönüş 1950 2085 1550
100
(5,4)
110
(5,5)
100
(10,3)
08-49/697-273
12
Tek Yön 1185 1230 965 15 (1,2)
15
(1,2)
15
(1,5) 01.01.2008
Gidiş-
Dönüş 1850 1975 1450
25
(1,3)
25
(1,2)
25
(1,7)
Tek Yön 1170 1215 950 65 (5,8)
65
(5,6)
60
(6,7) 01.11.2007 Gidiş-
Dönüş 1825 1950 1425
125
(7,3)
125
(6,8)
100
(7,5)
Tek Yön 1105 1150 890 50 (4,7)
50
(4,5)
40
(4,7) 12.07.2006
Gidiş-
Dönüş 1700 1825 1325
100
(6,2)
100
(5,7)
75
(6)
Tek Yön 1055 1100 850 - - -
17.08.2005 Gidiş-
Dönüş 1600 1725 1250 - - -
Buna göre 2005-2008 tarihleri arasında Ulusoy tarafından beş kez fiyat artışı
yapılmıştır. Anılan dönem içerisinde, Ulusoy’un fiyatları U.N. Ro-Ro’nun altında
seyretmiş ve aradaki fark 2005 yılından 2008 yılına kadar giderek açılmıştır.
Örneğin, komple araç için iki teşebbüsün gidiş dönüş fiyatları arasındaki fark 2005
yılı sonunda 165 Euro iken 2008 yılının Temmuz ayına gelindiğinde bu farklılık 385 380
Euro’ya çıkmıştır.
İki teşebbüsün 2005-2008 fiyat artışları karşılaştırıldığında, 2005 yılında fiyat
artışlarının yaklaşık bir aylık arayla, 2006 yılında yaklaşık iki aylık arayla yapıldığı;
2007 yılında U.N. Ro-Ro tarafından iki fiyat artışı yapılırken Ulusoy tarafından bir
kez fiyat artışının yapıldığı ve U.N. Ro-Ro’nun bu yıl içerisindeki ikinci fiyat artışı ile
Ulusoy’un fiyat artışı arasında bir haftalık bir farkın olduğu; 2008 yılında ise her iki
teşebbüs tarafından da iki kez fiyat artışının yapıldığı bunların ilkinde üç aylık bir
aranın bulunduğu, ikincisinde ise bir aylık bir aranın bulunduğu görülmektedir.
Ayrıca Eylül 2005-Temmuz 2008 tarihleri arasında U.N. Ro-Ro’nun gidiş-dönüş
fiyatları toplamda komple araç için %32,2, kamyon römork için %32,6, yarı römork 390
için %40,5 artarken, Ulusoy’un aynı dönem içerisinde gidiş-dönüş fiyatlarının
toplamda komple araç için %21,8, kamyon römork için %20,8, yarı römork için ise
%24 arttığı görülmektedir. Bu veriler, U.N. Ro-Ro ve Ulusoy’un fiyatlarının 2005-
2008 yılında paralel bir artış göstermediğini ortaya koymaktadır. Dolayısıyla,
teşebbüsler arasında her iki teşebbüsün de fiyatlarının artış eğilimi içerisinde olması
dışında uyumlu eylem olarak nitelendirilebilecek bir paralel davranıştan söz etmek
mümkündeğildir.
2005-2008 yılları arasında her iki teşebbüsün fiyatlarında da yakın dönemlerde
artışların yaşanmasının temel gerekçesinin ise ro-ro taşımacılığının en önemli
maliyet kalemlerinden olan petrol fiyatındaki artışlar olduğu düşünülmektedir. Bu 400
durum 2005-2008 yılları arasında petrol fiyatlarındaki artışları gösteren aşağıdaki
tabloda açıkça görülmektedir:
Tablo-15: 2005-2008 Yılları Arasında Akaryakıt Fiyatlarındaki Artışlar
Tarih
Kapıkule Vergisiz
Fiyatlar (€)
Bulgaristan
Vergisiz Fiyatlar
(€)
Avrupa Ortalama
Pompa Fiyatları (€)
Temmuz 2008 0,935 1,300 1,516
Haziran 2008 0,950 1,040 1,512
Mayıs 2008 0,917 0,930 1,526
08-49/697-273
13
Nisan 2008 0,702 0,900 1,380
Mart 2008 0,703 0,86 1,353
Şubat 2008 0,6578 0,83 1,287
Ocak 2008 0,6582 0,83 1,261
Aralık 2007 0,6747 0,80 1,261
Kasım 2007 0,6698 0,77 1,294
Ekim 2007 0,6001 0,758 1,228
Eylül 2007 0,586 0,746 1,200
Ağustos 2007 0,569 0,734 1,161
Temmuz 2007 0,565 0,722 1,170
Haziran 2007 0,551 0,71 1,144
Mayıs 2007 0,540 0,698 1,127
Nisan 2007 0,5322 0,686 1,126
Mart 2007 0,5003 0,674 1,097
Şubat 2007 0,4822 0,662 1,080
Ocak 2007 0,4174 0,65 1,069
Aralık 2006 0,4736 0,63 1,036
Aralık 2005 0,4174 0,58 0,954
Tablodan da görüldüğü üzere, teşebbüslerin fiyat artışlarının yoğunlaştığı 2008
yılında petrol fiyatlarında da ciddi artışlar (yaklaşık %58,91 ila %124 arasında)
yaşanmıştır. Ayrıca teşebbüslerin fiyat artışlarının birbirine yakın dönemlerde
gerçekleşmesinde, ilgili pazarın düopol yapısının ve ilgili pazarda fiyat şeffaflığının
bulunmasının etkili olduğu düşünülmektedir.
Diğer taraftan, U.N. Ro-Ro KKR’ye devredilmeden önce şirketin yönetiminde
Ulusoy’un da kontrolüne sahip olan hissedarlar bulunmaktaydı. Ancak bu durum, 410
U.N. Ro-Ro’nun hisselerinin devredildiği 2007 yılından bu yana değişmiştir.
Hâlihazırda U.N. Ro-Ro’nun yönetiminde Ulusoy ile menfaat birlikteliği içerisinde
kabul edilebilecek hiçbir hissedar bulunmamaktadır. Dolayısıyla, iki teşebbüs
arasında bir uyumlu eylem için kolaylaştırıcı unsur olabilecek durumun U.N. Ro-
Ro’nun hisselerinin KKR’ye devriyle birlikte ortadan kalktığı görülmektedir.
Bu bilgiler ışında, pazar koşulları, teşebbüslerin fiyat artışlarındaki kıyaslamalar ve
akaryakıt fiyatlarındaki artışlar çerçevesinde yapılan değerlendirme neticesinde U.N.
Ro-Ro ve Ulusoy’un rekabeti bozucu nitelikte anlaşma veya uyumlu eylem içerisinde
bulunduklarına ilişkin bir tespitin söz konusu olmaması nedeniyle, bu teşebbüsler
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına 420
gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J.2. 4054 Sayılı Kanun’un 6. Maddesi Kapsamında Yapılan Değerlendirme
Şikayete konu teşebbüsler hakkında 6. madde çerçevesinde ileri sürülen iddia, bu
teşebbüslerin ro-ro hizmetlerinde aşırı fiyat uygulamak suretiyle faaliyet gösterdikleri
hatlardaki hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddiasıdır.
Genel olarak “pazar gücünün kötüye kullanımı sonucunda bir ürünün ekonomik
değeri ile fiyatı arasındaki makul olmayan farklılığın bulunması” şeklinde tanımlanan
aşırı fiyat uygulamalarının tespitinde; tüm üretim maliyetleri toplamı ile fiyatın
karşılaştırılması, ilgili pazardaki aynı veya benzer ürünlerin fiyatlarının
karşılaştırılması, komşu pazarlardaki aynı veya benzer ürünlerin fiyatlarının 430
karşılaştırılması gibi yöntemler kullanılır.
Mevcut durumda aynı hatlarda faaliyet gösteren başka firmaların mevcut olmaması
nedeniyle ilgili pazar içerisinde bir kıyaslama yapmak mümkün görünmemektedir.
Bununla birlikte yukarıda değinilen, Barry Rogliano Salles isimli Paris merkezli bir
08-49/697-273
14
ro-ro aracı kurum ve proje araştırma şirketinin iştiraki olan MLTC’nin Avrupa ro-ro
piyasası hakkındaki çalışması U.N. Ro-Ro ve Ulusoy fiyat seviyeleri hakkında
bilgivermektedir. Bu çalışmada, 12 Avrupa ro-ro firmasından alınan fiyat listeleri yer
almakta ve bu fiyatlar römork ve yarı römork bazında karşılaştırılmaktadır. Anılan
belgede hem römork hem de yarı römork bakımından U.N. Ro-Ro’nun 12 firma
içerisinde mil başına en düşük fiyatlı çalışan firma olduğu görülmektedir. Her ne 440
kadar bu hatlar yatırım maliyeti, liman ücretleri, sefer mesafesi gibi unsurlar
bakımından ciddi farklılıklar arz etse de U.N. Ro-Ro’nun mil başına fiyat seviyesinin
bu firmalardan önemli ölçüde düşük olduğu anlaşılmaktadır. Örnek vermek
gerekirse, Igoumenitsa-Yunanistan’dan Ancona-İtalya’ya sefer düzenleyen Anek
Lines firmasının mil başına ücreti 1,92 Euro, aynı hatta çalışan Superfast’in ücreti de
liman vergisi hariç 2,01 Euro’dur. U.N. Ro-Ro’nun mil başına ücreti ise 0,90
Euro’dur. Dolayısıyla, hâlihazırda iki firmanın faaliyet gösterdiği Igoumenitsa-Ancona
hattı mil başına fiyatlarının, tekel konumunda bir firmanın bulunduğu İstanbul-Trieste
hattındaki mil başına fiyatlara göre daha yüksek olduğu görülmektedir. Bu
çerçevede, U.N. Ro-Ro fiyatlarının dünyadaki diğer ro-ro fiyatlarına göre çok yüksek 450
olmadığı belirlenmiştir.
Başvuruda UN Ro-Ro’nun fiyatlarını ekonomik gerekçelerle açıklanamayan
ölçülerde arttırdığı ileri sürülmekte ve bu iddianın fiyatların aşırı olduğu görüşüne
dayanak teşkil ettiği anlaşılmaktadır. Esasen, 2008 yılı içerisinde daha da
hızlanmakla birlikte, 2007 yılı başından bu yana akaryakıt fiyatları hızlı bir şekilde
artmaktadır. Bu durumun başka birçok sektörün yanı sıra maliyetlerin önemli bir
kısmını yakıt giderlerinin teşkil ettiği taşımacılık sektörünü çok önemli ölçüde
etkileyeceği açıktır. Bu çerçevede, gerek deniz gerekse de karayolu taşımacılığı
alanında faaliyette bulunan teşebbüslerin yakıt fiyatındaki artışları fiyatlarına
yansıtmaları sektördeki faaliyetlerinin devamı için bir zorunluluktur. Nitekim yukarıda 460
yer verildiği üzere, gerek UND gerekse de RODER akaryakıt fiyatlarındaki
olağanüstü artışların üyelerini olumsuz etkilememesi amacıyla kat edilen mesafeler
esas alınarak rota bazında maliyet hesaplamaları yapmakta ve tavsiye niteliğinde
olmak üzere bu bilgileri üyeleriyle paylaşmaktadırlar. Dolayısıyla, yakıt maliyetinin
operasyonel giderler içindeki oranının yaklaşık %50 seviyesinde bulunduğu ro-ro
piyasasında teşebbüslerin akaryakıt fiyatlarındaki artışları sundukları hizmetin
fiyatına yansıtmamalarını beklemek rasyonel olmayacaktır. 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesine çerçevesinde yapılan değerlendirmeye ilişkin bölümde yer verilen
tablolardan da görülebileceği üzere U.N. Ro-Ro’nun fiyatlarındaki artış oranları
akaryakıt fiyatındaki artış oranlarının oldukça altında kalmaktadır. Dolayısıyla, 470
fiyatların ekonomik gerekçelerle açıklanamayan oranlarda arttırılması söz konusu
değildir.
Bu bilgiler ışığında; pazar koşulları, benzer ro-ro hatlarındaki fiyatlarla yapılan
kıyaslamalar ve akaryakıt fiyatlarındaki artışlar çerçevesinde yapılan değerlendirme
neticesinde, U.N. Ro-Ro ve Ulusoy’un aşırı fiyatlama yaptıklarına ilişkin bir tespitin
söz konusu olmaması nedeniyle, bu teşebbüsler hakkında 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi çerçevesinde soruşturma açılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, U.N. Ro-Ro İşletmeleri
A.Ş. ve Ulusoy Denizyolları İşletmeleri A.Ş.’nin tekerlekli ve mobil yük taşıyan ro-ro 480
gemileri ile yapılan tarifeli deniz taşımacılığı pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4.
08-49/697-273
15
ve/veya 6. maddesini ihlal ettiklerine ilişkin herhangi bir tespitin bulunmaması
nedeniyle aynı Kanun’un 41. maddesi uyarınca adı geçen teşebbüsler hakkında
soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy