Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-151
Karar Sayısı : 08-49/699-274
Karar Tarihi : 31.7.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE 10
B. RAPORTÖR : Muhammed GÜNDOĞDU, Selvi KOCABAY
C. ŞİKAYET EDEN : Mustafa GENÇ
Elbistan Metro Turizm Yetkili Acentesi
Orhan Gazi Mh. Adnan Menderes Blv. No:141/b
Otogar Yanı Elbistan/K.Maraş
D.ŞİKAYET EDİLEN : - Öz Elbistan Seyahat
Belediye Otogarı Elbistan/K.Maraş
- Lider Elbistan Turizm Ltd. Şti.
Belediye Otogarı No:2 Elbistan/K.Maraş
E. DOSYA KONUSU: Elbistan-İstanbul ve Elbistan-Ankara arasında otobüsle 20
yolcu taşımacılığı yapan Öz Elbistan Seyahat ve Lider Elbistan Turizm Ltd. Şti.
firmalarının anlaşarak Metro Turizm Seyahat Organizasyon ve Ticaret A.Ş. (Metro
Turizm)’nin Elbistan yetkili acentesinin faaliyetlerini zorlaştırmak amacıyla aşırı
fiyat indirimi yaptıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, yaklaşık bir yıldır Metro Turizm’in
Elbistan yetkili acentesi olarak Elbistan Belediyesi otogarında faaliyet göstermek için
başvuruda bulundukları, ancak Elbistan Belediye Başkanı ile hâlihazırda otogarda
faaliyet gösteren Öz Elbistan Seyahat ve Lider Elbistan Turizm Ltd. Şti. firmalarının
işbirliği yaparak Metro Turizm’in otogarda ve otogar dışında faaliyet göstermesini
engelledikleri belirtilmekte, bu sebeple açılan idari dava sonucunda Elbistan-İstanbul ve 30
Elbistan-Ankara hattında otobüsle yolcu taşımacılığı faaliyetine başladıkları ifade
edilmektedir. Başvuruda ayrıca, Metro Turizm’in faaliyete geçişinin ardından Öz
Elbistan Seyahat ve Lider Elbistan Turizm Ltd. Şti. firmalarının fiyat indirimine gittikleri,
1.100 km olan Elbistan - İstanbul hattında 2007 yılında 60 YTL. olan bilet fiyatını 30
YTL.’ye, 575 km olan Elbistan - Ankara hattında 2007 yılında uyguladıkları 35 YTL.
bilet fiyatını ise 20 YTL.’ye düşürmek suretiyle Metro Turizm’in zarar etmesini
sağlayarak faaliyet göstermesini engellemeyi amaçladıkları iddia edilmekte ve
gereğinin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.6.2008 tarih, 4099 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 23.7.2008 tarih, 2008-4-151/İİ-08-M.G. sayılı İlk İnceleme Raporu, 40
25.7.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/224 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-49 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, şikâyet konusunu oluşturan iddialarla ilgili
olarak, 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
08-49/699-274
2
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "karayolu ile yolcu taşımacılığı 50
pazarı" olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Elbistan-İstanbul ve Elbistan-Ankara
arası yolcu taşıma güzergahı" olarak tespit edilmiştir.
I.2. İlgili Mevzuat
4925 sayılı “Karayolu Taşıma Kanunu” karayolu ile yolcu taşımacılığını düzenleyen
temel yasa metni niteliğindedir. Ayrıca söz konusu Kanun kapsamında Ulaştırma
Bakanlığı tarafından çıkartılan “Karayolu Taşıma Yönetmeliği” ve “Karayolu İle
Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında
Tebliğ” de ilgili alana dair düzenlemeler içermektedir. 60
Kanun, Yönetmelik ve Tebliğ’in ilgili maddelerine aşağıda yer verilmiştir:
- Karayolu Taşıma Kanunu
“Yetki Belgesi Alma Zorunluluğu ve Taşıma Hizmeti
Madde 5: “Taşımacılık, acentelik ve taşıma işleri komisyonculuğu ile nakliyat ambarı ve
kargo işletmeciliği yapılabilmesi için Bakanlıktan yetki belgesi alınması zorunludur...”
“Ücret ve Zaman Tarifeleri
Madde 11: Düzenli yolcu ve eşya taşımaları, nakliyat ambarı ve kargo işletmeciliği ücret
tarifeleri, yetki belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanır ve
Bakanlığa bildirilir.
Ücret tarifelerine uyulması ve bu tarifelerin görülebilecek şekilde işyeri, terminal ve bilet 70
satış yerlerine asılması ve taşıtlarda bulundurulması zorunludur.
Yolcu ve eşya taşıma, yükleme, boşaltma, depolama ve aktarma hizmetleri de dâhil
olmak üzere ücret tarifelerinin, ülke ekonomisi ve kamu yararı aleyhine sonuç vermesi
ve aşırı ücret uygulanması veya rekabet ortamının bozulması halinde ve gerektiğinde
taban ve tavan ücretleri Bakanlıkça tespit edilebilir.
Ücret tarifeleri başlangıç ve bitiş noktaları arasında gidiş ve dönüşte aynı şekilde
düzenlenir. Değişik fiyat tarifesi uygulanamaz.
Düzenli yolcu ve eşya taşımaları zaman tarifesine tabidir. Taşımacılar tarafından
geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanan zaman tarifeleri, Bakanlıkça
onaylandıktan sonra yürürlüğe girer. 80
Taşımacılar zaman tarifelerine uymak ve tarifelerini görülebilecek şekilde işyeri,
terminal ve bilet satış yerlerinde bulundurmak zorundadırlar.
Ücretsiz ve tarife altı uygulamalarına ilişkin esaslar yönetmelikte düzenlenir.”
- Karayolu Taşıma Yönetmeliği
“Kapsam
08-49/699-274
3
Madde 2- Bu Yönetmelik, kamuya açık karayolunda motorlu taşıtlarla yapılan yolcu ve
eşya taşımalarını, taşımacı, acente, taşıma işleri komisyonculuğu, nakliyat ambarı
işletmeciliği, kargo işletmeciliği, lojistik işletmeciliği, taşıma işleri organizatörlüğü,
terminal işletmeciliği, oto kiralama işletmeciliği, dağıtıcılık ve benzeri faaliyetleri
yapanlar ile taşıma işlerinde çalışanları, taşımalarda yararlanılan her türlü taşıt, araç, 90
gereç, yapıları ve benzerlerini kapsar.
…
Taşıma mesafesine bakılmaksızın il sınırları içinde yapılan yolcu taşımaları, 100
kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları ile belediye sınırları ile mücavir
alanı içindeki şehir içi yolcu taşımaları, bu Yönetmeliğin kapsamı dışında olup; bunlar
için Bakanlıkça çıkarılacak Yönetmelik yürürlüğe konuluncaya kadar, il sınırları içinde
yapılan yolcu taşımaları ile 100 kilometreye kadar olan şehirlerarası yolcu taşımaları il
ve ilçe trafik komisyonları ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili valiliklerce, belediye
sınırları ile mücavir alanı içindeki şehir içi yolcu taşımaları il ve ilçe trafik komisyonları
ile işbirliği yapılmak suretiyle ilgili belediyelerce, bu Yönetmeliğin taşımacılar için 100
getirdiği sorumluluk ve yükümlülükler dikkate alınarak düzenlenir.”
“Ücret Tarifeleri
Madde 38- a)Düzenli yolcu, eşya ve kargo taşımaları ile ilgili ücret tarifeleri, yetki
belgesi sahiplerince geçerlilik süresi de belirtilmek suretiyle hazırlanır. Bu ücret
tarifelerinin uygulamaya konulmasından önce, yetki belgesi sahiplerince Bakanlığa
bildirilerek ’’Görülmüştür ’’ şerhinin alınması zorunludur.
b) Yetki belgesi sahipleri, ücret tarifelerine uymak zorundadırlar.
…
d) Ücret tarifeleri başlangıç ve bitiş noktaları arasında gidiş ve dönüşte aynı şekilde
düzenlenir. Aynı güzergah üzerinde gidiş ile dönüş için değişik ücret tarifesi 110
uygulanamaz.
(Değişik: RG 19/11/2006- 26351) e) Yetki belgesi sahipleri tespit edilmiş ücret
tarifelerinin üzerinde ücret alamaz ve % 30’dan fazla indirim uygulayamazlar. Ancak,
önceden Bakanlıktan izin almak sureti ile belirli bir süre için, kullanılan taşıtın toplam
koltuk sayısının % 10’unu aşmayacak sayıda koltuk için herhangi bir orana tabi
olmaksızın özel indirim uygulanabilir.
(Değişik: RG 9/9/2005-25931) f) Ücret tarifeleri asgari dört aylık, azami altı aylık süreler
halinde belirlenir. Belirlenen süreyi takip eden otuz günlük süre içerisinde yeni ücret
tarifesi için Bakanlığa müracaatta bulunulmazsa, ücret tarifesi bitim tarihi itibariyle altı
aydan az olmamak üzere herhangi bir işleme gerek kalmaksızın uzar ve geçerli olur. 120
Ancak, altı aydan az olmayan bu sürenin bitiminden sonraki herhangi bir tarihte ilgilinin
müracaatı halinde, yeni ücret tarifesi talebi kabul edilir.
Bakanlık, taşıma maliyetlerine etki eden unsurların önemli orandaki artış ve azalışlarını
dikkate alarak bu süreyi uzatabilir veya kısaltabilir.
g)Ücret tarifelerinin geçerlilik süresini tamamlayan taşımacılar, bu sürenin sonunda
fazla ücret içeren yeni bir ücret tarifesi alabilecekleri gibi, aynı veya daha düşük ücret
içeren yeni bir ücret tarifesi de alabilirler. Ancak, bir önceki tarifeye göre daha düşük
ücret uygulamalarında, bu ücret tarifesinin alındığı tarihten itibaren asgari dokuz ay
geçmedikçe tarife değişikliği talebi yapılamaz ve yeni bir ücret tarifesi verilmez.”
130
08-49/699-274
4
“Denetim
Madde 71: Yetki belgesi sahiplerinin Kanun ve bu Yönetmelik kapsamında yer alan her
türlü faaliyetleri Bakanlığın denetimine tabidir.”
Bu kapsamda değinilmesi gereken son önemli düzenleme ise “Karayolu İle
Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında
Tebliğ”dir. Seyahat firmalarınca uygulanacak bilet fiyatlarının belirlenmesinde Ulaştırma
Bakanlığı’nın bu Tebliğ’i temel oluşturmaktadır. Anılan Tebliğ ile karayoluyla
şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapacak olan D1 yetki belgesi sahiplerinin uyacakları ve
kilometre esasına göre uygulanacak olan asgari taban ücret tarifesi belirlenmiştir. 52
sayılı söz konusu Tebliğ’in 2. maddesinin (d) bendinde; “D1 yetki belgesi sahipleri ilgili 140
mevzuattan kaynaklanan indirimli yolcu bileti kesme haklarını, bu Tebliğ ile belirlenen
taban ücret tarifesinden daha aşağı olmamak üzere kullanabilirler. Uygulanacak
indirimli bilet ücretleri, bu Tebliğ ile belirlenen taban ücret tarifesinin altında olamaz. “
düzenlemesi yer almaktadır.
Karayoluyla şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapacak olan D1 yetki belgesi sahiplerinin
uyacakları ve kilometre esasına göre uygulanacak olan taban ücret tarifesi aşağıdaki
tabloda gösterilmiştir.
Tablo- Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi
Yol Mesafesi (km) Tarife (YTL) Yol Mesafesi (km) Tarife (YTL)
101-115 9,61 781-850 37,88
116-140 10,20 851-950 39,63
141-165 11,08 951-1050 41,96
166-190 11,94 1051-1150 44,00
191-225 13,70 1151-1250 46,33
226-275 15,74 1251-1350 48,66
276-335 18,94 1351-1450 50,99
336-410 22,14 1451-1550 53,04
411-485 24,76 1551-1675 56,53
486-560 28,26 1676-1800 58,86
561-640 30,5 1801-1950 62,06
641-720 32,9 1951 ve üstü 65,56
721-780 35,5
I.3. Değerlendirme
Şikâyet başvurusunda özetle, Öz Elbistan Seyahat ve Lider Elbistan Seyahat Turizm 150
Ltd. Şti.’nin Metro Turizm’in pazara girişinden sonra Elbistan-İstanbul ve Elbistan-
Ankara güzergâhlarında otobüsle yolcu taşıma fiyatlarında indirim yapmak suretiyle
Metro Turizm’in zarar etmesini sağlayarak pazarda faaliyet göstermesini engellemeyi
amaçladıkları iddia edilmektedir.
Yukarıda yer verilen mevzuat hükümlerinden, karayolu ile şehirlerarası yolcu
taşımacılığı yapan firmaların faaliyetlerini Ulaştırma Bakanlığı’nın sürekli gözetim ve
denetimi altında yürütmekte oldukları anlaşılmaktadır. Bu çerçevede Karayolu Taşıma
08-49/699-274
5
Kanunu’nun 11. maddesine göre Ulaştırma Bakanlığı tarafından gerektiğinde karayolu
ile yolcu taşımacılığı hizmetine ilişkin tavan ve taban fiyatları belirlenmektedir. Karayolu
Taşıma Yönetmeliği’nin “ücret tarifeleri” başlıklı 38. maddesinde ise karayolu ile yolcu 160
taşımacılığı hizmeti veren firmaların belirledikleri ve Ulaştırma Bakanlığı tarafından
onaylanan tarifelerin üzerinde fiyat uygulayamayacakları ve %30’undan daha fazla
indirim yapamayacakları hususu düzenlenmiştir. Ayrıca Yönetmeliğin “Denetim” başlıklı
71. maddesinde Kanun ve Yönetmelik kapsamında yer alan her türlü faaliyetin
Bakanlığın denetimine tabi olduğu belirtilmiştir. Bir diğer düzenleme olan Karayolu İle
Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret Tarifesi Hakkında
Tebliğ’de ise kilometre esasına göre uygulanacak olan ve 14.2.2008 tarihinde
güncellenen taban ücret tarifesi yer almaktadır. Tebliğ’de firmaların taban fiyatların
altında fiyat belirleyemeyecekleri hükme bağlanmıştır.
Şikâyet başvurusunda, Öz Elbistan Seyahat ve Lider Elbistan Turizm Ltd. Şti.’nin 170
yaptıkları indirimlerin ardından 1.100 km olan Elbistan-İstanbul arası otobüsle yolcu
taşımacılığı hizmeti için 30 YTL., 575 km olan Elbistan-Ankara arası içinse 20 YTL. fiyat
uyguladıkları belirtilmiştir. Yukarıda yer verilen “Yurtiçi Yolcu Taşımacılığında
Uygulanacak Olan Taban Ücret Tarifesi”ne göre, Bakanlık tarafından 1.100 km
mesafeye sahip güzergâhlar için belirlenen taban fiyat 44 YTL., 575 km uzaklığa sahip
güzergâhlar için tespit edilen taban fiyat ise 30,59 YTL.’dir. Görüldüğü üzere şikâyet
edilen firmaların uyguladığı iddia edilen fiyatlar, tarifede yer alan taban fiyatların altında
kalmaktadır. Bu durum, Karayolu Taşıma Kanunu, Karayolu Taşıma Yönetmeliği ve
Karayolu İle Şehirlerarası Yolcu Taşımacılığı Alanında Uygulanacak Taban Ücret
Tarifesi Hakkında Tebliğ’e aykırılık teşkil etmektedir. Bu nedenle, şikâyet konusunun 180
karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarının temel düzenleyicisi ve denetleyicisi
konumunda bulunan ve yapılan düzenlemelere aykırı nitelikte faaliyet yürütülmesi
halinde sektör aktörlerine ceza uygulama yetkisine sahip olan Ulaştırma Bakanlığı
nezdinde çözümlenmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy