Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-49/700-275

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-4-108 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-49/700-275
Karar Tarihi : 31.7.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Hilal YILMAZ, Bekir KOCABAŞ, Selvi KOCABAY

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve
İşletim A.Ş.
Temsilcisi: Av. Dr. İ. Yılmaz ASLAN
Barbaros Blv. Tan Apt. No:60/5 Balmumcu 20
Beşiktaş/İstanbul

D. TARAFLAR : - TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve
İşletim A.Ş.
Büyükdere Cd. Nurol Plaza No:71 A Blk. K:18 34398
Maslak/İstanbul
- 2K Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş.
Akıncılar Mh. Yalkır Cd. No:29 Balıkesir

E. DOSYA KONUSU: Kara yolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların 30
periyodik muayene hizmetlerinin alt işletmeciler tarafından verilmesini
sağlamak üzere akdedilen “Alt İşletim Sözleşmesi”ne muafiyet tanınması
talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 21.5.2008 tarih ve 3149 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 18.7.2008 tarih ve 2008-4-108/MM-08-HY sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-130/214 sayılı
Başkanlık önergesi ile 08-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
1. Bildirimi yapılan Sözleşme’nin;
- Alt işleticinin hizmetin sunulmasında kullanacağı belirlenen niteliksel
standartlara uygun araç-gereci ve söz konusu araç gerece ilişkin belirlenen
niteliksel standartlara uygun bakım ve onarım hizmetini tercih edeceği
sağlayıcıdan alabilmesinin engellenmemesi,
08-49/700-275
2
- Muayene istasyonlarının ve ortaklarının, yeni motorlu kara nakil aracı pazarı,
otomotiv yedek parça ve aksesuar satışı, otomotiv ürünleri bakım ve onarımı
alanlarında faaliyet göstermemelerinin, faaliyet gösteren teşebbüslerle çıkar
birlikteliği yaratacak her türlü yapısal ve sözleşmeden kaynaklanan ilişkiden 50
kaçınmalarının temin edilmesi
şartları ile 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi
yasağından, aynı Kanun’un 5. maddesi birinci fıkrası hükmü gereğince muaf
tutulmasının yerinde olacağı;
2. Alt İşletim Sözleşmesi’nin söz konusu muafiyet koşullarını taşımasını
sağlayacak değişikliklerin yapılarak, 60 gün içerisinde Kurul’a sunulması
gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir.

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 60

H.1. İlgili Pazar

H.1.1. Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı; "Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç
Muayenesi Hakkında Yönetmelik"in "Amaç" başlıklı 1. maddesinde yer verilen
tanım doğrultusunda, "kara yolunda seyreden motorlu ve motorsuz araçların
teknik muayenesi hizmeti" olarak tespit edilmistir.

H.1.2. Coğrafi Pazar 70
Hizmet satın alacakların, araçlarının sicilinin bulunduğu bölgede istedikleri
muayene istasyonunu kullanabilecekleri, ancak bölgeler arasında geçiş
yapamayacakları şeklindeki yönetmelik düzenlemesi ile Türkiye güney ve kuzey
bölgeleri olarak iki bölüme ayrılmıştır. Açılan ihalelerde her iki bölge için de aynı
teşebbüs başarılı bulunmuş, dolayısıyla da her iki bölge işletme imtiyazı da aynı
teşebbüse devredilmiştir. Gerek mevzuat gerekse pazar yapısı dikkate
alındığında, kuzey ve güney bölgeler arasında herhangi bir rekabetçi yapı
farklılığı olması muhtemel görülmediğinden, inceleme konusu bakımından ilgili
coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” olarak belirlenmiştir.
H.1.3. Etkilenen Pazarlar 80
2918 sayılı “Karayolları Trafik Kanunu”un 34. maddesi ve bu Kanun’a
dayanılarak çıkarılan “Araç Muayene İstasyonlarının Açılması, İşletilmesi ve Araç
Muayenesi Hakkında Yönetmelik”in 14. maddesi hükümlerine göre, taşıtlar
trafiğe ilk çıkışlarından itibaren üç yıl içinde, bunu takip eden dönemde her iki
yılda bir muayeneden geçmek durumundadır ve ticari yahut resmi amaçla
kullanılması ya da ağır kaza geçirmesi hallerinde bu muayene daha sık
aralıklarla olabilmektedir. Bu koşullarda, trafik muayenesinin belli bazı markaların
lehine veyahut diğerlerinin aleyhine olmak üzere ayrımcılık içerecek biçimde
yürütülmesi söz konusu pazardaki rekabet koşullarını olumsuz etkileyebilecektir.
4054 sayılı Kanun ve genel anlamda rekabet hukuku çerçevesinde önemli olan 90
08-49/700-275
3
asıl husus ise, ilgili hizmeti sunacak olan teşebbüsün tek başına ulaşacağı teknik
bilgi birikiminin motorlu kara nakil araçları pazarındaki rekabeti etkileyip
etkilemeyeceğidir.
Bütün dünyada olduğu gibi, Türkiye’de de araçların teknik muayenesi ile iştigal
edecek kuruluş(lar)a tanınacak tek imtiyaz, “kara taşıtlarının teknik muayenesi
hizmeti” değildir. Araçların 2-3 yıllık zaman zarfında gerçek yol ve kullanıcı
koşullarında ne gibi zaaflar ve kuvvetli yönler ortaya koyduğu, başarılı ve
başarısız olduğu özellikleri gibi teknik ve teknolojik bilgi birikimine de sadece bu
kuruluşlar ulaşabilecektir. Taşıt imalatçılarının oldukça yüksek bütçeler ayırmak
pahasına yeni modelleri test etmek ve araştırmak için çaba sarf ettiği günümüz 100
koşullarında, trafiğe çıkan bütün modellerden binlerce örneğin gerçek yol
koşullarında ve gerçek tüketici tarafından kullanıldıklarında gösterecekleri
hassasiyet, zaaf ve mukavemet değerlerine ulaşmak “paha biçilmez” bir ayrıcalık
olarak değerlendirilebilir. Başta elektronik aksam olmak üzere yan sanayi
ürünlerinin gerçek yol koşullarındaki mukavemet ve zaaflarını içeren teknik bilgi,
taşıt imalatçılarının satın alma politikaları ve rekabet güçleri üzerinde belirleyici
rol oynayan bir etkendir.
Diğer taraftan, araçların teknik muayenesini yürüten teşebbüsler muayene
sürecindeki değerlendirmelerinde bakımlarını belirli yetkili servislerde ya da belirli
markadaki yedek parçalar kullanılarak yaptırmış araçlar lehine ayrımcı 110
davranmaları halinde, motorlu kara taşıtları yedek parça ve sarf malzemeleri
pazarı ile servis hizmetleri pazarlarındaki rekabetin de etkilenmesi kaçınılmazdır.
Bu tespit ve değerlendirmeler çerçevesinde bildirim konusu işlem özelinde
etkilenen pazarlar, "yeni motorlu kara nakil aracı pazarı", "motorlu kara taşıtları
yedek parça ve sarf malzemeleri pazarı" ve “motorlu kara taşıtları servis
hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2. İmtiyaz Sözleşmesi
15.8.2007 tarihinde yürürlüğe giren “1. Bölge Araç Muayene İstasyonlarının
Yapımı, Bakımı ve İşletilmesi Hizmetlerine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi”nin
“Sözleşmenin Konusu ve İmtiyazın Kapsamı” başlıklı 3. maddesinde; 120
“Sözleşmenin konusu, 1. Bölge genelinde kurulacak olan sabit ve seyyar
muayene istasyonlarının İşletici tarafından yapımı, bakımı ve sözleşmenin
yürürlüğe girdiği 15/08/2007 tarihinden itibaren 20 yıl süre ile işletilmesi suretiyle,
araç muayene hizmetinin görülmesi ve İdarece denetlenmesidir” denilmektedir.
İmtiyaz Sözleşmesi’nin “Muayene Ücreti” başlıklı 9. maddesinde, muayene
ücretinin belirlenmesi için 2918 sayılı yasanın yukarıda aktarılan 35. maddesine
atıfta bulunulmaktadır.
İmtiyaz Sözleşmesi’nin 15. maddesinde,
“İşletici, bu sözleşme kapsamındaki yetkilerini 2918 sayılı Karayolları Trafik
Kanunu’nun 35. maddesi uyarınca, İdare’nin onayı da alınarak Alt İşleticilere aynı 130
standartları sağlamak koşuluyla devredebilir. Bu devir hiçbir şekil ve surette
İşletici’nin sorumluluklarını ve yükümlülüklerini ortadan kaldırmaz.
08-49/700-275
4
Alt İşleticilerin sözleşmelerinin işletici tarafından feshedilmesi durumunda, fesih
işlemi tamamlandıktan sonra İdare’ye 15 gün içinde bilgi verilir. Sözleşmesi
feshedilen muayene istasyonunda yürütülen araç muayene hizmetinin
sürekliliğini sağlamak yükümlülüğü İşletici’ye aittir.” denilmektedir.
H.3. Bildirim Konusu Alt İşletim Sözleşmesi
Bildirim konusu Alt İşletim Sözleşmesi, TÜVTURK Kuzey Taşıt Muayene
İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. (TÜVTURK) ile 2K Taşıt Muayene İstasyonları
Yapım ve İşletim A.Ş. (2K) arasında 2.5.2008 tarihinde imzalanmıştır. 140
Sözleşme’nin konusunu, TÜVTURK’un alt işletim yetkisinin hizmet bölgesi
kapsamındaki coğrafi alan ve sözleşmede belirtilen süre ile sınırlı olmak üzere ve
söz konusu sözleşme ve İmtiyaz Sözleşmesi’nin hüküm ve şartları çerçevesinde
2K’ya kullandırılması oluşturmaktadır. Alt İşletim Sözleşmesi kapsamında 2K’nın
yetkisine devredilen hizmetler şunlardan oluşmaktadır:
- Periyodik muayenelerin 2918 sayılı Kanun ve diğer mevzuata uygun olarak
yapılması,
- Periyodik muayeneler dışında 2918 sayılı Kanun’da belirtilen araçların
muayenelerinin yapılması (özel muayene),
- Sanayi ve Ticaret Bakanlığı’nca yürürlüğe konan Tip Onay Yönetmelikleri, 150
Araçların İmal Tadil ve Montajı Hakkında Yönetmelik kapsamında yapılması
gerekli olan araç muayeneleri,
- Yola Elverişlilik Muayene Belgesi düzenleme (münhasır olmama ve idarece
ayrıca yetkilendirme şartı ile)
- Egsoz gazı emisyon ölçümü yapma (münhasır olmama ve yönetmelik
kapsamında yetkilendirilmiş olma şartı ile).
Sözleşme’nin 4. maddesinde alt işletim süresinin 14.8.2027 tarihinde sona
ereceği belirtilmiştir. İmtiyaz Sözleşmesi’nin süresinin uzatılması ve/veya İmtiyaz
Sözleşmesi’nin yenilenmesi veya İdare tarafından açılan yeni bir ihalenin
TÜVTURK tarafından uzatılmış sayılmayacağı ifade edilmiştir. Buna göre Alt 160
İşletim Sözleşmesi’nin geçerlilik süresi, İmtiyaz Sözleşmesi ile belirlenen süre ile,
yani TÜVTURK’a imtiyaz devredilmesinden sonra en fazla 20 yıl olacak şekilde
sınırlanmıştır. Sözleşmenin “Yürürlük” başlıklı 5. maddesi 5.1. hükmüne göre
Sözleşme’nin yürürlüğe girmesi için alt işleticinin Ulaştırma Bakanlığı tarafından
onaylanması gerekmektedir.
Sözleşmenin 6. maddesinde “Alt İşletici’nin Hizmetleri vereceği Hizmet Bölgesi
Ek-8’de belirtilmiştir.” denilmektedir. Ek-8’de ise hizmet bölgesi Çanakkale ili
coğrafi il sınırları içinde kalan bölge olarak belirlenmiştir.
Sözleşmenin “Araç Muayene Tesisinin Teslim ve İşletme Esasları” başlıklı 7.
maddesi ikinci fıkrası (a) bendine göre sözleşme başlangıcında alt işletici, amaca 170
uygun gayrimenkulleri bu amaç için mülkiyetinde bulunduracak ve İşleticiye üst
hakkı tesis edecektir. Diğer yandan İşletici, lehine üst hakkı tesis edilen arazi
üzerinde hizmet tesislerini inşa edecek ve bu tesisleri alt işleticiye işletilmek
üzere devredecektir.
08-49/700-275
5
Alt İşletim Sözleşmesi’nin 8. maddesinde işleticinin yazılı onayı halinde, alt
işleticinin, araç muayene istasyonunda ilgili mevzuat uyarınca istihdam edilmesi
zorunlu personeli tayin etme hakkını haiz olduğu belirtilmiştir.
Muayene istasyonunda alt işletici tarafından verilmesi öngörülen hizmetler,
Sözleşme’nin 9. maddesinde düzenlenmektedir. Buna göre muayene
istasyonlarında periyodik muayene, özel muayene, zorunlu muayene, yola 180
elverişlilik muayenesi ve egsoz gazı emisyon ölçümleri yapılacaktır.
Sözleşme’nin araç muayene tesisi personeli ile ilgili hükümleri içeren 10.
maddesi’nde alt işleticinin (2K’nın) her bir araç muayene tesisinde görev yapacak
personelin seçiminde TÜVTURK’a danışacağı, personelini TÜVTURK’un
önereceği kişiler arasından seçeceği, TÜVTURK’un onaylamadığı herhangi bir
personeli işe almayacağı, yetersiz görülen personele ilişkin gerekli tüm tedbirleri
alacağı, TÜVTURK’un talimatı üzerine yetersiz görülen personeli derhal ve
gecikmeksizin değiştireceği ve bu değişiklikler sebebiyle doğabilecek tüm
tazminat ve ödemeleri yapacağı taahhüt altına alınmıştır.
Sözleşme’nin “Malzeme ve Teçhizat” başlıklı 11. maddesi birinci ve ikinci fıkraları 190
aşağıda aktarıldığı gibidir:
“Alt İşletici, İşletici lehine üzerinde üst hakkı tesis edilen Gayrimenkul’de bulunan
binaları, ilave binaları, Seyyar Muayene İstasyonları’nı ve içerilerine
yerleştirilecek teçhizat ve malzemeleri, bu Sözleşme’nin hükümleri uyarınca
kullanacaktır. Her bir Araç Muayene Tesisi işletmeye hazır hale getirilecek,
Gayrimenkul, binalar, Seyyar Muayene İstasyonu, teçhizat ve malzemeler,
taraflar arasında karşılıklı olarak (Ek-2 uyarınca) imzalanacak teslim tesellüm
tutanağı ile Alt İşletici’ye teslim edilecek ve Alt İşletici de bunları, bu
Sözleşme’nin hitamından sonra İşletici’ye iade etmek üzere teslim alacaktır.
Gayrimenkul üzerindeki binalar, Araç Muayene İstasyonları, Seyyar Muayene 200
İstasyonları, teçhizat ve malzemeler İşletici’nin mülkiyetinde olup, Alt İşletici,
bunların çalışır ve kullanılabilir durumda muhafaza edilmesinin ve Araç Muayene
Tesisleri’nde münhasıran bu Sözleşme’de belirtilen amaçlara uygun olarak
kullanılmasının sağlanmasından sorumlu olacaktır. Alt İşletici, Araç Muayene
İstasyonları’nın, Seyyar Muayene İstasyonları’nın, binanın, teçhizatın ve
malzemelerin, bu Sözleşme’de belirtilenler dışında başka bir maksat için
kullanılmayacağını beyan, kabul ve taahhüt eder…”
Aynı maddenin altıncı fıkrasında;
“Alt İşletici, Araç Muayene Tesisleri’nin mevcut teçhizatını ve malzemelerini
yenileme veya değiştirme hakkını haiz değildir. Ancak, söz konusu teçhizatın ve 210
malzemelerin değiştirilmesi, yenilenmesi veya satın alınmasına ihtiyaç olması
halinde, Alt İşletici İşletici’ye bu konuya ilişkin yazılı bir bildirim gönderecek ve
İşletici’nin kendi takdirine göre bu talebi kabul etmesi halinde, İşletici bildirimde
belirtilen teçhizatı ve malzemeleri satın alacak ve/veya yenileyecektir. Bu
durumda, söz konusu yeni malzeme ve teçhizata ilişkin tüm bedel ve ödemeler
İşletici tarafından hazırlanan faturanın Alt İşletici tarafından tebellüğünü müteakip
en geç on (10) gün içinde Alt İşletici tarafından ödenecektir. Her halükarda, Araç
08-49/700-275
6
Muayene Tesisi’ndeki bütün malzemelerin ve teçhizatların yasal mülkiyeti
İşletici’ye ait olacaktır.” denilmektedir.
Ayrıca, “Her bir Araç Muayene İstasyonu ve Seyyar Muayene İstasyonu 220
Teçhizatı” başlıklı 12.2. maddesinde;
“İşletici, araç Muayene İstasyonları’nda ve Seyyar Muayene İstasyonları’nda
kullanılacak teçhizat, alet ve donanımları belirleme hakkını haizdir. Gerekli
teçhizat, alet ve donanımlar Ek-9 ’da belirtilmiştir. Söz konusu listede değişiklik
yapma hakkı münhasıran İşletici’ye aittir. Alt İşletici, Hizmet’e ilişkin diğer
konularda olduğu gibi bu konuda da İşletici’nin tek yetkili ve belirleyici olduğunu
kabul etmiştir.
İşletici’nin, herhangi bir Araç Muayene Tesisi teslim edildikten sonra, söz konusu
listeyi (malzeme ve teçhizat listesi) değiştirme hakkını kullanması halinde,
İşletici, Araç Muayene Tesisi’ni oluşturan Araç Muayene İstasyonları’nın ve 230
Seyyar Muayene İstasyonları’nın işletilmesi için gerekli olan veya ilgili mevzuat
hükümleri uyarınca gerekli görülen tüm alet ve teçhizatı (Ek-9’da belirtilenlere
ilave olarak), bedelleri mukabilinde Alt İşletici’ye gereken zamanlarda temin
edecektir. Her halükarda, Araç Muayene Tesisi’ne ilişkin yukarıda bahsedilen
alet ve teçhizatının bedelleri Alt İşletici tarafından karşılanacaktır.”
ifadeleri yer almaktadır.
Bu düzenlemelerden alt işleticinin hizmet sunmakta kullanmak üzere satın
alınacak her türlü araç gerecin mülkiyetini, inceleme konusu sözleşme ile
İşletici’ye devretmeyi taahhüt ettiği anlaşılmaktadır. Ayrıca aynı düzenleme,
gelecekte ihtiyaç duyulabilecek malzeme ve teçhizat için de geçerlidir. Buna ek 240
olarak, hizmetlerin sunulacağı gayrimenkul üzerinde işletici lehine üst hakkı tesis
edilecektir.
13. maddede alt işletici olan 2K’nın hak ve yükümlülükleri sıralanmıştır. Maddeye
göre;
- Sözleşme’de belirtilen araç muayene hizmetini ve Sözleşme esaslarına uygun
olarak talep edilen ek hizmetleri verme,
- TÜVTURK’un her bir araç muayene tesisinin kurulumu ve işletilmesine ilişkin
tüm talimatlarına uyma,
- Hizmetin ifası sırasında TÜVTURK tarafından belirlenen ve/veya kurulan
bilgisayar sistem ve programlarını gereği gibi kullanma ve başka bir program 250
kullanmama,
- Her bir araç muayene tesisini gereği gibi muhafaza etme,
- TÜVTURK’un gerekli gördüğü beceri ve yetenek düzeyinde yeterli sayıda
personel çalıştırma,
- TÜVTURK tarafından talep edilen tüm bilgi, belge ve raporları TÜVTURK ‘un
talebinde belirttiği şekil ve içerikte hazırlama ve temin etme,
- Hizmetin devamlılığı, yeterliliği ve güvenliliği için gerekli tüm tedbirleri alma ve
olası hata ve zararlardan dolayı sorumlu olma,
08-49/700-275
7
- Akreditasyon işlemlerini gerçekleştirme,
- Bina ve teçhizatın bakım ve onarımı, 260
- Yürürlükteki mevzuata ve Sözleşme’ye aykırı davranış veya tedbirsizliği
nedeniyle uğranılan tüm zararlardan sorumlu olma,
- TÜVTURK’un ticari unvanını, marka ve logolarını TÜVTURK’un isteğine uygun
olarak sergileme ve kullanma,
- Yerel ya da ulusal bazda yapılan reklam ve tanıtım faaliyetlerine ilişkin
masrafların bir kısmını ödeme
2K’nın hak ve yükümlülükler arasındadır.
“Bina ve Teçhizatın Bakım ve Onarımı” başlıklı 13.14. maddede:
“Alt İşletici, kanunen zorunlu olan veya İşletici tarafından talep edilen tüm
teçhizat ve aletlerin her bir Araç Muayene Tesisi’ne temin edilmesini 270
sağlayacaktır. Alt İşletici, devamlı Hizmet verilebilmesini sağlamak amacıyla araç
muayenelerinde kullanılacak tüm kontrol cihazlarını iyi durumda muhafaza
edecektir. Bu cihazlardan herhangi birinin arızalanması halinde, Alt İşletici,
arızalı cihazın derhal tamir edilmesini veya yenisiyle değiştirilmesini
sağlayacaktır. Alt İşletici, arızalı veya kusurlu cihazların yenisiyle değiştirilmesine
veya tamir edilmesine ilişkin tüm masrafları ödeyecektir. …
İşletici, kendi takdirine göre, makine ve teçhizata ilişkin olarak üçüncü kişilerle
bakım, onarım ve destek çerçeve sözleşmeleri imzalama hakkını haizdir.”
Alt İşletim Sözleşmesi’nin 13.25. ve 22. maddelerinde, alt işleticinin “İhale
Şartnamesi’nde belirtilenler ve işleticinin yazılı olarak vereceği talimatlar dışında” 280
hiçbir faaliyette bulunmayacağı ve hizmetin devamlılığı ve kalitesini tehlikeye
düşürecek hiçbir faaliyete katılmayacağı hükme bağlanmıştır. Ayrıca, ne alt
işleticinin ne de herhangi bir personelinin, herhangi bir araç sahibine, yapılan
muayenenin sonucuna dayanılarak ve muayene edilen araçlarla ilgili olarak
herhangi bir tamir işi, onarım ve diğer ihtiyaçları karşılamak amacıyla herhangi
bir kişi veya marka öneremeyeceği ifade edilmiştir.
Sözleşme’nin “Alt İşletici’nin Hissedarlık Yapısı” başlıklı 24. maddesinde;
“İşletici’nin ve İdare’nin yazılı ön izni olmaksızın, Alt İşletici’nin bu Sözleşme’nin
Ek-7’sinde gösterilen hissedarlık yapısında, sermaye artırımı, rızai veya icrai
satış, birleşme veya sair herhangi bir nedenle olabilecek değişikliler 290
yasaklanmıştır. Mirasçılık sıfatıyla edinilen hisseler bu yasağın bir istisnasını
teşkil eder. Alt İşletici hisseleri üzerinde tesis edilecek her türlü rehin İşletici’nin
ön iznine tabidir.“ denilmektedir.
Sözleşmenin “Gizlilik” başlıklı 33. maddesi’nde ise; “Alt İşletici, bu sözleşme’nin
yürürlülük süresi müddetince veya yürürlülük süresinin hitamından veya bu
Sözleşme’nin feshinden sonra kanunların gerektirdiği haller dışında İşletici’nin
yazılı ön iznini almadan üçüncü şahıslara herhangi bir gizli bilgi veya belge
vermeyecek veya herhangi bir sırrı ifşa etmeyecektir.

08-49/700-275
8
Herhangi bir nedenle bu Sözleşme’nin feshedilmesi halinde, Alt İşletici, İşletici 300
tarafından temin edilen eğitim, tanıtım ve uygulamaya ilişkin tüm belgeleri
İşletici’ye iade edecektir”. ifadesi yer almaktadır.

H.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
İnceleme konusu muafiyet başvurusu, TÜVTURK’ün alt işleticilerle yaptığı aynı
içerikli sözleşmelere ilişkin olarak Kuruma yapılan ikinci muafiyet başvurusudur.
Rekabet Kurumu kayıtlarına 28.1.2008 tarih ve 600 sayı ile intikal eden ilk
başvuruda, TÜVTURK ile alt işletici konumundaki Sera Taşıt Muayene
İstasyonları İşletmeciliği A.Ş. arasında imzalanan ve bir “tip sözleşme” niteliğinde
olan Alt İşletim Sözleşmesi’ne muafiyet verilmesi talep edilmiş ve Rekabet 310
Kurulu’nun 13.3.2008 tarih, 08-24/247-81 sayılı kararı ile bildirim konusu
sözleşmeye şartlı muafiyet verilmiştir.
Rekabet Kurulu’nun şartlı muafiyet kararından yaklaşık iki ay sonra 2.5.2008
tarihinde, TÜVTURK ile 2K arasında inceleme konusu sözleşme imzalanmıştır.
TÜVTURK ile 2K arasında akdedilen Sözleşme’nin 15.2. maddesinde
düzenlenen araç muayene pulu satın alınması ile hizmetin sunulmasında sabit
bir fiyatın uygulanması, 2918 sayılı Kanun’un getirdiği bir yükümlülük olarak
ortaya çıkmaktadır. Sözleşme’de yer alan “sabit fiyat uygulaması” dışındaki
rekabet kısıtlamalarının ise, genel olarak “rekabet yasağı” kapsamında ele
alınması mümkündür. Sözleşme’de yer alan ve “rekabet yasağı” olarak 320
değerlendirilebilecek kısıtlamalar kısaca şunlardır:
- Sözleşmenin 8. ve 10. maddeleri uyarınca personel tayin etmek için işletici
onayının alınması ve personelin işleticinin önerdiği kişiler arasından seçilmesi,
- Sözleşmenin 12.2. maddesi uyarınca araç muayene istasyonlarında
belirlenecek teçhizatın işletici tarafından belirlenmesi ve değiştirilen teçhizatın
işleticiden satın alınması,
- Sözleşmenin 12.3. maddesi uyarınca personele verilmesi gereken eğitimin
münhasıran işleticiden satın alınması,
- Sözleşmenin 13.5. maddesi uyarınca münhasıran işleticinin belirleyeceği
programın kullanılması, 330
- Sözleşmenin 13.14. maddesi uyarınca teçhizatın bakım ve onarımı hizmetinin
işleticinin göstereceği (destek çerçeve sözleşmesi tarafı) üçüncü kişiden satın
alınması,
- Sözleşmenin 13.25. maddesi uyarınca, alt işleticinin ihale şartnamesinde
belirtilenler dışında ve hizmetin devamlılığını ve kalitesini tehlikeye düşürecek
hiçbir faaliyette bulunmaması,
- Sözleşmenin 20. maddesi uyarınca işleticinin yapacağı denetimin masrafına alt
işleticinin katlanması yani münhasıran denetim hizmetinin işleticiden satın
alınması,
- Sözleşmenin 22. maddesi uyarınca alt işletici ve/veya hissedarları ile 340
yöneticilerinin, işleticinin yazılı ön izni olmaksızın hizmet’in kalitesini, sürekliliğini
08-49/700-275
9
ve karlılığını etkileyebilecek veya bunlarla rekabet halinde olabilecek başka bir
işle doğrudan veya dolaylı olarak iştigal veya iştirak etmesinin, böyle bir işe
doğrudan veya dolaylı olarak ortak olmasının yasaklanması
- Sözleşmenin 33. maddesinde yer alan gizlilik yükümlülüğü.
Yukarıda sayılan rekabet yasakları dikkate alındığında, Sözleşme’nin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilebilecek rekabet kısıtlamaları
içerdiği görülmektedir. Sözleşme’nin 2002/2 Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyet Tebliği kapsamında değerlendirilmesi mümkün değildir. Zira, dikey
ilişkide sağlayıcı konumunda olan TÜVTURK’un pazar payı %100’dür. Ayrıca, 350
sözleşme hükümleri ile oluşturulan yapı, 2002/2 sayılı Tebliğ’in “Anlaşmaları
Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” başlığı altında sıralanan
kısıtlamaların hepsi ile benzer sonuçlara ulaşılması sonucuna ulaşılması amacı
ile kullanılmaya müsait bir nitelik taşımaktadır.
Bildirim konusu Sözleşme’nin 2005/4 sayılı “Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyet Tebliği” kapsamında da
değerlendirilmesi mümkün değildir. Zira, 2005/4 sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı
2. maddesinde: “Yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının ya da tamir
ve bakım hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey
anlaşmalar…”ın Tebliğ kapsamında olduğu düzenlenmiştir. İnceleme konusu 360
Sözleşme ise, esas itibarıyla otomotiv sektörü ürünleri ile ilgili bir hizmete ilişkin
olmakla birlikte, periyodik bakım hizmetinin bu tanım kapsamında kabul
edilmesimümkün değildir. Ayrıca, 2002/2 sayılı Tebliğ bakımından yukarıda
aktarılan pazar payına ilişkin değerlendirmeler 2005/4 sayılı Tebliğ bakımından
da geçerlidir.
Bu durumda başvuru konusu Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir. Buna göre bildirim konusu
Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulabilmesi için kurulması tasarlanan sistemin,
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 370
iyileşmelerin ya da ekonomik ya veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
gerekmektedir.
(a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
Bildirim formunda, bildirim konusu işlemle birlikte sayıları özelleştirme öncesinde
oldukça az olan ve bu nedenle araç sahiplerine büyük zaman kaybı yaratan araç 380
muayene istasyonlarının sayısının arttırılacağı, bu koşullarda hem araç
sahiplerinin daha az sıra bekleyerek, hızlı ve kesintisiz hizmet almalarının
sağlanacağı hem de Türkiye çapında büyük miktarda iş imkanı yaratılacağı;
08-49/700-275
10
diğer taraftan araç muayene istasyonlarında çalışacak olan tüm personelin teknik
denetim ve kalite yönetim sistemleri konusunda tecrübe sahibi olan TÜVTURK
uzmanları tarafından eğitimden geçirileceği ve bu nedenle verilecek hizmetin
kalitesinin büyük oranda artacağı; ayrıca Türkiye’nin kuzey ve güney olarak
ayrılan bölgeleri arasında geçiş şu an için Araç Muayene Yönetmeliği nedeniyle
yapılamıyor olsa da araç sahiplerinin araçlarını tescilli olduğu bölgedeki herhangi
bir araç muayene istasyonundan hizmet almakta serbest olduğu dikkate 390
alındığında, verilecek hizmet süresinin ve kalitesinin araç sahiplerinin tercihinde
birinci planda rol oynayacağı, bu durumun da alt işleticileri rekabete
yönlendireceği, bu hizmet rekabetinin de araç sahiplerine her geçen gün daha
kaliteli hizmet olarak geri döneceği belirtilmektedir.
Gerçekten de halihazırda tekel konumunda olan araç muayene hizmetinin alt
işleticilere gördürülmesi ile birlikte aynı bölgedeki alt işleticiler arasında sınırlı da
olsa doğması muhtemel olan rekabet yoluyla malların üretim veya dağıtımı ile
hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya
teknik gelişmenin sağlanması mümkündür. Ancak bu noktada, araç muayene
hizmetleri pazarının, ters seçim olarak adlandırılan olgunun ortaya çıkması için 400
ideal bir yapı oluşturduğunun da dikkate alınması gerekmektedir. Şöyle ki,
muayene hizmeti sonucunda araç sahiplerinin bir takım ek masraflara katlanarak
araçlarına gereken bakım ve onarımları yaptırmaları istenebilecektir. Bu
isteklerin muayene kalitesi arttıkça artması beklenir bir durumdur. Dolayısıyla ek
masraflardan kaçınmak isteyen araç sahipleri bakımından muayene hizmetinin
titizlikle verildiği istasyonlardansa, daha anlayışlı davranılan istasyonların tercih
edilmesi muhtemeldir. Dolayısıyla, kalite rekabetinin canlandırılması durumunda
daha titiz ve kaliteli muayene gerçekleştiren istasyonların ters seçime uğramaları
ihtimali bulunmaktadır. Rekabet imkanlarının bir yandan tercih edilen pazar
yapısı ile diğer yandan kamu düzenlemeleri ile ortadan kaldırıldığı ilgili ürün 410
pazarında, var olabileceği son alanda da rekabetin işlememe ihtimali
bulunmaktadır. İnceleme konusu sözleşme ele alınırken bu hususların göz
önünde bulundurulması gerekmektedir.
Ters seçime ilişkin olarak yukarıda aktarılanlar, sistem içi denetimin önemini
artırmaktadır. Bu denetimi gerçekleştirecek olan ana teşebbüsün, bayileri
üzerinde otorite sahibi olması, sistem içi tutarlılığın teminatı konumundadır.
Ayrıca, Sözleşme’de “rekabet yasağı” olarak kabul edilebilecek kısıtlamaların
ortak noktasının, hizmet kalitesinin belirli bir standartta tutulması olduğu göz
önünde bulundurulduğunda; genel olarak araç muayene sisteminde standartlara
uyulmasını sağlayıcı denetim ve koordinasyon gücünü sağlaması bakımından 420
söz konusu kısıtlamaların Kanun’un 5. madde (a) bendi şartını yerine getirdiğinin
kabul edilmesi yerinde olacaktır.
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
İnceleme konusu sözleşme ile kurulacak sistemde alt işleticilerin kendi
bölgelerinde verilecek hizmetin kalitesi bakımından rekabet halinde olacağı
düşünüldüğünde, araç muayene hizmetinin daha kısa sürede ve daha olumlu
koşullarda verileceğini söylemek mümkündür.
08-49/700-275
11
Ayrıca araç muayene hizmetlerinin görülmesi imtiyazının TÜVTURK’a devrine
ilişkin olarak TÜVTURK ile İdare arasında imzalanan İmtiyaz Sözleşmesi’nin
“Tüketici Hakları” başlıklı 20. maddesinde, araç muayene istasyonları ve/veya 430
seyyar muayene istasyonlarının her türlü aracın muayenesini model, marka ve
tür gözetmeksizin yapmak zorunda oldukları, işleticinin görev alanına giren
hizmet taleplerini mevzuattan kaynaklanan bir sebep olmaksızın
reddedemeyeceği ve işleticinin muayene hizmetinin verilmesinde hiçbir şekilde
ayrım yapamayacağı hükme bağlanmıştır. Hizmetin alt işletici tarafından veriliyor
olması halinde dahi işleticinin İdare’ye karşı tek sorumlu olarak kalmaya devam
etmesi kuralının gereği olarak aynı prensibin alt işletmeciler için de geçerli
olduğu kuşkusuzdur. Nitekim alt işletim sözleşmesi uyarınca alt işleticinin
TÜVTURK’un sıkı denetimine ve kontrolüne tabi olması ve bunun yanında alt
işletim sözleşmesinin 13.13. maddesi uyarınca alt işleticinin araç muayene 440
istasyonunu ve seyyar muayene istasyonunu TS-EN 45004 “Çeşitli Tipteki
Muayene Kuruluşlarının Çalıştırılması İçin Genel Kriterler”e göre akredite
ettirmek işletmek durumunda olması da, hizmet kalitesinin ve standardının ve
dolayısıyla tüketicinin menfaatlerinin korunmasına yönelik düzenlemeler olduğu
düşünülmektedir.
Diğer taraftan, sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilen araç periyodik muayeneleri
gerek trafik güvenliğinin artırılması, gerekse çevrenin korumasına katkı
sağlanması ile genel olarak topluma yarar sağlayacaktır.
(c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Araç muayene hizmetlerinin tekel niteliğinde bir imtiyaz olarak özelleştirilmesinin 450
sonucu olarak esasında ilgili piyasada herhangi bir rekabetten söz etmek
mümkün değildir. Ancak bu durum, inceleme konusu sözleşmelerin bir sonucu
değildir. Alt işletim sözleşmesinde yer alan ilgili pazara ilişkin rekabet
kısıtlamaları esasında 2918 sayılı Kanun’a dayanılarak çıkarılan Araç Muayene
Yönetmeliği ve İmtiyaz Sözleşmesi’nde öngörülen yükümlülüklerin yerine
getirilmesine yöneliktir. Diğer bir ifadeyle, inceleme konusu alt işletim sözleşmesi
ile ilgili pazar bakımından yasal ve idari düzenlemelerin ötesine geçen bir
rekabet kısıtlaması getirilmemiştir.
Öte yandan alt işletmecilerin bulunmadığı mevcut durumda araç muayene
hizmetinin hiçbir aşamasında rekabetin bulunmaması ve gelecekte bu durumda 460
bir değişiklik olmasının muhtemel görülmemesi, inceleme konusu sözleşmenin
ilgili pazarda rekabeti kısıtlayıcı etki yaratma ihtimalini ortadan kaldırmaktadır.
Aksine, araç sahiplerinin araçlarını tescilli olduğu bölgedeki herhangi bir araç
muayene istasyonundan hizmet almakta serbest olduğu dikkate alındığında,
bildirim konusu alt işletim sözleşmeleriyle birlikte, önümüzdeki dönemde aynı
bölgede faaliyet gösteren alt işleticiler arasında bir hizmet rekabetinin doğması
beklenebilecektir.
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Yukarıda da ifade edildiği gibi, sözleşme kapsamındaki rekabet kısıtlamalarının 470
genel olarak “fiyat tespiti” ve “rekabet yasağı” başlıkları altında değerlendirilmesi
08-49/700-275
12
mümkündür. Bu çerçevede, Sözleşme’nin 15.2. maddesinde düzenlenen araç
muayene pulu satın alınması ile hizmetin sunulmasında sabit bir fiyatın
uygulanmasının, 2918 sayılı Kanun’un 35. maddesi’nin getirdiği bir yükümlülük
olması nedeniyle bu kısıtlama sözleşme ile getirilen bir rekabet kısıtlaması
değildir.
Başvuru konusu Sözleşme’de yer alan rekabet kısıtlamalarından;
- alt işleticinin ihale şartnamesinde belirtilenler dışında ve hizmetin devamlılığını
ve kalitesini tehlikeye düşürecek hiçbir faaliyette bulunmamasının öngörüldüğü
sözleşmenin 13. 25. maddesine ve 480
- alt işletici ve/veya hissedarları ile yöneticilerinin, işleticinin yazılı ön izni
olmaksızın hizmet’in kalitesini, sürekliliğini ve karlılığını etkileyebilecek veya
bunlarla rekabet halinde olabilecek başka bir işle doğrudan veya dolaylı olarak
iştigal veya iştirak etmesini, böyle bir işe doğrudan veya dolaylı olarak ortak
olmasının yasaklayan 22. maddesine ilişkin olarak, bildirim formunda söz konusu
maddelerin esasen İmtiyaz Sözleşmesi’nin “İşleticinin Uymak Zorunda Olduğu
Hususlar” başlıklı 10. maddesi’ndeki “işletme süresi boyunca işleticinin iştigal
konuları arasında muayene edilen araçların tasarımı, imalatı, tedariki, montajı,
satın alımı, sahipliği, kullanımı ve bakımına veya bunların yetkili temsilcisi
olabileceğine dair hususlar bulunmayacaktır” hükmü ile “Araç Muayene 490
İstasyonunda Verilecek Hizmetler” başlıklı 13. maddesindeki “Araç muayene
istasyonlarının ve muayene kanallarının yukarıda belirtilen hizmetler dışında
başka bir amaç ya da ticari kullanılamayacağı” yönündeki hükmü ile paralel
düzenlemeler olduğu belirtilmektedir.
Başvuru konusu Sözleşme’nin 13.25. ve 22. maddelerinde, araç muayene
hizmetini sunan teşebbüse hizmet sunumuna devam ettiği sürece, söz konusu
hizmetin devamlılığını ve kalitesini etkileyebilecek başka bir faaliyette
bulunmaması koşulunun getirilmesi, hizmetin tarafsız bir şekilde ifa edilmesinin
ve hizmet kalitesinin korunmasının bir gereğidir. Benzer şekilde Sözleşme’nin 33.
maddesi ile alt işleticiye getirilen gizlilik yükümlülüğü de, hizmetin doğasının bir 500
gereğidir. Ayrıca ilgili pazara girebilmek için işletici tarafından yetkilendirilmenin
ve İdare’nin onayını almanın zorunlu olduğu, ayrıca işleticilik yetkisinin de 20 yıl
süre ile TÜVTURK’un elinde bulunduğu dikkate alındığında, Sözleşme’deki
“gizlilik” yükümlülüğünün ilgili pazara girişleri engellemesinin muhtemel olmadığı
kanaatine varılmıştır.
Başvuru konusu Sözleşme’de yer alan rekabet yasaklarından;
- 8. ve 10. maddelerdeki personel tayin etmek için işletici onayının alınması ve
personelin işleticinin önerdiği kişiler arasından seçilmesi,
- 12.2. maddedeki araç muayene istasyonlarında belirlenecek teçhizatın işletici
tarafından belirlenmesi ve değiştirilen teçhizatın münhasıran işleticiden satın 510
alınması,
- 12.3. maddedeki personele verilmesi gereken eğitimin münhasıran işleticiden
satın alınması,
- 13.5. maddedeki münhasıran işleticinin belirleyeceği programın kullanılması,
08-49/700-275
13
- 13.25. maddedeki, alt işleticinin ihale şartnamesinde belirtilenler dışında ve
hizmetin devamlılığını ve kalitesini tehlikeye düşürecek hiçbir faaliyette
bulunmaması,
- 20. maddedeki işleticinin yapacağı denetimin masrafına alt işleticinin
katlanması yani münhasıran denetim hizmetinin işleticiden satın alınması
ve kurumsal kimliğe uyulması gibi yükümlülüklerin de esas olarak İmtiyaz 520
Sözleşmesi’nin “alt işleticiye yapılacak yetki devrinin aynı standart ve şartları
sağlaması” şartının ve İmtiyaz Sözleşmesi’nin eki niteliğindeki “Araç Muayene
İstasyonları Tesis İşletme (Teknik) İhale Şartları Belgesi”nde sıralanan niteliklerin
sağlanmasına yönelik olarak getirilen yükümlülükler olduğu ve yetki devri
neticesinde ortadan kalkmamış olan TÜVTURK’un sorumluluğuna gidilmesini
önleme amacını taşıdığı neticesine varılmıştır. Zira, İşletici İdare’ye karşı araç
muayene hizmetinin mevzuata, İmtiyaz Sözleşmesi’ne ve Teknik Şartname’ye
uygun olarak verilmesinden sorumlu tek kişidir. Söz konusu hizmetin gereği gibi
ifa edilmemesi halinde, İşletici’ye yönelik para cezası, belirli istasyonlar için yetki
belgesinin iptali ve 4 yıl içerisinde yetki belgelerinin %20’sinden fazlasının iptali 530
halinde idare ile yapılan İmtiyaz Sözleşmesi’nin feshedilmesi gibi yaptırımların
uygulanması söz konusudur.
Dolayısıyla, bildirim konusu sözleşme ile ilgili pazar bakımından, 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (d) bendindeki koşulun yerine
getirildiğini söylemek mümkündür. Ancak bu koşulun bütünüyle yerine
getirildiğinin kabul edilebilmesi için, ilgili pazarın yanında, etkilenen pazarlar
bakımından da “rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla” sınırlanmamış olması gerekmektedir. Bu noktada,
özellikle pazardaki ekonomik gücün, rekabete açık olan alanlara aktarılması ve
buralardaki rekabetin zorunlu olandan fazla sınırlanması durumunda, bu madde 540
şartı yerine getirilmemiş olacaktır.
Bu aşamada başvuru konusu işlemin, etkilenen pazarlar olan "yeni motorlu kara
nakil aracı pazarı", "motorlu kara taşıtları yedek parça ve sarf malzemeleri
pazarı" ve “motorlu kara taşıtları servis hizmetleri pazarı”na olası etkilerine de yer
vermek uygun olacaktır. Araç muayene istasyonları pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerin, etkilenen pazarlarda da faaliyet göstermesinin rekabeti kısıtlayıcı
sonuçları olabileceği açıktır. Örneğin trafik muayenesinin belli bazı markaların
lehine veyahut diğerlerinin aleyhine olmak üzere ayrımcılık içerecek biçimde
yürütülmesi, söz konusu pazardaki rekabet koşullarını olumsuz etkileyebilecektir.
4054 sayılı Kanun ve genel anlamda rekabet hukuku çerçevesinde önemli olan 550
asıl husus ise, ilgili hizmeti sunacak olan teşebbüsün tek başına ulaşacağı teknik
bilgi birikiminin etkilenen pazarlardaki rekabeti etkileyip etkilemeyeceğidir.
Araç muayene istasyonları, sahip oldukları “kara taşıtlarının teknik muayenesi
hizmeti” imtiyazının yanı sıra, araçların 2-3 yıllık zaman zarfında gerçek yol ve
kullanıcı koşullarında ne gibi zaaflar ve kuvvetli yönler ortaya koyduğu, başarılı
ve başarısız olduğu özellikleri gibi teknik ve teknolojik bilgi birikimine de
ulaşabilecektir. Otomotiv üreticilerinin oldukça yüksek bütçeler ayırarak yeni
modelleri test edip araştırdığı günümüz koşullarında, trafiğe çıkan bütün
modellerden binlerce örneğin gerçek yol koşullarında ve gerçek tüketici
08-49/700-275
14
tarafından kullanıldıklarında gösterecekleri hassasiyet, zaaf ve mukavemet 560
değerlerine ulaşmak “paha biçilmez” bir ayrıcalık olarak değerlendirilebilir. Başta
elektronik aksam olmak üzere yan sanayi ürünlerinin gerçek yol koşullarındaki
mukavemet ve zaaflarını içeren teknik bilgi, taşıt imalatçılarının satın alma
politikaları ve rekabet güçleri üzerinde belirleyici rol oynayan bir etkendir. Zira,
araç muayene hizmetini sunan teşebbüsün bu faaliyetin yanında etkilenen
pazarlarda da faaliyet göstermesi durumunda, araç muayene hizmetlerinden
elde edeceği ticari sır niteliğindeki bilgileri, faaliyet gösterdiği diğer pazarlarda
kendisini rekabette daha avantajlı konuma getirmek için kullanması söz konusu
olabilecektir.
Diğer taraftan, araçların teknik muayenesini yürüten teşebbüsler muayene 570
sürecindeki değerlendirmelerinde, belirli marka araçlar veya bakımlarını belirli
yetkili servislerde ya da belirli marka yedek parçalar kullanılarak yaptırmış
araçlar lehine ayrımcı davranmaları halinde, motorlu kara taşıtları yedek parça
ve sarf malzemeleri pazarı ile servis hizmetleri pazarlarındaki rekabetin de
etkilenmesi kaçınılmazdır.
Bu nedenlerle, araç muayene istasyonlarının ve ortaklarının, etkilenen pazarlar
olan "yeni motorlu kara nakil aracı pazarı", "motorlu kara taşıtları yedek parça ve
sarf malzemeleri pazarı" ve “motorlu kara taşıtları servis hizmetleri pazarı” ile
ilişkilerinin bulunmasının, etkilenen pazarlardaki rekabeti Kanun’un 5.
maddesinin birinci fıkrasının (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için 580
gerekli olmadığı, dolayısıyla da rekabeti zorunlu olandan fazla sınırladığı
düşünülmektedir.
Bildirim konusu Sözleşme taraflarından 2K’nın %50 hissesine sahip ortağı olan
Karahallılar Veli Yolcu-Mahmut Yavuz ve Ort. Koll. Şti., Mevlüt Yolcu, Mahmut
Akgün Yavuz, Hasan Melih Yolcu, Murat Yolcu, Adem Memduh Yolcu, Serdar
Veli Yolcu, Mehmet Yavuz, Mesut Yavuz, Serkan Yavuz, ve Mert Yavuz yeni
motorlu kara nakil aracı pazarında Karahallılar Veli Yolcu-Mahmut Yavuz ve Ort.
Koll. Şti vasıtası ile Fiat, Mitsubishi, Iveco, Chery ve New Holland markalı
araçların yetkili satıcısı olarak faaliyet göstermektedir. Ancak TÜVTURK ile 2K
arasında imzalanan Sözleşme, bu kapsamda değerlendirildiğinde, sözleşmenin 590
“Yasak Faaliyetler” başlıklı 13.25. maddesindeki “Alt İşletici, ihale şartnamesinde
belirtilenler veya İşletici’nin yazılı olarak vereceği talimatlar dışında hiçbir
faaliyette bulunmayacak ve hizmetin devamlılığını ve kalitesini tehlikeye
düşürecek hiçbir faaliyete katılmayacaktır. Ne alt işletici ne de herhangi bir
personeli, herhangi bir araç sahibine, yapılan muayenenin sonucuna dayanılarak
ve muayene edilen araçlarla ilgili olarak herhangi bir tamir işi, onarım ve diğer
ihtiyaçları karşılamak amacıyla herhangi bir kişi ve/veya marka öneremez”
şeklindeki düzenleme, bahsi geçen etkilenen pazarlardaki rekabetin kısıtlanması
endişesini bertaraf ediyor görünmekle birlikte; kanaatimizce madde metnindeki
“işleticinin yazılı olarak vereceği talimatlar dışında” ifadesi, alt işleticinin 600
faaliyetleri konusunda işleticiye sınırsız bir takdir hakkı verdiği ve alt işleticiye
getirilen yasak faaliyetlerin kapsamını belirsiz hale getirdiği için, madde hükmünü
zayıflatmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu ibarenin çıkartılması ya da etkilenen
pazarlarda rekabetin kısıtlanmaması amacına uygun olarak yeniden kaleme
alınması gereklidir.
08-49/700-275
15
Başvuru konusu Sözleşme, bir bütün olarak incelendiğinde, alt işleticinin
hizmetlerini uygun standartlarda yerine getirmesini temin etmeye yönelik olarak
TÜVTURK’un sağlayacağı bilgisayar programının kullanılması, TÜVTURK’ün
onaylayacağı personelin çalıştırılması, personelin eğitiminin TÜVTURK
tarafından verilmesi, alt işleticinin TS EN 50004 standartlarına göre akredite 610
olması ve bu standartta hizmetlerini yürütmesi ve denetim maliyeti alt işletici
tarafından yüklenilmek suretiyle TÜVTURK tarafından denetlenmesi gibi oldukça
sıkı tedbirlerin öngörüldüğü görülmektedir. Alt işleticiler arasındaki rekabet
alanını bu derece kısıtlayan düzenlemeler ortadayken ve TÜVTURK’un alt
işleticilerin kullanacağı araç ve gereçleri ve bu araç ve gereçlerin niteliksel
standardını belirleme yetkisi de bulunmaktayken, bunlara ilaveten araç ve
gereçleri ve bu araç ve gereçlere ilişkin bakım ve onarım hizmetlerini
münhasıran kendisinden ya da kendisinin göstereceği üçüncü kişilerden alınması
koşulunu getirmesinin, alt işleticiler arasındaki rekabet alanını bütünüyle
daraltacağı gibi; araç muayene hizmetleri pazarında kullanılmak üzere araç-620
gereç üreten ve bu araç gereçlere bakım onarım hizmeti sunan teşebbüsler
arasındaki rekabeti de bozacağı düşünülmektedir. Dolayısıyla bu tür bir kısıtlama
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrasının (a) bendindeki “malların
üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve iyileşmelerin
ya da ekonomik ya veya teknik gelişmenin sağlanması” ve (b) bendindeki
“tüketicinin bundan yarar sağlaması” amaçlarını gerçekleştirmek için rekabetin
zorunlu olandan fazla sınırlanmasıdır. Bu nedenle, “hizmetin sunulmasında
kullanılacak araç gerecin satın alınmasında alt teşebbüslerin tercihlerine
müdahale edilmemesi, bu teşebbüslerin belirlenen standartları sağlayan ve
amacı uygun donanımı kendi uygun görecekleri sağlayıcılardan temin etmelerine 630
engel olunmaması”nın yanında, “hizmetin sunulmasında kullanılan araç gerecin
bakım ve onarım hizmetinin alt işleticinin uygun göreceği sağlayıcıdan temin
etmesine engel olunmaması”nın da ayrı bir muafiyet koşulu olarak getirilmesi
uygun olacaktır.

I. SONUÇ
1. Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, TÜVTURK Kuzey
Taşıt Muayene İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. ile 2K Taşıt Muayene
İstasyonları Yapım ve İşletim A.Ş. arasında akdedilen “Alt İşletim
Sözleşmesi”nin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında 640
değerlendirilebilecek rekabet kısıtlamalarına ilişkin hükümler içerdiğine,
2. Söz konusu Sözleşme’ye;
a. Alt işleticinin hizmetin sunulmasında kullanacağı, belirlenen niteliksel
standartlara uygun araç-gereci ve söz konusu araç gerece ilişkin belirlenen
niteliksel standartlara uygun bakım ve onarım hizmetini tercih edeceği
sağlayıcıdan alabilmesinin engellenmemesi,
b. Araç muayene hizmeti sunan alt işletmecilerin ve bu teşebbüslerin tek başına
kontrolüne sahip olan ortaklarının, yeni motorlu kara nakil aracı pazarı, otomotiv
yedek parça ve aksesuar satışı pazarları ile otomotiv ürünleri bakım ve onarımı
pazarlarında faaliyet göstermemeleri 650
08-49/700-275
16
koşullarıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin birinci fıkrası kapsamında
muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy