Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-1-89 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 08-49/702-277
Karar Tarihi : 31.7.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖR : Çiğdem ÜNAL
C. ŞİKAYET EDEN : - Cengiz KOÇAK
Bağlarbaşı Mah. Coşkun Sok. No:15/A Keçiören/Ankara
D. HAKKINDA İLK İNCELEME 20
YAPILAN : - Mogaz Petrol Gazları A.Ş.
Büyükdere Cad. No:145/1 Aygazhan
34394 Zincirlikuyu/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin akdetmiş olduğu tüpgaz
bayilik sözleşmelerinde yer alan bazı hükümlerin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’a ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği’ne aykırılık taşıdığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle, Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin 30
tüplü LPG satışına ilişkin bayilik sözleşmelerinde yer alan bazı hükümlerin 4054 sayılı
Kanun’a ve 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne aykırılık
taşıdığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.6.2008 tarih ve 3530 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 25.7.2008 tarih ve 2008-1-89/İİ-08-ÇÜ sayılı İlk İnceleme
Raporu, 29.7.2008 tarih ve REK.0.05.00.00-110/122 sayılı Başkanlık önergesi ile
Kurul’un 08-49 sayılı toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRÜN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 40
- Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin tüplü LPG satışına ilişkin olarak bazı bayileri ile
imzaladığı sözleşmelerde yer alan rekabet yasaklarına ve bayilere getirilen
münhasıran kendisine tayin edilen bölgesi dışına satış yapamayacağına ilişkin
hükümlerin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilemeyeceği ve 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir ihlal niteliği taşıyabileceği, ancak söz konusu
hükümlerin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun biçimde tadil edilmesi halinde sözleşmenin
grup muafiyetinden yararlanabilecek olması nedeniyle bu aşamada Mogaz Petrol
Gazları A.Ş. hakkında önaraştırma yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek
olmadığı,
- Sözleşme hükümlerinin 4054 sayılı Kanun’a ve 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun hale 50
getirilmesi gerektiği, bunların yapılmaması halinde hakkında 4054 sayılı Kanun
05-01/3-3
2
uyarınca işlem yapılabileceğine ilişkin yazılı bir görüş bildirilmesinin bu aşamada
yeterli olacağı
ifade edilmektedir.
I. DEĞERLENDİRME
Koç Topluluğu bünyesinde, tüplügaz, otogaz ve dökmegaz satış ve dağıtımı alanında
faaliyet göstermekte olan Mogaz Petrol Gazları A.Ş. (Mogaz)’nin başvuru dilekçesi
ekinde yer alan tüplügaz bayilik sözleşmesi incelenmiş ve şikayet konusu sözleşme 60
hükümlerine ve bu hükümlere ilişkin değerlendirmelere aşağıda yer verilmiştir:
“1- Bayilik bu sözleşme süresince Bayi’nin münhasıran mahal olarak tayin edilen
bölgesinde, Şirket’ten satın alacağı LPG’nin, tüketiciye kendi nam ve hesabına satışı,
LPG’nin kullanılması için gerekli her türlü cihazın (tüp hariç) satılması ile, münhasıran
Şirket’çe satılmakta olan ve ileride satılacak her türlü emtianın bu sözleşme şartlarına
göre satış ve dağıtımını kapsayan ve bizatihi yürütülmesi taahhüt edilen bir iştir.”
Tüpgaz bayilik sözleşmesinin ilk maddesinde bayiliğin tanımı yapılmış ve bu tanım
çerçevesinde bayiye münhasır bir bölge (Keçiören /Ankara) tayin edilmiştir. 70
Bilindiği üzere, 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde anlaşmaları grup muafiyeti dışına
çıkaran haller sayılmıştır. Bununla birlikte Tebliğ’in aynı maddesinin (b) bendinin 1.
paragrafında “Alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla,
sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya
da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması hali” müstesna
tutulmuştur.
Sözleşmenin bütünü incelendiğinde, bayiye münhasır bölge tayin edilmesiyle birlikte
sadece aktif satışlara yönelik bir kısıtlamanın söz konusu olduğu, sözleşmede pasif 80
satışların kısıtlanmasına yönelik bir düzenleme yapılmadığı, dolayısıyla anılan hükmün
2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliğine uygun olduğu görülmüştür.
“3 (c)- Ayrıca, Şirket’in sağladığı ürünlerin, Bayi tarafından satışının ve dağıtımının
yapılması da bu sözleşmenin konusunu oluşturmaktadır ve taraflar bu hususları kabul ve
taahhüt etmişlerdir.”
Şikayete konu sözleşme hükümlerinden biri de sözleşmenin 3. maddesinin (c) bendi
olmakla birlikte sağlıklı bir değerlendirme yapılabilmesi bakımından 3. madde bir bütün
olarak ele alınmıştır. Sözleşmenin 3. maddesinin (a) bendinde LPG tüplerinin 90
mülkiyetinin Mogaz’a ait olduğu ve sadece bu tüpler içindeki LPG’nin, aboneler
tarafından tüketilmek üzere Mogaz tarafından bayiye satıldığı, bayinin Mogaz’dan
başka bir dağıtım ya da pazarlama şirketinden LPG ve tüplerini alamayacağı
düzenlenmiştir.
5307 sayılı Sıvılaştırılmış Petrol Gazları (LPG) Piyasası Kanunu’nun ‘Tanımlar’ başlıklı
2. maddesinin (l) bendinde Tüplü LPG Bayii; “sadece sözleşmeli olduğu dağıtıcının
tescilli markası ve amblemini taşıyan teknik düzenlemelere uygun LPG tüplerini
işyerinde bulunduran ve pazarlayan gerçek veya tüzel kişi” olarak tanımlanmıştır.
Dolayısıyla, 3. maddenin (a) bendiyle getirilen düzenleme dayanağını LPG Piyasası 100
Kanunu’ndan almaktadır.
05-01/3-3
3
3. maddenin (b) bendinde ise, bayinin mevzuata uyma yükümlülüğü ve Mogaz
tarafından önerilen azami satış fiyatının üzerinde satış yapamayacağına ilişkin bir
düzenleme yer almaktadır. 2002/2 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde, alıcının kendi satış
fiyatını belirleme serbestisinin engellenmesi anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkaran bir hal olarak sayılmakla birlikte, taraflardan herhangi birinin baskısı veya
teşvik etmesi sonucu sabit veya asgari satış fiyatına dönüşmemesi koşuluyla,
sağlayıcının azami satış fiyatını belirlemesi veya satış fiyatını tavsiye etmesi mümkün
kılınmıştır. Dolayısıyla, Mogaz tarafından önerilen azami fiyat üzerinde satmamak 110
kaydıyla satış fiyatı konusundaki her türlü sorumluluğu bayiye bırakan bu sözleşme
maddesi de anlaşmayı 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan muafiyet dışına
çıkarmamaktadır.
Aynı maddenin şikayete konu (c) bendi ise, yukarıda yer verilen hükümleri tamamlayıcı
nitelikte olup rekabet mevzuatı bakımından bir sakınca teşkil etmemektedir.
“6 (c)- Şirket, yukarıda yazılı her nevi teminattan, süresi dolan sözleşmenin yenilenmeyip
sona ermesi veya sözleşmenin taraflardan birince fesih edilmesi hallerinde ceza şartı
dahil her türlü alacağını ve haklarını mahsup, takas, tenzil ve tahsil edebilir. Bayi’nin 120
kusuru ile sözleşmeye son verilmesi halinde teminatı nakit ise aynen, banka teminat
mektubu veya ipotek ise nakde çevrilerek, hiçbir borca mahsup edilmeksizin Şirket’çe irat
kaydedilebilir. Bayiliğin sözleşmede belirtilen süreden önce, herhangi bir sebepten dolayı
sona ermesi durumunda, Şirket gerekli gördüğü hallerde, Bayi’den almış olduğu
teminatların bakiyesini 1 (bir) yıl süre ile iade etmeyebilir. Bayi, nakdi teminat ve
depozitolar için faiz dahil hiçbir talepte bulunamaz.”
Sözleşmenin 6. maddesinde bayinin teminat verme yükümlülüğü ve sözleşmenin bitimi
halinde teminatın iadesine ilişkin düzenlemeler yer almaktadır. Bu düzenlemeler 4054
sayılı Kanun’un kapsamı dışındadır. 130
“7- Bayi, bu sözleşmenin devamı süresince veya sözleşmenin herhangi bir sebepten
dolayı süresinden önce sona ermesi halinde, bu sözleşmenin imzalandığı tarihte
öngörülen bitiş süresi sonuna kadar aşağıda belirtilen şartlara uymayı kabul ve taahhüt
eder.
(a) Bayi, eşi ve usul füruu da dahil olmak üzere muvazaa oluşturacak şekilde, bu
sözleşmede belirtilen adresteki mahalde veya bir başka mahalde başka LPG firmalarının
başbayiliğini, bayiliğini, tali bayiliğini veya tali satıcılığını alamaz, aynı veya başka
herhangi bir iş yerinde bu faaliyeti deruhte edemez, bilfiil hizmetin içinde olamaz,
aracılığını ve temsilciliğini, acenteliğini, komisyonculuğunu yapamaz, kurulmuş ve 140
kurulacak şirketlere ortak olamaz.”
2002/2 sayılı Tebliğ’in 3. maddesinin (d) bendinde rekabet etmeme yükümlülüğü,
“Alıcının anlaşma konusu mal veya hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri
üretmesini, satın almasını, satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan
veya dolaylı her türlü yükümlülük” olarak tanımlanmıştır. Aynı Tebliğ’in 5. maddesinin
(a) bendi ile de alıcıya belirsiz süreli ya da süresi beş yılı aşan rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmesi halinde muafiyetin anlaşmadaki bu yükümlülüğe
uygulanmayacağı hükme bağlanmıştır.
150
Sözleşmenin süresini belirleyen 26. maddesi “Bu sözleşme, imza tarihinden itibaren 5
(beş) yıllık süre için akdedilmiştir. Beşinci yıldan sonra sözleşmenin yenilenebilmesi
için tarafların karşılıklı olarak iradelerini yazılı şekilde, sözleşmenin sona ereceği
tarihten itibaren en az 3 (üç) ay önce beyan etmeleri gerekmektedir” şeklinde tanzim
edilmiştir. Bir başka deyişle Mogaz ile bayi arasında akdedilen sözleşme imza
05-01/3-3
4
tarihinden itibaren 5 yıl sonra sona erecek olup, otomatik uzama da söz konusu
değildir. Dolayısıyla, sözleşmede bayiye sözleşme süresi boyunca getirilen rekabet
yasağı hükmü süre bakımından Tebliğ ile tanınan muafiyet kapsamındadır.
Bu noktada anılan sözleşme hükmü ile ilgili olarak üzerinde durulması gereken iki 160
husus daha bulunmaktadır. Bunlardan ilki, bayi dışındaki üçüncü kişilere getirilen
rekabet yasağı, ikincisi ise sözleşmenin feshi halinde veya bitiminden sonra söz
konusu olacak rekabet yasağıdır.
2002/2 sayılı Tebliğ çerçevesinde ancak alıcıya getirilen 5 yıl süreyle sınırlı rekabet
yasaklarının grup muafiyetinden yararlanabileceği düzenlenmiştir. Bu nedenle, bayilik
sözleşmesi ile bayi dışındaki üçüncü şahıslara getirilen rekabet yasakları grup
muafiyetinden yararlanamamaktadır.
Sözleşmenin sona ermesi halinde söz konusu olacak rekabet yasağı ise ek 170
sözleşmenin 6. maddesi ile tadil edilmiş olup şu şekilde düzenlenmiştir:
“Bayi, eşi ve 1. derecede kan akrabaları da dahil olmak üzere uzatma süreleri de dahil,
bu sözleşmenin devamı müddetince ve herhangi bir sebeple sözleşmenin sona
ermesinden itibaren altı ay süre ile rekabet yasağına tabidir. Ve bu nedenle de, başka
gaz firmalarının başbayiliğini, bayiliğini, tali bayiliğini veya tali satıcılığını aynı veya
herhangi başka bir işyerinde deruhte edemez. Bilfiil hizmetin içinde olamaz, aracı veya
temsilci acenteliğini, komisyonculuğunu yapamaz, kurulmuş veya kurulacak şirketlere
ortak olamaz.”
180
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinin (b) bendi uyarınca anlaşmanın sona ermesinden
sonraki dönem için bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü getirmek mümkün değildir.
Ancak, belirli koşulların yerine getirilmesi durumunda anlaşmanın sona ermesinden
itibaren bir yılı aşmamak kaydıyla bayiye rekabet etmeme yükümlülüğü getirilebilir.
Bunun için, yasaklamanın, anlaşma konusu mal ya da hizmetlerle rekabet eden mal ve
hizmetlere ilişkin olması, anlaşma süresince bayinin faaliyette bulunduğu tesis ya da
arazi ile sınırlı olması ve sağlayıcı tarafından bayiye devredilen know-how’ı korumak
için zorunlu olması gerekmektedir. Oysa sözleşme hükmünde, yasaklama sözleşme
süresince faaliyet gösterilen işyerinin yanı sıra başka bir işyeri için de öngörülmüştür.
190
Bu çerçevede, anılan hükümle anlaşmanın sona ermesinden sonraki dönem için
bayiye, başka herhangi bir işyerinde tüplü LPG faaliyeti yürütmesine ilişkin olarak
getirilen altı aylık rekabet yasağı, bu haliyle 2002/2 sayılı Tebliğ’de izin verilen sınırları
aşan nitelikte bir sınırlamadır.
“9- Bayi, Şirket’in sağladığı veya ileride sağlayacağı her türlü malı mağaza ve işyerinde
bulundurabilir ve satabilir. Bunun dışında Şirket’in sağladığı mallarla rekabet edecek
hiçbir ticari emtiayı mağaza ve işyerinde bulunduramaz ve satamaz.”
Sözleşmenin 9. maddesinde bayinin, Mogaz’ın sağladığı mallarla rekabet edecek 200
hiçbir ticari emtiayı mağaza ve işyerinde bulunduramayacağı ve satamayacağı
düzenlenmektedir. 5307 sayılı Kanun’un ‘Tüplü LPG Bayileri’ başlıklı 8. maddesi ile
bayilere tüplerini bayisi oldukları dağıtıcıdan temin etmek yükümlülüğü getirilmiştir.
Dolayısıyla sözleşmede yer alan bu hüküm, LPG piyasasına ilişkin yasal
düzenlemelerden kaynaklanmaktadır.
05-01/3-3
5
“11- Bu sözleşme konusu ile ilgili Kanun, Kararname, Bakanlar Kurulu kararı, Yönetmelik,
Tebliğ, Tüzük ve diğer mevzuatta belirlenen teknik ve fenni şartlara veya tamimlerle
belirtilen Şirket prensiplerine uyulmamasından, kendisinin veya müstahdemlerinin
ihmallerinden veya fiili hareketlerinden meydana gelecek kazalardan dolayı; 3. 210
şahıslarda, Şirket’te veya kendisinde doğan her türlü zarar, ziyan, maddi ve manevi
tazminat Şirket’e rücu edilemez ve sorumluluk Bayi’ye aittir. Şirket bu sebeplerden dolayı
yaptığı tüm ödemeleri Bayi’ye rücu edebilecektir.”
Sözleşmenin 11. maddesinde, bayinin sözleşme konusu ile ilgili yasal düzenlemelere
uymaması nedeniyle zarar doğması halinde bu zararın karşılanmasına ilişkin
düzenlemelere yer verilmiş olup, konu 4054 sayılı Kanun’un kapsamı dışındadır.
“23- Bayi, bu sözleşme kapsamında Şirket’ten izin almadan bölgesi dışında gerek
kendisine gerekse diğer bir ticaret erbabına ait ticarethaneyi teşhir, reklam ve satış 220
gayesi ile kullanamaz, Şirket mamulü olan her nevi emtiayı (LPG dahil) veremez,
satamaz, bölgesi haricinde faaliyet gösteremez ve bu faaliyetleri rakip firma bayileri ile
birlikte deruhte edemez.”
Sözleşmenin 23. maddesi ile temel olarak, bayinin bölgesi dışında faaliyet
gösteremeyeceğine ilişkin bir düzenleme getirilmektedir. Yukarıda da açıklandığı
üzere, alıcının sözleşme konusu mal veya hizmetleri satacağı bölge veya müşterilerine
ilişkin kısıtlamalar getirilmesi dört istisna hal haricinde anlaşmaları grup muafiyeti
kapsamı dışına çıkarmaktadır. Bu hallerin ilki, alıcının, sağlayıcı tarafından kendisine
ya da bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna 230
yapılacak aktif satışların kısıtlanması halidir. Bir başka deyişle, bu istisna alıcının kendi
bölgesi dışında aktif satış yapamaması değil, sağlayıcının kendisine veya bir alıcıya
tahsis ettiği münhasır bir bölgeye satış yapamaması anlamına gelmektedir. Bu
nedenle, kendisine münhasır bir bölge tayin edilmiş olan bayinin, başka bir bayiye
münhasır olarak tahsis edilmemiş olan bölgelerde (serbest bölge) aktif ve pasif satışını
sürdürebilmesinin önünde bir engel bulunmamaktadır. Bu nedenle söz konusu
sözleşme hükmü 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlanamayacaktır.
2002/2 sayılı Tebliğ’e ilişkin Kılavuz’un 3. bölümünde yer alan 32. paragrafta; bayiye
izin verilen sınırları aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi durumunda, bu 240
yükümlülüğü içeren sözleşme hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılabiliyor
ise, bu hükümlerin grup muafiyetinden yararlanamayacağı ve sözleşmenin kalan
maddelerinin grup muafiyetinden yararlanabileceği, şayet rekabet etmeme
yükümlülüğünü içeren sözleşme hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden
ayrılamıyor ise sözleşmenin tamamının grup muafiyetinden yararlanamayacağı ifade
edilmektedir. Bu nedenle şikâyet konusu sözleşmede 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
muafiyetten yararlanamayacağı tespit edilen sözleşme hükümlerinin, Tebliğ’e uygun
şekilde tadili halinde söz konusu bayilik sözleşmesi 2002/2 sayılı Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanabilecektir.
250
Yukarıda ayrıntılı olarak açıklandığı üzere, Mogaz ile Koçak Ticaret (Bayram Koçak)
arasında imzalanmış olan tüpgaz bayilik sözleşmelerinin incelenmesi sonucu, bu
sözleşmelerde yer alan rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin hükümlerin ve bayiye
getirilen münhasıran kendisine tayin edilen bölgesi dışına satış yapmamasına ilişkin
sözleşme hükmünün 2002/2 sayılı Tebliğ ile izin verilen sınırları aştığı tespit edilmiştir.
05-01/3-3
6
Ancak, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacak söz
konusu sözleşme hükümlerinin tadil edilerek sözleşmenin Tebliğ’den yararlanabilecek
olması, durumun tüplü LPG piyasasındaki rekabeti önemli ölçüde kısıtlayıcı nitelikte 260
olmaması ile birlikte değerlendirildiğinde, bu aşamada önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek bulunmamaktadır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1- Mogaz Petrol Gazları A.Ş.’nin tüplü LPG satışına ilişkin olarak bazı bayileri ile
imzaladığı sözleşmelerde yer alan rekabet yasaklarına ve bayilere getirilen
münhasıran kendisine tayin edilen bölgesi dışına satış yapamayacağına ilişkin
hükümlerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında ihlal niteliğinde
olduğuna, 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten de 270
yararlanamayacağına,
2- Söz konusu hükümlerin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun biçimde tadil edilmesi
halinde sözleşmenin grup muafiyetinden yararlanabilecek olması nedeniyle bu
aşamada Mogaz Petrol Gazları A.Ş. hakkında önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
3- İşbu kararın tebliğinden itibaren 45 gün içinde anılan teşebbüs tarafından
yukarıda belirtilen sözleşme hükümlerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygun hale
getirilerek Rekabet Kurumuna tevsik edilmesine, Kurulumuzca gerekli görülen
değişiklikler yapılmadan uygulamaya devam edilmesi halinde haklarında 4054
sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağının bildirilmesine 280
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy