Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-163 (Devralma)
Karar Sayısı : 08-50/721-281
Karar Tarihi : 14.8.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Tarkan ERDOĞAN, Aytül TOKATLI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Migros Türk Ticaret A.Ş.
Temsilcisi: Av. Ebru ARSLAN
Turgut Özal Bulvarı No:Ata6 34758 Ataşehir Kadıköy/İstanbul 20
D. TARAFLAR : Migros Türk Ticaret A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı No:Ata6 34758 Ataşehir Kadıköy/İstanbul
Hamoğlu Yönetim Organizasyonu Personel Taşımacılık ve
Yemek Üretim Hizmetleri İşletmecilik A.Ş.
Bağcılar Cad. No:2 Haznedar Güngören/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Hamoğlu Yönetim Organizasyonu Personel Taşımacılık ve
Yemek Üretim Hizmetleri İşletmecilik A.Ş.’nin kirasında bulunan Silivri, 30
Çengelköy ve Tekirdağ Maksi Marketler’in faaliyet gösterdiği işyerlerinin
Migros Türk Ticaret A.Ş. tarafından kiralanması işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.8.2008 tarih, 4950 sayı ile giren ve en
son 7.8.2008 tarih ve sayı 5173 ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile 1997/1 sayılı Rekabet
Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında Tebliğ’in ilgili
hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 8.8.2008 tarih ve 2008-3-
163/Öİ-08-TE sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 8.8.2008 tarih ve REK.0.07.00.00-
120/150 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 40
karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; bildirime konu Hamoğlu Yönetim
Organizasyonu Personel Taşımacılık ve Yemek Üretim Hizmetleri İşletmecilik
A.Ş.’nin kirasında bulunan Silivri, Çengelköy ve Tekirdağ Maksi Marketler’in faaliyet
gösterdiği işyerlerinin Migros Türk Ticaret A.Ş. tarafından kiralanmasına ilişkin
işlemin, 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesine dayanılarak çıkarılan 1997/1 sayılı Tebliğ
kapsamında izne tabi bir devir işlemi olduğu, bununla birlikte devralma işlemi ile
belirlenen ilgili pazarlarda 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi çerçevesinde yeni bir
hakim durumun yaratılmasının veya mevcut bir hakim durumun güçlendirilerek, 50
08-50/721-281
2
rekabetin önemli ölçüde sınırlandırılmasının söz konusu olmaması nedeniyle işleme
izin verilebileceği, sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Migros Türk Ticaret A.Ş. (Migros)
Devralan teşebbüs Migros 1954 yılında gıda ve tüketim maddelerini belediye kontrolü 60
altında üreticiden sağlamak ve bu ürünleri sağlığa uygun koşullarda ve ekonomik
fiyatlarla tüketiciye ulaştırma amacıyla İsviçre Migros Kooperatifler Birliği ve İstanbul
Belediyesi'nin işbirliği ile kurulmuştur. 1975 yılında Koç Holding A.Ş.’nin kontrolüne
geçen şirketin çoğunluk hisseleri yakın zamanda Moonlight Perakendecilik ve Ticaret
A.Ş. tarafından satın alınmış olup işleme 13.3.2008 tarih ve 08-24/240-76 sayılı Kurul
Kararı ile izin verilmiştir. Şirketin mevcut durumdaki ortaklık yapısına Tablo 1’de yer
verilmiştir.
Tablo 1: Migros’un Ortaklık Yapısı
Hissedar Hissedarlık Oranı (%)
Moonlight Per. ve Tic. A.Ş. 50,83
Diğer (Halka Açık) 49,17
Toplam 100,00
Kaynak: Bildirim Formu 70
Migros Yönetim Kurulu Üyeleri; Fevzi Bülent Özaydınlı (başkan), Francesco Conte,
Evren Rıfkı Ünver, Antonia Belloni, Brice Cedric Dubourdieu, Ö. Özgür Tort, Nicholas
Stathopoulos, Paolo Federico Ceretti ve Stefano Ferraresi’den oluşmaktadır. Şirket
denetçileri ise Bilgütay Yaşar, Yüksel Toparlak ve Recep Bıyık’tır.
Migros yurtiçinde Migros, Tansaş, Şok, Macrocenter, Kangurum formatları ile
organize perakende sektöründe faaliyet göstermektedir. 2008 yılı itibarıyla toplam
1059 mağazası bulunmaktadır.
80
H.1.2. Hamoğlu Yönetim Organizasyonu Personel Taşımacılık ve Yemek Üretim
Hizmetleri İşletmecilik A.Ş. (Hamoğlu)
Yönetim Kurulu üyeleri; Ahmet Hamoğlu (başkan), Aydın Hamoğlu, Mustafa
Balıkoğlu ve Çağlar Pepe’den oluşan Hamoğlu’nun ortalık yapısına Tablo 2’de yer
verilmiştir. Şirket’in çoğunluk hissedarı Hamoğlu Holding A.Ş.’dir.
Tablo 2: Hamoğlu’nun Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Ahmet Hamoğlu 0,0002
Aydın Hamoğlu 0,0002
Hamoğlu Taşımacılık Taahhüt Tic. A.Ş. 0,0002
Volkan Toprak San. Tic. A.Ş. 0,0002
Maxi Otomotiv San. ve Tic. A.Ş. 39,0625
Hamoğlu Holding A.Ş. 60,9369
Toplam 100,0000
Kaynak: Bildirim Formu
08-50/721-281
3
90
H.1.3. Maksi Market Tüketim Malları Pazarlama ve Ticaret A.Ş. (Maksi Market
Tüketim A.Ş.)
Hamoğlu’nun organize perakende sektöründe “Maksi Market” markası altında faaliyet
gösteren şirketidir. Beylikdüzü, Haznedar ve İstinye’de bulunan Maksi Market
mağazaları 2008 yılı içinde ekonomik sebeplerle kapatılmış olup bildirime konu işlem
ile Hamoğlu’nun kirasında bulunan Silivri, Tekirdağ ve Çengelköy mağazaları Migros
tarafından kiralanacaktır.
Ortaklık yapısını gösteren Tablo-3’den anlaşıldığı üzere Maksi Market Tüketim A.Ş., 100
Hamoğlu Holding A.Ş. tarafından kontrol edilmektedir. Hamoğlu ve Maksi Market
Tüketim A.Ş.’nin de içinde bulunduğu ekonomik bütünlük dosyada Hamoğlu Grubu
olarak ifade edilmiştir.
Tablo 3: Maksi Market Tüketim A.Ş.’nin Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay (%)
Ahmet Hamoğlu 0,0001
Aydın Hamoğlu 0,0001
Hamoğlu Taşımacılık Taahhüt Tic. A.Ş. 0,0001
Hamoğlu Turizm ve Otelcilik San. ve Tic. A.Ş. 7,8573
Hamoğlu Holding A.Ş. 92,1425
Toplam 100,0000
Kaynak: Bildirim Formu
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler 110
Ülkemizde gıda ağırlıklı perakendecilik sektörünün temel aktörlerini hipermarketler,
süpermarketler, orta marketler, marketler, bakkallar, büfeler, ihtisas mağazaları
olarak sıralamak mümkündür.
Türkiye’de perakende pazarının %60’ını bakkal, market, büfe gibi geleneksel satış
noktaları oluşturmaktadır. Perakende sektöründe 2005 yılında gerçekleşen
Carrefour-Gima ve Migros-Tansaş birleşmelerinin ardından yerel marketlerdeki
hareketlilik artmış, birleşmeler ve yeni mağazalar açılması sonucunda Migros,
Carrefoursa, Bim, Tesco ve Metro gibi 5 büyük perakendecinin cirolarının toplamı 7.5 120
milyar Avro düzeyine ulaşırken, sayıları 5.000’i bulan yerel marketlerin toplam ciroları
da 7 milyar Avro’ya yükselmiştir. Sektörün büyüme trendi hala devam etmekte olup
2008 yılı Haziran ayı gıda ve gıda-dışı organize perakende sektörü toplam cirosu bir
önceki yılın aynı dönemine göre %7 oranında artmıştır.
Sektörde dikkat çeken bir diğer eğilim de geleneksel perakendecileri oluşturan
bakkalların yerlerini daha büyük çaplı ve zincir mağazalardan oluşan modern kesime
bırakmalarıdır. Hipermarketler ve süpermarketler gibi organize perakendenin tüketici
harcamaları içindeki payı artmakta, geleneksel kanalın payı ise hızla azalmaktadır.
130
Alışveriş Merkezleri ve Perakendeciler Derneği verilerine göre organize perakende
yatırımlarının önemli bir göstergesi olan aylık toplam metrekare rakamları, 2008 yılı
Haziran ayında bir önceki yılın aynı dönemine göre %25 oranında bir artış
08-50/721-281
4
sergilemiştir. Bu yatırımlar gıda ve gıda-dışı alt başlıkları altında ayrı ayrı
değerlendirildiğinde, gıda-dışı organize perakendede yatırım hızının, gıda ağırlıklı
organize perakendeye göre daha yüksek olduğu dolayısıyla organize perakendenin
bu kısmının daha hızlı büyümekte olduğu söylenebilir. Zira 2008 yılı ilk 6 ayında
gıda-dışının kaydettiği metrekare artışı yüzde %11 iken gıdanın metrekare artışı %9
olarak gerçekleşmiştir. Son 2 yılda, gıda dışı perakendeciliği toplam hizmet alanı
%58 artarak 604.000 m²’den 979.000 m²’ye çıkmıştır. Diğer yandan gıda ağırlıklı 140
perakende hizmet alanı ise %38 artarak 934.000 m²’den 1.280.000 m²’ye
yükselmiştir. Bu noktadan sonra “organize perakende sektörü” tabiri gıda ağırlıklı
organize perakende sektörü için kullanılacaktır.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca 150
tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir.
Tüketim malları organize perakendesi açısından alım ve satım pazarları dosya
konusu devirde etkilenecek pazarları oluşturmaktadır. Bu nedenle ilgili ürün pazarı
esas olarak alım pazarı ve tüketim malları perakende pazarı başlıkları altında
değerlendirilecektir.
H.2.2.1. Tüketim Malları Organize Perakende Pazarı
Kiralama sözleşmesine konu Çengelköy, Silivri ve Tekirdağ’da yer alan marketlerin 160
satış alanları sırasıyla 3378,5 m², 6561 m² ve 4006 m²’dir. AC Nielsen
sınıflandırmasına göre satış alanı 2500 m² üzerinde kalan mağazalar hipermarket
olarak tanımlanmaktadır. Bu nedenle işleme konu mağazaların hipermarket
niteliğinde olduğunu söylemek mümkündür.
İki alternatif pazar bakımından söz konusu işlemin etkilerinin incelenmesi uygun
görülmüştür. İlk alternatif pazar tanımında satış alanı bakımından esas alınacak eşik
1000 m² olarak tespit edilmiştir. Bu tespitin yapılmasında 1000 m² üstü alanların
tüketiciye sağladığı ürün ve hizmet çeşitliliğinin orta ve küçük olarak
nitelendirilebilecek süpermarketlerden farklılaşması belirleyici olmuştur. Diğer yandan 170
ikinci alternatif pazarı satış alanı 300 m²’nin üstünde kalan marketler oluşturmaktadır.
Ancak bu noktada 28.1.2008 tarih ve 06-04/56-M sayılı İlgili Pazarın Tanımlanmasına
İlişkin Kılavuz’un 20. maddesine değinmek gerekmektedir. İlgili maddede
“…inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse de coğrafi açıdan olası alternatif
pazar tanımları çerçevesinde rekabet açısından endişeler yaratmıyor ya da alternatif
tüm tanımlar açısından rekabeti bozucu bir etki söz konusu oluyorsa pazar tanımı
yapılmayabilir.” denilerek, alternatif pazar tanımları çerçevesinde işlem rekabetçi
endişe yaratmıyorsa Kurul’un ilgili pazar tanımlamayabileceği ifade edilmektedir.
180
Söz konusu Kılavuz’un ilgili hükmünden hareketle, bildirime konu işlemin etkilerinin
incelendiği alternatif pazar tanımlarında başvuruya konu devralmanın rekabeti
bozucu bir etki yaratmayacak oluşu, dosya konusu işleme ilişkin tüketim malları
08-50/721-281
5
perakende pazarı bakımından ilgili ürün pazarı tanımı yapılması gerekliliğini ortadan
kaldırmaktadır. Bu sebeple bu pazar bakımından dosya konusu işlemde kesin bir
ilgili ürün pazarı tanımı yapılmasına gerek olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
H.2.2.2. Alım (Tedarik) Pazarı
Üreticiler ile perakendeciler arasında yer alan alım pazarında, üretici açısından 190
önemli nokta üreticinin üretimini değiştirme ve üretimini farklı kanallarda satabilme
esnekliğidir. Genelde üreticiler belirli bir ürün veya ürün grubunda uzmanlaşarak
üretim yapmaktadır. Üreticilerden süpermarket ortamında satılan ürünlerin hepsini
üretmelerini beklemek, dolayısıyla tek bir tedarik pazarından bahsetmek mümkün
değildir. Bu nedenle, alım gücüyle ilgili yapılacak incelemenin, üretim anlamında
birbirine ikame teşkil eden ürünlerin bir araya geldiği ürün gruplarını ayrı ayrı ilgili
pazarlar şeklinde tanımlamak suretiyle yapılması gerekmektedir. Migros/Tansaş,
Makromarket/Nazar, Makromarket/Afra ve Makromarket/Uyum Kararları’nda alım
pazarı, süpermarket ortamında satılan gıda ağırlıklı hızlı tüketim ürünleri dikkate
alındığında, et ve et ürünleri, beyaz et ve yumurta ürünleri, unlu ürünler, sütlü ürünler, 200
bira, şarap ve alkollü içkiler, alkolsüz içkiler, sıcak içecekler (kahve ve çay), şekerli
ürünler (çikolata, kek gibi), temel gıdalar (un, şeker, pirinç gibi), dondurulmuş ürünler,
bebek mamaları, ev hayvanları yiyecekleri, vücut bakım ürünleri, ev temizlik ürünleri
olarak ayrı ayrı belirlenmiştir. Bu dosya kapsamında da bu ayrım benimsenmektedir.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili coğrafi pazarın tanımına yer verilmektedir. Buna göre coğrafi pazar
teşebbüslerin mal ve hizmetlerinin arz ve talebi konusunda faaliyet gösterdikleri, 210
rekabet koşullarının yeteri derecede homojen ve özellikle rekabet koşulları komşu
bölgelerden hissedilir derecede farklı olduğu için bu bölgelerden kolayca ayrılabilen
bölgeler olarak tanımlanmıştır.
İlgili coğrafi pazar alım pazarı ve tüketim malları perakende pazarı başlıkları altında
değerlendirilecektir.
H.2.3.1. Tüketim Malları Perakende Pazarı
İl düzeyinde modern perakendecilerin faaliyet alanları, diğer bölgelerden hissedilir 220
derecede farklılık göstermektedir. Çünkü tüketicilerin hızlı tüketim malları alışverişi
amacıyla farklı bir şehre veya belirli bir mesafeden1 daha uzağa gitmesi rasyonel bir
tercih olmayacaktır. O halde modern perakendecilerin il sınırları içinde bulunan
tüketiciler nezdinde rekabet ettikleri ileri sürülebilecektir.
Bildirime konu işlemde devre konu mağazalar Silivri (İstanbul/Avrupa), Çengelköy
(İstanbul/Anadolu) ve Tekirdağ’da faaliyet göstermektedir. İstanbul il sınırları İstanbul
1 Arama maliyetlerinin önemli olduğu bu konu, tüketicinin gittiği mesafe sayesinde elde edeceği faydanın,
gitmemesinden yüksek olması gerekliliğini içermektedir. Burada fayda ile kast edilen sadece fiyat farklılıklarından
elde edilecek kar değil aynı anda zaman kaybından ve ulaşım ücretinden kaynaklanacak zararları da
içermektedir. Bu nedenle haftalık alışveriş için bile şehrin bir ucundan öbür ucuna gitmek rasyonel
olmayabilecektir.
08-50/721-281
6
Boğazı tarafından iki yakaya ayrılmakta olup bu durum tüketim malları organize
perakende pazarında bu iki yaka arasındaki rekabet koşullarını farklılaştırmaktadır. 230
Bu noktadan hareketle tüketim malları perakende pazarında ilgili coğrafi pazar, ayrı
ayrı “İstanbul Anadolu Yakası”, “İstanbul Avrupa Yakası” ve “Tekirdağ” olarak
belirlenmiştir.
H.2.3.2. Alım (Tedarik) Pazarı
Alım pazarında, perakendeciler alımlarını ağırlıklı olarak ulusal üreticilerden
yapmalarına rağmen bölgesel veya yerel üreticilerden de alım yapabilmektedirler.
Ancak bölgesel veya yerel olarak faaliyet gösteren üreticilerin ürünlerini diğer
bölgelerde de pazarlamasının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. 240
Dolayısıyla alım pazarında ilgili coğrafi pazar, “Türkiye Cumhuriyeti” olarak
belirlenmiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Bildirime Konu İşlem
Bildirimde bulunulan işlem, Hamoğlu Grubu’nun kontrolünde bulunan ve “Maksi
Market” markası altında organize perakende mağazacılık sektöründe faaliyet
gösteren Silivri, Tekirdağ ve Çengelköy işyerlerinin, kiraya verenlerle mutabakata 250
varılarak Migros’a alt kira sözleşmeleri ile kiralanmasını içermektedir. Bu amaçla
Migros ve Hamoğlu arasında 24.7.2008 tarihinde bir protokol ve 28.7.2008 tarihinde
ilgili mağazalar için birer kira sözleşmesi imzalanmıştır.
Protokol hükümlerinden anlaşıldığı üzere, işlem ile söz konusu marketler Migros’un
takdirine göre 5M, Migros, Şok, Tansaş ve Macro market olarak kullanıma imkan
veren sözleşmeler ile tapuya takyidatsız şerh edilecek, mağazalar Migros’un
kullanma ve kiralama amacına uygun yapı kullanma izin belgeli olarak Migros’a
teslim edilecek, protokolün diğer hükümlerinin yerine getirilmesi kaydıyla
mağazalarda bulunan demirbaş malzemeler ile stoktaki ayıpsız mallardan Migros 260
portföyünde yer alanlar Migros tarafından uygulanan vade ve ıskonto koşullarıyla
satın alınacaktır.
Protokol kapsamında yer alan 3378,5 m² alanındaki Çengelköy Maksi Market
mağazasının bulunduğu işyeri, Vakıflar Bankası A.Ş.’ye aittir. Vakıflar Bankası A.Ş.
ve Hamoğlu arasında imzalanan kiralama sözleşmesinde yer alan Hamoğlu’na alt
kiralama yetkisi veren sözleşme hükmüne dayanılarak söz konusu işyeri Hamoğlu
tarafından 7 yıl süre ile Migros’a kiralanacaktır (Çengelköy Mağazası’nın
Hamoğlu’nun kusuru nedeniyle asgari 7 yıl süreyle Migros tarafından
kullanılamaması halinde Hamoğlu tarafından Migros’a istifade edilemeyen süreye 270
tekabül eden bir bedel ve kar kaybı ödenecektir.). Ancak Hamoğlu bu sürenin 15 yıla
tamamlanması için azami gayreti gösterecektir. Diğer yandan mülkiyeti Hamoğlu’na
ait olan 6561 m² yüzölçümündeki Silivri ve 4006 m² yüzölçümündeki Tekirdağ
mağazaları ise faaliyetlerine son verildikten sonra 15 yıl süre ile Migros’a
kiralanacaktır. Protokolde öngörülen söz konusu işlemler Kurul’un izin vermesi
şartıyla gerçekleşecektir.
08-50/721-281
7
Bu devralma ile Migros tarafından Silivri, Tekirdağ ve Çengelköy bölgelerinde
müşterilere yakın olmak, daha esnek hizmet verebilmek, Hamoğlu Grubu’nun gıda
perakendeciliği faaliyetini sona erdirmesi sonucu oluşan boşluğu doldurmak ve aynı 280
bölgelerde mükerrer yatırım yapmaktan kurtulmak suretiyle ortaya çıkan sinerjiyi
hizmet çeşitlenmesine yansıtarak tüketiciye fayda yaratmak amaçlanmaktadır. Ayrıca
devralma işlemi Migros’un ilgili bölgelerde kendisine rekabetçi bir güç sağlayacak
belirli bir ölçek ekonomisi yakalamasına imkan verecektir.
H.3.2.Bildirime Konu İşlemin 1997/1 sayılı Tebliğ Kapsamında Değerlendirilmesi
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde herhangi bir teşebbüsün ya da kişinin diğer bir
teşebbüsün malvarlığını yahut ortaklık paylarının tümünü veya bir kısmını ya da
kendisine yönetimde hak sahibi olma yetkisi veren araçları devralması, birleşme 290
devralma sayılan hallerden biri olarak kabul edilmektedir.
Bildirimde bulunulan işlemde herhangi bir şirketin devralınması söz konusu olmayıp,
Maksi Market markası altında Hamoğlu Grubu’nun kontrolünde faaliyet gösteren üç
işyeri Hamoğlu Grubu’nun kontrolünden çıkıp Migros’un kontrolüne geçecektir. Zira
taraflar arasında imzalanan protokol hükümleri çerçevesinde Hamoğlu’nun Maksi
Market mağazaları olarak faaliyet göstermekte olduğu Silivri, Tekirdağ ve Çengelköy
mağazalarının kiracılık hakları Migros’a devredilmektedir.
Bu işlem ile daha önce Maksi Market olarak faaliyet göstermekte olan bu üç 300
mağazanın bulunduğu yerdeki müşteri portföyü bundan böyle Migros’un kontrolüne
geçmiş olacaktır. Ayrıca işlem kapsamında söz konusu işyerlerine ait demirbaşlar ve
stoktaki ayıpsız mallardan Migros portföyünde yer alanlar da Migros tarafından satın
alınacaktır. Bu işlem kapsamında Hamoğlu tarafından Migros’a bir kısım demirbaş ve
nihai ürünü de kapsayacak şekilde üç işyerinin kiralama hakkının devredildiğini
söylemek mümkündür. Bu noktadan sonra bu işyerlerinin kiralanması bu kapsamı
ifade edecek şekilde kullanılmaktadır.
İlgili işlemin değerlendirilmesinde ilk açıklığa kavuşturulması gereken nokta, mağaza
kira hakkının devredilmesinin 1997/1 sayılı Tebliğ bakımından bir devralma olup 310
olmadığıdır.
H.3.2.1. Mağaza Devirlerinin Malvarlığının Devri Niteliği
Bir teşebbüse ait malvarlıklarının kısmen ya da tamamen devredilmesi 1997/1 sayılı
Tebliğ kapsamında devralma sayılmaktadır. Malvarlığının bir bütün halinde
devredilmesi durumunda işlemin bir devralma hali olduğu açıktır. Kurul malvarlığının
tümüyle devredildiği işlemlere ilişkin geçmiş kararlarında, işlemin niteliğine ilişkin
ayrıntılı bir analiz yapmaksızın kontrol değişikliği gerçekleşen halleri devralma olarak
değerlendirmiştir. Zaten malvarlıkların tümü ile devredilmesi işlemi ile o 320
malvarlıklarını kontrol eden teşebbüsün ortaklık paylarının tamamıyla devredilmesi
işlemi arasında piyasadaki etki bakımından herhangi bir farklılık da bulunmamaktadır.
Diğer yandan malvarlığının kısmi olarak devredilmesi hallerinde işleme konu varlığın
malvarlığı niteliği sorgulanmalıdır. Bu konuda Avrupa Topluluğu Komisyonu
08-50/721-281
8
tarafından çıkarılan 1998 yılına ait yoğunlaşmalara ilişkin bildirinin2 11 nolu
paragrafında yer alan aşağıdaki hüküm aydınlatıcı olacaktır:
“Kontrolün nesnesi hukuki varlık oluşturan bir veya daha fazla teşebbüs, veya bu
teşebbüslerin mal varlıklarının tümü veya sadece bir kısmı olabilir. Marka veya lisans
da olabilen söz konusu malvarlığının net bir cironun atfedilebildiği bir faaliyet olması 330
gerekmektedir.”3
Komisyon malvarlığı devri olarak nitelendirilebilecek bir işlemde malvarlığının ciro
elde edilebilecek bir faaliyeti olması şartını aramaktadır ve bu şartın özellikle kısmi
devralmalar için söz konusu olduğu düşünülmektedir. Zira malvarlığının tamamının
devrinde o malvarlığının kontrolüne sahip teşebbüse ait cironun tamamının ilgili
malvarlığına atfedileceği konusunda bir şüphe bulunmamaktadır.
Bu noktada 1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde ciroların hesaplanması ile ilgili yer
alan şu açıklama da önem kazanmaktadır: 340
“…Teşebbüslerin kısmen devri ile oluşan birleşme ve devirlerde devredilen kısmın
cirosu esas alınır.”
Her ne kadar 1997/1 sayılı Tebliğ’in ilgili hükmünde açık olarak yazılmamış olsa da
yine de kısmi devralmalara ilişkin bu hükümden, malvarlıklarının kısmen devredilmesi
durumunda ilgili malvarlığına belirli bir cironun atfedilebilmesi gerektiği
anlaşılmaktadır.
Konu ile ilgili geçmişte alınan bazı Kurul kararlarında, devredenin piyasadan
tamamen çekildiği ve faaliyetlerinin kontrolünün devralana geçtiği, devre konu 350
varlıkların ilgili ürün pazarındaki aktif malvarlıkları olduğu ya da üretim veya dağıtım
alanında kullanıldığı, malvarlıklarının devri yoluyla yürütülen operasyonların
devralındığı ve devredilen varlığının işi mümkün kılan bir malvarlığı olduğu yönünde
tespitlere yer verilmiştir. Ayrıca malvarlığı olarak kabul edilen varlıklar arasında
maddi ve gayri maddi varlık ayrımı da yapılmamıştır. Bu bağlamda üretim fabrikası,
markalar, sınai mülkiyet hakları ve patentler, ürünleri satma ve dağıtma hakkı,
stoklar, teknoloji ve know-how, model, müşteri portföyü, ticari isim ve işaretler,
malvarlığı olarak kabul edilmiştir. Bu tespitler ışığında kısmi malvarlığına ilişkin
devralmalarda ilgili malvarlığının bir üretim aracı olduğu ya da teşebbüsün faaliyeti
açısından asli bir unsur niteliği taşıması gerektiği çıkarımını yapmak mümkündür. 360
Zira, hazır beton tesisi gibi bir üretim aracı ile marka gibi gayri maddi bir varlık
teşebbüsün ilgili pazarda ciro ve pazar payı elde etmesini sağlayan faaliyetlerini
gerçekleştirmesinde asli bir rol oynamaktadır.
Komisyon’daki düzenlemeye uygun olarak Kurul Kararları’nda da, malvarlığının devri
niteliği taşıyan işlemlerde söz konusu malvarlığı belirli bir ciro atfedilebilir niteliktedir.
Bu noktada organize perakende sektörü açısından süpermarketlerin yer aldığı
mağazaların ilgili pazarda faaliyet gösterebilmek açısından ciro atfedilebilecek asli bir
unsur olup olmadığı incelenmelidir. Yukarıda yer verildiği üzere bu sektöre yapılan 370
yatırımların önemli bir göstergesi satış alanı bir başka deyişle mağazaların kendisidir.
2 Commission Notice on the Concept of Concentration, OJ C 66, 02.03.1998
3 “The object of control can be one or more undertakings which constitute legal entities, or the assets of such
entities, or only some of these assets. The assets in question, which could be brands or licenses, must constitute
a business to which a market turnover can be clearly attributed.”
08-50/721-281
9
Nasıl ki üretim pazarında yer alan bir şirketin üretimini gerçekleştirecek bir fabrika
olmaksızın herhangi bir faaliyetinden söz edilemeyecekse, organize perakende
sektöründeki bir teşebbüsün faaliyeti açısından da mağaza aynı niteliktedir. Mağaza
organize perakendecinin müşterisine ulaştığı alandır. Mağaza olmaksızın perakende
işinin yapılması beklenemez. O kadar ki bu sektör açısından pazar payları elde
edilen cironun yanı sıra mağazanın satış alanı bakımından da hesaplanabilmekte
hatta Kurul Kararları’nda ilgili pazar tespiti satış alanına göre yapılmaktadır. Bu
sebeple organize perakende sektöründe faaliyet gösteren bir teşebbüsün sahip
olduğu/kontrolünde bulunan mağazalarından birinin kontrolünün el değiştirmesinin, 380
bir malvarlığı devri niteliği taşıdığı kanaatine varılmıştır.
Migros tarafından Bildirim Formu’nda bu işlemi gerçekleştirme amaçları arasında
“Hamoğlu Grubu’nun gıda perakendeciliği faaliyetini sona erdirmesi sonucu oluşan
boşluğu doldurmak” ifadesi yer almaktadır. Migros bu işlem ile daha önceden ilgili
pazarda belirli bir pazar payını elinde bulunduran Hamoğlu’nun faaliyetlerini kontrol
edecektir. Bu durum ilgili pazarda Migros’un yeni bir yatırım sonucu o teşebbüsle
yaşadığı rekabet sonucu değil, o teşebbüse ait malvarlıklarının kontrolünün
Migros’un eline geçmesi ile ortaya çıkmaktadır. Yine Bildirim Formu’nda bu husus
işlem sonucunda “aynı bölgelerde mükerrer yatırım yapmaktan kurtulmak” şeklinde 390
ifade edilmektedir. Ayrıca Hamoğlu, mülkiyetinde bulunan Silivri ve Tekirdağ Maksi
Marketlerin yer aldığı mağazaların ilgili pazardaki faaliyetleri sonucu, bu
mağazalardan ayrı birer ciro da elde etmektedir. Bu sebeple bildirime konu işlem
açısından Hamoğlu’nun faaliyet gösterdiği mağazaların devredilmesinin 1997/1 sayılı
Tebliğ bakımından bir devralma olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Bildirime konu işlemde Maksi Market’lerin faaliyet gösterdikleri mağazaların mülkiyeti
değil, kiralama hakkı Hamoğlu tarafından Migros’a devredilmektedir. Ancak 1997/1
sayılı Tebliğ sadece malvarlığının mülkiyetinin devrini değil malvarlığının yönetiminde
hak sahibi olma yetkisi veren araçların devrini de devralma işlemi olarak kabul 400
etmektedir. Kiralama yoluyla malvarlığının yönetiminin ele geçirilmesi veya
malvarlığının mülkiyetinin satın alınması işlemin finansmanı ile ilgili bir durum olup,
malvarlığının yönetimi her iki durumda da devralana geçmektedir. Bu husus 1997/1
sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde aşağıda sunulduğu gibi yer almaktadır:
“… kontrol, ayrı ayrı ya da birlikte, fiilen ya da hukuken bir teşebbüs üzerinde
belirleyici etki uygulama olanağını sağlayan haklar, sözleşmeler veya başka araçlarla
ve özellikle bir teşebbüsün malvarlığının tamamı veya bir kısmı üzerinde mülkiyet
veya işletilmeye müsait bir kullanma hakkıyla veya bir teşebbüsün organlarının
oluşumunda veya kararları üzerinde belirleyici etki sağlayan haklar veya
sözleşmelerle meydana getirilebilir…” 410
Kiralama hakkının devralınması malvarlığı üzerinde işletilmeye müsait bir kullanım
hakkı sağlamakta ve bu bakımdan malvarlığının kontrolü değişmektedir. Bu noktada
sorgulanabilecek tek husus kiralamanın süresi ile ilgili olabilir. İşlemde Çengelköy
mağazası 7 yıl süre ile kiralanırken (ancak Hamoğlu bu sürenin 15 yıla
tamamlanması için azami çaba harcayacaktır) diğer iki mağaza 15 yıl süre ile
kiralanacaktır. Bu süreler işletilmeye müsait kullanım hakkı niteliği taşıyan kiralama
hakkı için oldukça uzun sürelerdir. Bu süre içerisinde Migros bu bölgelerde müşteri
bağımlılığı yaratabilecek, kemikleşmiş belirli bir pazar payı elde edebilecektir.
420
08-50/721-281
10
Bildirime konu işlem açısından iki ayrı kiralama şekli mevcuttur. Bu durumlardan ilki
Hamoğlu’nun mülkiyetinde bulunan Silivri ve Tekirdağ mağazalarının kiralanması
iken diğeri mülkiyeti Hamoğlu’na ait olmayan Çengelköy mağazasının kiralanmasıdır.
Ancak piyasadaki etkileri bakımından mülkiyetin kime ait olduğu bir farklılık
yaratmamaktadır. Zira daha önceden ilgili pazarda belirli bir pazar payı atfedilebilen
bir teşebbüsün mağazaları bir başka teşebbüs tarafından kiralama süresince
yönetilecektir. İki durumda da bu mağazalar bakımından Migros’un ilgili pazara
yönelik stratejik kararları üzerinde Hamoğlu ya da üçüncü bir kişi etkili olmayacaktır.
Dolayısıyla bildirime konu işlem, 1997/1 sayılı Tebliğ bakımından bir devralmadır.
430
H.3.2.2. Bildirim Eşiği
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre %25 pazar payı sınırı veya 25 milyon YTL
ciro eşiğini geçen birleşme/devralmaların Kurul’a bildirilmesi zorunludur.
Devralan taraf konumundaki Migros’un 2007 yılı yurtiçi cirosu 4.251.932.000
(dörtmilyar ikiyüzellibirmilyon dokuzyüzotuzikibin) YTL’dir. İşlemin kısmi bir devralma
olması sebebiyle devreden taraf açısından devre konu varlıklardan elde edilen ciro
eşikler bakımından esas alınacaktır. Hamoğlu’nun üç mağazasından elde ettiği
toplam ciro (……………) (……………………………….) YTL’dir. Dolayısıyla bildirime 440
konu işlem açısından 25 milyon YTL eşiği aşılmaktadır. Bu nedenle, işlem Kurul’un
iznine tabidir.
H.3.3. İşlemin Rekabetçi Etkilerinin Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ile “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum
yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin
bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri (…)”
yasaklanmaktadır. Bu nedenle işlemin tüketim malları organize perakende ve alım 450
(tedarik) pazarında hakim duruma veya hakim durumun güçlenmesine yol açıp
açmadığını incelemek gerekmektedir.
H.3.3.1. Tüketim Malları Organize Perakende Pazarı
Bu pazar bakımından kesin bir ilgili ürün pazarı tespit edilmemiş olup İstanbul
Anadolu Yakası, İstanbul Avrupa Yakası ve Tekirdağ coğrafi pazarlarında işlemin
1000 m² üstü satış alanına sahip tüketim malları organize perakende pazarında ve
300 m² üstü satış alanına sahip tüketim malları organize perakende pazarında etkileri
incelenmiştir. 460
H.3.3.1.1. İstanbul Anadolu Yakası
İstanbul Anadolu Yakası’nda bildirime konu işlem kapsamında Migros, hipermarket
niteliğindeki 3378,5 m²’lik Çengelköy Maksi Market’in kontrolünü ele geçirmektedir.
Değerlendirme açısından ilk olarak alternatif pazar tanımlarında işlem sonrası
Migros’un ulaştığı pazar payı hesaplanmalıdır. Tablo 4’te işlem taraflarının ciro
bazında 2007 tahmini pazar payı bilgilerine yer verilmiştir.
470
08-50/721-281
11
Tablo 4: İstanbul Anadolu Yakası’nda Pazar Payları(%)
>=1000 m² (%) >=300m² (%)
Migros [15-20] [15-20]
Maksi Market [0-5] [0-5]
Toplam [20-25] [20-25]
Pazar payı verileri işlem sonrası Migros’un 1000 m² üzeri satış alanına sahip tüketici
malları perakende pazarında %[20-25]’lik bir paya ulaşacağını göstermektedir. Diğer
yandan 300 m² üzeri satış alanına sahip tüketici malları perakende pazarında Migros
%[20-25]’lik bir pay elde etmektedir. Söz konusu pazar payları, işlem ile hakim durum
yaratılması sonucunu ortaya çıkaracak bir nitelik taşımamaktadır.
H.3.3.1.2. İstanbul Avrupa Yakası
480
İstanbul Avrupa Yakası’nda bildirime konu işlem kapsamında Migros, hipermarket
niteliğindeki 6561 m²’lik Silivri Maksi Market’in kontrolünü ele geçirmektedir.
Değerlendirme açısından alternatif pazar tanımlarında işlem sonrası Migros’un
ulaştığı pazar payı hesaplanmalıdır. Tablo 5’te işlem taraflarının pazar payı bilgilerine
yer verilmiştir.
Tablo 5: İstanbul Avrupa Yakası’nda Pazar Payları(%)
>=1000 m² (%) >=300m² (%)
Migros [30-35] [20-25]
Maksi Market [0-5] [0-5]
Toplam [30-35] [25-20]
İşlem sonrası Migros 1000 m² üzeri satış alanına sahip tüketici malları perakende
pazarında %[30-35]’lik bir paya ulaşacaktır. Diğer yandan 300 m² üzeri satış alanına 490
sahip tüketici malları perakende pazarında Migros %[25-30]’luk bir pay elde
etmektedir. Söz konusu pazar payları dikkate alındığında, işlemin hakim durum
yaratmasından uzak olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır. Ancak 1000 m²’nin eşik
olarak alındığı pazar tanımı altında Migros’un elde ettiği pay yüksek olarak
nitelendirilebilir. Bu noktada pazar tanımı gereğince pazar payı hesaplamasına
katılmayan 700-1000 m² arasında satış alanına sahip toplam 21 mağazanın (sadece
900-1000 m² arasında 9 mağaza bulunmaktadır) 1000 m² üzeri satış alanına sahip
marketler üzerinde rekabetçi bir baskı oluşturduklarını dile getirmek gerekmektedir.
H.3.3.1.3. Tekirdağ 500
Tekirdağ’da bildirime konu işlem kapsamında Migros, hipermarket niteliğindeki 4006
m²’lik Tekirdağ Maksi Market’in kontrolünü ele geçirmektedir. Değerlendirme
açısından alternatif pazar tanımlarında işlem sonrası Migros’un ulaştığı pazar payı
hesaplanmalıdır. Tablo 6’da işlem taraflarının pazar payı bilgilerine yer verilmiştir.
Tablo 6: Tekirdağ Pazarında Pazar Payları (%)
>=1000 m²(%) >=300m²(%)
Migros [20-25] [15-20]
Maksi Market [20-25] [10-15]
Toplam [40-45] [25-30]
08-50/721-281
12
İşlem sonrası Migros 1000 m² üzeri satış alanına sahip tüketici malları perakende
pazarında %[40-45]’lik bir paya ulaşacaktır. Diğer yandan 300 m² üzeri satış alanına
sahip tüketici malları perakende pazarında Migros %[25-30]’luk bir pay elde 510
etmektedir. Söz konusu pazar payları dikkate alındığında işlemin hakim durum
yaratması mümkün görünmemektedir. Bu coğrafi pazarda 1000 m²’nin eşik olarak
alındığı pazar tanımı altında Migros’un elde ettiği pay yine yüksek olarak
nitelendirilebilir. Ancak Tekirdağ pazarında Migros’un ulusal çapta en büyük rakibi
olan Carrefour ve Kiler’in hipermarket formatında henüz faaliyet göstermiyor oluşu
potansiyel rekabetin varlığını göstermektedir.
H.3.3.2. Alım (Tedarik) Pazarı
Gıda ağırlıklı organize perakende sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin Türkiye 520
genelindeki pazar paylarına Tablo 7’de yer verilmiştir. Bu pazarda ulusal zincir
olmayan Maksi Market’in pazar payının hesaplanabilmesi için, Bildirim Formu’nda yer
alan Migros ve Maksi Market’in cirolarından faydalanılmıştır ve Maksi Market’in pazar
payının yaklaşık [0-5]olduğu tahmin edilmiştir.
Tablo 7: Organize Perakende Sektöründe Pazar Payları (%)
Teşebbüs Pazar Payı (%)
Migros [20-25]
Carrefour [10-15]
BIM [10-15]
Metro [5-10]
Tesco [0-5]
Diğer [35-40]
Kaynak: 21.2.2008 tarih ve 2008-3-29/Öİ-08-TE sayılı rapor.
İşlem sonrası Migros Türkiye geneli organize perakende sektöründe pazar payını
%[20-25]’e çıkaracaktır. Belirlenen alım pazarlarının her birinde Migros’un pazar 530
payını hesaplayarak ayrıntılı değerlendirmeler yapılmaksızın, Türkiye geneli olarak
belirlenen her bir alım pazarında işlemin etkilerinin yukarıda değinilen Türkiye
organize perakende sektörüne benzer olacağı varsayımı bu pazar açısından kabul
edilebilir bir niteliktedir. Bu bakımdan işlem sonrası Migros belirlenen alım
pazarlarında ihmal edilebilir bir pazar payı artışı elde edecektir.
31.10.2005 tarih ve 05-76/1030-287 sayılı Migros’un Tansaş’ı devralması ile ilgili
Kurul Kararı’nda, alım pazarlarına yönelik yapılan ayrıntılı değerlendirmede, ilgili
pazarlarda Migros’un hakim duruma gelmediği sonucuna ulaşılmıştır. Bu sebeple,
pazar payında çok düşük bir düzeyde artışa yol açan işlem ile Migros’un hakim 540
duruma gelmesi beklenmemektedir. Bu noktada önemle üzerinde durulması gereken
bir başka husus da, ilgili kararın alındığı tarihten günümüze dek yerel nitelik taşıyan
perakendecilerin (Kiler ve Makromarket gibi) ulusal zincir olma yolunda çok sayıda
birleşme devralma gerçekleştirmiş olması dolayısıyla alım pazarında Migros’a karşı
rekabetçi güçlerini artırdıklarıdır.
Bu bilgiler ışığında, devralma sonrası teşebbüsün ulaştığı pazar payı ve pazarın
mevcut yapısı dolayısıyla bildirime konu işlemin hâkim durum yaratmak yahut mevcut
bir hâkim durumu güçlendirmek gibi bir etkisinin olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
08-50/721-281
13
550
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut bir
hâkim durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının
söz konusu olmadığına, bu nedenle bildirim konusu işleme izin verilmesine 560
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy