Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-162 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-50/726-285
Karar Tarihi : 14.8.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Hale SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
- Fortis Bank A.Ş.
20
D. TARAFLAR : - Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
Büyükdere Cd. Çamlık Sk. Yapı Kredi Plaza D Blok K:3
Levent/İstanbul
- Fortis Bank A.Ş.
Yıldız Posta Cd. No:54 Gayrettepe/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi) ve Fortis Bank
A.Ş. (Fortis Bank) arasında 2.6.2008 tarihinde imzalanan “World Kredi Kartı
Programı İşbirliği Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet
tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 11.7.2008 tarih ve 4422 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 8.8.2008 tarih ve 2008-4-162/MM-08-K.T. sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-130/242 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- Bildirimi yapılan Sözleşme’ye menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Sözleşme’ye taraf teşebbüslerin rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, söz konusu 40
Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde belirtilen
şartların bulunduğu göz önüne alınarak, bildirim konusu Sözleşme’ye, anılan kanun
maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan 2.6.2008 tarihinden itibaren
muafiyet tanınması gerektiği
08-50/726-285
2
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
50
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları ihracı
pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme 60
Bildirime konu Sözleşme Fortis Bank’ın kendisine ait “Fortis Bank Kredi Kartı (İdeal
Kart)nın, üzerine bir kabul markası olarak Yapı Kredi’ye ait “World” lisansı altında
“World” logosunun basılması ve bu sayede Fortis Bank tarafından belirlenen ve
World sistemine dahil edilen “Fortis Bank Kredi Kartları”nın/İdeal Kart World Üye
işyerlerinde taksitli işlem yapabilmesine olanak tanıyacak düzenlemeleri
içermektedir. Bu sayede Fortis Bank kredi kartları Yapı Kredi Worldcardlar gibi
işlemlerden Worldpuan kazanıp World üye işyerlerinde ve/veya Fortis Bank üye
işyerlerinde bu puanları kullanabilecek ve World sistemi kapsamında yürütülen
World Üye İşyerlerine yönelik kampanya ve uygulamalardan faydalanabilecektir.
Sözleşme uyarınca Fortis Bank’ın gerekli altyapı çalışmaları tamamlandıktan sonra 70
Yapı Kredi World üye işyerleri ile çakışmayan üye işyerlerinin World üye işyerine
çevirimi sağlanılacaktır.
Sözleşme’nin süresi düzenleme tarihinden itibaren 5 yıl olarak belirlenmiştir. Ancak
taraflar, bu sürenin bitiminden önce karşılıklı mutabakat ile sözleşme süresini
uzatabileceklerdir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Konu” başlıklı 2. maddesinde, Sözleşmenin 80
amacı “Fortis Bank ve Yapı Kredi’nin aralarında kurmak istediği “Kredi Kartı
Programı İşbirliği Projesi” nin ayrıntılarının belirlenmesi” olarak açıklanmakta,
“Kapsam” başlıklı 5. maddesinde ise;
“5.1. (………….TİCARİ SIR………….)
5.2. (………….TİCARİ SIR………….)
hükümleri yer almaktadır.
08-50/726-285
3
Sözleşme’nin yine 5.2 maddesine göre (………….TİCARİ SIR………….) 90
Sözleşme’nin 5.4. maddesine göre (………….TİCARİ SIR………….)
100
Sözleşme’nin 5.7 maddesine göre (………….TİCARİ SIR………….).
Sözleşme’nin 5.8. maddesine (………….TİCARİ SIR………….) 110
Sözleşme’nin 5.9. maddesine göre (………….TİCARİ SIR………….)
120
Sözleşme’nin 5.10. maddesine göre (………….TİCARİ SIR………….)
08-50/726-285
4
Sözleşme’nin 5.11. maddesinde (………….TİCARİ SIR………….) düzenlenmiştir
130
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar… hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer almaktadır. 4054 sayılı
Kanun’un uygulaması bakımından teşebbüs niteliğini haiz Yapı Kredi ile Fortis
Bank, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili ürün pazarı olarak
belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumdadırlar. Bu çerçevede,
aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün bir kredi kartı
programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı 140
nitelikte olacağı ve bu nedenle 4. madde yasağına tabi olacağı; dolayısıyla
bildirime konu Sözleşme’ye Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, Sözleşme’nin kapsamı ve uygulama esaslarına düzenleyen kart üyelik
ücreti, faiz oranları ve reklam gibi konuların yer verildiği 5.2. maddesi
(………….TİCARİ SIR………….) Bu maddeleriyle de, teşebbüsler arası rekabeti
sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve
7. maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün
değildir.
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi 150
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya
hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. Bir
diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir
sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik
olması gerekmektedir.
Yapı Kredi ve Fortis Bank çok markalı kredi kartları pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile
anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili ürün 160
pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip konumundadırlar ve
taraflar arasında yapılan Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik olarak
düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme’yi
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında bir değerlendirmek mümkün değildir.
08-50/726-285
5
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de
yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir. 170
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Sözleşme ile birlikte çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme
pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren World üye işyeri ağı Fortis Bank kredi
kartı kullanıcılarının kullanımına açılmıştır. Bu şekilde Fortis Bank mevcut üye
işyeri ağını büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları
kullandırma imkânına sahip olacaktır. Böylelikle Fortis Bank, Yapı Kredi’nin mevcut
üye işyeri ağından faydalanarak güçlü bir marka ile beraber çok markalı kredi
kartları piyasasındaki pazar payını artırma imkanına kavuşacaktır. Bunun yanında
artan üye işyeri ağı sayesinde Fortis Bank daha kolay müşteri çekebilecek ve üye 180
işyeri pazarındaki cirosunun yanı sıra kart kullanıcılarından elde ettiği ciroyu da
artırabilecektir.
Diğer yandan, sözleşmeye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz
konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin sunulmasında
gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir. Fortis Bank altyapı
yatırımlarını artırmak yerine World’un mevcut geniş ağından faydalanabilecek; yeni
POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni üye işyerleri eklemek
suretiyle faaliyet gösterecektir. Ayrı POS cihazı yerleştirilmesi bankalar açısından
maliyeti artıran bir unsur olduğu gibi bu maliyetin takas komisyonuna yansıtılması
sonucunda ekonominin geneline de bir maliyet yüklenmektedir. Zira, bankaların 190
POS cihazı yerleştirmek için katlandıkları maliyetleri bankalar arası işlemlerde
uygulanacak takas komisyonuna yansıttıkları bilinmektedir. İhraççı banka
tarafından kabulcü bankadan alınan takas komisyonu kabulcünün bunu üye
işyerine; üye işyerinin de bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtmasıyla ekonominin
bütünü açısından bir maliyet haline gelmektedir. Söz konusu işbirliği bu anlamda
taraf bankalara bir maliyet avantajı sunacak ve bankaların kaynaklarını daha etkin
bir şekilde kullanmalarına olanak tanıyacaktır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet
alabilmesi için, yukarıda değinilen ve anlaşmanın tarafları açısından elde edilen 200
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Tüketicinin yarar sağlaması
açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış
sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay
ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin
elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması
gereken Fortis Bank müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası
08-50/726-285
6
değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları
pazarında hâlihazırdaki Fortis Bank kredi kartı hamillerinin de çok markalı kredi
kartı hizmetinin sağladığı avantajlardan yararlanması yoluyla; tüketicilerin güvenli 210
hizmet almaları ve yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan World Kart’ın sağladığı
ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, Fortis
müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye işyeri ağlarından birine dâhil olarak
alışveriş yapma imkanına sahip olmaları tüketici yararı açısından en dikkate değer
husustur. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift taraflı pazar özelliğindedir ve bu
pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne karşı birbirini etkileyen iki
farklı talep söz konusudur. Bir diğer ifade ile sunulan bir mal veya hizmeti talep
eden iki farklı müşteri grubu söz konusudur. Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi
ise üye işyerleridir. Kart kullanıcıları bakımından kredi kartı ne kadar çok üye
işyerine sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı 220
ne çok tüketici tarafından kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının
POS’unu kabul etmek konusundaki istekleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye
işyerleri arasındaki bu pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda
artışının diğer bir tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur.
Dolayısıyla birleşme ile gelen pazar payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda
görmesi muafiyetin ilgili şartının karşılanması açısından önemlidir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden
olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile 230
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde
ediliyor olmamalıdır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, kredi kartlarının alışveriş işlem cirolarına göre
hesaplanan pazar payları bakımından Mayıs 2008 itibarıyla Yapı Kredi’nin %(…);
Fortis’in ise %(…) pazar payı bulunmaktadır. Buna göre bildirime konu işlem
taraflarının toplam pazar payları %(…) olacağından, ilgili pazarın önemli bir
bölümünde rekabet ortadan kalkmayacaktır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık izlenen amacın elde 240
edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip
olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti
en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler.
“World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi” ile amaçlanan teşebbüslerin üye
işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını artırmak ve bu yolla rakipler ile daha etkin
rekabet edebilmektedir. Anılan Sözleşme de bu doğrultuda hazırlanmış ve rekabeti
zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer verilmemiştir.
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime konu
Sözleşme’ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır. 250
08-50/726-285
7
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. ile Fortis Bank A.Ş. arasında imzalanan “World Kredi
Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi”ne, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle
menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Taraflarının ilgili ürün pazarında rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle,
Sözleşme’nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 260
kapsamında grup muafiyetinden de yararlanamayacağına,
3. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen koşulların
tamamını sağlaması nedeniyle imza tarihi olan 2.6.2008 tarihinden itibaren bireysel
muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy