Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-170 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-50/727-286
Karar Tarihi : 14.8.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Hale SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
D. TARAFLAR : - Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. 20
Büyükdere Cd. Çamlık Sk. Yapı Kredi Plaza D Blok K:3
Levent/İstanbul
- Anadolubank A.Ş.
Silahşör Cd. No:77 Bomonti Şişli/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi) ve
Anadolubank A.Ş. (Anadolubank) arasında 30.6.2008 tarihinde imzalanan
“World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi
verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.7.2008 tarih ve 4585 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 8.8.2008 tarih ve 2008-4-170/MM-08-K.T. sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-130/245 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- Bildirimi yapılan Sözleşme’ye menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Sözleşme’ye taraf teşebbüslerin rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, söz
konusu Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti 40
Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde belirtilen
şartların bulunduğu göz önüne alınarak, bildirim konusu Sözleşme’ye, anılan
08-50/727-286
2
kanun maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan 30.6.2008
tarihinden itibaren muafiyet tanınması gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar 50
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye Cumhuriyeti
Sınırları” olarak tespit edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme 60
Bildirime konu “World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi”, Anadolubank
A.Ş.’nin kendisine ait “Anadolubank Kredi Kartı”nın, üzerine bir kabul markası
olarak Yapı Kredi’ye ait “World” lisansı altında “World” logosunun basılması ve
bu sayede Anadolubank tarafından belirlenen ve World sistemine dahil edilen
“Anadolubank Kredi Kartları”nın, World Üye işyerlerinde taksitli işlem
yapabilmesine olanak tanıyacak düzenlemeleri içermektedir. Bu sayede
Anadolubank Kredi kartları Yapı Kredi Worldcardlar gibi işlemlerden Worldpuan
kazanıp World üye işyerlerinde ve/veya Anadolubank kredi kartları üye
işyerlerinde bu puanları kullanabilecek ve World sistemi kapsamında yürütülen
World Üye İşyerlerine yönelik kampanya ve uygulamalardan faydalanabilecektir. 70
Sözleşme uyarınca Anadolubank’ın gerekli altyapı çalışmaları tamamlandıktan
sonra Yapı Kredi World üye işyerleri ile çakışmayan üye işyerlerinin World üye
işyerine çevirimi sağlanılacaktır.
Sözleşme’nin süresi düzenleme tarihinden itibaren 5 yıl olarak belirlenmiştir
ancak taraflar, bu sürenin bitiminden önce karşılıklı mutabakat ile sözleşmenin
süresini uzatabileceklerdir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi 80
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Konu” başlıklı 2. maddesinde,
Sözleşmenin amacı ve konusu;
“(………………TİCARİ SIR……………).”
08-50/727-286
3
olarak açıklanmakta, “Kapsam ve Uygulama Esasları” başlıklı 5. maddesinde
ise;
“5.1. “(………………TİCARİ SIR……………).”
90
5.2. “(………………TİCARİ SIR……………).”
100
hükümleri yer almaktadır. Sözleşme’nin yine 5.2 maddesine göre
“(………………TİCARİ SIR……………).”; 110
08-50/727-286
4
“(………………TİCARİ SIR……………).”
120
mutabık kalmışlardır.
Sözleşme’nin 5.4. maddesine göre “(………………TİCARİ SIR……………).”
Sözleşme’nin 5.7 maddesine göre ““(………………TİCARİ SIR……………).” 130
Sözleşme’nin 5.8. maddesine göre World Üye İşyerlerinde, World sistemi’nin
sunduğu kampanyalara ilave başka kampanya ve uygulamalar ya da işyerinin
fiziki satış noktalarında Anadolubank müşterilerine özel uygulamalar Yapı
Kredi’nin mutabakatı olmadan Anadolubank tarafından yapılamayacaktır.
140
Sözleşme’nin 5.9. maddesine göre “(………………TİCARİ SIR……………).”
Sözleşmenin 5.11. maddesinde “(………………TİCARİ SIR……………).”
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında 150
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
08-50/727-286
5
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar … hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer
almaktadır. 4054 sayılı Kanun’un uygulaması bakımından teşebbüs niteliğini
haiz Yapı Kredi ile Anadolubank, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu
bakımından ilgili ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında
birbirlerine rakip durumdadırlar. Bu çerçevede, aynı piyasada faaliyet gösteren
ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün bir kredi kartı programını paylaşmak üzere
akdettikleri bir sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olacağı ve bu nedenle de
4. madde yasağına tabi olacağı; dolayısıyla bildirime konu Sözleşme’ye 160
Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
olmadığı kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, Sözleşme’nin kapsamı ve uygulama esaslarına düzenleyen kart üyelik
ücreti, faiz oranları ve reklam gibi konuların ve World logolu Anadolubank
kartlarının World üye işyerleri ile yürütülecek kampanyalarda sahip olacağı
ayrıcalıkların düzenlendiği 5. maddesi rekabeti sınırlayıcı niteliktedir. Zira, söz
konusu maddede rakip konumundaki bankalar sunulan hizmetin fiyat unsurları
sayılabilecek faiz ve kart ücreti gibi konular ile kampanya maliyetlerinde
mutabakat esasına dayanarak hizmet vermeye başlayacaklardır. Bu maddeyle
de, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan 170
Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığına
dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün gözükmemektedir.
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya
hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. Bir
diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir
sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik
olması gerekmektedir. 180
Yapı Kredi ve Anadolubank çok markalı kredi kartları pazarında faaliyet
gösteren teşebbüslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri
ile anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili
ürün pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip
konumundadırlar ve taraflar arasında yapılan Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik
olarak düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu
Sözleşme’yi 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında bir değerlendirmek mümkün
değildir.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de 190
yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir.
08-50/727-286
6
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Sözleşme ile birlikte çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme
pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren World üye işyeri ağı Anadolubank
Kredi kartı kullanıcılarının kullanımına açılmıştır. Bu şekilde Anadolubank
mevcut üye işyeri ağını büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği
kartları kullandırma imkânına sahip olacaktır. Böylelikle Anadolubank, Yapı
Kredi’nin mevcut üye işyeri ağından faydalanarak güçlü bir marka ile beraber 200
çok markalı kredi kartları piyasasındaki pazar payını artırma imkanına
kavuşacaktır. Bunun yanında artan üye işyeri ağı sayesinde daha kolay müşteri
çekebilecek ve üye işyeri pazarındaki cirosunun yanı sıra kart kullanıcılarından
elde ettiği ciroyu da artırabilecektir.
Diğer yandan, sözleşmeye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz
konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin
sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir.
Anadolubank altyapı yatırımlarını artırmak yerine World’un mevcut geniş
ağından faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa
isterse yeni üye işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Ayrı POS 210
cihazı yerleştirilmesi bankalar açısından maliyeti artıran bir unsur olduğu gibi bu
maliyetin takas komisyonuna yansıtılması sonucunda ekonominin geneline de
bir maliyet yüklenmektedir. Zira, bankaların POS cihazı yerleştirmek için
katlandıkları maliyetleri bankalar arası işlemlerde uygulanacak takas
komisyonuna yansıttıkları bilinmektedir. İhraççı banka tarafından kabulcü
bankadan alınan takas komisyonu kabulcünün bunu üye işyerine; üye işyerinin
de bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtmasıyla ekonominin bütünü açısından
bir maliyet haline gelmektedir. Söz konusu işbirliği bu anlamda taraf bankalara
bir maliyet avantajı sunacak ve bankaların kaynaklarını daha etkin bir şekilde
kullanmalarına olanak tanıyacaktır. 220
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet
alabilmesi için, yukarıda değinilen ve anlaşmanın tarafları açısından elde edilen
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Tüketicinin yarar sağlaması
açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış
sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay
ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin
elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması
gereken Anadolubank’ın müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası 230
değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları
pazarında hâlihazırdaki Anadolubank kredi kartı hamillerinin de çok markalı
kredi kartı hizmetinin sağladığı avantajlardan yararlanması yoluyla; tüketicilerin
güvenli hizmet almaları ve yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan World Kart’ın
sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış olmaktadır.
08-50/727-286
7
Bu açıdan, Anadolubank müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye işyeri
ağlarından birine dâhil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları tüketici
yararı açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift
taraflı pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı
ürüne karşı birbirini etkileyen iki farklı talep söz konusudur. Bir diğer ifade ile 240
sunulan bir mal veya hizmeti talep eden iki farklı müşteri grubu söz konusudur.
Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi ise üye işyerleridir. Kart kullanıcıları
bakımından kredi kartı ne kadar çok üye işyerine sahipse karta olan talep o
oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne çok tüketici tarafından
kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının POS’unu kabul etmek
konusundaki istekleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri arasındaki bu
pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının diğer bir
tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla birleşme
ile gelen pazar payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda görmesi muafiyetin ilgili
şartının karşılanması açısından önemlidir. 250
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına
neden olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda
elde ediliyor olmamalıdır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, Mayıs 2008 itibarıyla Türkiye’deki toplam kredi
kartı sayısı 39.600.000 adettir. Bu miktar içerisinde Yapı Kredi’nin kartlarının
sayısı (………..) adet iken Anadolubank’ın çok sınırlı biçimde (………..)adettir.
Kredi kartlarının toplam alışveriş işlem ciroları (kredi kartından nakit çekim dahil) 260
18.500.000.000 YTL. şeklinde oluşmuş, bu miktarın (………....) YTL.’si Yapı
Kredi kartları ile (………...) YTL’si ise Anadolubank kartları ile gerçekleşmiştir.
Buna göre (ciro açısından) hesaplanan pazar payları bakımından Mayıs 2008
itibarıyla Yapı Kredi’nin payı yaklaşık % (…), Anadolubank’ın ise ihmal edilebilir
orandadır. Buna göre bildirime konu işlem sonucunda (eş zamanlı yürütülen
Yapı Kredi-Fortis Bank işbirliği öncesinde) taraflarının toplam pazar payları
yaklaşık % (…) olacağından, ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabet ortadan
kalkmayacaktır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması 270
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık, izlenen amacın
elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler
prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların
gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle
yükümlüdürler.
“World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi” ile amaçlanan teşebbüslerin
üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını artırmak ve bu yolla rakipler ile daha
08-50/727-286
8
etkin rekabet edebilmektedir. Anılan Sözleşme de bu doğrultuda hazırlanmış
ve rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer 280
verilmemiştir.
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime
konu Sözleşme’ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. ile Anadolubank A.Ş. arasında imzalanan “World
Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi”ne, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi
nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 290
2. Taraflarının ilgili ürün pazarında rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle,
Sözleşme’nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden de yararlanamayacağına,
3. Bununla birlikte, 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen koşulların
tamamını sağlaması nedeniyle imza tarihi olan 30.6.2008 tarihinden itibaren
bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy