Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-171 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-50/740-296
Karar Tarihi : 14.8.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, 10
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Selvi KOCABAY
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Volvo Otomotiv Türk Ltd. Şti.
Temsilcileri: Av. Nur Musa ERGİN, Av. Ahu Uslu YILMAZ
Esentepe Gazeteciler Sağlam Fikir Sk. No: 11
34394 Şişli/İstanbul 20
D. TARAFLAR : - Volvo Otomotiv Türk Ltd. Şti.
İçerenköy Mah. Engin Sk. No:9 34752
Kadıköy/İstanbul
- Ceyhan Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
40. Sokak No: 28-30-32 Ostim/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Volvo Otomotiv Türk Ltd. Şti. (Volvo Otomotiv) ile
Ceyhan Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti. (Ceyhan Otomotiv) arasında
akdedilen Volvo markalı kamyonların satış sonrası yedek parça dağıtım, 30
bakım ve onarım hizmetlerine ilişkin “Volvo Yetkili Servis ve Yedek Parça
Bayilik Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması
talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 2.7.2008 tarih ve 4187 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 7.8.2008 tarih ve 2008-4-171/MM-08-MY sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 8.8.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-130/240 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da;
- Bildirimi yapılan Sözleşme’ye 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabet kısıtlamaları içermesi nedeniyle
Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
bulunmadığı,
08-50/740-296
2
- Söz konusu Sözleşme’nin 2005/4 sayılı Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin sağladığı
muafiyetten yararlanabileceği
görüşlerine yer verilmiştir.
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirim konusu Sözleşme’nin, Volvo markalı kamyonların satış sonrası yedek
parça dağıtım, bakım ve onarım hizmetlerine ilişkin olması nedeniyle, dosya
konusu incelemede ilgili ürün/hizmet pazarı, “Volvo markalı kamyonların satış
sonrası yedek parça dağıtım, bakım ve onarım hizmetleri pazarı” olarak tespit
edilmiştir. 60
H.1.2. Coğrafi Pazar
Volvo markalı kamyonların satış sonrası yedek parça dağıtım, bakım ve onarım
hizmetlerinin tüm Türkiye çapında verildiği ve herhangi bir bölgeyle sınırlı olmadığı,
söz konusu hizmetlerin istenilen yetkili servis ve yedek parça bayisinden
alınabileceği göz önüne bulundurularak, bildirim konusu işlemde ilgili coğrafi pazar
"Türkiye Cumhuriyeti Sınırları" olarak belirlenmiştir.
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.2.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi 70
Bildirim konusu “Volvo Yetkili Servis ve Yedek Parça Bayilik Sözleşmesi”, Volvo
Otomotiv ile yetkili servis ve yedek parça bayileri arasında akdedilen bir dikey
anlaşma niteliğindedir. Sözleşme’nin “Volvo Yedek Parçaları” başlıklı 30. maddesi
ile yetkili servisin, Volvo yedek parçalarını bir motorlu aracın bakımı veya onarımı
amacıyla satın alınması dışında yetkili olmayan bir yeniden satıcıya tedarik etmesi
yasaklanmıştır. Bu hüküm Volvo yedek parça pazarında rekabeti kısıtlayıcı bir
nitelik taşımaktadır. Sözleşme ilgili pazarda il bazında örgütlenme doğurduğu için
pazar paylaşımı nitelikleri de taşımakta ve rekabeti sınırlamaktadır. Buna ek olarak,
Volvo Otomotiv, kurmayı amaçladığı niteliksel seçici dağıtım sistemi gereği yetkili
servis ve yedek parça bayilerinin Volvo markası ile rakip durumda bulunan 80
firmalardan hiçbirinin ismi, unvanı ya da markası ile rakip firmaların isim, unvan ya
da markası ile karıştırılabilecek herhangi bir ibareyi tek olarak ya da başka bir
isimle birleşik olarak kendi unvanı, markası ya da işletme adı içerisinde ve/veya
bunlarla birlikte tescilli ya da tescilsiz olarak kullanmalarını yasaklamaktadır. Anılan
gereklilik Volvo ile rakip motorlu taşıt üreticileri arasındaki rekabeti kısıtlayıcı
niteliktedir. Bu nedenlerle, Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında rekabet kısıtlamaları içerdiği ve Kanun’un 8. maddesi uyarınca menfi
tespit belgesi verilmesinin mümkün olmadığı değerlendirilmiştir.
90
08-50/740-296
3
H.2.2. Grup Muafiyeti Tebliği Çerçevesinde Değerlendirme
Bildirim konusu Sözleşme ile Volvo Otomotiv’in Türkiye distribütörü olduğu Volvo
markalı kamyonların satış sonrası yedek parça dağıtım, bakım ve onarım
hizmetlerinin Türkiye genelinde 11 adet yetkili servis ve yedek parça bayisi
aracılığıyla yerine getirilmesine ilişkin hususlar düzenlenmektedir.
1.1.2006 tarihi itibarıyla yürürlüğe giren 2005/4 Sayılı Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2.
maddesinde “Yeni motorlu taşıtların, bunların yedek parçalarının tamir ve bakım
hizmetlerinin alımı, satımı veya yeniden satımı konulu dikey anlaşmalar, dikey
sınırlamalar içermeleri halinde bu Tebliğ’de düzenlenen koşullara uymak kaydıyla, 100
Kanun’un 4 üncü maddesindeki yasaklamadan Kanun’un 5 inci maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur.” hükmü yer almaktadır. Bu
bağlamda, “Volvo Yetkili Servis ve Yedek Parça Bayilik Sözleşmesi” 2005/4 sayılı
Tebliğ çerçevesinde incelenmiştir.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi grup muafiyetinin uygulanması için anlaşmaların
uyması gereken genel koşulları belirlemektedir. Bu çerçevede, ilk olarak muafiyetin
uygulanmasını belirli pazar payı eşiklerine bağlayan hükümler yer almaktadır.
Şöyle ki; Tebliğ’de muafiyet hükümlerinin motorlu taşıt veya yedek parça ya da
bakım ve onarım hizmeti pazarına yönelik olarak sağlayıcının payının %30’u;
motorlu taşıtların dağıtımı için niceliksel seçici dağıtımın tercih edildiği durumlarda 110
ise %40’ı geçmemesi durumunda uygulanacağı, niteliksel seçici dağıtım sistemi
oluşturan anlaşmalar için ise pazar payı eşiğinin bulunmadığı belirtilmektedir.
Bildirim konusu Sözleşme ile niteliksel seçici dağıtım sistemi kurulması
amaçlandığından Volvo Otomotiv’in pazar payı 2005/4 sayılı Tebliğ’de yer alan
muafiyet hükümlerinin söz konusu Sözleşme’ye uygulanması bakımından herhangi
bir engel teşkil etmemektedir.
Tebliğ’in 4. maddesinin üçüncü fıkrasının (a) bendinde belirtilen; “sağlayıcı ile
dağıtıcı veya yetkili servis arasında yapılan anlaşmada, dikey anlaşmadan doğan
hakların ve yükümlülüklerin, dağıtım sisteminde bulunan ve dağıtıcı veya yetkili
servis tarafından seçilen başka bir dağıtıcıya veya yetkili servise aktarılmasına 120
sağlayıcının rıza göstermesi” muafiyetin genel koşullarından bir diğerini teşkil
etmektedir. Volvo Yetkili Servis ve Yedek Parça Sözleşmesi’nin “Mülkiyet ile Haklar
ve Yükümlülüklerin Devredilmesi” başlıklı 8. maddesinde Volvo Otomotiv’in yetkili
servisin mülkiyetinin önceden Volvo Otomotiv’den izin almaksızın dağıtım sistemi
içindeki başka bir teşebbüse devredilebileceği, devir işleminin yetkili servisin bütün
hisselerini ya da kontrol sağlayan diğer araçların tamamını içermesi gerektiği
hükme bağlanmıştır. Maddede ayrıca, yetkili servis faaliyetlerinin bir hisse devri
değil de varlık devri olarak şekillenmesi durumunda yetkili servisin Sözleşme’den
kaynaklanan hak ve yükümlülüklerini dağıtım sistemi içindeki başka bir şirkete
devredebileceği ifadesi yer almakta, ancak söz konusu devirden önce, servisin; 130
(i) Yetkili servis tarafından Volvo Otomotiv’e ödenmesi gereken bakiyenin
tamamının Volvo Otomotiv’e eksiksiz olarak ödenmesi,
(ii) Yetkili servisin mülkiyetini devralan yeni servisin, aktiflerin kendisine devredildiği
tarih itibariyle Sözleşme’den doğan bütün hak ve yükümlülükleri devralması,
konularında Volvo Otomotiv’e teminat sunması gerekmektedir.
08-50/740-296
4
Tebliğin 4. maddesinin üçüncü fıkrasında belirtilen bir diğer muafiyet koşulu, fesh-i
ihbar sürelerine ilişkindir. Bildirim konusu Sözleşme’nin “Sözleşme’nin Süresi ve
Olağan Fesih” başlıklı 38. maddesinde Sözleşme’nin süresiz olarak yürürlüğe
girdiği, ancak taraflardan herhangi birinin karşı tarafa bildirimde bulunmak suretiyle
Sözleşme’yi her zaman feshedebileceği hükme bağlanmıştır. Maddede ayrıca, 140
fesih bildiriminin fesih tarihinden en az iki yıl önce iadeli taahhütlü posta ile karşı
tarafa gönderileceği ve grup muafiyetine uygun olarak Sözleşme’nin
yenilenmemesinin ayrıntılı, nesnel ve açık bir şekilde gerekçelendirileceği ifade
edilmiştir. Buna ek olarak, Volvo Otomotiv’in, yetkili servisin grup muafiyeti
uyarınca kısıtlanamayacak bir uygulama içine girmiş olması haricinde bir gerekçe
sunduğu takdirde nesnel ve açık bir gerekçe sunmuş sayılacağı belirtilmiştir. Bu
haliyle Sözleşme hükmü Tebliğ ile uyumludur.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 4. maddesinde hükme bağlanan bir başka genel muafiyet
koşulu ihtilafların çözümü noktasında tarafların mahkemeye başvuru hakkına halel
getirmeksizin, bağımsız bir uzmana ya da hakeme götürme hakkına ilişkindir. 150
Volvo Yetkili Servis ve Yedek Parça Bayilik Sözleşmesi’nin “İhtilafların
Çözümlenmesi” başlıklı 42. maddesinde yer alan hükümlerin söz konusu genel
muafiyet koşulunu sağladığı anlaşılmıştır.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 5. maddesi anlaşmaları grup muafiyeti kapsamı dışına
çıkaran sınırlamaları düzenlemektedir. Söz konusu maddenin birinci fıkrasının (a)
bendine, dağıtıcı veya yetkili servisin kendi satış fiyatını belirleyebilme
serbestisinin kısıtlanması durumunda anlaşmanın grup muafiyetinden
yararlanamayacağı, bununla birlikte taraflardan herhangi birinin baskısı veya
teşviki sonucu asgari veya sabit bir fiyata dönüşmemesi şartıyla, sağlayıcının
azami veya tavsiye edilen satış fiyatı belirlemesinin mümkün olduğu hükmü yer 160
almaktadır.
Bildirim konusu Sözleşme’de Volvo Otomotiv’in, Volvo ürünleri ile ilgili olarak yetkili
servise yeniden satış fiyatı tavsiye edebileceği veya bir azami yeniden satış fiyatı
empoze edebileceği ifade edilmekte, yetkili servisi söz konusu ürünleri tavsiye
edilen bir fiyat üzerinden satmakla yükümlü kılmayacağı ve yetkili servisin yeniden
satış fiyatlarını tamamen kendi takdir hakkına bağlı olarak belirlemekte serbest
olacağı belirtilmektedir.
Tebliğ’in 5. maddesinin (b-1) bendine göre dağıtıcı ya da yetkili servisin
müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla, seçici dağıtım sisteminin
uygulandığı pazarlarda, yeni motorlu taşıtların ve yedek parçaların seçici dağıtım 170
sistemi üyeleri tarafından yetkili olmayan dağıtıcılara satışının kısıtlanmasına izin
verilmektedir. Bu bağlamda Sözleşme’nin 30. maddesinde yetkili servisin, bir
motorlu aracın yeniden satıcı tarafından bakımı ya da onarımı amacıyla yapılan
tedarikler hariç olmak üzere Volvo yedek parçalarını yetkili olmayan bir yeniden
satıcıya tedarik etmesi uygulamasına Tebliğ kapsamında izin verildiği sonucuna
ulaşılmaktadır.
Tebliğ’in 5/I (c) maddesinde, seçici dağıtım sisteminde, sistem üyelerinin kendi
aralarındaki alışverişin engellenmesi anlaşmayı grup muafiyeti kapsamından
çıkarmaktadır. Bildirime konu olan Sözleşme’de söz konusu hükmü ihlal eden
herhangi bir düzenleme bulunmamaktadır. 180
08-50/740-296
5
Tebliğ’in 5. maddesi (d) bendinde ifade edildiği üzere, “seçici dağıtım sisteminin
uygulandığı pazarlarda, perakende seviyesinde faaliyet gösteren seçici dağıtım
sistemi üyelerinin, son kullanıcıya yapacakları yeni otomobillerin ya da hafif ticari
araçların, her tür motorlu taşıt yedek parçasının ya da bakım onarım hizmetinin
aktif ya da pasif satışının kısıtlanması” anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışında
bırakmaktadır.
Sözleşme’nin 30. maddesinde yetkili servisin, herhangi bir Volvo yedek parçasını
her bir durumda önceden Volvo’nun yazılı iznini almaksızın Türkiye dışında
bulunan yeniden satıcılara ya da nihai müşterilere ve Türkiye dışındaki müşterilere
satış amacıyla alım yaptığı anlaşılan yeniden satıcılara satamayacağı ifade 190
edilmekte; yetkili servisin bu durumdaki yeniden satıcılar ile yetkili satıcı olmadığı
halde, yedek parçaları yeniden satış amacıyla almak isteyenler dışında kendisine
müracaat eden müşteriler arasında hiçbir ayrım gözetmeksizin kendilerine Volvo
yedek parçalarını satmakla yükümlü olduğu belirtilmektedir.
Söz konusu satış sınırlamasının yurt dışı pazarlara ilişkin olarak ilgili coğrafi pazar
dışına yönelik olması, Rekabet Kanunu kapsamının Türkiye Cumhuriyeti ile sınırlı
olması ve getirilen satış sınırlamasının Türkiye coğrafi pazarına rekabet açısından
etkisinin ihmal edilebilir olması nedeniyle Tebliğ hükümlerine aykırılık taşımadığı
sonucuna ulaşılmıştır.
2005/4 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi grup muafiyetinin uygulanmayacağı bir takım 200
özel hükümlerle ilgili düzenlemeleri içermektedir. Maddenin 1. fıkrasının (a)
bendinde ifade edilen her türlü doğrudan veya dolaylı rekabet etmeme
yükümlülüğü söz konusu özel hükümlerden ilkini oluşturmaktadır.
Volvo Yetkili Servis ve Yedek Parça Bayilik Sözleşmesi’nin 19. maddesinde Volvo
Otomotiv’in, Volvo yedek parçalarını perakende satış amacı ile yetkili servise
tedarik edeceği, yetkili servisin, tarafların aralarında kararlaştırmış oldukları ve her
bir takvim yılı için saptanmış olan asgari miktarı Volvo Otomotiv’den satın alacağı
belirtilmektedir. Tarafların yıllık asgari alım tutarları üzerinde bir anlaşmaya
varamamaları durumunda yetkili servisin, Volvo Otomotiv’den (ya da Volvo
Otomotiv’in belirlediği kuruluşlardan) bir önceki takvim yılında satın almış olduğu 210
Volvo Kamyonları’nda kullanım amaçlı parçaların toplam değerinin %30’una eşit
miktarda Volvo yedek parçalarını satın alacağı ifade edilmektedir. Anlaşmadaki söz
konusu düzenlemenin, Tebliğ’in 3. maddesi kapsamında bir rekabet etmeme
yükümlülüğü teşkil etmemektedir.
Tebliğ’in 6. maddesinin birinci fıkrasının (b) ve (c) bentlerine göre ise;
(b) dağıtım sistemi üyelerinin rakip sağlayıcıların sunduğu motorlu taşıtları veya
yedek parçaları satmasını veya bu motorlu taşıtlara tamir ve bakım hizmetleri
vermesini engelleyen, doğrudan veya dolaylı her türlü yükümlülük ile
(c) dağıtıcının veya yetkili servisin, anlaşmanın sona ermesinden sonra, motorlu
taşıtları üretmemesi, satın almaması, satmaması, yeniden satmaması veya tamir 220
veya bakım hizmetleri vermemesine neden olan doğrudan veya dolaylı her türlü
yükümlülük,
bir anlaşmanın grup muafiyetinden yararlanmasını engellemektedir. Bildirim
konusu Sözleşme’de söz konusu hükümlere ilişkin herhangi bir düzenleme yer
almamaktadır.
08-50/740-296
6
Yapılan değerlendirmeler sonucunda bildirime konu Sözleşme’nin 2005/4 sayılı
Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabileceği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, 230
1. Volvo Otomotiv Türk Ltd. Şti. ile Ceyhan Otomotiv Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.
arasında imzalanan “Volvo Yetkili Servis ve Yedek Parça Bayilik Sözleşmesi”ne,
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabet kısıtlamaları içermesi
nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Ancak Sözleşme’nin 2005/4 sayılı “Motorlu Taşıtlar Sektöründeki Dikey
Anlaşmalar ve Uyumlu Eylemlere İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” kapsamında grup
muafiyetinden yararlanabileceğine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy