Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-114 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-52/791-320
Karar Tarihi : 11.9.2008
A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE
B.RAPORTÖRLER : Şerife Demet KAYA, Hüseyin ORMAN
C. ŞİKAYET
EDENLER : - HDI Sigorta A.Ş. Kayseri Temsilcisi
Abdülkerim İNCİALAN 20
Kazak Mah., Gavremoğlu Cad., Nur Sok., Bayramoğlu
Sitesi İş Hanı, No: 7/8, K: 3, Melikgazi - Kayseri
- Yıldırım Isı Merkezi San. ve Tic. A.Ş.
Beyazıt Mah., Vatan Cad., No: 17/B, Selçuklu - Konya
- Sait KANTAR
Nalçacı Cad., Acentacılar St., D Blok, No: 18,
Selçuklu – Konya
30
- Polatlı Güven Sigorta Acentesi Yetkilisi
Osman ÇELİKÖRS
Cumhuriyet Mah., Ankara Cad., Kazım Kavukçuoğlu
İş Hanı, No: 56, Polatlı - Ankara
- Cemal TÜZER
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : - Tekhnelogos Yazılım Müh. Müş. ve Bilişim Hizm.
San ve Tic. Ltd. Şti. 40
Nuhkuyu Cad., Neşe Apt., No: 94, D: 4,
Altunizade, Üsküdar - İstanbul
E. DOSYA KONUSU : Tekhnelogos Yazılım Müh. Müş. ve Bilişim Hizm. San. ve
Tic. Ltd. Şti.’nin, doğal gaz tesisat firmalarına sunduğu yazılım programı
ZetaCad’in proje tesliminde kullanılan dijital gönderim/onay sistemi
uygulamasında, dijital sigorta poliçesi düzenlenmesini zorunlu tuttuğu iddiası.
08-52/791-320
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyetçilerin dilekçelerinde özetle, Tekhnelogos Yazılım 50
Müh. Müş. ve Bilişim Hizm. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin, doğal gaz tesisat firmalarına
sunduğu yazılım programı ZetaCad’in proje tesliminde kullanılan dijital
gönderim/online onay sistemi uygulamasında, dijital sigorta poliçesi düzenlenmesini
zorunlu tuttuğu bu uygulamayı kendi şirketi olan Üç Elma Sigorta Aracılık Hizmetleri
Ltd. Şti. vasıtasıyla yürüttüğü ve bu uygulamanın sonucunda bu sisteme dahil
olmayan sigorta acentelerinin rekabet açısından zarara uğradığı, doğal gaz tesisat
firmalarının seçeneklerinin kısıtlandığı iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.2.2008 tarih, 1076 sayı; 25.3.2008
tarih, 1844 sayı; 12.5.2008 tarih, 2928 sayı ve 15.5.2008 tarih, 3040 sayı ile giren 60
başvurular üzerine hazırlanan 19.6.2008 tarih, 2008-2-114/İİ-08-ŞDK sayılı İlk
İnceleme Raporu, Rekabet Kurulu’nun 27.6.2008 tarih, 08-41 sayılı toplantısında
görüşülmüş ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Ayrıca, bu süreçte
Polatlı Güven Sigorta Acenteliği tarafından yapılan şikâyet 4. Daire Başkanlığı
bünyesinde incelenmiş ve konuya ilişkin İlk İnceleme Raporu hazırlanmıştır. Söz
konusu raporun 14.8.2008 tarih, 08-50 sayılı Kurul toplantısında görüşülmesi üzerine
dosya konusunun 27.6.2008 tarih, 08-41/560-M sayılı önaraştırma dosyası ile
birleştirilmesine ve işlemlerin birlikte yürütülmesine karar verilmiştir. Anılan süreç 70
dahilinde konuya ilişkin başka bir şikayet dilekçesi, 4.8.2008 tarih ve 4993 sayı ile
Kurum kayıtlarına girmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 22.8.2008 tarih, 2008-2-114/ÖA-08-ŞDK sayılı Önaraştırma Raporu
27.8.2008 tarih, REK.0.06.00.00-110/271 sayılı Başkanlık önergesi ile 08-52 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Tekhnelogos Yazılım Müh. Müş. ve
Bilişim Hizm. San. ve Tic. Ltd. Şti.’nin şikâyetlere konu uygulamasına yönelik
soruşturma açılmasına gerek olmadığı; bununla birlikte dijital proje onay sisteminde
dijital sigorta poliçesi kesilmesinin zorunlu tutulması uygulamasına son vermesi, aksi 80
takdirde hakkında 4054 sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı hususunda ilgili
teşebbüse anılan Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yazı gönderilmesi
gerektiği ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar
I.1.1. Tekhnelogos Yazılım Müh. Müş. ve Bilişim Hizm. San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Tekhnelogos)
Tekhnelogos 1999 yılında kurulan ve Türkiye'de faaliyet gösteren bir yazılım
şirketidir. Şirketin faaliyet alanı; yazılım endüstrisine, görsel araçların geliştirilmesinde 90
tekrar-kullanılabilir bileşenler sağlamak ve büyük organizasyonlar için otomasyon
uygulamaları geliştirmektir. Şirketin söz konusu ürünleri; şikâyetlerde de adı geçen
“ZetaCad” adıyla doğal gaz proje tasarım programı, “PowerCad” adıyla CAD
geliştirme bileşeni, “RadiOs Intellicast” adıyla radyo otomasyon sistemi, “RoboNews”
adıyla internet haber robotu ve “PowerDraw” adıyla 2B vektörel çizim programıdır.
Söz konusu programların yanı sıra, Tekhnelogos yine şikâyet kapsamında incelenen
08-52/791-320
3
dijital proje onaylama sistemi (DİPOS) adı altında dijital ortamda proje ve poliçe
gönderimini olanaklı kılan bir sistem oluşturarak bu sistemin doğal gaz dağıtım ve
tesisat firmalarına pazarlamasını yapmaktadır.
Tekhnelogos’un mevcut hissedarları Ahmet Selami Çalışkan (%50) ve Muhammet Ali 100
Çalışkan’dır (%50).
I.1.2. Üç Elma Sigorta Aracılık Hizmetleri Ltd. Şti. (Üç Elma Sigorta)
Üç Elma Sigorta, sigortacılık konusunda ilgili mevzuat çerçevesinde sigorta aracılık
hizmetlerinde bulunmak ve bu kapsamda sigorta şirketlerinin acenteliklerini yapmak
amacıyla Tekhnelogos ortaklarından Ahmet Selami Çalışkan ile Muhammed Ali
Çalışkan tarafından İstanbul’da 19.6.2006 tarihinde kurulmuştur. Dosya kapsamında
yapılan incelemelerde dijital proje onay sistemi (DİPOS) kapsamına poliçenin de
dahil olması için sigortacılık mevzuatı gereğince bir sigorta acentesinin varlığının
gerekli olduğu bilgisi doğrultusunda Tehnologos’un Üç Elma Sigorta’yı kurduğu
bilgisine erişilmiştir. Halihazırda Üç Elma Sigorta; Işık Sigorta A.Ş., Fiba Sigorta A.Ş. 110
ve Ankara Anonim Türk Sigorta Şirketi’nin acenteliğini yapmakta olup, tesisat
firmalarının bu şirketlerin sigorta poliçelerini DİPOS sisteminde kendisi üzerinden
kesmesine imkan tanımaktadır.
Üç Elma Sigorta, mevcut hissedarları olan Ahmet Selami Çalışkan (%50) ve
Muhammet Ali Çalışkan (%50) tarafından kontrol edilmektedir. Sonuç olarak,
Tekhnelogos’un hissedarları ile Üç Elma Sigorta’nın hissedarlarının aynı kişiler
olduğu ve Teknelogos’un şikayete konu DİPOS’da zorunlu poliçe kesilmesi
uygulamasının tek bir teşebbüs eylemi olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
I.2. İlgili Pazar
1.2.1. Sektörün İşleyişi 120
Doğal gaz tesisat firmaları, doğal gaz dağıtım firmalarının, doğal gaz hattını bina
yakınına kadar getirmesinin ardından bina (ev/işyeri) içlerindeki doğal gaz tesisatını
yapmaktadırlar. Doğal gaz dağıtım firmaları, EPDK tarafından düzenlenen ihaleler
sonucunda belirli bir süre için yine aynı Kurum’dan lisans alarak faaliyetlerini
yürütmektedir. Doğal gaz tesisat firmaları ise, dağıtım firmaları tarafından kendilerine
verilen yetki belgeleri (sertifika) çerçevesince faaliyetlerini sürdürmektedir. Tesisat
firmaları söz konusu faaliyetlerini gerçekleştirirken doğal gaz tesisatına ilişkin proje
çizimi yapmakta, bu projeleri dağıtım firmalarına sunmakta, dağıtım firmaları da söz
konusu projeleri EPDK tarafından belirlenen standartlara ve kurallara göre
onaylamaktadır. 130
Söz konusu projeler, tesisat firmaları tarafından elle ya da “Cad” tabanlı bilgisayar
programları aracılığıyla çizilmektedir. Bu kapsamda, şikâyetlerde adı geçen ZetaCad
programı, tesisat projelerinin doğal gaz dağıtım firmalarınca belirlenen kurallar
çerçevesinde tasarımının, hesaplamalarının ve kontrolünün bilgisayar ortamında
yapılmasına olanak tanıyan bir program olarak doğal gaz tesisat firmalarınca
kullanılmaktadır. Söz konusu doğal gaz projeleri ZetaCad programı dışında,
bilgisayar ortamında Autocad ya da bu alanda Tekhnelogos’un rakibi olan Prizma
Mekanik Montaj Müh. İnş. San. Tic. A.Ş. (Prizma) tarafından yazılımı yapılan
GaslineCad veya Gazbil İletişim Teknolojileri Ltd. Şti. (Gazbil)’in ürettiği EsCad gibi
programlarla çizilebilmektedir. Ancak, ZetaCad ve GazlineCad gibi programlar, 140
dağıtım firmalarının şartnamelerinde yazan koşullara göre projeleri çizim esnasında
kontrol edebilmek gibi ek özellikleri sayesinde AutoCad gibi Cad tabanlı normal çizim
08-52/791-320
4
programlarından farklılaşmakta ve doğrudan doğal gaz tesisat çizimine yönelik
program özelliği taşımaktadır.
Tesisat firmaları doğal gaz projelerini çizdikten sonra bu projeleri yukarıda da
belirtildiği gibi dağıtım firmalarına iletmektedir. Bu konuda kağıt baskı veya online
gönderim/onay sistemi (projenin online-internet üzerinden gönderilmesi sistemi)
kullanılmaktadır. Yapılan incelemelerde, dağıtım firmalarının online ya da elden
teslim konusunda tesisat firmalarına bir zorunluluk getirmediği görülmüştür. Dijital
gönderim/onay sisteminin kullanılması için dağıtım firması ile yazılım firması arasında 150
bu sisteme yönelik sözleşme imzalanmış olması ve yazılım firmasının dağıtım
firmasında sistemi kurmuş olması gerekmektedir. Tesisat firmaları, ilgili yazılım
programını aldıktan sonra proje gönderimi başına yazılım firmasına bir bedel
ödemektedir. Tekhnelogos firması tarafından bu kapsamda geliştirilen DİPOS (dijital
proje gönderim sistemi)’da ZetaCad ile çizilen projelerin gönderim ücreti, projenin
boyutuna göre 6-15 YTL arasında değişmektedir. Tesisat firmalarının ZetaCad ya da
GazlineCad programının dahil olduğu web modülü aracılığıyla dijital onay sistemi
kapsamında e-imza ile imzalayarak internet yoluyla proje gönderebilmelerinin yanı
sıra, projeler bu programlarla çizilip kağıt baskı olarak da ıslak imzalı bir şekilde
dağıtım firmalarına iletilebilmektedir. 160
Sonuç olarak, elle çizilen projelerin elden teslimi söz konusu iken, bilgisayar
ortamında çizilen projelerin elden veya online teslimi mümkün olabilmekte, ancak,
dijital/online teslim sürecinde dağıtım firmalarının anlaşma yaptığı yazılım firmasının
programı üzerinden çizimi gerçekleştirmeleri ve onların dijital gönderim sistemini
kullanmaları gerekmektedir.
Tesisat firmaları, ayrıca, söz konusu projelerini dağıtım firmalarına onaylatırken bazı
ek evraklar hazırlamaktadır. Bunların arasında müşteri ile yapılmış sözleşme ve
doğal gaz iç tesisat sigorta poliçesi de bulunmaktadır. Tesisat firmaları, tesisat
aşamasında oluşabilecek zararlara karşı işlemlerini sigortalatmak ve buna ilişkin
poliçe kestirmek zorundadır. Bu zorunluluk ve sigortaya yönelik diğer koşullar, 170
EPDK’nın 21 Şubat 2006 tarihli ve 26087 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan, 9
Şubat 2006 tarih ve 652 sayılı doğal gaz iç tesisat onayı ve işletmeye alınması
konusunda sertifika sahibi ile dağıtım şirketlerinin takip edeceği usul ve esaslara
ilişkin aldığı kararın ilgili maddelerinde düzenlenmiştir. Doğal gaz sigorta poliçeleri
sigorta şirketleri ve acenteleri tarafından elle kesilebilmekte ve tesisat firmaları bu
poliçeleri dağıtım firmalarına elden teslim edebilmektedir. Söz konusu süreç yine
EPDK tarafından çıkartılan ve 24925 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Doğal Gaz
Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinde Değişiklik Yapılmasına İlişkin
Yönetmelik kapsamında, “…İç tesisat ve/veya dönüşüm projesinin dağıtım şirketince
onaylanmasından sonra iç tesisatı yapacak olan firma sözleşme kapsamındaki tüm 180
yükümlülüklerini sigortalatır ve bununla ilgili belgeler dağıtım şirketine teslim
edilmeden iç tesisatın yapımına başlanmaz.“ şeklinde belirlenmiştir. Söz konusu
Yönetmelik maddesinden poliçelerin proje onaylandıktan sonra kestirilmesi gerektiği
anlaşılmaktadır. Uygulamada ise elden teslimlerde poliçelerin müşteri sözleşmeleri
ve projelerle birlikte verildiği bilgisine erişilmiştir. Tekhnelogos’un geliştirdiği
DİPOS’da ise poliçeler, Üç Elma Sigorta aracılığıyla sisteme bütünleşen sigorta
şirketleri adına dijital ortamda kestirilip dağıtım firmalarına projelerle birlikte online
olarak gönderilebilmektedir. Dijital poliçelerin fiyatı sigorta şirketine göre değişmekle
birlikte 6 YTL civarındadır. Elden kesilen poliçelerin priminin ise yaklaşık 4-10 YTL
arasında değiştiği bilinmektedir. Önaraştırma sürecinde elde edilen bilgilerde ve 190
yapılan görüşmelerde, sigorta poliçelerinin dijital olması konusunda dağıtım
firmalarının ya da EPDK’nın bir takdirinin/zorunluluğunun bulunmadığı anlaşılmıştır.
08-52/791-320
5
I.2.2. İlgili Ürün Pazarı
Dosya kapsamında ilgili ürün pazarlarına ilişkin değerlendirme, doğal gaz ve sigorta
piyasasına ilişkin olmak üzere iki başlık altında yapılacaktır.
İlgili ürün pazarının öncelikle, tesisat firmalarının doğal gaz çizimi ve gönderimine
ilişkin faaliyetine yönelik belirlenmesi gerekmektedir.
Sektörün işleyişine yönelik bilgilerde yer verildiği gibi, tesisat firmaları önce projeleri
elle ya da bilgisayar ortamında çizmektedir. Daha sonra ise, çizimin bilgisayar 200
ortamında yapılmış olması durumunda, tesisatçılar projenin ya çıktısını alarak
dağıtım firmalarına elden teslim etmekte ya da dağıtım firmasına online
gönderebilmektedir1. Bu iki aşama göz önüne alındığında, her aşamada ayrı ürün ve
hizmetlerin sunulduğu görülmektedir. Projenin çizilmesi aşamasında tesisatçı firmalar
bilgisayar ortamında AutoCad, GazlineCad ve ZetaCad gibi programları
kullanabilmektedir. Her ne kadar şikâyetlerde ilk bakışta Teknologos’un rekabet
aleyhine olduğu iddia edilen uygulamalarının ZetaCad programından kaynaklandığı
gibi bir görüntü oluşsa da şikayet edilen hususun bu programın kullanılmasından
kaynaklanmadığı, bu programı da kapsayacak şekilde geliştirilen ve çizimlerin online
olarak gönderilmesine olanak tanıyan DİPOS’dan kaynaklandığı görülmektedir. Bu 210
bakımdan, dosya kapsamında doğrudan doğal gaz yazılım programlarına ilişkin bir
pazar tanımı yapılmasına gerek görülmemiş, ilgili ürün pazarının inceleme konusu
faaliyetlerin ikinci aşamasına, bir başka deyişle, proje gönderimine yönelik tespit
edilmesi gereği duyulmuştur.
Proje teslimlerinde halihazırda online gönderimin yanı sıra elden teslim imkanının
varlığı da bilinmekle birlikte, bu iki yöntemin birbirine ne kadar ikame olduğunun da
belirlenmesi gerekmektedir. Bu konuda, dağıtım firmalarından alınan bilgilere göre
hazırlanmış, 2006 ve 2008 Temmuz ayına kadar olan dönemde elden ve online proje
teslimlerinin sayısını ve oranını gösterir tablodaki veriler değerlendirilecektir.
Tablo 1: Elden ve Online Proje Teslimlerinin Sayı ve Oranını Gösterir Tablo 220
2006 2007 2008
Sayı Oran(%) Sayı Oran(%) Sayı Oran
Elden Teslim 355502 66 265200 59 102500 36
Online Teslim 181063 34 185499 41 180179 64
(DİPOS teslim)* (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Toplam** 536535 100 450699 100 282679 100
* DİPOS’daki teslim oranları, toplam proje teslimine göre hesaplanmıştır.
** Toplam proje sayısı, elden ve online teslimi kapsamakta, DİPOS’daki teslimler online teslimin içinde
sayılmaktadır.
Yukarıdaki tabloya göre, elden teslim edilen proje sayıları gittikçe düşen bir eğilim
izlemekteyken, online teslim edilen projeler özellikle 2008 yılının ilk yedi ayında elden
teslim edilen projelerin yaklaşık olarak iki katına ulaşmıştır. Bunun yanı sıra, ZetaCad
programının kullanıldığı DİPOS aracılığıyla gönderilen projelerin sayısının 2008
yılında toplam projeler temel alındığında elden teslim edilen projeleri geride bıraktığı
da görülmektedir.
Bu noktada, halihazırda aktif bir şekilde abonelik yapan dağıtım firmalarının 230
birçoğunun, projelerin çok kısa bir zaman içerisinde onaylanabilmesi, kullanılan
1 Tesisat firması, dağıtım firması ve tesisat firmasının kullandığı programın yazılımını yapan firma
arasında, projelerin online gönderilmesine olanak tanıyan bir sistemin kurulmuş olması gerekmektedir.
08-52/791-320
6
programların özelliğinden dolayı hata yapma ve projelerin geri çevrilme olasılığının
oldukça azalması gibi avantajlardan dolayı kendilerinin bu yönde bir zorunluluk
getirmese bile online proje teslimini tercih ettikleri; faaliyete başlayacak dağıtım
firmalarının da beyanlarında elden teslimin yanı sıra online teslimlerin de kabul
edileceği ifadelerinin yer aldığı belirtilmelidir. Dağıtım firmalarından gelen bilgilerde,
sadece yaklaşık 8 dağıtım firmasının online sisteme dahil olmadığı ve sadece elden
teslimi kabul ettikleri görülmektedir. Tesisat firmaları ile yapılan görüşmelerde ise,
online sistemin kendilerine maliyet konusunda avantajlar getirdiği, projelerin
onaylanmasının elden teslimlere göre oldukça kısa zamanda yapıldığı gibi hususlara 240
değinmişlerdir.
Tüm bu tespitlerin yanı sıra, elden teslim ve online proje gönderimi arasındaki bir
diğer farkı şu şekilde açıklamak mümkündür: Elden teslimi tek başına bir ürün ya da
hizmet olarak nitelendirmek mümkün değil iken, proje gönderimi, online sistemin
başlaması ile birlikte bir hizmet niteliğine dönüşmüş ve yazılım firmalarının uyguladığı
bir bedel karşılığında tesisat firmalarınca uygulanmaya başlamıştır.
Tüm bu tespitler ışığında, pazarda her ne kadar elden teslimin de mümkün olduğu
göz önüne alınsa da ilgili ürün pazarı “doğal gaz tesisat projelerinin online gönderimi
pazarı” olarak belirlenmiştir.
Ayrıca, bu noktada pazarın daha geniş olarak elden teslimleri de kapsayacak şekilde 250
belirlendiği durumda bile, Tekhnelogos’un inceleme konusu DİPOS üzerinden verdiği
hizmetin esas dayanak noktasının ZetaCad programı olduğu ve bu programın
halihazırda tesisatçılar tarafından yaygın bir şekilde kullanılması sonucunda söz
konusu dijital sistemin de toplamda yine oldukça yüksek bir paya sahip olduğu göz
önüne alınacağından bu husus, aşağıda yapılacak hâkim duruma ilişkin
değerlendirmeleri değiştirmeyecektir.
Dosya kapsamında ikinci olarak, Tekhnelogos’un uygulamalarının etkilediği iddia
edilen sigortacılık sektörüne ilişkin bir pazar değerlendirmesi yapmak gereklidir.
Ancak, söz konusu sektöre ilişkin net bir pazar tanımının yapılması gerekli
olmamakla birlikte sadece Tekhnelogos’un inceleme konusu uygulamalarının bu 260
sektörde ne derece etki doğurduğunu tespit etmek bakımından bu pazarın sınırlarının
çizilmesi ve değerlendirmenin bu doğrultuda yapılması uygun olacaktır.
Birçok sigorta işlemi için de geçerli olduğu gibi sigorta şirketlerinin/acentelerinin
faaliyetleri sadece doğal gaz tesisatı sigortalandırılması ile sınırlı değildir. Sigorta
şirketleri, 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 5. maddesi gereği, faaliyet göstermek
istedikleri her bir sigortacılık branşı için Hazine Müsteşarlığı’ndan ruhsat almak
zorundadır. Şirketler aldıkları ruhsat çerçevesinde, hayat (bireysel emeklilik gibi) ya
da hayat dışı (kaza, yangın, deprem, inşaat vb.) sigortacılık alanında faaliyet
gösterebilmektedir. Sigorta acenteleri de anılan Kanun’un 20. maddesine dayanılarak
Hazine Müsteşarlığı tarafından çıkartılan Sigorta Acenteliği Yönetmeliği’nde 270
belirlenen şartlar çerçevesinde faaliyetlerini yürütmekte ve sigorta şirketleri ile
aralarında akdettikleri sözleşme çerçevesinde bu sigorta şirketlerinin yapabildiği
sigorta işlemlerini yapabilmektedir. Buna ek olarak, inceleme sürecinde elde edilen
bilgilerde ve yapılan görüşmelerde bazı sigorta acentelerinin ağırlıklı olarak doğal gaz
sigortası yaptığı, bazılarının ise söz konusu sigortanın primlerinin düşük olması gibi
gerekçelerle faaliyetlerini bu yönde yoğunlaştırmadığı da görülmüştür. Bununla
birlikte, her ne kadar Üç Elma Sigorta’nın sigorta şirketleri ile yaptığı sözleşmelerde,
yangın, nakliyat, tarım, kaza alanlarında sigorta yapmakla yetkili olduğu hüküm altına
alınmış olsa da şirket yetkililerinin verdiği bilgiler doğrultusunda söz konusu
08-52/791-320
7
acenteliğin dijital doğal gaz iç tesisat sigorta poliçesi kesmek amacıyla kurulduğu 280
belirtilmiştir.
Sigortacılık sektörüne ilişkin, talep açısından bir değerlendirme yapılacak olursa,
öncelikle tesisat firmalarının doğal gaz tesisatı yaparken, bu aşamada meydana
gelebilecek kazalara ve oluşabilecek zararlara karşı sigorta yaptırmak ve sigorta
acentelerine bu kapsamda iç tesisat sigorta poliçesi kestirerek bunları dağıtım
firmalarına sunmak durumunda olmaları hususunun EPDK tarafından kendilerine bir
zorunluluk olarak getirildiği yinelenmelidir. Bu bakımdan, tesisat firmaları faaliyetlerini
gerçekleştirmek için söz konusu sigorta işlemini başka bir ürün ya da hizmetle ikame
edememektedir. Söz konusu nedenlerle, her ne kadar, doğal gaz tesisatının
sigortalanmasını, zorunlu hayat dışı sigortacılık faaliyetleri arasında saymak 290
mümkünse de, söz konusu sigorta işleminin, sigorta şirketlerinin veya acentelerinin
gerçekleştirdiği diğer sigorta işlemlerinden nitelik yönünden ayrıldığı da açık bir
şekilde görülmektedir.
Tüm bu hususlar göz önüne alındığında, Tehknelogos’un şikâyet konusu
uygulamaları sonucunda hem sigorta acenteleri hem de bu acentelerden hizmet alan
tesisat firmalarının sigorta konusundaki seçeneklerinin ne şekilde etkilendiğini tespit
etmek bakımından pazar en dar anlamda “doğal gaz iç tesisatlarının sigortalanması”
şeklinde sınırlandırılabilecektir. Nitekim, söz konusu sınırlar dahilinde şikayet konusu
uygulamaların etkisinin kısıtlı kaldığı şeklinde yapılabilecek bir tespit, bu uygulamanın
daha geniş bir pazarda da sorun oluşturmayacağı anlamına gelecektir. 300
I.2.3. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya bağlamında incelenen şikâyetlerde, Tekhnelogos’un geliştirmiş olduğu ürün
olan DİPOS’da doğal gaz sigorta poliçelerinin de zorunlu tutulmasından yerel sigorta
acentelerinin mağdur olduğu ve tesisat firmalarının seçeneklerinin kısıtlandığı
belirtilmektedir. Bu bağlamda, ilgili coğrafi pazar belirlenirken ilgili ürün pazarı
kısmında tanımı yapılan “doğal gaz tesisat projelerinin online gönderimi pazarı” ve
sigorta şirketlerinin/acentelerinin doğal gaz iç tesisatlarının sigortalanması faaliyetleri
kıstas alınmıştır.
Tesisat firmalarının, konut veya işyeri için hazırlamış oldukları doğal gaz projelerini
doğal gaz dağıtım firmalarına onaylatması gerekmektedir. Söz konusu onay 310
işleminde uygulanacak prosedürde belirleyici rol doğal gaz dağıtım firmalarına ait
olup, anılan firmalar hangi sistemi kullanıyorsa doğal gaz tesisatçıları da o sistem
dahilinde projelerini dağıtım firmalarına onay amaçlı gönderebilmektedir. Mevcut
sistemde doğal gaz dağıtım firmalarının çoğunluğu hem elden hem de dijital proje
gönderim sistemini kullanmaktadır. Doğal gaz tesisatçıları, yetkilendirilme esaslı
faaliyet göstermesi nedeniyle, yetkili bulundukları bölgedeki dağıtım firmalarının
prosedürüne uymak durumundadır. Bu bakımdan “online doğal gaz tesisat projesi
gönderim pazarı”nda il/bölge bazında bir coğrafi pazar tanımı yapılması mümkünse
de şikâyete konu ürün DİPOS’un Türkiye genelinde yaygın oluşu, söz konusu sistem
dahilinde yerel tesisatçıların projelerini tek bir merkez (DİPOS) üzerinden doğal gaz 320
dağıtım firmalarına gönderebiliyor olması ve bu nedenle DİPOS’un Türkiye geneline
hitap etmesi gerekçeleriyle ilgili coğrafi pazar dosya kapsamında “Türkiye” olarak
tanımlanmıştır.
Sigortacılık sektörüne ilişkin bir değerlendirme yapmak gerekirse, daha önce de
değinildiği gibi, doğal gaz hattının yetkili tesisat firmalarınca konuta veya işyerine
döşenmesi esnasında oluşabilecek kazalara karşı EPDK mevzuatı söz konusu
işlemin sigortalanmasını öngörmektedir. Söz konusu sigorta işleminin, bu konuda
08-52/791-320
8
Hazine Müsteşarlığı’ndan ruhsat almış tüm sigorta şirketlerinin acenteleri tarafından
yapılması mümkündür. Bu kapsamda, sigorta acentelerin çeşitliliği ve sigortacılık
işlemi bünyesinde herhangi bir coğrafi sınırlama söz konusu olmasa da doğal gaz 330
sigorta işlemlerinin meblağlarının (proje başı 4-15 YTL) ve bu doğrultuda da sigorta
komisyon gelirlerinin oldukça düşük olması (0,4-1,5 YTL) nedeniyle doğal gaz sigorta
poliçeleri tesisatçılar tarafından yerel sigorta acentelerine kestirilebilmektedir. Özetle,
bölge dışındaki sigorta acentelerinin bölge içinde bu amaçla faaliyet göstermesi
sigorta komisyon gelirlerinin düşük olması nedeniyle pek yaygın bir uygulama
değildir. Bu kapsamda söz konusu doğal gaz tesisatlarının sigortalanması
bakımından ilgili coğrafi pazarın her bir il/bölge için ayrı belirlenmesi mümkündür.
Ancak, bahse konu DİPOS sistemi, kullanıcılarına bilgisayar ve internet ortamında
tek bir merkezden (Üç Elma Sigorta) doğal gaz sigorta poliçesi kesilmesi imkanını
tanımaktadır. Özetle, söz konusu sistem sayesinde doğal gaz tesisatçıları hangi 340
bölgede olursa olsun dijital sisteme dahil olup İstanbul merkezli Üç Elma Sigorta’dan
poliçe kestirebilmektedir. Şikâyete konu sistem özelinde, Üç Elma Sigorta’nın tüm
Türkiye çapında hizmet vermesi ve bu açıdan yerel sigorta acentelerine de rakip
olması nedenleriyle, “doğal gaz tesisat projelerinin online gönderimi” pazarına ilişkin
olarak belirlenen “Türkiye” coğrafi pazarı doğal gaz iç tesisatlarının sigortalanması
için de geçerli olacaktır.
I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
I.3.1. Şikâyet Konusunun 4054 Sayılı Kanun Çerçevesinde Değerlendirilmesi
Tekhnelogos’un şikâyete konu eylemleri, tesisat firmalarının bu şirketin sistemi
üzerinden online proje gönderebilmelerini sigorta poliçesinin de aynı sistem 350
üzerinden kesilmesi şartına bağlaması uygulamasına dayanmakta ve şikâyetlerde bu
uygulamanın o bölgede faaliyet gösteren sigorta acentelerinin ve bu sistemi kullanan
tesisat firmalarının aleyhine olduğu iddia edilmektedir.
İnceleme sürecinde, söz konusu şirketin bu uygulamayı, sistem üzerinde sigorta
şirketleri ile bağlantı kurabilmesi için yine bu şirketin ortaklarının kurduğu, Üç Elma
Sigorta aracılığıyla gerçekleştirdiği anlaşılmıştır. Üç Elma Sigorta ise, sistem üzerinde
bağlantı kurulan Işık, Fiba ve Ankara Sigortanın doğal gaz iç tesisat sigortalaması
alanında da acenteliğini yapmaktadır. Bu bakımdan, Tekhnelogos’un şikâyete konu
uygulaması 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri çerçevesinde
değerlendirilebilecektir. 360
Dosya kapsamında yapılan incelemelerde, Tekhnelogos ve Üç Elma Sigorta’nın aynı
gerçek kişiler tarafından kontrol edildiği tespit edilmiştir. Bu bakımdan, şikâyete konu
uygulamanın tek bir teşebbüs eylemi olarak nitelendirilmesi gerekmektedir. Bunun
yanı sıra, Üç Elma Sigortası ve acenteliğini yaptığı sigorta şirketleri arasındaki
sözleşmelerde şikayete konu uygulamalar konusunda herhangi bir hükmün olmadığı,
sigorta şirketlerinin sisteme katkısının sadece sistem üzerinde poliçe fiyatlarını
belirlemekten ibaret olduğu görülmüştür. Tekhnelogos ile dağıtım firmaları arasında
yapılan sözleşmelerde ise sistemin işleyişinde sigorta poliçelerinin dijital ortamda
kesileceği de belirtilmiş olmakla birlikte, bu konuda zorunluluğun olması yönünde
ayrıca bir hükmün bulunmadığı görülmektedir. Dağıtım firmaları da bu yönde 370
kendilerinin bir zorunluluk getirmediklerini ve kendilerinin şikayetlerde yer alan
uygulamalar konusunda bir taraf olmaklarını beyan etmişlerdir. Nitekim, firmalar
tarafından gönderilen bilgilerden ve verilerden poliçelerin elden ya da online
tesliminin ikisinin de kabul edildiğini görmek mümkün olmuştur. Bu nedenlerle,
Tekhnelogos’un şikâyete konu uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
kapsamında değerlendirilemeyeceği, bu uygulamaların anılan Kanun’un 6. maddesi
08-52/791-320
9
kapsamında bir kötüye kullanma olup olmadığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu
kapsamda yapılacak ilk tespit ise Tekhnelogos’un yukarıda tanımı yapılan ilgili
pazarda hâkim durumda olup olmadığıdır.
I.3.2. Hakim Durum Değerlendirmesi 380
4054 sayılı Kanun’un tanımlar başlıklı 3. maddesinde hâkim durum; “Belirli bir
piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün, rakipleri ve müşterilerinden bağımsız
hareket ederek fiyat, arz üretim ve dağıtım miktarı gibi ekonomik parametreleri
belirleyebilme gücü” şeklinde tanımlanmaktadır. Bu tanımdan da görüldüğü üzere,
hâkim durumdaki bir teşebbüsün, piyasadan bağımsız hareket ederek etkin rekabeti
önleyici gücü veya yeteneği olduğu varsayılmaktadır. Bir teşebbüsün hâkim durumda
bulunması, o piyasada rekabetin hiç oluşmaması anlamına gelmemekte, belirli bir
düzeyde de olsa rekabetin yaşandığı varsayılmaktadır. Nihayetinde, bir piyasada
tekel konumunda tek bir teşebbüs dahi olsa, bu durum teşebbüsün müşterilerinden
tam bağımsız hareket edebilme yeteneğine sahip olması şeklinde kabul 390
edilmemektedir. Teşebbüsün bağımsız hareket etmesinden kasıt, hâkim
konumundan yararlanarak rekabet koşullarını oluşturan koşulları belirlemese de,
bunlar üzerinde önemli ölçüde etkiye sahip olması anlamına gelmektedir.
Burada belirtilmesi gereken diğer bir husus, hâkim durumun bizatihi kendisinin
Rekabet Hukuku yönünden ihlal olarak kabul edilmediğidir. Ancak bir piyasada hâkim
durumda olan teşebbüse, piyasadaki rekabet koşulları halihazırda bozulmuş
olduğundan, var olan aksaklığın daha da bozulmaması amacıyla özel sorumluluklar
yüklenmektedir.
Hâkim durum hakkındaki genel değerlendirmeden sonra aşağıda Tekhnelogos’un
hâkim durumda olup olmadığının analizine yer verilecektir. Söz konusu analiz, tarafın 400
ilgili ürün pazarındaki pazar payı, piyasanın özellikleri, ilgili pazarda yoğunlaşma
derecesi, rakip ihtimali, müşterilerin pazarlık güçleri, talebin fiyat elastikiyeti gibi
hususlar çerçevesinde yapılacaktır.
I.3.2.1. Pazar Payı
Dosya kapsamında raportörlerce gerek şikâyete konu taraf olan Tekhnelogos’da
yerinde inceleme ve bazı doğal gaz dağıtım firmalarında görüşmeler yapılmıştır.
Ayrıca Türkiye’de faaliyet gösteren doğal gaz dağıtım firmalarının tamamına yakın bir
kısmına bilgi isteme yazıları gönderilmiş ve dağıtım firmalarından gelen bilgiler
çerçevesinde “online doğal gaz tesisat projesi gönderimi pazarı”nda yer alan
aktörlerin pazar payları belirlenmeye çalışılmıştır. Söz konusu değerlendirme için 410
dağıtım firmalarından son üç yıllık doğal gaz tesisatı proje teslimi konusunda bilgiler
talep edilmiştir2. Elde edilen tüm veriler değerlendirildiğinde son üç yıla ilişkin proje
gönderimine oranlar aşağıdaki tabloda ve şekilde gösterildiği şekilde gerçekleşmiştir.
Tablo 2: Yıllara Göre Dijital/Online Proje Gönderim Oranları (Türkiye bazında)
2006 2007 2008
Sayı Oran(%) Sayı Oran(%) Sayı Oran
DİPOS
(Zetacad)
(……) (……) (……) (……) (……) (……)
EsCad (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Gazline (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Toplam 181063 100 185499 100 180179 100
2 Birçok firmadan konuya ilişkin sayısal veriler gelmesine karşın, bazı dağıtım firmaları, henüz faaliyete
başlamadığı için sayısal veri gönderememiştir.
08-52/791-320
10
Şekil 1: Yıllara Göre Dijital/Online Proje Gönderim Sayıları (Türkiye bazında)
(…………..TİCARİ SIR…………) 420
2008 yılına ait veriler ilk yedi ayı içermekte olduğundan, doğal gaz tesisatlarının ve
projelerinin asıl olarak ivme kazandığı dönem olan sonbahara ilişkin veriler şu
aşamada mevcut değildir.
Yukarıda yer verilen tablo incelendiğinde, dijital proje gönderim pazarında
Tekhnelogos’a ait olan DİPOS’un (ZetaCad’in) payının %(…-…) aralığında olduğu
görülmektedir. Tekhnelogos’un kendine en yakın rakibinin pazar payı ise en fazla
%(…) olarak gerçekleşmiştir. 430
Doğal gaz tesisat projelerinin online gönderimi dışında elden tesliminin de mümkün
olduğu daha önce de belirtilmiştir. Bu nedenle her ne kadar, ilgili ürün pazarı online
gönderime ilişkin olarak belirlenmiş ve ayrıca, bu sektörde elden ve online proje
gönderimlerinin oranının zaman içindeki değişimleri İlgili pazar bölümünde
incelenmişse de söz konusu tespitlere bu bölümde de yer verilmiştir.
Tablo 3: Doğal gaz Projeleri Elden Teslim-Dijital Teslim Oranı (Türkiye)
2006 2007 2008
Sayı Oran(%) Sayı Oran(%) Sayı Oran
Elden T. 355502 66 265200 59 102500 36
Dijital T. 181063 34 185499 41 180179 64
Toplam 536535 100 450699 100 282679 100
Yukarıda yer verilen tablo incelendiğinde 2006 yılında elden teslim oranı %66 iken bu
oran 2007 yılında %59’a, 2008 yılının ilk sekiz ayında da %36’ya gerilemiştir. 2006
yılında % 34 olan dijital proje gönderim oranı ise dijital teslim ile ters orantılı olarak
2007 yılında %41’e, 2008 yılının ilk yedi ayında ise %64’e yükselmiştir. Söz konusu 440
tablodaki verilere bakıldığında doğal gaz piyasasında gidişatın online proje
gönderimine doğru olduğu görülmektedir. Söz konusu değerlendirme dağıtım
firmaları bazında değil tüm Türkiye için yapılmıştır. Henüz aktif bir şekilde abone
kaydı yapmayan firmalar tarafından gönderilen bilgilerde ise abone kaydı yapılmaya
başlandığında elden teslimin yanı sıra online proje gönderimlerinin de kabul
edileceği, 2006 ve 2007 yılında sadece elden proje teslim alan dağıtım firmalarının
ise 2008 yılında anılan yazılım firmaları ile anlaşma imzalamalarının ardından online
teslimleri de kabul etmeye başlayacağı beyan edilmektedir.
Elden teslim edilen projele sayıları da verilere eklendiğinde, yazılım firmalarına ait
online gönderim oranlarının tüm proje teslimleri içindeki oranı ortaya çıkmaktadır. 450
08-52/791-320
11
Tablo 4: Dijital/Online Proje Gönderim Oranlarının Tüm Proje Teslime Oranı (Türkiye)
Dijital T./Tüm T. 2006 2007 2008
DİPOS (….) (….) (….)
EsCad (….) (….) (….)
Gazline (….) (….) (….)
Elden T. 66 59 36
Şekil 2: Dijital/Online Proje Gönderim Oranlarının Tüm Proje Teslime Oranları (Türkiye)
(…………..TİCARİ SIR…………)
460
Yukarıda yer verilen veriler incelendiğinde, EsCad ve GazlineCad’in 2006-2007
yıllarında (…………….) paya, 2008 yılında da sırasıyla %(…) ve %(…) oranında bir
paya sahip olduğu görülmektedir. Elden teslim oranı 2006 yılında %66 oranındayken
bu oranın 2007 yılında %69’a, 2008 yılında ise %36’ya gerilediği, 2006 yılında %(…)
olan DİPOS oranının ise elden telim oranının aksine 2007 yılında %(…), 2008 yılının
ilk yedi ayında ise %(…)’ye çıktığı anlaşılmaktadır. Söz konusu gidişat
değerlendirildiğinde, piyasanın elden teslimden online gönderime yöneldiği, online
teslimlerde ise her ne kadar EsCad ve Gazline bu alanda pazar paylarını arttırmış
olsa bile bu artışın DİPOS’un yanında çok küçük oranlarda kaldığı anlaşılmaktadır.
DİPOS’un ise pazar payını son üç yıllık dönemde hızla arttırdığı ve 2008 yılında 470
%(…)’lik bir oranla yüksek bir pazar payına ulaştığı görülmektedir.
Ayrıca, Teknelogos’un gönderdiği bilgilerde, halihazırda aktif olan 48 dağıtım
firmasından (….) ile anlaşmasının olduğu anlaşılmaktadır. GazlineCad’in üreticisi
Prizma’nın ise (…) firma ile anlaşmasının olduğu, bu firmaların (…)’si ise aynı
zamanda Tekhnelogos ile de anlaştığı görülmektedir. EsCad programının üreticisi
Gazbil firması ise İzmir ve Eskişehir olmak üzere sadece iki şehirde münhasır olarak
çalışmaktadır.
I.3.2.2. Piyasanın Özellikleri
DİPOS, ilgili ürün pazarında hem tanınırlık hem de kalite açısından diğer rakiplerine
nazaran daha bilinir bir marka konumunda olup, son üç yıllık dönemde online 480
gönderim ürünleri arasında yüksek pazar payına sahip olmuştur (Tablo 2). Diğer iki
ürün ise piyasaya yeni girmiştir. Ayrıca DİPOS’un diğer online gönderim
seçeneklerine nazaran daha yaygın olmasının nedeni sistemin içerisinde bulunan
ZetaCad’in diğer doğal gaz çizimi programlarından daha önce piyasaya sunulmuş
olması ve halihazırda birçok tesisat firmasının bu programı kullanıyor olmasıdır.
Dolayısıyla, ZetaCad programına sahip olanların DİPOS sistemine geçme
potansiyellerinin mevcut olduğunu söylemek mümkündür.
490
08-52/791-320
12
Tablo 5: Doğal Gaz Tesisat Proje Çizim Programları Oranı (Türkiye)
2006 2007 2008
Sayı Oran(%) Sayı Oran(%) Sayı Oran
AutoCad (……) (……) (……) (……) (……) (……)
ZetaCad (……) (……) (……) (……) (……) (……)
EsCad (……) (……) (……) (……) (……) (……)
GazlineCad (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Toplam 71263 100 108855 100 80766 100
Şekil 3: Doğal Gaz Tesisat Proje Çizim Programları Oranı (Türkiye)
500
(………………TİCARİ SIR……………)
Yukarıda yer verilen tablo ve şekil incelendiğinde, ZetaCad’in üreticisi
Tekhnelogos’un pazar payının son üç yıl içerisinde %(…)’den %(…)’ye yükseldiği
görülmektedir. ZetaCad kullanan tesisatçıların da aynı firmaya ait online proje
gönderim ürünü DİPOS’a geçme olasılığı da yüksektir. Son üç yıllık süre zarfında da 510
DİPOS’un pazar payının yüksek olması, söz konusu ürünün marka bilinirliği ve tercih
edilebilirliğini göstermektedir. Piyasaya Gazbil’in ve Prizma’nın yeni girmiş olması ve
bu yazılım firmalarının ürettiği programların düşük pazar paylarına sahip oldukları
düşünüldüğünde söz konusu firmaların ve ürünlerinin, Tekhnelogos’un gücünü
etkileyebilecek büyüklükte görünmediği kanaatine varılmıştır.
I.3.2.3. Yoğunlaşma Derecesi
Tekhnelogos, piyasanın en büyük aktörü konumunda olup, kendisi dışındaki
teşebbüslerin pazar payları çok düşük düzeyde kalmaktadır. Bu yönden bakıldığında
piyasanın yoğunlaşma oranının oldukça yüksek olduğu anlaşılmaktadır.
I.3.2.4. Pazara Giriş Engelleri 520
İnceleme sürecinde, dağıtım firmaları ile yazılım firmaları arasında yapılan
sözleşmelerde münhasırlığa yönelik bir hükmün yer almadığı tespit edilmiş, bu konu
hem Prizma hem Tekhnelogos hem de görüşme yapılan dağıtım firmaları tarafından
da ifade edilmiştir. Nitekim, Tekhnelogos’un anlaşmasının olduğu (…) dağıtım firması
ile Prizma’nın da anlaşması bulunmaktadır. Bununla birlikte, ZetaCad’in bu konuda
piyasaya sürülen ilk ürün olduğu bilinmektedir. Tesisat firmaları ile yapılan
görüşmelerde yer alan, kendilerinin bu programı ücretli olarak almış olmaları,
çalıştırdıkları personelin bu programın işleyişi hakkında eğitim almış ve bu programa
08-52/791-320
13
alışmış olması, bir başka deyişle anılan firmaların batık maliyete katlanmış olmaları
şeklindeki ifadelerden sektörde ZetaCad’a yönelik ürün bağımlılığının söz konusu 530
olduğu anlaşılmaktadır. Bu bağımlılıktan ötürü DİPOS’un da tesisat firmalarınca tek
seçenek olmasa bile tercih edilmesine neden olmaktadır. Sonuç olarak, EsCad
programının üreticisi Gazbil ve GazlineCad programının üreticisi Prizma gibi piyasaya
yeni girmeye ve faaliyetlerini artırmaya çalışan teşebbüsler olmakla birlikte,
incelemelerde elde edilen belge ve bilgilerden anlaşıldığı üzere, DİPOS’un marka
bilinirliğinin çok yüksek olmasından ve ilgili ürün piyasasının özelliklerinden dolayı
genelde doğal gaz tesisatçıları Tekhnelogos’un ZetaCad ve DİPOS ürünlerini tercih
etmektedir. Şu aşamada ise, piyasada Tekhnelogos dışında başka bir teşebbüs
önemli bir aktör halinde değildir.
I.3.2.5. Talebin Fiyat Elastikiyeti 540
İlgili ürün piyasasında faaliyet gösteren firma sayısının azlığı, dağıtım firmalarının
oldukça yüksek bir kısmının sadece Tekhnelogos ile anlaşmasının olması ve
Tekhnelogos ürünlerinin tanınırlığı ve kaliteli olduğu imajından dolayı doğal gaz
tesisatçıları Tekhnelogos ürünlerini tercih etmektedir. Bu husus da Tekhnelogos
ürünlerine karşı fiyat esnekliğinin diğerlerine nazaran daha zayıf olduğunu
göstermektedir.
I.3.2.6. Müşterilerin Pazarlık Güçleri
Yukarıda yer verilen tablolardan da görüldüğü üzere doğal gaz tesisatçıları genelde
Tekhnelogos ürününü talep etmektedir. Bununla birlikte DİPOS üzerinden online
gönderim ücretlerine ilişkin olarak tesisatçılar Tekhnelogos’la pazarlık 550
yap(a)mamaktadır. Tekhnelogos söz konusu ürünün fiyatını dağıtım firmaları ile
yaptıkları sözleşmelerde belirlemekte, web sitesinde her bölgeye göre ilan etmekte,
tesisatçılar da söz konusu bedel karşılığında sisteme dahil olmaktadır. Daha önce
de belirtildiği gibi, elden proje teslimleri ilgili ürün pazarının dışında sayılabilecektir.
Buna ek olarak, elden proje teslimlerinin gittikçe azalıyor olması ve dağıtım
firmalarının online gönderim konusunda kendi tercihleri doğrultusunda tesisat
firmalarına telkinde bulunmaları nedeniyle tesisat firmalarının sisteme dahil olup bu
şekilde proje göndermeleri ve yazılım firmalarının koşullarına riayet etmeleri
gerekmektedir.
Yukarıdaki yer verilen değerlendirmeler ışığında, Tekhnelogos’un “doğal gaz tesisat 560
projelerinin online gönderimi pazarı”nda hâkim durumda olduğu sonucuna varılmıştır.
I.3.3. Hâkim Durumun Kötüye Kullanımı
Tekhnelogos’un şikâyete konu uygulaması, tesisat firmalarının kendi sistemi
üzerinden online proje gönderebilmelerini sigorta poliçesinin de aynı sistem
üzerinden kesilmesi şartına bağlamasına yöneliktir. Bu nedenle, söz konusu
uygulamanın, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinde yasaklanan haller içerisinde
sayılan ve genel bir ifadeyle “bir ürünün/hizmetin alımının başka ürün/hizmetin alımı
şartına bağlanması” şeklinde gerçekleşen “bağlama” eylemi olup olmadığının tespit
edilmesi gerekmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi çerçevesinde nitelenen bağlama eyleminin 570
gerçekleşebilmesi için “ayrı ürünlerin varlığı”, “ürünlerin bağlanması” ve “hakim
durumun tespiti” gereklidir. Hakim durumda olduğu tespit edilen Tekhnelogos’un
diğer başlıklar açısından değerlendirilmesi aşağıda sunulmuştur.
- Ayrı Ürünlerin Varlığı: Aynı paket içerisinde yer alan ürünlerin tek bir ürün olup
olmadığının değerlendirmesi, ürünlerin tek başlarına satılıp satılmayacağı, ürünlere
08-52/791-320
14
ilişkin talep ve tüketici tercihleri göz önüne alınarak yapılmalıdır. Satılan mallar
arasındaki tamamlayıcılık özelliği, satılan malların birbirleri açısından işlevi, söz
konusu malların daha önceden veya halihazırda piyasada tek tek satılabilir olması,
ne şekilde kullanıldıkları/tüketildikleri, mallardan bir türünün mütemmim cüzü olup
olmadığı vb. konular değerlendirmede ölçüt olarak kullanılabilir. 580
- Ürünlerin Bağlanması: Ürünlerin birbirlerinden ayrı olarak satılabileceklerinin
tespitinden sonra, satıcı teşebbüsün bu ürünlerden birinin talep edilmesi halinde
diğer ürünün de alınmasını zorunlu kılıp kılmadığının belirlenmesi gerekmektedir.
Tekhnelogos yetkilileri inceleme sürecinde, hem sigorta poliçesini hem de proje
gönderimini kapsayan DİPOS ‘un tek bir ürün olduğunu ifade etmişlerdir. Ancak, her
ne kadar, hem bu sistemde hem de elden proje tesliminde, tesisat firmalarının
dağıtım firmalarına projelerini göndermeleri ve sigorta poliçelerini de aynı anda
sunuyor olmaları tek bir işlem gibi gözükse de, işlemlerin niteliği ve özellikle sigorta
poliçelerini sigorta şirketleri/acenteleri gibi son derece farklı firmaların düzenliyor
olması nedeniyle bu iki eylem iki ayrı işlemdir. Nitekim, EPDK tarafından çıkartılan 590
Doğal Gaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliğinde Değişiklik
Yapılmasına İlişkin Yönetmelik’in 37. maddesinde yer alan “…İç tesisat ve/veya
dönüşüm projesinin dağıtım şirketince onaylanmasından sonra iç tesisatı yapacak
olan firma sözleşme kapsamındaki tüm yükümlülüklerini sigortalatır ve bununla ilgili
belgeler dağıtım şirketine teslim edilmeden iç tesisatın yapımına başlanmaz.“
şeklindeki ifadeden proje gönderimi ve tesisatın sigortalanması işleminin farklı
zamanlarda yapılabileceği görülmektedir. Son olarak, Tekhnelogos’un bu yönde bir
zorunluluk getirmeden önce, sigorta poliçesinin sistem üzerinden kesilmesinin
seçenekli olması da bu iki hizmetin ayrıştırılabilir olduğunu destekler niteliktedir. Bu
bakımdan, Tekhnelogos’un inceleme konusu uygulamasında, bir başka deyişle 600
DİPOS’da online proje gönderimi ve doğal gaz tesisat sigortalamasının iki ayrı hizmet
olarak nitelendirilmesi gerekmektedir.
Sonuç olarak, DİPOS’da online proje gönderimi hizmetinin yanı sıra sigorta
poliçesinin de bu sistem üzerinde kesilmesinin zorunlu tutulması bu iki hizmetin
bağlandığı anlamına gelecektir.
Yukarıda yer verilen tespit ve değerlendirmeler sonucunda, Tekhnelogos’un
eyleminin bağlama olarak nitelendirilebileceği görülmektedir.
Bu konuda belirtilmesi gereken diğer bir husus da, söz konusu uygulamanın tesisat
firmalarına (tüketicilere) ve sigorta şirketleri/acenteleri aleyhine rekabete zarar veren
etkisinin de irdelenmesinin gerektiğidir. 610
I.3.3.1. Şikâyet Konusunun Sigortacılık Sektörüne Etkisi Açısından
Değerlendirilmesi
İlgili pazar bölümünde, Tekhnelogos’un şikâyet konusu uygulamasından
etkilenebilecek sigortacılık pazarı en dar şekliyle doğal gaz iç tesisatlarının
sigortalanması olarak sınırlanmıştır. Söz konusu uygulamaların bu pazarda kısıtlı
kalması durumunda daha geniş tanımlanabilecek bir pazarda bu etki daha da
azalacaktır.
Dosya kapsamında incelenen şikayetlerin Konya ve Kayseri ilinden yapılmış olması
nedeniyle öncelikle bu illerdeki şikayetçiler de dahil bazı sigorta acenteleriyle
Rapotörler tarafından görüşme yapılmıştır. Yapılan incelemelerde o illerdeki sigorta 620
acentelerinin söz konusu sigortanın primlerinin düşük olması nedeniyle genellikle bu
alanla uğraşmadığı, bir-iki sigorta acentesinin ağırlıklı olarak bu poliçeleri kestiği
08-52/791-320
15
görülmüştür. Bu konuda, sadece Askan Sigorta yetkilisi (şikayetçi) Sait Kantar, 2007
yılında (……..) YTL kadar olan satışlarının Tekhnelogos’un söz konusu zorunluluğu
Nisan 2008’den sonra getirmesinden sonra neredeyse tamamının bittiğini ifade
etmiştir. Benzer şekilde, Kayseri ilinden yapılan şikâyetin sahibi HDI Sigorta Acentesi
de bu uygulamalardan dolayı zarar gördüğünü belirtmiştir. Bunun yanı sıra, söz
konusu şikayetçi acenteler de dahil olmak üzere diğer acentelerin faaliyet alanının
sadece doğal gaz iç tesisat sigortalandırması ile sınırlı olmadığı da görülmektedir.
Şikâyet konusu uygulamanın tüm sigortacılık sektörüne etkisine bakıldığında ise, 630
yine söz konusu sigortanın primlerinin diğer sigortalara göre oldukça düşük kaldığı,
sigortanın sadece tesisat aşaması ve ondan sonraki 1-2 yıl gibi belirli bir süre için
kesilmesi ve yenilenmesinin gerekmemesi nedeniyle bu alanın toplam ya da hayat-
dışı sigortacılık sektöründeki etkisinin çok daha sınırlı düzeyde kalacağı açıktır.
Nitekim, Tekhnelogos’un, DİPOS’ta dijital sigorta poliçesi kesilmesi konusunda
yaptığı hazırlık aşamasında birçok sigorta şirketine sisteme dahil olmaları yönünde
çağrıda bulunduğu, ancak sadece üç sigorta şirketinin bu çağrıyı olumlu karşıladığı
görülmektedir. Tüm bu nedenlerden ötürü, Tekhnelogos’un söz konusu
uygulamasının her ne kadar, yerel sigorta acentelerini bu konuda gelir kaybına
uğrattığı ve Üç Elma Sigorta ile bu alanda rekabet edemez hale getirmiş olduğu 640
görülse de bu uygulamanın en dar şekliyle doğal gaz iç tesisatlarının sigortalanması
olarak ifade edilebilecek sektörde rekabete zarar veren etkisinin sınırlı olduğu
kanaatine varılmıştır.
I.3.3.2. Şikayet Konusunun Tesisat Firmalarına Etkisi Açısından
Değerlendirilmesi
Tekhnelogos’un şikâyete konu bağlama uygulaması sonucunda online doğal gaz
projesi gönderimine yönelik pazarda DİPOS’u kullanan tesisat firmalarının poliçe
kestirirken hizmet alabilecekleri sigorta şirketini seçme, ücret ve ödeme şartları
konusunda seçeneklerinin kısıtlandığı açık bir şekilde görülmektedir. Bu kapsamda
tesisat firmaları ile yapılan görüşmelerde bazı firmalar, Tekhnelogos’un söz konusu 650
uygulamasından rahatsız olmadıklarını belirtmesine rağmen, şikayetçi firmalar da
dahil olmak üzere bazı tesisat firmaları, bu uygulamadan önce istedikleri sigorta
acentesinden daha avantajlı ödeme koşullarında sigorta yaptırabildiklerini, sigorta
acentelerine karşı pazarlık gücüne sahip olduklarını, bu yönde getirilen
zorunlulukların artmasının kendileri için ileride de sorun yaratabileceğini ifade
etmişlerdir. Söz konusu firmalar tarafından ayrıca, diğer yazılım firmalarının ürünleri
piyasaya sunulmadan önce ZetaCad’in kullanılıyor olması nedeniyle bu programı
aldıkları, bu konuda çalışanlarına eğitim vermiş olmaları, bir başka ifadeyle bu
konuda bir maliyete katlanmış olmaları nedeniyle rakip firmaların dağıtım firmasıyla
anlaşması olsa bile bu firmaların programlarına geçmelerinin zor olduğu, bu 660
bakımdan Tekhnelogos’un uygulamasına uymak durumunda kaldıkları da
belirtilmiştir.
Yukarıda yer verilen bilgiler ve tesisat firmalarının konuya ilişkin beyanları da dikkate
alınarak, bu uygulama tüm Türkiye’de faaliyet gösteren tesisat firmaları açısından
değerlendirildiğinde aşağıda yer verilen pazarın yapısına yönelik bazı hususların da
gözetilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
Bu bağlamda, diğer bölümlerde de açıklandığı üzere, proje çizimine ve onayına
yönelik pazarın gidişatının online proje gönderimine doğru olduğu; dağıtım
firmalarının tesisat firmalarına hem kendileri hem de tesisat firmaları açısından
maliyet ve zaman avantajı yaratması gibi nedenlerle online sistemin kullanılması 670
yönünde telkinlerde bulunduğu; ilgili ürün pazarının bu gerekçeler de dikkate alınarak
08-52/791-320
16
sadece bilgisayar programları ile çizilen dijital projelerin online gönderimine yönelik
tanımlandığı ve bu pazarda Tekhnelogos’un hâkim durumda bulunduğu şeklinde
tespitler yapılmıştır.
Diğer yandan, tesisat firmalarını şikâyete konu uygulamadan uğradığı zarar
değerlendirilirken, pazarda halihazırda kısıtlı ve azalma eğilimde olsa da elden proje
teslimlerinin bir seçenek olarak varlığını sürdürdüğü; bazı doğal gaz dağıtım
bölgelerinde poliçelerin de sistem üzerinden kesilmesine yönelik bir zorunluluk hatta
bir seçenek olarak getirmeyen rakip firmaların varlığı; bu rakiplerin ve
Tekhnelogos’un dağıtım firmaları ile yaptıkları anlaşmalarda münhasırlık yönünde bir 680
hüküm getirmediği; Türkiye’de henüz online sistemi kullanmayan ve/veya aktif abone
kaydı yapmayan az sayıda da olsa dağıtım firmasının olduğu; bir başka deyişle
pazarda bu konuda farklı uygulamaları olan yazılım firmalarının rekabet etme
potansiyelinin olduğu ve bu yerlerdeki tesisat firmalarının söz konusu yazılım
programını alıp online sisteme dahil olurken bu uygulamayı kendi ticari çıkarları
doğrultusunda gözeteceği gibi bu etkiyi azaltan unsurlar da dikkate alınmıştır.
I.3.3.3. Genel Değerlendirme
Dosya kapsamında yapılan incelemeler ve değerlendirmeler göz önüne alındığında,
Tekhnelogos’un belirlenen ilgili pazarda hâkim durumda olduğu ve şikayete konu
uygulaması neticesinde online gönderim pazarındaki hâkim durumunu doğal gaz iç 690
tesisatlarının sigortalanmasına yönelik sigortacılık sektöründeki rekabeti (özellikle
yerel sigorta acentelerinin zararına olacak şekilde) olumsuz etkilediği ve tesisat
firmalarının fiyat ve istedikleri sigorta şirketinden hizmet alma gibi seçeneklerini
kısıtladığı görülmektedir. Bu bakımdan, inceleme konusu uygulama 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesi kapsamında değerlendirilen hâkim durumun kötüye
kullanılması bağlamında yasaklanan bağlama uygulaması olarak nitelendirilebileceği
sonucuna varılmıştır.
Bununla birlikte, yapılan incelemelerde;
Tekhnelogos’un sigortacılık pazarındaki rekabet aleyhine amaç güttüğüne dair bir
bilgi ve belgeye rastlanmadığı, 700
Söz konusu uygulamanın ve pazarın yeni gelişiyor olması,
Bu uygulamanın yeni başlamış olması, her ne kadar pazarın son üç yıldaki
yapısına bakılarak hâkim durum tespiti yapılsa dahi pazarda dağıtım firmaları ile
yazılım firmaları arasında imzalanan konuya ilişkin sözleşmelerde münhasırlık gibi
koşulların yer almaması,
Kısıtlı bir seçenek haline gelmiş olmasına rağmen tesisat firmalarının elden proje
teslimlerini ve bu şekilde DİPOS’daki zorunluluğu bertaraf etme imkanının mevcut
şartlarda bulunuyor olması,
Doğal gaz iç tesisat sigortalandırması işleminin niteliği ve maddi büyüklüğü
bakımından toplam sigortacılık sektörünün az bir kısmını kaplaması 710
gibi hususlar ve yukarıda değinilen gerekçelerle inceleme konusu uygulamanın
sigortacılık sektöründeki rekabete zarar veren etkisinin ve tesisat firmalarına verdiği
zararın kısıtlı düzeyde kaldığı anlaşılmaktadır.
Tüm bu tespit ve değerlendirmeler ışığında, Tekhnelogos’a DİPOS içerisindeki dijital
poliçe kesim işleminin zorunlu tutulması uygulamasını kaldırması yönünde 4054
sayılı Kanun’un 9. maddesi üçüncü fıkrası uyarınca yazı yazılması kanaatine
ulaşılmıştır.
08-52/791-320
17
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Tekhnelogos Yazılım Müh. Müş. ve Bilişim Hizm. San. ve Tic. Ltd. Şti. 720
hakkında şikayete konu uygulamalara yönelik olarak 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına,
2. Bununla birlikte aynı Kanun’un 9. maddesinin 3. fıkrası uyarınca,
Tekhnelogos Yazılım Müh. Müş. ve Bilişim Hizm. San. ve Tic. Ltd. Şti.’ne dijital
proje onay sisteminde dijital sigorta poliçesi düzenlenmesinin zorunlu
tutulması uygulamasına son vermesi, 30 gün içinde gerekli değişiklikleri
yaparak Kurum’a tevsik etmesi, aksi takdirde hakkında 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde işlem başlatılacağı hususunda görüş yazısı gönderilmek üzere
Başkanlığa yetki verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 730
Full & Egal Universal Law Academy