Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-139
Karar Sayısı : 08-52/792-321 (Önaraştırma)
Karar Tarihi : 11.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, 10
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail
Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Evrim Özgül KAZAK
C. ŞİKAYET EDEN :Serbest Telekomünikasyon İşletmecileri Derneği
(TELKODER)
GMK Bulvarı Şehit Daniş Tunalıgil Sok. No: 2/34
06570 Maltepe/Ankara
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA 20
YAPILAN :- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara
E. DOSYA KONUSU :Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin nihai kullanıcıya
yönelik perakende tarifelerini, uzak mesafe telefon hizmeti
işletmecilerine yönelik toptan tarifelerinin altında belirlemek suretiyle
hakim durumunu kötüye kullandığı iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde özetle;
- TELKODER üyesi firmaların, Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin (Türk
Telekom) tekel hakkının sona erdiği tarihten bu yana, illerarası ve
uluslararası ses iletimini ihtiva eden telefon hizmetlerini yürüten 30
işletmeciler olduğu,
- TELKODER üyesi işletmecilerin, her türlü teknoloji kullanılarak illerarası
ve/veya uluslararası telefon hizmeti sunulması olarak tanımlanan “Uzak
Mesafe Telefon Hizmeti (UMTH) İşletmecileri” olarak adlandırıldığı,
- UMTH işletmecilerinin, UMTH sunabilmeleri için Türk Telekom’dan
satın aldıkları hizmetlere karşılık,
a) Çağrı başlatma arabağlantı noktası aylık port kirası,
b)Çağrı başlatma arabağlantı ücreti,
c) Uzak mesafe kiralanan kiralık devre veya omurga ücreti,
d) Çağrı sonlandırma arabağlantı ücreti, 40
e) Çağrı sonlandırma arabağlantı noktası aylık port kirası
maliyetlerine katlanmak zorunda kaldıkları,
- Bir UMTH işletmecisi için söz konusu hizmetlerin maliyetinin (Çağrı
başlatma arabağlantı noktası port kirası =0.17 Ykr/dk., çağrı başlatma
arabağlantı ücreti= 3.00 Ykr/dk., şehirlerarası kiralık devre maliyeti=
0.66 Ykr, çağrı sonlandırma arabağlantı ücreti= 3.00 Ykr/dk., çağrı
08-52/792-321
2
sonlandırma arabağlantı noktası port kirası= 0.17 Ykr/dk. olmak üzere)
toplam 7.00 Ykr/dk. olduğu, buna karşılık Türk Telekom tarafından
şehirlerarası telefon hizmetinin perakende olarak (Türk Telekom’un
21.07.2007 tarihli şehirlerarası Şirkethatt tarifesi perakende fiyatı) 6,86 50
Ykr/dk. fiyattan sunulduğu,
- Söz konusu durumun toptan fiyatların perakende fiyatların üzerinde
kaldığı bir fiyat sıkıştırmasına işaret ettiği,
- Bu durumda UMTH işletmecilerine, hizmetin ticari açıdan sunulmasını
imkansız kılan eksi %6’lık bir marj bırakıldığı,
- UMTH işletmecilerinin bu dönemin geçici olduğunu düşünerek zararına
da olsa hizmet vermeye devam ettikleri
belirtilerek, konunun incelenmesi talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 04.03.2008 tarih ve 1345 sayı ile 60
giren başvuru üzerine, 4502 sayılı Kanun'la değişik 2813 sayılı Telsiz
Kanunu'nun 7. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca, 27.03.2008 tarih ve 1083
sayılı yazı ile Telekomünikasyon Kurumu’ndan görüş talep edilmiş,
Telekomünikasyon Kurumu görüşü 7.7.2008 tarih ve 4267 sayılı kayıt
numarasıyla Kuruma intikal etmiştir. Anılan başvuru ve Telekomünikasyon
Kurumu görüşü üzerine hazırlanan, 11.07.2008 tarih ve 2008-2-139/İİ-08-HB
sayılı İlk İnceleme Raporu 14.7.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-110/224 sayılı
Başkanlık önergesi ile Rekabet Kurulu’nun 17.7.2008 tarih ve 08-45/639-M
sayılı toplantısında görüşülmüş ve Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan incelemeler 70
sonucunda hazırlanan 22.08.2008 tarih, 2008-2-139/ÖA-08-HB sayılı
Önaraştırma Raporu, 27.08.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-110/269 sayılı
Başkanlık önergesi ile 08-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu ile ilgili olarak
Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME 80
I.1. Uzak Mesafe Telefon Hizmeti (UMTH)
Bilindiği gibi 406 sayılı Telgraf ve Telefon Kanunu’nda yapılan değişiklik ile
Türk Telekom’un, kişisel telekomünikasyon tesisleri ile telekomünikasyon
hizmetlerine ilişkin imtiyaz sözleşmeleri veya telekomünikasyon ruhsatları
veya genel izinlerinde ilgili işletmeci tarafından kurulması öngörülen
telekomünikasyon altyapısı hariç olmak üzere, tüm telekomünikasyon
altyapısının kurulması ve işletilmesi de dahil olacak şekilde, telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden 90
telefon hizmetlerindeki tekeli 31.12.2003 tarihi itibariyle kaldırılmıştır. Türk
Telekom’un tekel hakkının kaldırılmasından sonra, telekomünikasyon
sektöründe daha önce yalnızca Türk Telekom tarafından yürütülen birçok
faaliyet alanı özel teşebbüslerin faaliyetlerine açılmıştır. Başvuru konusunu
oluşturan UMTH, rekabete açılan bu alanlardan birini oluşturmaktadır.
08-52/792-321
3
UMTH, Telekomünikasyon Kurumu (TK) tarafından çıkarılan
Telekomünikasyon Hizmet ve Altyapılarına İlişkin Yetkilendirme
Yönetmeliği’nin “Uzak Mesafe Telefon Hizmeti” başlıklı EK-A9’unda;
“..işletmecilere ait her türlü telekomünikasyon şebekesi ve altyapısı üzerinden
her türlü teknolojiyi kullanarak kullanıcılara illerarası ve/veya uluslararası 100
telefon hizmeti sunulması”
olarak tanımlanmıştır. Yönetmelik’te illerarası telefon hizmeti “Çağrı başlatma
ve sonlandırma noktalarının farklı illerde olduğu veya kullanıcıların sıfır (0)
önsabitini çevirerek eriştikleri telefon hizmeti”, uluslararası telefon hizmeti ise
“Çağrı başlatma noktasının Türkiye’de sonlandırma noktasının Türkiye
dışında olduğu telefon hizmeti ve çağrı başlatma noktasının Türkiye dışında,
sonlandırma noktasının Türkiye’de olduğu telefon hizmeti” olarak
tanımlanmıştır.
Yukarıda yer verilen ifadelerden görüldüğü üzere UMTH, 2004 yılı öncesinde
Türk Telekom tarafından tekel olarak sunulan illerarası ve uluslararası telefon 110
hizmetlerinden oluşmaktadır. Şikayet dilekçesinde belirtildiği üzere UMTH
işletmecileri, söz konusu hizmetleri sunabilmek için;
a) Çağrının başlatılması ve sonlandırılması aşamalarında, abone ile doğrudan
bağlantısı olmayan UMTH işletmecinin Türk Telekom vasıtası ile abone ile
irtibatlandırılması amacıyla, çağrı başlatma ve sonlandırma işlemleri için
arabağlantı ve
b) Türk Telekom şebekesinde başlatılan çağrının sırasıyla, nihai kullanıcıdan
Türk Telekom’un arabağlantı santraline, bu santralden UMTH işletmecisinin
santraline, buradan UMTH işletmecisinin diğer ilde sahip olduğu santrale, bu
santralden söz konusu ildeki Türk Telekom’un arabağlantı santraline ve Türk 120
Telekom tarafından devralınan çağrının, bu santralden kullanıcıya aktarılması
aşamalarında, çağrıyı taşımak için Türk Telekom’dan devre kiralamak
karşılığında :
a) Çağrı başlatma arabağlantı noktası aylık port kirası,
b)Çağrı başlatma arabağlantı ücreti,
c) Uzak mesafe kiralanan kiralık devre veya omurga maliyeti,
d) Çağrı sonlandırma arabağlantı ücreti ve
e) Çağrı sonlandırma arabağlantı noktası aylık port kirası
maliyetleri ile karşılaşmaktadır. Yapılan değerlendirmelerde, şikayet 130
dilekçesinde yer verildiği üzere, söz konusu hizmetlerin tamamının Türk
Telekom’dan temin edildiği varsayılmıştır1.
I.2. Değerlendirme
Yukarıda detaylı olarak açıklandığı üzere UMTH sunulabilmesi, Türk
Telekom’dan çeşitli hizmetlerin sağlanmasına bağlıdır. Türk Telekom’un
kendisinin de, nihai kullanıcılara, illerarası ve/veya uluslararası telefon hizmeti
sunduğu ve talep ettiği arabağlantı ücretleri ile kiralık devre tarifelerinin aynı
1 Çağrının UMTH işletmecisi santralleri arasında taşınması işleminin, kiralık devreler dışında
örneğin uydu aracılığı ile de sağlanması mümkündür.
08-52/792-321
4
zamanda rakibi olan işletmecilerin maliyet unsuru olduğu göz önüne
alındığında, UMTH işletmecilerinin faaliyetlerine devam edebilmelerinin,
maliyetleri üzerine ekledikleri makul kar marjıyla ortaya çıkan son kullanıcı 140
fiyatları ile Türk Telekom’un perakende fiyatlarıyla rekabet edebilmelerine
bağlı olduğu görülmektedir.
Şikayet dilekçesinde yer alan ifadelere göre; UMTH işletmecileri şehirlerarası
bir görüşme için Türk Telekom’dan satın aldıkları hizmetler karşılığında toplam
7.00 Ykr/dk. öderken, söz konusu hizmet Türk Telekom tarafından son
kullanıcıya 6,86 Ykr/dk.’dan sunulmakta, bu durumda UMTH işletmecilerine
hizmetin sunulmasını imkansız kılan -%6’lık bir marj bırakılmaktadır. Bu
anlamda şikayet dilekçesinde, UMTH işletmecilerinin maruz kaldığı toptan
fiyatların, Türk Telekom’un perakende fiyatlarının üzerinde kaldığı ifade
edilerek, Türk Telekom’un fiyat sıkıştırması yoluyla hakim durumunu kötüye 150
kullandığı iddialarına yer verilmektedir.
Komisyon düzenlemelerine göre fiyat sıkıştırması kavramı2;
- Hakim durumda bulunan firmanın, kendisinin de kullandığı hizmetler için
alt pazarda rakiplerine sunduğu ücretler üzerinden rekabetçi pazarlarda
kar sağlayamaması veya,
- Hakim durumdaki firmanın rakiplerine sunduğu erişim fiyatları ile hakim
durumdaki firmanın rekabetçi pazarda kullanıcılara sunduğu fiyatlar
arasındaki marjın, etkin bir rakibin rekabetçi pazarda normal kar sağlaması
için yeterli olmaması hallerinde ortaya çıkan durumu
ifade etmektedir. 160
Bu durumda fiyatı sıkıştırması iddiasının değerlendirilebilmesi bakımından,
Türk Telekom’un uzak mesafe telefon hizmeti için nihai kullanıcılardan talep
ettiği perakende fiyatlar ile UMTH işletmecilerine bu hizmeti sunabilmeleri için
sağladığı hizmetlerin fiyatının karşılaştırılması ve arada kalan marjın rekabetçi
bir pazarda UMTH işletmecilerinin normal kar sağlaması için yeterli olup
olmadığının incelenmesi gerekmektedir. Ancak söz konusu değerlendirmeye
geçilmeden önce, Türk Telekom’un şikayete konu tarifelerinin düzenlemeler
ile ilişkisinin ortaya konulması gerekmektedir.
I.2.1. Türk Telekom Tarafından UMTH İşletmecilerine Toptan Sunulan
Hizmetlere İlişkin Ücretlerin Değerlendirilmesi 170
Daha önce ifade edildiği gibi, UMTH işletmecileri Türk Telekom’dan toptan
olarak sağladığı hizmetlere karşılık, arabağlantı ve kiralık devre ücretleri
ödemektedir. Türk Telekom tarafından sağlanan arabağlantı ve kiralık devre
hizmetlerine ilişkin düzenlemeler aşağıdaki gibidir:
2 Notice on the application of the competition rules to access agreements in the
telecommunications sector, Framework, relevants markets and principles (98/c 265 /02)
08-52/792-321
5
I.2.1.1. Arabağlantı Ücretlerine İlişkin Düzenlemeler
406 sayılı Kanun’un 10. maddesinde;
“Bütün işletmecilerin ve kişisel telekomünikasyon tesislerini kullananların ara
bağlantı talepleri, ilgili mevzuatta belirlenen haller saklı kalmak üzere, ara 180
bağlantı sağlama yükümlülüğü olan işletmeciler tarafından karşılanır. Ara
bağlantı sağlama yükümlülüğü olan işletmeciler, bu maddeye dayanarak
çıkarılacak yönetmelik çerçevesinde Kurum tarafından belirlenir. Ancak, Türk
Telekom her halde ara bağlantı sağlama görev ve yükümlülüğüne tabidir.
Kurum tarafından ara bağlantı sağlama yükümlülüğü getirilen işletmeciler ve
Türk Telekom “ara bağlantı yükümlüsü” olarak anılır.
Ara bağlantı yükümlüleri, ara bağlantıya ilişkin talepleri bu madde hükümleri
çerçevesinde ve eşitlik, ayırım gözetmeme, şeffaflık, açıklık, maliyet ve makul
kâra dayalı olma ilkeleri temelinde ve ara bağlantı yükümlülerinin veya
bunların ortaklarının, iştiraklerinin veya ortaklıklarının, kendi hizmetleri için 190
sağladıkları ile aynı koşul ve kalitede karşılamakla yükümlüdürler. Ara bağlantı
sağlanmasına ilişkin teknik olarak imkân dahilinde olan ve ekonomik olarak
orantısız maliyetler ihtiva etmeyen talepler, makul ve haklı sebepler saklı
kalmak üzere kabul edilir.
….
Ara bağlantı anlaşması ilk talepten itibaren azami üç ay içerisinde
sonuçlandırılamadığı takdirde, Kurum, ara bağlantı talep eden tarafın
başvurusu halinde, kamu menfaati gözetilerek belirleyeceği esaslar
çerçevesinde taraflar arasında uzlaştırma prosedürü işletir ve kamu menfaati
açısından makul ve gerekli gördüğü diğer tedbirleri alabilir….” 200
ifadeleri yer almaktadır. 14.6.2007 tarih ve 26552 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanarak yürürlüğe giren ve kapsamı “İşletmecilerin erişim ve
arabağlantıya ilişkin hak ve yükümlülükleri ile söz konusu yükümlülüklerin
yerine getirilmesinde uygulanacak hükümler” olarak belirlenen Erişim ve
Arabağlantı Yönetmeliği’nin 10 (2) maddesinde “..Kurum, ayrım gözetmeme
yükümlülüğü getirilen işletmecilere referans erişim ve/veya arabağlantı
teklifleri hazırlama yükümlülüğü getirebilir.” ve 10 (4) maddesinde “Kurum, 5.i
maddede belirtilen ilkeleri göz önünde bulundurarak, referans erişim ve/veya
arabağlantı tekliflerinde değişiklik yapılmasına karar verebilir. İşletmeciler,
Kurumun talep ettiği değişiklikleri belirtilen biçimde ve sürede yerine 210
getirmekle yükümlüdür. İşletmeciler, Kurum tarafından onaylanan veya
değiştirilerek onaylanan teklifleri Kurumun onayını müteakip bir hafta içinde
kolay erişilebilir bir şekilde ve asgari olarak internet sitelerinde yayımlamakla
yükümlüdür.” ifadelerine yer verilmiştir.
Benzer şekilde, Yönetmeliğin 16. maddesinin 2. fıkrasında TK’nın ilgili
pazarlarda etkin piyasa gücüne sahip işletmecileri belirleyebileceği ve bu
işletmecilere arabağlantı dahil olmak üzere, Yönetmeliğin 7 ila 15.
maddelerinde belirtilen yükümlülüklerden birini, birkaçını ya da tamamını
getirebileceği düzenlenmektedir. Yönetmeliğin 17. maddesinde işletmecilerin
erişim ve/veya arabağlantı tarifelerini Yönetmelikte yer alan ilkeleri göz önüne 220
almaları koşuluyla kendi aralarında müzakere ederek serbestçe
08-52/792-321
6
belirleyebileceği belirtilmekte ve sözleşme serbestisi esasına yer
verilmektedir. Yönetmeliğin 11. maddesinin 1. fıkrasında işletmecilerin
arabağlantı tarifelerini Yönetmelikte yer verilen esaslar çerçevesinde
serbestçe belirleyebileceği, 2. fıkrasında ise TK’nın ilgili pazarda etkin piyasa
gücüne sahip işletmecilere, tarifelerini maliyet esaslı olarak belirleme
yükümlülüğü getirebileceği belirtilmektedir.
Yönetmeliğin 11. (3) maddesinde; “Kurum, tarifelerin maliyet esaslı
belirlenmediğine karar vermesi halinde tarifeleri maliyet esasına göre belirler.
Kurum, tarifeleri maliyet esasına göre belirleyinceye kadar diğer ülke 230
uygulamalarını ve işletmecilerin maliyet yapılarını uygun olduğu ölçüde
dikkate alarak tarifelere üst sınır koyabilir. Kurumun belirlediği tarifeler
bağlayıcıdır.” ifadelerine yer verildikten sonra, “Uzlaşmazlıkların Çözümü”
başlıklı 18. maddesinde işletmecilerin belirli bir süre içinde uzlaşma
sağlayamamaları halinde, taraflardan herhangi birinin TK’dan uzlaştırma
prosedürünün işletilmesini talep edebileceği hüküm altına alınmaktadır. Yine
aynı maddede, uzlaşma sağlanamaması halinde TK’nın anlaşma için uygun
gördüğü ve işletmeciler için bağlayıcı olan hüküm, koşul ve ücretleri
belirlemeye yetkili olduğu ifade edilmektedir3.
Yukarıda yer verilen konu ile ilgili düzenlemeler çerçevesinde gerçekleşen 240
arabağlantı ücretinin belirlenmesine yönelik uygulamalar, çağrı sonlandırma
ücretinin hangi kriterler ışığında belirlendiğini ortaya koymaktadır. Halihazırda
Türk Telekom’un UMTH işletmecilerine uygulamış olduğu arabağlantı ücreti,
TK tarafından kamuoyuna duyurulan referans arabağlantı ücretini
yansıtmaktadır.
01.03.2007 – 31.3.2008 tarihleri arasında geçerli olan standart referans
arabağlantı ücretleri aşağıdaki gibidir4:
3 Yönetmeliğin Geçici 1. maddesinde “23.5.2003 tarihli ve 25116 sayılı Resmi Gazete’de
yayımlanan Erişim ve Arabağlantı Yönetmeliği’ne dayanılarak yayımlanan tebliğler, alınan
Kurul kararları ile yapılan diğer idari işlemler konuya ilişkin yeni bir işlem yapılana kadar
geçerliliğini muhafaza eder.” hükmüne yer verilmiştir. Dolayısıyla, Yönetmeliğin yayımlandığı
tarih olan 14.6.2007 tarihinden önce yayımlanan tebliğler ve alınan Kurul kararları yeni bir
düzenleme yapılana kadar geçerliliğini korumaktadır.
420.02.2008 tarih ve 2008/DK-07/136 sayılı Telekomünikasyon Kurulu Kararı ile; 1 Nisan
2008 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri
aşağıdaki şekilde belirlenmiştir
GSM Şebekelerinde Çağrı Sonlandırma Ücretleri (Ykr/dk) Türk Telekomünikasyon
A.Ş. Şebekesinde Çağrı
Başlatma ve Çağrı
Sonlandırma Ücretleri
(Ykr/dk)
Alan
İçi Alan Dışı
Turkcell İletişim
Hizmetleri A.Ş.
Vodafone
Telekomünikasyon
A.Ş.
Avea İletişim
Hizmetleri A.Ş.
1,71 2,70 9,10 9,50 11,20
- Ücretler nettir (vergiler hariçtir).
08-52/792-321
7
250
Tablo 1: Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri
GSM Şebekelerinde Çağrı Sonlandırma Ücretleri
(YKr/dk) Şikayetçi Şebekesinde
Çağrı Başlatma ve
Sonlandırma Ücretleri
(YKr/dk)
Uygulanma
Tarihi
Alan İçi Alan Dışı
Turkcell
İletişim
Hizmetleri
A.Ş.
Vodafone Telekom
Avea İletişim
Hizmetleri
A.Ş.
01.01.2007 2,0 3,7 14 15,2 17,5
01.03.2007 1,89 3,0 13,6 14,5 16,7
- Ücretler nettir (vergiler hariçtir).
- Aylık TÜFE oranının yüzde 5'i geçmesi durumunda ücretler Kurum tarafından gözden
geçirilecektir.
Şikayet dilekçesindeki hesaplamalarda da kullanılan söz konusu arabağlantı
ücretinin, Türk Telekom ile çeşitli işletmeciler arasında yürütülen arabağlantı
görüşmeleri sonrasında anlaşma sağlanamaması sonucunda
Telekomünikasyon Kurumu tarafından uzlaştırma prosedürü sonucunda
uygun görülen ücret olarak da uygulandığı anlaşılmaktadır. 260
TK tarafından gönderilen yazıda da bu husus ile ilgili olarak,
“ ..İlgili işletmecilerin, uygun olduğu ölçüde kendi standart hüküm ve şartları
içine dahil edebilecekleri Standart Arabağlantı Referans Ücret Tarifeleri onaya
tabi olmamakla birlikte, işletmeciler arasında arabağlantı ücretlerine ilişkin
olarak ortaya çıkan uzlaşmazlıkların çözümünde referans olarak
uygulanmakta ve Kurumun uzlaştırma kapsamında belirlediği ücretlerin
tespitinde esas alınmaktadır. Dolayısıyla, söz konusu arabağlantı ücretleri
doğrudan işletmecilerce sözleşmelere dercedilmemesi halinde, uzlaştırma
prosedürü neticesinde uygulanır hale gelmekte olup, son tahlilde
uygulamadaki ücretlerin Kurum tarafından belirlenmekte olduğunun kabul 270
edilmesi gerekmektedir..”
ifadelerine yer verildiği görülmektedir. Buraya kadar yer verilen bilgilerden
görüldüğü üzere, Türk Telekom’un, 406 sayılı Kanun’un 10 maddesi
gereğince arabağlantı yükümlüsü olduğu, ilgili işletmeciler ve Türk Telekom ile
arabağlantı yapma talebinde bulunan bir UMTH işletmecisinin arabağlantı
ücretlerini karşılıklı müzakereler sonucunda serbestçe belirleyebileceği ancak
taraflar arasında anlaşma sağlanamadığı durumlarda, TK tarafından
uzlaştırma prosedürü başlatılacağı ve TK’nın tarafları bağlayıcı arabağlantı
ücretlerine karar vereceği ve halihazırdaki arabağlantı ücretlerinin de tüm bu
aşamalar sonucunda, düzenleyici otorite tarafından belirlendiği 280
anlaşılmaktadır.
08-52/792-321
8
I.2.1.2. Kiralık Devre Ücretlerine İlişkin Düzenlemeler
Bilindiği üzere, 406 sayılı Kanun’a göre işletmeciler kural olarak,
telekomünikasyon hizmetlerinin yürütülmesi ve/veya altyapı işletilmesi
karşılığında alacakları ücretleri ilgili mevzuat, tabi oldukları görev veya imtiyaz
sözleşmesi, telekomünikasyon ruhsatı veya genel izin ile TK düzenlemelerine
aykırı olmayacak şekilde serbestçe belirleyebilmektedirler. Bununla birlikte,
406 sayılı Kanun’un 29. maddesinde bir işletmecinin ilgili telekomünikasyon
hizmetlerinde, hukuki veya fiili bir tekel olduğunun veya ilgili hizmet veya 290
coğrafi piyasada hakim konumda bulunduğunun belirlendiği hallerde TK’nın,
hat ve devre kiraları da dahil olmak üzere telekomünikasyon hizmetlerinin
yürütülmesi ve/veya altyapı işletilmesi karşılığında işletmecilerin alacakları
ücretlerin hesaplanma yöntemleri ile üst sınırlarını tayin ve tespit etmeye
yetkili olduğu hükmüne yer verilmiştir5.
Tarifelerin onaylanmasına yönelik detaylı düzenleme ise, TK tarafından Tarife
Yönetmeliği’ne dayanılarak hazırlanan “Sabit Telefon Şebekesine Erişim veya
Sabit Şebeke Üzerinden Arama Hizmetlerine Yönelik İlgili Piyasalarda Etkin
Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilerin Bazı Hizmetlerine İlişkin Tarifelerin Tavan
Fiyat Yöntemi ile Usul ve Esaslara İlişkin Tebliğ” ile yapılmıştır. 300
Daha önce ifade edildiği üzere 31.12.2003 tarihi itibariyle telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden
telefon hizmetlerindeki tekeli kaldırılan Türk Telekom, Telekomünikasyon
Kurulu’nun, 11.05.2004 tarih ve 2004/246 sayılı kararı ile telekomünikasyon
şebekeleri üzerinden sunulan ulusal ve uluslararası ses iletimini ihtiva eden
telefon hizmetleri ile tüm telekomünikasyon altyapısında fiili tekele sahip
işletmeci olarak belirlenmiştir. 17.03.2006 tarihli Resmi Gazete’de yayımlanan
2006/DK-10/142 sayılı Telekomünikasyon Kurulu Kararında ise Türk Telekom,
- Perakende seviyede sabit telefon şebekesine erişim hizmeti
piyasasında (düşük seviyede ve yüksek seviyede erişim kısımlarının 310
tamamında),
- Coğrafi olmayan numaralara yapılan aramalar ile mobile doğru yapılan
aramalar dahil olmak üzere - sabit bir yerde sunulan iliçi, illerarası ve
uluslararası telefon arama hizmetleri piyasalarında,
- Perakende asgari kiralık hat grubuna ilişkin ilgili piyasada; perakende
seviyede sunulan 2 Mbit/sn üzeri kiralık devrelere, uluslararası kiralık
devrelere ve ulusal bazda kapasite sağlayan diğer kiralık devre
hizmetlerine (ATM, F/R, Metro Ethernet, G.SHDSL vb.) ilişkin ilgili 320
piyasa(lar)da; toptan kiralık hat omurga kısmına ilişkin ilgili piyasada;
toptan kiralık hat sonlandırma kısmına ilişkin ilgili piyasada; toptan
5 Söz konusu madde hükmü ve ilgili diğer Kanun hükümlerine dayanılarak TK tarafından
hazırlanan ve 28.08.2001 tarih ve 24507 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan “Tarife
Yönetmeliği” ile, ilgili telekomünikasyon hizmetlerinde, bir işletmecinin hukuki veya fiili bir tekel
olduğunun veya ilgili hizmet veya coğrafi piyasada hakim konumda bulunduğunun veya etkin
piyasa gücüne sahip olduğunun belirlendiği hallerde, işletmecinin kullanıcılara sunduğu
telekomünikasyon hizmetlerinde uygulanacak tarifelerin onaylanması ve denetlenmesine dair
esaslar belirlenmiştir.
08-52/792-321
9
seviyede sunulan uluslararası kiralık devrelere ve ulusal bazda
kapasite sağlayan diğer kiralık devre hizmetlerine ilişkin ilgili
piyasa(lar)da,
- Sabit şebekede toptan çağrı başlatma piyasasında ve sabit şebekede
toptan çağrı taşıma piyasasında,
- Kendi şebekesi üzerinde toptan çağrı sonlandırma piyasasında, 330
- Genişbant ve ses hizmetlerinin sunumu için bakır kablo ağına
paylaşımlı erişimi de içeren toptan ayrıştırılmış erişim piyasasında ve
- Toptan genişbant erişim hizmetlerine ilişkin ilgili piyasada,
etkin piyasa gücüne sahip işletmeci6 olarak belirlenmiştir.
TK tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda da konu ile ilgili olarak,
“..TELKODER tarafından yapılan hesaplamada kullanılan şehirlerarası kiralık
devre ve port kirası maliyetine esas teşkil eden yurtiçi sayısal kiralık devre
tarifeleri ise yapılan maliyet analizine göre, 28.08.2001 tarih ve 324507 sayılı 340
Resmi Gazetede yayımlanarak yürürlüğe giren Tarife Yönetmeliği
çerçevesinde, 2004 yılında Kurum tarafından onaylanmıştır.”
bilgilerine yer verilmiştir.
Yukarıda yer verilen düzenlemeler çerçevesinde, sabit telefon şebekesine
erişim ve sabit şebeke üzerinden arama hizmetlerinde, Telekomünikasyon
Kurulu Kararı ile etkin piyasa gücüne sahip işletmeci olarak belirlenen Türk
Telekom’un, kiralık devrelerde dahil olmak üzere telekomünikasyon
hizmetlerinin yürütülmesi ve/veya altyapı işletilmesi karşılığında talep ettiği
tüm ücretlerin, TK tarafından onaylandığı görülmektedir.
I.2.2. Türk Telekom Tarafından Perakende Sunulan Hizmetlere İlişkin 350
Ücretlerin Değerlendirilmesi
Şikayet dilekçesinde Türk Telekom’un nihai kullanıcılara yönelik uzak mesafe
ses hizmetine yönelik perakende fiyatlarının aynı hizmeti veren UMTH
işletmecilerine uyguladığı toptan fiyatlarından düşük olduğu iddialarına yer
verilmektedir. Bu anlamda Türk Telekom hakkındaki fiyat sıkıştırması iddiaları
bakımından değerlendirilmesi gereken bir diğer konu ise perakende
ücretlerdir. Kiralık devre ücretlerine ilişkin bölümde yer verildiği üzere, “Tarife
Yönetmeliği” ile ilgili telekomünikasyon hizmetlerinde, bir işletmecinin hukuki
veya fiili bir tekel olduğunun veya ilgili hizmet veya coğrafi piyasada hakim
konumda bulunduğunun veya etkin piyasa gücüne sahip olduğunun 360
6Etkin piyasa gücü, TK tarafından hazırlanan ve 7.1.2007 tarih ve 2639 sayılı Resmi
Gazete’de yayımlanan “Etkin Piyasa Gücüne Sahip İşletmecilerin Belirlenmesine İlişkin Usul
ve Esaslar Hakkında Yönetmelik”e göre, “işletmecinin ilgili pazarda tek başına ya da diğer
işletmecilerle birlikte rakiplerinden, kullanıcılarından ve tüketicilerinden fark edilebilir bir
şekilde bağımsız olarak hareket edebilmesine imkan sağlayan, hakim konuma eşdeğer,
ekonomik gücü” ifade etmektedir.
08-52/792-321
10
belirlendiği hallerde, işletmecinin kullanıcılara sunduğu telekomünikasyon
hizmetlerinde uygulanacak tarifelerin onaylanması ve denetlenmesine dair
esaslar belirlenmiştir. TK tarafından Kurumumuza gönderilen yazıda da;
“..Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin perakende tarifeleri, Tarife Yönetmeliği
kapsamında tavan fiyat düzenlemesine tabidir. Tavan fiyat düzenlemesi ile
aşırı fiyat artışlarının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Perakende
seviyedeki fiyat indirimlerine (fiyat sıkıştırması) yönelik olarak ise rekabete
açılan illerarası, uluslar arası ve mobil şebekeye doğru arama hizmetlerini
sunmak üzere pazara yeni giriş yapan bir UMTH işletmecisinin hizmet sunmak
için katlandığı şebeke maliyetleri dahil toptan çağrı maliyetleri göz önünde 370
bulundurularak Türk Telekom’un ilgili arama hizmetleri için teklif ettiği
perakende tarifeler arasında kalan marj üzerinden değerlendirme
yapılmaktadır.”
ifadelerine yer verilmiştir. Görüldüğü üzere, Türk Telekom tarafından nihai
kullanıcılara yönelik olarak uygulanan perakende ücretlerin, ilgili mevzuatın
usul ve prensipleri çerçevesinde TK tarafından onaylanmış ücretler olduğu
anlaşılmaktadır.
I.3. Genel Değerlendirme
Şikayet dilekçesinde, Türk Telekom’un nihai kullanıcılara yönelik perakende
fiyatlarının, aynı hizmetin sunumu için UMTH işletmecilerine uyguladığı toptan 380
fiyatlarının altında kalmasının fiyat sıkıştırması yoluyla hakim durumun kötüye
kullanılması olarak kabul edilmesi gerektiği ifade edilmektedir.
Bilindiği gibi Rekabet Kurulu’nun telekomünikasyon sektöründe yapacağı
incelemelere yönelik alacağı kararlar öncesinde TK’nın görüşünün alınması
zorunludur. TK telekomünikasyon sektöründe rekabetin sağlanması amacı da
dahil olmak üzere bir takım öncül düzenlemeler yapmaktadır. Rekabet Kurulu
ise telekomünikasyon sektörüne ilişkin olarak yaptığı bütün incelemelerde, söz
konusu düzenlemeleri dikkate alarak, söz konusu düzenlemelerin sınırları
içerisinde teşebbüslerin kendi iradeleri ile ortaya koydukları davranışları
inceleme konusu yapmaktadır. 390
Yukarıda yer verilen ve Türk Telekom’un perakende ve toptan olarak sunulan
hizmetlerine ilişkin değerlendirme sonucunda, arabağlantı ücretlerinin taraflar
arasında serbestçe belirlenebileceği ancak halihazırdaki durumda olduğu gibi,
anlaşmanın sağlanamadığı hallerde, uzlaştırma prosedürü sonrasında TK
tarafından belirlenen ücretlerin geçerli olduğu, Türk Telekom’un kiralık devre
ücretlerinin Tarife Yönetmeliği çerçevesinde TK tarafından onaylandığı, Türk
Telekom’un perakende tarifelerinin ise yine Tarife Yönetmeliği kapsamında
tavan fiyat düzenlemesine tabi olduğu görülmektedir.
Dolayısı ile Türk Telekom’un şikayet konusunu oluşturan perakende ve toptan
tarifelerinin ilgili mevzuat çerçevesinde TK tarafından belirlendiği/onaylandığı 400
göz önüne alındığında, şikayet konusuna yönelik olarak 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde herhangi bir işlem tesis edilemeyeceği kanaatine ulaşılmıştır.
08-52/792-321
11
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, şikayet konusu iddialara ilişkin
olarak Türk Telekomünikasyon A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin
reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy