Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-213
Karar Sayısı : 08-52/836-333
Karar Tarihi : 11.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, 10
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖR : Muhammed GÜNDOĞDU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Gazi POLAT
Adres tespit edilememiştir.
D. HAKKINDA İLK İNCELEME
YAPILAN : Kayseri Merkezli olarak şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan
otobüs firmaları 20
E. DOSYA KONUSU: Kayseri Merkezli olarak şehirlerarası yolcu taşımacılığı yapan
otobüs firmalarının ortak hareket ederek bilet fiyatlarını belirledikleri ve bu
durumun 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’a aykırılık teşkil ettiği
iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili dilekçede, şikâyete konu firmaların bilet fiyatlarını
anlaşmayla belirledikleri iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 4.8.2008 tarih ve 4996 sayı ile giren başvuru
üzerine düzenlenen 4.9.2008 tarih ve 2008-4-213/İİ-08-MG sayılı İlk İnceleme Raporu,
8.9.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-110/274 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-52 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 30
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, şikâyet konusunu oluşturan iddia ile ilgili
olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı "karayolu ile yolcu taşımacılığı
pazarı" olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar "Kayseri İli" olarak tespit edilmiştir. 40
I.2. Değerlendirme
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde, “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu
08-52/836-333
2
etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu
eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasak” kabul
edilmiştir. Rekabet hukuku açısından, teşebbüsler arasındaki söz konusu işbirliği
doğurucu nitelikteki davranışlar, piyasadaki etkin rekabetten beklenen toplumsal
faydanın ve iktisadi etkinliğin önünde önemli bir engel teşkil ettiğinden ağır ihlaller olarak
değerlendirilir.
Bununla birlikte piyasadaki rekabet üzerinde etkiye sahip eylemlerin 50
değerlendirilmesinde ilgili pazar yapısının önemi oldukça büyüktür. Örneğin teşebbüs
sayısının çok ve girişlerin kolay olduğu bir pazarda teşebbüsler arasında bir fiyat
anlaşması sağlanmasının oldukça zor olduğu kabul edilirken; teşebbüs sayısının görece
az ve özelikle pazara yeni girişlerin zor olduğu bir pazarda bu anlaşmanın sağlanması,
en azından göreli olarak, daha kolaydır. Bu bağlamda iktisadi modeller rekabet hukuku
uygulamasının iktisadi etki ve sonuçlarını değerlendirmek adına teorik açıdan önemli
araçlar olarak karşımıza çıkmaktadırlar. Dosya kapsamında şikayete konu olan ilgili
pazar “oligopol piyasalar”a benzerlik göstermektedir.
Bilindiği üzere az sayıda teşebbüsün bulunduğu oligopol piyasalarda faaliyet gösteren
teşebbüsler, fiyat düzeyi veya üretim miktarı gibi stratejik kararlarını verirken içinde 60
bulundukları pazar koşullarını ve aynı piyasada faaliyet gösteren rakiplerinin karar ve
eylemlerini sıkı bir şekilde izleme ihtiyacı hissederler. Bu durum oligopol piyasalarda
faaliyet gösteren teşebbüslerin, aldıkları kararların rakiplerinin kararlarını etkilediğinin ve
her bir teşebbüsün karının sadece kendi davranışlarına değil, bu davranış karşısında
rakiplerinin göstereceği tepkilere de bağlı olduğunun farkında olmalarından
kaynaklanmaktadır. Oligopol piyasaların bu özelliği ise teşebbüsleri kendi davranışlarına
karşı rakiplerinin gerçekleştirecekleri tepkiyi sürekli olarak tahmin etme zorunluluğu
altına sokar. Çünkü rakiplerin bu tepkileri, oldukça rekabetçi bir süreci tetikleyerek süreç
sonucunda, teşebbüslerin elde etmeyi planladıkları kardan mahrum kalmaları sonucunu
doğurabilir. Bu durum ise stratejik kararlar alan ve kar mahrumiyetinden kaçınmaya 70
çalışan teşebbüslerin bu kararlar bakımından karşılıklı bağımlılıklarını meydana getirir.
Literatürde “oligopolistik bağımlılık” kavramı ile ifade edilen bu durum, rakiplerin faaliyet
ve fiyat hareketlerinin gözlemlenebilir olduğu “şeffaf” piyasalarda çoğu durumda
fiyatların birbirine yakınlaşmasına neden olmaktadır.
Anılan pazarda az sayıda teşebbüs faaliyet gösterdiğinden ve bu teşebbüslerin terminal
büroları fiziki olarak, her bir teşebbüsün uyguladığı fiyatın diğerleri tarafından
gözlemlenmesini mümkün kıldığından piyasanın “şeffaf” bir piyasa olduğu
anlaşılmaktadır. Bu özellikleriyle piyasadaki bilet fiyatlarının belli bir düzeyde
yakınlaşmasının iktisadi açıdan bir takım rasyonel gerekçeleri olduğu da ileri sürülebilir.
Zira teşebbüslerin Ulaştırma Bakanlığı Bölge Müdürlüğü’ne onaylatacakları fiyatları 80
belirlerken rakiplerinin fiyatlarını rahatça gözlemelerinin ve bunun yol açtığı
yakınlaşmanın, özellikle sektöre yönelik mevzuatın bu fiyatın %30’una kadar indirim
yapmaya izin vermesi ile birlikte düşünüldüğünde anlaşılabilir olduğu
değerlendirilmektedir. Ayrıca talep yapısının istikrarsız olduğu şehirlerarası taşımacılık
sektöründe yazıhanelerden yapılan satışlarda yolcu yoğunluğuna göre liste fiyatı
üzerinden iskontoların yapıldığı sektörün bilinen bir gerçeğidir.
Yukarıda aktarılan tespit ve değerlendirmeler ışığında, söz konusu sektörün yapısı
dikkate alınarak, şikâyet konusuna ilişkin olarak herhangi bir işlem yapılmasına gerek
bulunmadığı neticesine varılmıştır.
90
08-52/836-333
3
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara
ilişkin olarak, 4054 sayılı Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy