Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-189 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-52/838-335
Karar Tarihi : 11.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Mehmet ÖZDEN, Hale SAĞLAM
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
D. TARAFLAR : - Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. 20
Büyükdere Cd. Çamlık Sk. Yapı Kredi Plaza D Blok K:3
Levent/İstanbul
- T. Vakıflar Bankası T.A.O.
Atatürk Blv. No:207 06683 Kavaklıdere/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi) ve T. Vakıflar
Bankası T.A.O. (Vakıfbank) arasında imzalanan “World Kredi Kartı
Programı İşbirliği Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 5.8.2008 tarih ve 5067 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 5.9.2008 tarih ve 2008-4-189/MM-08-K.T. sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu aynı tarih ve REK.0.08.00.00-130/276 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-52 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- Bildirimi yapılan Sözleşme’ye menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- Sözleşme’ye taraf teşebbüslerin rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, söz
konusu Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti 40
Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 5. maddesinde belirtilen
şartların bulunduğu göz önüne alınarak, bildirim konusu Sözleşme’ye, anılan
08-52/838-335
2
kanun maddesinin ikinci fıkrası çerçevesinde imza tarihi olan 30.6.2008
tarihinden itibaren muafiyet tanınması gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar 50
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme 60
Bildirime konu “World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi” T. Vakıflar
Bankası T.A.O.’nın kendisine ait “Vakıflar Bankası Kredi Kartı”nın, üzerine bir
kabul markası olarak Yapı Kredi’ye ait “World” lisansı altında “World” logosunun
basılması ve bunun sonucunda Vakıfbank tarafından belirlenen ve World
sistemine dahil edilen “Vakıflar Bankası Kredi Kartlarının” World Üye
işyerlerinde taksitli işlem yapabilmesine; Yapı Kredi Worldcardlar gibi
işlemlerden Worldpuan kazanıp World üye işyerlerinde ve/veya Vakıfbank üye
işyerlerinde bu puanları kullanabilmesi ve World sistemi kapsamında yürütülen
World Üye İşyerlerine yönelik kampanya ve uygulamalardan faydalanabilmesine
olanak tanıyacak düzenlemeleri içermektedir. Böylece Vakıfbank Kredi kartları 70
Yapı Kredi Worldcardlar gibi işlemlerden Worldpuan kazanıp World üye
işyerlerinde ve/veya VakıfBank üye işyerlerinde bu puanları kullanabilecek ve
World sistemi kapsamında yürütülen World Üye İşyerlerine yönelik kampanya
ve uygulamalardan faydalanabilecektir.
Sözleşme uyarınca “VakıfBank World Lisanslı Kredi Kartları”nın mülkiyeti
Vakıfbank’a aittir. Sözleşme doğrultusunda, Vakıfbank’ın gerekli altyapı
çalışmaları tamamlandıktan sonra Yapı Kredi World üye işyerleri ile çakışmayan
üye işyerlerinin World üye işyerine çevirimi sağlanılacaktır.
İşlemlerin iki banka arasındaki takası bağımsız ve tarafsız bir kurum olan
Bankalar arası Kart Merkezi üzerinden gerçekleştirilecektir. 80
08-52/838-335
3
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Konu” başlıklı 2. maddesinde,
Sözleşme’nin amacı “Vakıfbank ve Yapı Kredi’nin aralarında kurmak istediği 90
“Kredi Kartı Programı İşbirliği Projesi” nin ayrıntılarının belirlenmesi” olarak
açıklanmaktadır.
“Kapsam” başlıklı 5. madde uyarınca “5.1. (…………..TİCARİ SIR………….)
5.2. maddede (…………..TİCARİ SIR………….)
100
(…………..TİCARİ SIR………….)
” hükümleri yer almaktadır.
Sözleşme’nin yine 5.2 maddesine göre (…………..TİCARİ SIR………….)
Sözleşme’nin 5.4. maddesine göre, (…………..TİCARİ SIR………….) 110
08-52/838-335
4
120
Sözleşme’nin 5.7 maddesine göre “(…………..TİCARİ SIR………….)
Sözleşme’nin 5.8. maddesine göre (…………..TİCARİ SIR………….)
130
Sözleşme’nin 5.9. maddesine göre (…………..TİCARİ SIR………….)
Sözleşme’nin 5.10. maddesinde (…………..TİCARİ SIR………….) 140
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar … hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer
almaktadır. 4054 sayılı Kanun’un uygulaması bakımından teşebbüs niteliğini
haiz Yapı Kredi ile Vakıfbank, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu 150
bakımından ilgili ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında
birbirlerine rakip durumdadırlar. Bu çerçevede, aynı piyasada faaliyet gösteren
ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün bir kredi kartı programını paylaşmak üzere
akdettikleri bir sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olacağı ve bu nedenle de
08-52/838-335
5
4. madde yasağına tabi olacağı; dolayısıyla bildirime konu Sözleşme’ye
Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilmesinin mümkün
olmadığı kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, Sözleşme’nin kapsamı ve uygulama esaslarını düzenleyen üyelik ücreti,
faiz oranları ve reklam gibi konuların yer verildiği 5.2. ile World logolu Vakıfbank
kredi kartlarının World üye işyerleri ile yürütülecek kampanyalarda sahip olacağı 160
ayrıcalıkların düzenlendiği 5.4. maddesi maddesi rekabeti sınırlayıcı niteliktedir.
Zira, söz konusu maddeler kapsamında rakip konumundaki bankalar sunulan
hizmetin fiyat unsurları sayılabilecek faiz ve kart ücreti gibi konularda birbirlerini
bilgilendirecekler, bunun yanında kampanya maliyetlerinde mutabakat esasına
dayanarak hizmet vermeye başlayacaklardır. Bu maddeler nedeniyle
teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma niteliğinde olan Sözleşme’ye,
4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi
tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında 170
değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya
hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. Bir
diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir
sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik
olması gerekmektedir.
Yapı Kredi ve Vakıfbank çok markalı kredi kartları pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile
anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili ürün
pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip konumundadırlar ve 180
taraflar arasında yapılan Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik olarak
düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme’yi
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında bir değerlendirmek mümkün değildir.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de
yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Sözleşme ile birlikte çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme 190
pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren World üye işyeri ağı Vakıfbank
Kredi kartı kullanıcılarının kullanımına açılmıştır. Bu şekilde Vakıfbank mevcut
üye işyeri ağını büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları
kullandırma imkânına sahip olacaktır. Böylelikle Vakıfbank, Yapı Kredi’nin
mevcut üye işyeri ağından faydalanarak güçlü bir marka ile beraber çok markalı
08-52/838-335
6
kredi kartları piyasasındaki pazar payını artırma imkanına kavuşacaktır. Bunun
yanında artan üye işyeri ağı sayesinde daha kolay müşteri çekebilecek ve üye
işyeri pazarındaki cirosunun yanı sıra kart kullanıcılarından elde ettiği ciroyu da
artırabilecektir.
Diğer yandan, sözleşmeye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz 200
konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin
sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir.
Vakıfbank altyapı yatırımlarını artırmak yerine World’un mevcut geniş ağından
faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni
üye işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Ayrı POS cihazı
yerleştirilmesi bankalar açısından maliyeti artıran bir unsur olduğu gibi bu
maliyetin takas komisyonuna yansıtılması sonucunda ekonominin geneline de
bir maliyet yüklenmektedir. Zira, bankaların POS cihazı yerleştirmek için
katlandıkları maliyetleri bankalar arası işlemlerde uygulanacak takas
komisyonuna yansıttıkları bilinmektedir. İhraççı banka tarafından kabulcü 210
bankadan alınan takas komisyonu kabulcünün bunu üye işyerine; üye işyerinin
de bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye yansıtmasıyla ekonominin bütünü açısından
bir maliyet haline gelmektedir. Söz konusu işbirliği bu anlamda taraf bankalara
bir maliyet avantajı sunacak ve bankaların kaynaklarını daha etkin bir şekilde
kullanmalarına olanak tanıyacaktır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet
alabilmesi için, yukarıda değinilen ve anlaşmanın tarafları açısından elde edilen
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Tüketicinin yarar sağlaması
açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış 220
sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay
ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin
elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması
gereken Vakıfbank’ın müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası
değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları
pazarında hâlihazırdaki Vakıfbank kredi kartı hamillerinin de çok markalı kredi
kartı hizmetinin sağladığı avantajlardan yararlanması yoluyla; tüketicilerin
güvenli hizmet almaları ve yaygın bir üye işyeri ağına sahip olan World Kart’ın
sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları sağlanmış olmaktadır. 230
Bu açıdan, Vakıfbank müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye işyeri ağlarından
birine dâhil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları tüketici yararı
açısından en dikkate değer husustur. Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift taraflı
pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne
karşı birbirini etkileyen iki farklı talep söz konusudur. Bir diğer ifade ile sunulan
bir mal veya hizmeti talep eden iki farklı müşteri grubu söz konusudur.
Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi ise üye işyerleridir. Kart kullanıcıları
bakımından kredi kartı ne kadar çok üye işyerine sahipse karta olan talep o
08-52/838-335
7
oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne çok tüketici tarafından
kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının POS’unu kabul etmek 240
konusundaki istekleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri arasındaki bu
pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının diğer bir
tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla birleşme
ile gelen pazar payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda görmesi muafiyetin ilgili
şartının karşılanması açısından önemlidir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına
neden olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda 250
elde ediliyor olmamalıdır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, kart cirosu bakımından hesaplanan pazar payları
Yapı Kredi’nin %(….), Vakıfbank’ın %(…); üye işyeri cirosu bakımından Yapı
Kredi’nin %(…), Vakıfbank’ın ise %(…) pazar payı olduğu görülmektedir. Buna
göre bildirime konu işlem taraflarının toplam pazar payları çok markalı kredi
kartları ihracı pazarında %(…); üye işyeri edinme pazarında %(…) olacaktır.
(…………..TİCARİ SIR………….)
260
Bu çerçevede, bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun
sağlandığı kanaatine varılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık, izlenen amacın
elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler
prensip olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların 270
gerçekleştirilmesinde rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle
yükümlüdürler.
“World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi” ile amaçlanan teşebbüslerin
üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını artırmak ve bu yolla rakipler ile daha
etkin rekabet edebilmektedir. Anılan Sözleşme de bu doğrultuda hazırlanmış
ve rekabeti zorunlu olandan fazla kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer
verilmemiştir.
08-52/838-335
8
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime
konu Sözleşme’ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
280
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. ile T. Vakıfbank T.A.O. arasında imzalanan
“World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi”ne, çeşitli hükümlerinin 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil
etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Taraflarının ilgili ürün pazarında rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle,
Sözleşme’nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden de yararlanamayacağına,
3. Bununla birlikte, başvuru konusu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun'un 5. 290
maddesinde belirtilen koşulların tamamını sağlaması nedeniyle imza tarihi olan
30.6.2008 tarihinden itibaren bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy