Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-56/884-347

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-2-128 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-56/884-347
Karar Tarihi : 25.9.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler :Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : İbrahim AYDEMİR, Ayşe Özlem UZUN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - CNH International SA
Temsilcisi: Av. Bahar Selma VİCDAN
Barbaros Blv. Morbasan Sok.Cerrahoğlu Binası,
Balmumcu 34349 Beşiktaş-İstanbul 20

D. TARAFLAR : - CNH International SA
Riva Paradiso 14, 6902 Paradiso İSVİÇRE
- Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş.
Güvercin yolu No: 111/112 06560 Gazi-Ankara
- Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic. A.Ş.
Samandıra Yolu No: 38 B. Bakkalköy 34857 Maltepe-İstanbul
E. DOSYA KONUSU: CNH International SA ile Türk Traktör ve Ziraat Makineleri
A.Ş. arasında gerçekleştirilen “New Holland ve Case Sözleşmeleri” ile CNH
International SA ve Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic. A.Ş. arasında 30
gerçekleştirilen “Harman Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.06.2008 tarih ve 4131 sayı ile intikal eden
ve eksiklikleri en son 28.08.2008 tarihinde tamamlanan başvuru üzerine, 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri çerçevesinde yapılan inceleme sonucunda
hazırlanan 13.9.2008 tarih ve 2008-2-128/MM-08-İA sayılı Muafiyet Ön İnceleme
Raporu, 19.9.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-130/298 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-
56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; CNH International SA ile Türk
Traktör ve Ziraat Makineleri Tic. A.Ş. arasında gerçekleştirilen New Holland ve Case 40
Sözleşmeleri’ne 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet
verilebileceği ve CNH International SA ile Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic.
A.Ş arasında gerçekleştirilen Harman Sözleşmesi’ne, Sözleşme’nin giriş bölümündeki
(g) bendinde yer alan “İthalatçı, Ürünler’le rekabet halindeki ürünlerin satışını
yapmamayı kabul etmektedir” hükmünün Sözleşme’nin 2.1 maddesindeki 5 yıllık
dönemle sınırlandırılacak şekilde yeniden düzenlenmesi gerektiği ifade edilmiştir.


08-56/884-347

2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar 50
H.1.1. CNH UK Ltd.
Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Tic. A.Ş. ile New Holland ve Case Sözleşmeleri’ni ve
Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic. A.Ş. ile Harman Sözleşmesi’ni imzalayan
taraf olan CNH UK Ltd., 12.11.2007 ve 16.07.2007 tarihli Devir Sözleşmeleri ile tüm
ticari kontratlarını, iş ilişkilerini ve bu kapsamda New Holland, Harman ve Case
Sözleşmeleri’ni CNH International SA’ya devretmiştir.
H.1.2. CNH International SA (CNH)
CNH, tamamıyla CNH Global N.V. adlı şirketin kontrolünde olan bir holding şirketidir.
CNH Global N.V.’nin ise ortaklık yapısı aşağıdaki gibidir.
Tablo 1: CNH Global N.V.’nin Ortaklık Yapısı 60
Hissedar Pay Oranı (%)
Fiat Netherlands N.V. (……..)
Üçüncü Şahıslar (……..)
Hazine (……..)
CNH Global N.V., Amsterdam Hollanda merkezli bir tarım ve iş makineleri üreticisidir.
Şirketin tarım makineleri arasında traktörler için ataçmanlar ve yükleyiciler, ticari ve
yerleşim alanlarına yönelik biçme makineleri, hasat-harman makineleri, ekim dikim
makineleri, ilaçlama makineleri, toprak işleme ekipmanları ve traktörler yer almaktadır.
Öte yandan iş / inşaat makineleri gamında belden kırmalı kamyonlar, beko yükleyiciler,
paletli yükleyiciler, yön kontrollü matkaplar, dozerler, lastikli ve paletli eksvatörler,
forkliftler, greyderler, kızak dümenlemeli yükleyiciler ve lastikli yükleyiciler
bulunmaktadır. Şirketin ürünleri dünyada 160 ülkede satılmaktadır.
H.1.3. Fiat S.p.A.
Fiat S.p.A., CNH Global N.V.’nin yaklaşık %90’ına sahip olan Fiat Netherlands Holding 70
N.V.’nin tamamını kontrol eden şirkettir. Fiat S.p.A., Turin Kuzey İtalya kökenli Fiat
Grubu’nun holding şirketidir. Grubun faaliyetleri, esasen otomobil ve tarım araçlarının
sanayi üretiminde odaklanmaktadır. Bunlar dışında, iş makineleri, ticari araçlar,
motosikletler ve arönotikler, bunların parçaları, metalürjik ürünler, ürün sistemleri,
hizmetler, imar, bilişim teknolojileri, boş vakit uğraşıları, yayın ve iletişim de dahil olmak
üzere geniş bir aralıkta faaliyetlerde bulunmaktadır.
H.1.4. Türk Traktör ve Ziraat Makineleri Ticaret A.Ş. (Türk Traktör)
Türk Traktör, Koç Holding A.Ş. (Koç Holding) ile CNH Global N.V.’nin ortak girişimidir.
Şirket ilk olarak 1954 yılında MKE, TZDK, Ziraat Bankası, Tariş, Çukobirlik,
Minneapolis-Moline arasında yapılan bir ön protokol ile Ankara’da kurulmuş, 8 Mart 80
1955 yılında Türkiye’nin ilk traktörünü üretmiştir. Türk Traktör, CNH’den aldığı know
how ile New Holland ve Case markaları ile üretim yapmaktadır. Aynı zamanda, Case
IH ve New Holland markalı zirai makine ve ekipmanların ithalatçılığını ve dağıtıcılığını
yapmaktadır. Şirketin ortaklık yapısı aşağıdaki tabloda sunulmaktadır.





08-56/884-347

3
Tablo 2: Türk Traktör’ün Ortaklık Yapısı 90
Hissedar Pay Oranı (%)
Koç Holding A.Ş. (……..)
CNH Global N.V. (……..)
Temel Ticaret A.Ş. (……..)
Serbest Dolaşım (……..)
Türk Traktör’ün ana ortaklarından Koç Holding otomotiv, dayanıksız tüketim malları,
yiyecek, perakende satış, enerji, finansal hizmetler, turizm, imar ve bilişim teknolojileri
alanlarında faaliyet gösteren bir gruptur.
Öte yandan CNH Global NV, yukarıda da belirtildiği gibi Fiat S.p.A.’nın kontrolünde
olan bir şirkettir. Dolayısıyla Türk Traktör esasen Koç Holding ile Fiat S.p.A. tarafından
ortak kontrol edilmektedir.
H.1.5. Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic. A.Ş. (Harman Traktör)
CNH UK Ltd ile Harman Sözleşmesi’ni imzalayan taraftır. CNH UK Ltd.’nin tüm ticari
kontratlarını, iş ilişkilerini ve bu kapsamda Harman Sözleşmesi’ni CNH International
SA’ya devretmiştir. Dolayısıyla Sözleşmenin tarafları CNH International SA ile Harman 100
Traktör’dür.
Harman Traktör, 1989 yılında kurulmuştur. Şirket, traktör ve her türlü zirai makine ve
araçların satın alınması, dağıtımı ve satış sonrası hizmetleri alanında faaliyet
göstermektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre Harman Traktör, üretim yapmamakta,
dolayısıyla kendi markası bulunmamaktadır.
Harman Traktör’ün ortaklık yapısı aşağıda gösterilmiştir:
Tablo 3: Harman Traktör’ün Ortaklık Yapısı
Hissedar Pay Oranı (%)
Siracettin GİDER (……..)
Yüksel GİDER (……..)
Mahmut Erdem GİDER (……..)
Sinan GİDER (……..)
Mustafa ÇINAR (……..)
Toplam 100
Harman Traktör, New Holland markalı zirai makinelerin ithalinin yanı sıra Goldoni
markalı traktörleri de ithal etmektedir. İthal edilen New Holland markalı ürünlere pamuk
toplama makineleri dahil değildir. Pamuk toplama makineleri, sadece Case IH 110
markasında mevcuttur.
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
CNH ile Türk Traktör ve CNH ile Harman Traktör arasında akdedilen sözleşmelerin
konusunu oluşturan ürünler bakımından sadece biçerdöver ve pamuk toplama
makineleri pazarlarında sağlayıcının pazar payları 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet
Kurulu Tebliğleri ile Değişik, Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde
öngörülen %40 eşiğini aşmakta ve bu bakımdan Kanun kapsamında bireysel muafiyet
08-56/884-347

4
kapsamında yer almaktadır. Bu sebeple inceleme konusu dosya kapsamında ilgili ürün
pazarları “biçerdöver ve pamuk toplama makineleri pazarları” olarak tespit edilmiştir. 120
Biçerdöver
Kendi yürür biçerdöver, küçük daneli ürünler (buğday, arpa, çeltik, pirinç, mısır),
baklagiller (fasülye, bezelye), yağlı tohumlar (ayçiçeği, kolza) gibi tarımsal ürünlerin
toplanması ve danelerin sap, saman ve benzeri tarımsal ürünlerden ayrılması
işleminde kullanılan bir hasat-harman makinesidir. Biçerdöver, ürünün biçilmesi ve
toplanmasını sağlayan “tabla”, daneyi saptan ayıran batör ve ayırma organları, temiz
bir ürün örneği elde etmek amacıyla istenmeyen parçaların uzaklaştırılmasını sağlayan
bir temizleme sistemi, ürünün depolanmasını sağlayan bir dane deposu, bir motor ve
tahrik sistemi, tüm ana fonksiyonları ayarlamayı ve tüm sistemleri kontrol etmeyi
olanaklı kılan bir elektrik sistemi ve konforlu bir operatör kabinden oluşur. Bu sistemler, 130
operatör tarafından tüm ürün koşullarında verimliği ve performansı en üst düzeye
taşıyacak şekilde tamamıyla ayarlanabilir özellikte olmalı ve uzun saatler boyu
çalışmaya olanak tanımalıdır.
Pamuk Toplama Makineleri
Bu pazar, küçük bir niş segmentidir. Kendi yürür bir pamuk toplama makinesi, yalnızca
pamuğu toplama amacıyla kullanılır. Bir pamuk toplama makinesi, pamuk kütlülerini
pamuk bitkisi üzerinden mekanik olarak almaya, toplamaya yarayan tamburlardan,
toplanan pamuğu tamburlardan sepete taşıyan bir iletim sisteminden, hasat edilen
pamuğu depolayan bir sepetten, pamuğu boşaltan bir boşaltıcı sistemden, bir motor ve
tahrik sisteminden, tüm sistemleri kontrol eden bir elektrik sisteminden ve konforlu bir 140
operatör kabininden oluşmaktadır. Pamuk üretiminde maliyet düşüşü sağlayan pamuk
kütlülerinin etkin bir şekilde mekanik olarak toplanması, geniş araştırma ve geliştirme
fonları gerektiren çok karmaşık bir olgudur. Bu durumun da etkisiyle Türkiye’de pamuk
üretimi %100 mekanize değildir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu sözleşmelerde tespit edilen “Alan”, Türkiye Cumhuriyeti sınırlarını
kapsamaktadır. Bu sebeple dosya kapsamındaki ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1. Başvuru Konusu Sözleşmelerin İncelenmesi 150
Muafiyet başvurusuna konu olan toplam üç sözleşme bulunmaktadır. Bu sözleşmeler
sırasıyla aşağıdaki gibidir:
 CNH UK Ltd. ile New Holland Trakmak Traktör ve Ziraat Makineleri Tic. A.Ş.
(Türk Traktör) arasında 05.08.2005 tarihinde imzalanan New Holland
Sözleşmesi,
 CNH UK Ltd. ile Harman Traktör arasında 05.08.2005 tarihinde imzalanan
Harman Sözleşmesi,
 CNH UK Ltd. ile New Holland Trakmak Traktör ve Ziraat Makineleri T.ic. A.Ş.
(Türk Traktör) arasında 13.06.2007 tarihinde imzalanan Case Sözleşmesi.
New Holland Sözleşmesi uyarınca Türk Traktör/New Holland Trakmak, CNH 160
tarafından, tarımsal traktör, biçerdöver, kendi yürür saman biçme makineleri, diğer
saman ve kuru ot ekipmanları, üzüm hasat makineleri, kompakt traktörler, tele
işleyiciler, bunların yedek parça ve aksesuarları, üçüncü şahıslar tarafından tedarik
edilen düzleştiriciler, ekiciler, matkaplar, kurutucular, ayçiçeği ve mısır yetiştiricileri,
08-56/884-347

5
şeker kamışı toplayıcıları, ekim ekipmanları, saman ekipmanları ve besleyici
mikserlerden oluşan ürünlerin (Ürünler) Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde (Alan)
münhasır yetkili ithalatçısı olarak yetkilendirilmiştir. Buna göre; ithalatçı Türk
Traktör/New Holland Trakmak, Ürünler’i kendi nam ve hesabına satın alacak,
perakende satacak, dağıtacak ve Ürünler’le ilgili servis ve bakım hizmetlerini verecek
ve riskleri münhasıran kendisine ait olacak şekilde faaliyet gösterecektir. İthalatçı, 170
hiçbir şekilde Şirket’in (CNH) vekili veya temsilcisi değildir. Bu bağlamda; ithalatçı,
tümüyle kendi nam ve hesabına iş yapacak ve hiçbir durumda kendisini açık veya ima
yollu, Şirketin vekili veya temsilcisi olarak göstermeyecektir.
Harman Sözleşmesi uyarınca, Harman Traktör, tarımsal traktörler, kendiliğinden itici
saman biçme makineleri, diğer saman ve kuru ot makineleri, O.E.M. makineleri, orijinal
yedek parçaları ve orijinal aksesuarların yetkili ithalatçısı olarak CNH tarafından
yetkilendirilmiştir. New Holland Sözleşmesi’nden farklı olarak Harman Sözleşmesi’nde
Harman Traktör, münhasır olarak atanmamıştır. Bildirim Formu’nda Harman Traktörün
1990 yılından beri New Holland markalı ürünlerin Türkiye’deki yetkili ithalatçısı ve
dağıtıcısı olduğu, New Holland dışında Goldoni Narrow, Vineyard, Orchard ve 180
Consumer markalı traktörlerin de dağıtımını yapmakta olduğu, bu nedenle de CNH ve
Türk Traktör ile rekabet içinde olduğu bilgisine yer verilmektedir. Sözleşme’nin
şartlarını belirleyen 2 (a)-(i) maddesinde de “…Sözleşme ile Şirket (CNH UK Ltd.), belli
başlı ürünlerin, özellikle de Ek A’da belirtilen ürünlerin münhasır olmayan satışını
sağlamak için bölgeye bir İthalatçı (Harman Traktör) tayin etme hakkını saklı
tutmaktadır. İşbu Sözleşme ile Şirket tarafından atanan İthalatçı (Harman Traktör) ve
dağıtım ağı ile birlikte münhasır ithalatçı/dağıtıcı (Türk Traktör/New Holland Trakmak),
ürünler için birbirlerine rakip olacaklardır. Bu senaryo, Ürünlerin müşterilerini
tamamlamak, daha ileri tedarik kanalı açmak ve geniş markalararası rekabet sağlamak
gibi rekabet lehine imkanlar sunmaktadır. İthalatçı (Harman Traktör), New Holland ve 190
New Holland dağıtım ağı üyeleri ile alım ve satım ilişkilerini sürdürebilir. İthalatçı,
Ürünlerle (Sözleşme’nin Ek A bölümünde listelenen ürünler) rekabet halindeki ürünlerin
satışını yapmamayı kabul etmektedir. Şirket, İthalatçıya karşı ayrımcılık yapmamayı
kabul etmektedir 1990 yılından beri Şirketin New Holland markalı ürünlerin Alandaki
yetkili ithalatçısı ve distribütörü olan İthalatçı aynı zamanda; Goldoni Narrow, Vineyard,
Orchard ve Consumer çeşitlerindeki traktörlerin distribütörlüğünü yapmaktadır.”
hükümleri yer almaktadır.
Sözleşme’nin kapsamını belirleyen 1.1. maddesinde “…Şirket, İthalatçıyı Markanın,
Ürünleri ithal etmek ve kendi perakende ağı yardımıyla Bölgede dağıtmak ve bunlara
ilişkin servis ve bakım hizmeti vermekten, perakende ağı yardımıyla Bölgede Orijinal 200
Parçaların bulunmasını, Şirket Ürünleriyle ilgili teslimat öncesi faaliyetleri yürütmesini,
garanti kapsamındaki hizmetlerin, garanti kapsamı dışında kalan hizmetlerin ve
ücretsiz hizmetlerin verilmesini sağlamaktan sorumlu yetkili ithalatçısı olarak
atamaktadır.” ve 1.2. maddesinde “…İthalatçı, Ürünleri kendi nam ve hesabına satın
alacak, dağıtacak, perakende satacak ve Ürünlerle ilgili servis ve bakım hizmetlerini
verecek ve riskleri münhasıran kendine ait olacak şekilde faaliyet gösterecektir.
İthalatçı hiçbir şekilde Şirketin vekili veya temsilcisi değildir. Bu bağlamda, İthalatçı,
tümüyle kendi nam ve hesabına iş yapacak ve hiçbir durumda kendisini açık ve ima
yollu Şirketin vekili veya temsilcisi olarak göstermeyecektir.” hükümleri yer almaktadır.
Sözleşme’nin yukarıda yer verilen ilgili maddeleri arasında iki nokta rekabet hukuku 210
açısından önem arz etmektedir. Bilindiği gibi, 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu
Tebliğleri ile Değişik Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’ne göre rakip
teşebbüsler arasında yapılan dikey anlaşmalar Kanun’un 4. maddesi kapsamında
değerlendirilmekte ve grup muafiyetinden faydalanamamaktadır. Bu bakımdan,
08-56/884-347

6
incelenmesi gereken ilk nokta, Harman Traktör’ün ithalat ve dağıtımını yaptığı yukarıda
belirtilen markaların birbirleri ile rakip ürünler olup olmadıklarıdır. Konuya ilişkin olarak
tarafların gönderdikleri ek bilgi yazısında Goldoni markasında üzümbağı (Vineyard),
meyve bahçesi (Orchard) ve tüketici (Consumer) sınırlı çeşitlerinde traktörlerin yer
aldığı, tüketici traktörleri dışında kalan traktörlerin CNH ürünleri ile rekabet ettiği,
bununla birlikte CNH’nin Goldoni’ye rakip nitelikteki tüketici traktörlerini Türkiye’de 220
dağıtmadığı, sadece Kuzey Amerika’da dağıttığı, Goldoni markalı üzümbağı
(Vineyard), meyve bahçesi (Orchard) ve tüketici (Consumer) sınırlı çeşitlerindeki
traktörlerin 100 HP (beygir gücü)’nin altında olduğu oysa Harman Sözleşmesi’ndeki
ürünlerin 100 HP’nin üzerinde olduğu ifade edilmektedir. Bu ifadelerden Harman
Traktör’ün Türkiye Cumhuriyeti sınırları içerisinde ithalatını ve dağıtımını yaptığı
ürünlerin birbirleri ile rakip ürünler olmadığı anlaşılmaktadır.
İkinci nokta ise Sözleşme’nin giriş bölümündeki (g) bendinde yer alan “İthalatçı,
Ürünlerle rekabet halindeki ürünlerin satışını yapmamayı kabul etmektedir” hükmüdür.
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 5. maddesi çerçevesinde süresiz
veya süresi 5 yılı aşan rekabet etmeme yükümlülükleri grup muafiyeti hükümleri 230
kapsamından çıkmaktadır. Tebliğ’in ilgili maddesi uyarınca alıcıya getirilen rekabet
etmeme yükümlülükleri, sözleşme süresince veya yasaklamanın anlaşma konusu
mallara rakip mallara ilişkin olması ve sağlayıcı tarafından alıcıya devredilen know
how’ı korumak için zorunlu olması koşullarıyla anlaşmanın sona ermesinden itibaren 1
yılı aşmamak kaydıyla muafiyetten faydalanabilmektedir. Bu bakımdan, Sözleşme’nin
ilgili hükmünün yeniden düzenlenmesi gerekmektedir. Nitekim aşağıda da ele alınacak
olan ve diğer sözleşmelerle birlikte Harman Sözleşmesi’nde de yer alan 5 yıllık rekabet
etmeme yasağı, Sözleşme’de ayrı bir biçimde ele alınmıştır. Bu durum Sözleşme
açısından çelişkili bir durum yaratmaktadır. Bu çerçevede, Sözleşmenin (g) bendinde
yer alan hükmün de Sözleşme’nin diğer maddesiyle uyumlu hale getirilerek 5 yılla 240
sınırlandırılması gerekmektedir.
Case Sözleşmesi uyarınca ise, CNH, Türk Traktör’ü Case-IH markalı traktör,
biçerdöver, diğer saman ve kuru ot ekipmanları, pamuk toplama ve diğer araçların
Türkiye’ye ithalatını yapmak, münhasır dağıtıcısı olmak, bu Case ürünlerini bayilik ağı
aracılığıyla satışını ve satış sonrası servisini yapmak, orijinal yedek parçalarını
bulundurmak, teslim öncesi hazırlıklarını ve ücretsiz servisini yapmak hususunda
münhasır yetkili ithalatçısı olarak atamaktadır. Diğer Sözleşmeler ile benzer şekilde
İthalatçı Türk Traktör, Ürünler’i kendi nam ve hesabına satın alacak, dağıtacak,
perakende satacak, Ürünler’le ilgili servis bakım hizmeti verecek ve riskleri münhasıran
kendisine ait olacak şekilde faaliyet gösterecektir. İthalatçı, tümüyle kendi nam ve 250
hesabına iş yapacak ve hiçbir durumda kendisini açık veya ima yollu Şirketin temsilcisi
veya vekili olarak göstermeyecektir.
H.3.2. Sözleşmelerin Değerlendirilmesi
İlgili Sözleşmeler incelendiğinde içerik olarak birbirlerine benzedikleri, sadece bazı
hususlarda ayrıştıkları görülmektedir. Esasen üç sözleşme de CNH International SA’ya
devredilen CNH UK ile yapılmış birer ithalat ve dağıtım sözleşmesidir. New Holland ve
Case Sözleşmeleri’nde diğer taraf Türk Traktör olup Türk Traktör, sırasıyla New
Holland ve Case-IH markalı ürünlerin ithalatı ve dağıtımı konusunda yetkilendirilmiştir.
Harman Sözleşmesi’nde ise Harman Traktör, New Holland marka ürünlerin ithalatı ve
dağıtımı için atanmıştır. New Holland ve Case Sözleşmeleri’nde ithalatçı münhasır 260
olarak atanırken Harman Sözleşmesi’nde münhasırlık bulunmamakta, Harman Traktör,
New Holland marka listeli ürünlerin ithalatı ve dağıtımında Türk Traktör ile rekabet
etmektedir.
08-56/884-347

7
Başvuru konusu Sözleşmeler’in 4.10 uncu maddesinde ilgili İthalatçı’nın Bölge dışında
aktif satış yapamayacağı ancak bununla beraber pasif satış yapabileceği
düzenlenmektedir. Buna göre;
“a) İthalatçı, Sözleşmenin devamı boyunca Bölge dışında hiçbir zaman
doğrudan veya dolaylı olarak:
(İ) Bölge dışında Ürün satışını teşvik etmeyeceği gibi ürünleri dağıtmak için Bölge
dışında herhangi bir şube, ofis veya depo açmayacak, kullanmayacak ya da devam 270
ettirmeyecektir, ancak şu şartla ki, burada getirilen hiçbir hüküm, İthalatçının Bölge
dışında oturan müşterilerden gelen ve talep edilmemiş siparişleri karşılamaktan
menetmeyecektir;
(ii) kiralama, kiraya verme ve benzeri faaliyetler dahil fakat bunlarla da sınırlı
olmamak üzere, Ürün satış faaliyetiyle rekabet içinde olan herhangi bir faaliyet
yürütmeyecek;
(iii) sadece ve doğrudan doğruya diğer bölgelere tahsis edilmiş müşteri veya
müşteri gruplarına ulaşabilmek amacıyla reklam yapmayacak;
(iv) esas olarak diğer İthalatçıların bölgeleri içinde müşterilere ya da münhasıran
başka bir İthalatçıya tahsis edilmiş müşteri gruplarına ulaşmayı hedefleyen web siteleri 280
kurmayacak ya da geliştirmeyecektir;
(v) bireysel müşterilere ya da belirli müşteri gruplarına talep edilmemiş e-postalar
göndermeyecek;
(vi) Ürünler için Yetkili Bayi atamayacak ya da sair surette müşteri aramayacak;
İşbu Madde 4.10 (a) hükümleri, İthalatçının Ürün alımlarında takas olarak aldığı rakip
ürünlere uygulanmayacaktır.
(b) Herhangi bir tereddüde yer bırakmamak bakımından belirtmek gerekirse,
İthalatçı, aktif satış yapmaya yetkili değildir (burada aktif satışın şu anlama geldiği
kabul edilecektir: (1) başka bir İthalatçının münhasır bölgesi içinde kalan bireysel
müşterilere ya da münhasır müşteri gruplarına, örneğin doğrudan posta ya da 290
ziyaretler yoluyla aktif bir şekilde yaklaşmaya çalışmak; ya da (2) münhasıran başka
bir İthalatçıya tahsis edilmiş belirli bir bölge içinde kalan belirli bir müşteri grubuna ya
da müşterilere, özel olarak bu müşteri grubunu ya da bu bölgedeki müşterileri
hedefleyen medya reklamları ya da sair tanıtım araçları yardımıyla aktif bir şekilde
yaklaşmaya çalışmak; ya da (3) başka bir İthalatçının münhasır bölgesi içinde bir
ambar ya da dağıtım mağazası açmak).
İthalatçı “pasif satış” yapmaya yetkilidir (pasif satışın, mal veya hizmet teslimatı/tedariki
de dahil olmak üzere, bireysel müşterilerden gelen teşvik-edilmemiş taleplere cevap
vermek anlamına geldiği kabul edilecektir). Medyada ya da Internet yoluyla yapılan
genel reklam ve tanıtım faaliyetleri, pasif satış olarak değerlendirilecektir.” 300
Sözleşmelerde aktif ve pasif satışı düzenleyen yukarıdaki madde, rekabet hukuku
hükümlerine uygunluk göstermektedir. Nitekim 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu
Tebliğleri ile Değişik Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 4. maddesinin
(b) bendinde pasif satışların kısıtlanması yasaklanmaktadır.
Aynı Tebliğ’in 2. maddesinde dikey anlaşmalar “üretim veya dağıtım zincirinin farklı
seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya
hizmetlerin alımı, satımı ya da yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” olarak
tanımlanmaktadır. İlgili maddenin devamında “sağlayıcının dikey anlaşma konusu mal
veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması durumunda”
08-56/884-347

8
Tebliğ’in uygulanacağı belirtilmektedir. Dosya konusu Sözleşmeler bu açıdan 310
değerlendirildiğinde, Sözleşmelerin CNH’ye ait ürünlerin Türkiye’ye Türk Traktör ve
Harman Traktör vasıtasıyla ithalatı ve dağıtımı amacıyla yapılmış olması sebebiyle
üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren teşebbüsler arasında
gerçekleştirilmiş olduğu ve bu sebeple ilgili sözleşmelerin dikey anlaşma kapsamında
yer aldıkları görülmektedir. Sağlayıcı konumunda olan CNH’nin sağladığı ürünler
bakımından pazar payları incelendiğinde ise Bildirim Formu’nda sadece pamuk
toplama makinesi ve biçerdöver makineleri pazarlarındaki payının %40’ı aştığı
bildirilmektedir. Dolayısıyla Sözleşmeler kapsamında yer alan diğer ürünler açısından
CNH’nin pazar payları %40 eşiğini aşmamakta ve bu ürünlerin ithalatı ve dağıtımı için
ilgili Sözleşmeler Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanabilmektedir. 320
CNH’nin biçerdöver ve pamuk toplama pazarlarındaki payları ise aşağıdaki tablolarda
gösterilmektedir. New Holland ve Case marka ilgili ürünlerin Türkiye’deki münhasır
yetkili ithalatçı ve dağıtıcılarının Türk Traktör ve Harman Traktör olmaları sebebiyle
CNH’nin pazar payını bu şirketlerin payları meydana getirmektedir.
Tablo 4: CNH’nin Türkiye’de Biçerdöver Makineleri Pazarındaki Payları
Şirket/Yıllar 2006 Pazar Payları (%) 2007 Pazar Payları (%)
Türk Traktör (……..) (……..)
Harman (……..) (……..)
CNH TOPLAM (……..) (……..)

Tablo 5: CNH’nin Türkiye’de Pamuk Toplama Makineleri Pazarındaki Payları
Şirket/Yıllar 2006 Pazar Payları (%) 2007 Pazar Payları (%)
Türk Traktör (……..) (……..)
CNH TOPLAM (……..) (……..)

İlgili pazarlarda CNH’nin Tebliğ’de öngörülen %40 pazar payı eşiğini aşması sebebiyle
Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı görülmektedir. Bu sebeple 330
söz konusu ithalat ve dağıtım sözleşmelerini Kanun’un 5. maddesi kapsamında
bireysel muafiyet açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Yukarıda da belirtildiği gibi, New Holland ve Case markalı traktörler, inceleme konusu
Sözleşmelerden önce de gerek Türk Traktör ve gerekse Harman Traktör tarafından
ithal edilip dağıtılmaktadır. Nitekim 20.10.1999 tarih ve 99-49/538-339 sayılı Kurul
kararı ile birleşen New Holland ve Case şirketlerini, Türk Traktör, 07.02.2008 tarih ve
08-12/124-41 sayılı Kurul kararı ile devralmıştır. Öte yandan Harman Traktör ise
1990’lardan itibaren New Holland marka traktörlerin yetkili ithalatçılığını yapmaktadır.
Bu sebeplerle inceleme konusu Sözleşmelerin, önceden var olan bu ilişkilerin 340
devamını sağlayacağı anlaşılmaktadır.
Bildirim Formu’nda biçerdöver ve pamuk toplama makinaları pazarları açısından
CNH’in Türkiye’deki en büyük rakipleri ve pazar payları aşağıdaki gibi sunulmaktadır.




08-56/884-347

9
Tablo 6: CNH’in Biçerdöver Pazarında Türkiye’deki En Büyük Rakipleri
Rakip Şirket Pazar Payı (%)
Claas Mega Ziraat Makinaları San. ve Tic. Ltd.
Şti.
(……..)
Ertuğrullar Tarım Makinaları San. Tic. A.Ş. (……..)
John Deere Makinaları Ltd. Şti. (……..)
Uzel Makine San. Tic. A.Ş. (……..)
Laverda Tarım Makinaları A.Ş. (……..)

Tablo 7: CNH’in Pamuk Toplama Pazarında Türkiye’deki En Büyük Rakipleri 350
Rakip Şirket Pazar Payı (%)
John Deere Makinaları Ltd. Şti. (……..)

Yukarıdaki tablolardan da görüldüğü gibi Türkiye’de özellikle biçerdöver pazarında
CNH pazarın lider oyuncusu konumundadır. CNH dışında pazarda irili ufaklı rakipler
mevcuttur. Pamuk toplama makineleri pazarında ise CNH, John Deere
Makinaları’ndan sonra ikinci oyuncu konumundadır. Pazarlardaki oyuncu sayısının
diğer pazarlara göreli olarak az olmasının nedeninin ilgili ürünlerin niteliği olduğu
düşünülmektedir. Bildirim Formu’nda yer verilen bilgilere göre New Holland ve Case
Ürünlerinin ithalatı ve dağıtımı konusunda herhangi bir engel bulunmamakla birlikte
hem biçerdöver hem de pamuk toplama makinelerinin karmaşık, sofistike makineler
olmaları sebebiyle araştırılmaları ve geliştirilmeleri uzun yıllar almaktadır. Bu pazarlara 360
girebilmek yatırım, masraf ve teknik bilgi gerektirmesi bakımından zordur. Bu
sebeplerle bu makinaların dünyada da üretici sayısı azdır. Dünyada biçerdöver
makinası üretenlerin çoğunluğunun halihazırda Türkiye’de de faaliyet göstermekte
olduğu bilgisi Bildirim Formu’nda yer almaktadır. Bunun gibi, dünyada pamuk toplama
makineleri pazarında iki adet üretici firma olup bunlar da Türkiye’de faaliyette
bulunmaktadır. Bu bakımdan hem Türkiye hem de dünya çapında biçerdöver ve
pamuk makinaları pazarlarında çok yoğun bir rekabet ortamından bahsetmek mümkün
görünmemektedir. Dosya mevcudu bilgilere göre pamuk toplama makineleri pazarında,
pazarın önceden tahmin edilememesi ve düşük hacimli olması sebebiyle yeni bir
üreticinin pazara girme olasılığı düşüktür. Bu sebeplerle ilgili pazarın niş pazar olarak 370
kalmaya devam edeceği Kuruma intikal eden bilgiler arasında yer almaktadır. Öte
yandan biçerdöver pazarında, Türkiye’de gerekli araştırma ve yatırıma katlanan yerel
firmaların üretime başlamaları da söz konusudur. Örneğin 2002 yılında biçerdöver
makinaları pazarına giren Ertuğrullar Tarım Makinaları San. ve Tic. A.Ş., faaliyete
geçtiği yıl toplam 6 makine üretmiş iken 2007 yılında bu adedi 67’ye çıkarmıştır.
Dolayısıyla pazarda potansiyel rekabetin mevcut olduğu ifade edilebilir. Bu bilgiler
ışığında yapılan bireysel muafiyet incelemesine aşağıda yer verilmektedir.
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesine göre Rekabet Kurulu, aşağıdaki şartların
tamamının varlığı halinde bir anlaşmanın Kanun’un 4. madde hükümlerinin
uygulanmasından muaf tutulmasına karar verebilir: 380
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni
gelişme ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin
sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
08-56/884-347

10
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla sınırlanmaması.
a) Malların Üretimi, Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında yeni Gelişme, İyileşme
veya Teknik Gelişme Sağlanması
Biçerdöver ve pamuk toplama makineleri, tasarımı karmaşık, yapımı uzun zaman alan, 390
maliyetli makineler olup üstün dayanıklılık standartlarında sağlam tasarlanması ve
üretilmesi gereken makinelerdir. Bu sebeple sahada, makinelerin kullanımı safhasında
müşterileri eğitebilecek, sorunları etkin bir şekilde tanımlayabilecek, giderecek ve
kaliteli yedek parça sağlayabilecek kadar iyi eğitilmiş bir dağıtım ağına sahip olunması
önem arz etmektedir. İnceleme konusu anlaşmalar ile müşterilerin talep ve tercihleri
doğrultusunda ürünlerin düzenli takip edilmesi, dağıtım ağının sistematikleştirilmesi,
satış sonrası teknik destek ve eğitimin geliştirilmesi sağlanacaktır. CNH, ürünün
işlevselliğini ve dayanıklılığını sürekli geliştirmek için ürünün çalışır durumdaki analizini
tarlada düzenli turlar yoluyla yapmayı planlamaktadır.
Biçerdöver makinelerinin müşterileri, çoğunlukla sezonluk iş yapmayı sürdüren 400
genelde güneyden kuzeye Türkiye’nin bir ucundan diğer ucuna kadar çalışan
yüklenicilerden (müteahhitlerden, kiralama yoluyla hasat yapan kişilerden)
oluşmaktadır. Makinelerin sezon boyunca devamlı dolaşımı sebebiyle uygun parça ve
yedek destek hizmeti sağlayabilecek geniş dağıtım ağına ihtiyaç duyulmaktadır.
Ayrıca, Türkiye pazarının farklı iklim ve coğrafi koşullara ayrılması ve çok çeşitli
mahsulleri barındırma sebebiyle biçerdöver makinelerinin maksimum performans
gösterebilmeleri için değişken koşullara adapte olabilmeleri gereklidir. Bu sebeple
CNH, sürekli teknik destek hizmetlerini sağlayabilmek için bayi geliştirmeye
odaklanmış, ürüne yönelik bilgi desteği ve satış sonrası yedek parça ve teknik yardım
sağlamak açısından etkin bir dağıtım ağı kurmuştur. Bu dağıtım ağının düzenli 410
işleyebilmesi açısından muafiyete konu olan ilgili sözleşmelerin yürütülmesi gereklilik
arz etmektedir. Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, Türkiye pazarında bu
açılardan başarılı olamayan John Deere firmasının “rice conditors” makineleri
pazardan çekilmek zorunda kalmıştır. Bu bakımdan tüketicilerin memnuniyeti ve
tercihlerinin pazarlardaki oyuncuların varlığını sürdürmelerinde önemli bir etken olduğu
görülmektedir.
b) Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
CNH’nin gerçekleştirdiği ithalat ve dağıtım anlaşmaları, ilgili ithal ürünlerin yurt çapında
daha seri ve etkin dağılımını sağlamaya yöneliktir. Bu kapsamda CNH, ürünler
hakkında müşterilere ve operatörlere eğitimler de verecektir. Bunun yanı sıra, 420
müşterilerin atıl vakitlerini en aza indirebilmek amacıyla makinedeki arızayı tespit etme
ve tanı koyma imkanı veren özel cihazlar geliştirilmiştir. Hasat sezonu boyunca
Türkiye’nin bir ucundan öbür ucuna çalışan yüklenicilerin ekinlerle birlikte göç etmeleri
sebebiyle ihtiyaç duyulan parça ve servis desteğini sağlayacak geniş ve etkin bir
dağıtım ağı sağlanmış olacaktır. Bu hizmetler, tüketicilerin ürün hakkında
bilinçlendirilmeleri ve satış sonrasında karşılaşabilecekleri herhangi bir sorunun zaman
kaybedilmeden çözülmesi hususunda önem taşımaktadır.
c) ve d) İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması ve
Rekabetin a ve b Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu Olandan Fazla
Sınırlanmaması 430
Türk Traktör ve Harman Traktör, New Holland ve Case marka traktörlerin ithalatını ve
dağıtımını daha önceden de yapan şirketlerdir. Yapılan yeni anlaşmalar çerçevesinde
08-56/884-347

11
biçerdöver ve pamuk toplama makineleri de bu kapsama dahil edilmiş olacak ve bu
sayede Türkiye’de biçerdöver ve pamuk toplama makineleri pazarlarına yeni bir rakip
girecektir. Bunun gibi Harman Traktör ile Türk Traktör’ün yapmış oldukları New Holland
ve Harman Sözleşmeleri kapsamında yer alan ürün listelerinin aynı olması sebebiyle,
bu iki firma birbirine rakip hale gelecek ve marka içi rekabet de sağlanmış olacaktır.
Biçerdöver ve pamuk toplama makineleri pazarlarının hem Türkiye hem de dünya
genelinde az sayıda oyuncunun faaliyet gösterdiği pazarlar olmaları gerçeği de dikkate
alındığında, söz konusu anlaşmalar ile ilgili pazarlarda rekabetin önemli ölçüde 440
kısıtlanmadığı, bilakis güçlendirildiği sonucuna ulaşılmıştır. Bunun gibi, aşağıda ayrıca
incelenecek olan rekabet etmeme yükümlülükleri de dikkate alındığında rekabetin
amaçların elde edilmesi için gerekenden fazla kısıtlanmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.4. Sözleşmelerdeki Rekabet Yasaklarına İlişkin Maddelerin Değerlendirilmesi
New Holland, Case ve Harman Sözleşmeleri’nde rekabet yasağı ve rekabet kısıtlaması
kapsamında ele alınması gereken üç nokta bulunmaktadır. Bunlar aşağıda sırasıyla
incelenmektedir.
İlk husus, Sözleşmelerin 2. maddesinde düzenlenen rekabet etmeme yükümlülüğüdür.
Buna göre;
“İthalatçı, ...Sözleşmenin yürürlüğe girdiği tarihten itibaren 5 yıllık bir dönem boyunca 450
doğrudan veya dolaylı olarak (örneğin İthalatçının ya da duruma göre ortaklar,
personel, müdür veya yönetim kurulu üyelerinin, diğer bir şirketin nihai yönetimini
bizzat yürüttüğü, etkilediği ya da kontrol ettiği, veya oy hakkı bulunan hisselerinin
%5’ten fazlasını elinde bulundurduğu durumlarda, söz konusu diğer şirket aracılığıyla),
i) Ürünlerle rekabet eden herhangi bir ürün imal etmeyecek, satmayacak,
dağıtmayacak ya da sair surette bu tür bir ürünün ticaretini yapmayacak (ii. Fıkra
hükümlerine tabi olmak kaydıyla)
ii) Şirket tarafından ya da adına imal edilen ve Şirket tarafından veya adına
İthalatçıya temin edilen yedek parçalarla (“Orijinal Yedek Parçalar”) rekabet eden
yedek parçaları (bunlar kalite, emniyet, güvenirlik ve işlevsellik itibariyle en az Orijinal 460
Yedek parçalara eşdeğer kalitede olmadıkça) satmayacaktır.”
İthalatçı firmaya getirilen 5 yıllık ürünlerle rekabet etmeme ve orijinal parçalara eşdeğer
olmayan parçaları satmama yükümlülüğünün anlaşma süresi ertesinde devam
etmeyecek olması, anlaşma süresi içinde de 5 yıllık dönem boyunca geçerli olması
sebebiyle makul bir süre olduğu düşünülmektedir. Öte yandan yapılan anlaşmalar
kapsamında CNH’nin ithalat ve dağıtım ağını etkinleştirmek için çeşitli yatırımlar
yapacağı, ürünlerin kullanımına ilişkin eğitimler vereceği, teknik bilgisini paylaşacağı
gerçeği dikkate alındığında söz konusu rekabet yasağının işbirliğinin yürütülmesi
açısından gerekli olduğu ve rekabet yasağının sadece (alıcı konumunda olan)
ithalatçıya getirilmiş olması sebebiyle kapsamının da sınırlı olduğu ve bu bakımlardan 470
ilgili rekabet yasağının muafiyet kapsamında değerlendirilebileceği kanaatine
ulaşılmaktadır.
İkinci husus, Harman Traktör ile ilgili bölümde de bahsedilen ve ithalatçıya getirilen
süresiz rekabet yasağıdır. Bu yasak, yukarıda incelenen kapsamda makul olarak
değerlendirilememektedir. Bu sebeple Harman Sözleşmesi’nin ilgili hükmünün Tebliğ
hükümleri çerçevesinde yeniden düzenlenmesi ve aynı Sözleşme içinde çelişki yaratan
iki ayrı rekabet yasağının tadil edilmesi gerekmektedir.
Üçüncü husus ise Sözleşmelerde ithalatçının görev ve yükümlülüklerini düzenleyen 4.2
ve 4.3 numaralı maddelerde getirilen asgari alış/satış koşullarıdır. Buna göre;
08-56/884-347

12
“İthalatçı, zaman zaman Şirketin makul surette tespit edebileceği dönemlerde (“Satış 480
Dönemleri”), her Üründen, taraflar arasında mutabakatla tespit edilmiş olabilecek
asgari miktarlarda (“Asgari Perakende Satış” ya da “Asgari Alış”) satacaktır….İthalatçı
tarafından yapılan bildirimin alındığı tarihi takip eden 15 gün içinde Tarafların asgari
Perakende Satış ya da Asgari Alış rakamları üzerinde bir mutabakat sağlayamamaları
halinde, tarafların karşılıklı muvafakatiyle Ek C’deki Uzman Listesinden bir Uzman
seçilecektir…”
Asgari alış/satış koşulu, alıcının satışlarını kapatacak şekilde ve başka markaların
satışlarına rahat bir alan bırakmayacak biçimde gerçekleşmesi halinde rekabeti kısıtlar
bir nitelik taşımaktadır. Bununla birlikte ilgili Sözleşmelerde asgari alış/satış miktarının
taraflar arasında yapılacak mutabakatla belirlenecek olması, uzlaşma sağlanamaması 490
halinde bir uzmanın ortak muvafakat ile atanma imkanının sağlanmış olması ve
Sözleşmelerin kapsamında yer alan ürünlerin az sayıda üretilebilen, üretimi zaman
alan, yüksek bedelli ürünler olmaları sebepleriyle sözleşmelere konu alış/satış
koşullarının birer performans kriteri olarak ele alınabileceği ve bu çerçevede makul
olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. CNH International SA ile Türk Traktör ve Ziraat Makineleri A.Ş. arasında
gerçekleştirilen “New Holland ve Case Sözleşmeleri”ne, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi kapsamında ilgili ürün pazarları 500
bakımından sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren bireysel muafiyet tanınmasına,
2. CNH International SA ve Harman Traktör ve Biçerdöver San. ve Tic. A.Ş. arasında
gerçekleştirilen “Harman Sözleşmesi”ne, sözleşmenin giriş bölümündeki (g)
bendinde yer alan “İthalatçı, ürünlerle rekabet halindeki ürünlerin satışını
yapmamayı kabul etmektedir” hükmünün sözleşmenin 2.1. maddesiyle uyumlu hale
getirilerek 5 yılla sınırlandırılması koşuluyla aynı Kanun’un 5. maddesi kapsamında
ilgili ürün pazarları bakımından sözleşmenin yapıldığı tarihten itibaren bireysel
muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
510



Full & Egal Universal Law Academy