Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-18 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-56/891-352
Karar Tarihi : 25.9.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR,M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN, Dr.Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Osman Tan ÇATALCALI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Sodima SAS
Temsilcisi Av. Alev BAYRAKTAR
Büyükdere Cad. Yapı Kredi Plaza C Blok 34330 Levent/İstanbul 20
D. TARAFLAR : Sodima SAS
170 bis, boulevard du Montparnasse, 75014 Paris/FRANSA
Pınar Süt Mamulleri Sanayi A.Ş.
Şehit Fethi Bey Caddesi No: 120 Alsancak/İzmir
E. DOSYA KONUSU: Pınar Süt Mamulleri Sanayi A.Ş. ile Sodima SAS arasında
imzalanmış bulunan “Yoplait Üretim ve Dağıtım Franchise Sözleşmesi” başlıklı
lisans sözleşmesinin muafiyet koşulları açısından değerlendirilmesi talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.2.2008 tarih ve 890 sayı ile giren ve en
son 19.8.2008 tarih ve 5446 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği” ve 2008/2 sayılı “Teknoloji
Transferi Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 18.9.2008 tarih ve 2008-3-18/MM-08-KÜ sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 19.9.2008 tarih ve REK.0.07.00.00-
130/202 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-56 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek
karara bağlanmıştır. 40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Pınar Süt Mamulleri Sanayi A.Ş. ile
Sodima SAS arasında imzalanmış bulunan “Yoplait Üretim ve Dağıtım Franchise
Sözleşmesi” başlıklı lisans sözleşmesinin, 2008/2 sayılı Teknoloji Transferi
Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde belirtilen koşulları sağlaması
nedeniyle aynı Tebliğ kapsamında grup muafiyetinden yararlanmasının uygun
olacağı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmiştir.
50
08-56/891-352
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Sodima SAS (Sodima)
Fransa’daki en büyük süt ve süt ürünleri üreticilerinden biri olan Sodima, Fransız
yasaları uyarınca kurulan ve merkezi Paris’te bulunan Yoplait SAS’nin bir yavru
şirketidir. Sodima, süt ve süt ürünleri alanında dünya çapında faaliyet gösteren 60
Yoplait Grubu’nun ticari markaları ve know-how bilgisine ilişkin hakları kendisinde
toplamıştır.
Dünya genelinde 40 ülkede faaliyet gösteren Yoplait Grubu’nun 2006 yılı satışlarının
hacmi 1 milyon tondan fazla olup, tüm dünyada taze süt ürünleri satışında ikinci en
büyük firmadır. Grubun “Yoplait” markalı ürünlerin tüm dünyadaki satışlarından elde
ettiği ciro yaklaşık (………….) YTL (……………… Avro) tutarındadır. Sodima’nın
lisanslı ürünü olan “Yoplait” (2004 yılından itibaren) ve “Yopi” (2007 Şubat ayından
itibaren) markalı ürünlerinin Türkiye’deki üretimi ve dağıtımı Pınar Süt tarafından
gerçekleştirilmektedir. 70
H.1.2. Pınar Süt Mamulleri Sanayi A.Ş. (Pınar Süt)
Pınar Süt, 1975 yılında kurulan ve merkezi İzmir’de bulunan bir şirkettir. Şirket
ağırlıklı olarak süt ve süt mamulleri, meyve suları, et ürünleri, sos ve toz ürünlerin
üretim ve satışı alanında faaliyet göstermektedir. Yaşar Grubu bünyesinde faaliyet
gösteren Pınar Süt’ün belirli süt ürünleriyle ilgili üretim süreçleri, formül ve teknikleri,
satış ve dağıtım yöntemlerini içeren bir know-how’a sahip olduğu bilinmektedir.
Başvuru konusu sözleşmenin imzalanması sonrasında Pınar Süt meyveli yoğurt 80
pazarında daha önce “Canım Çekti” markası adı altında ürettiği ürünler yerine
Sodima’dan aldığı lisans ve know-how bilgisi ışığında “Yoplait” markalı meyveli
yoğurt ürünlerini üretmeye başlamıştır. Ancak, meyveli yoğurt pazarının büyümesinin
2007 yılında durması ve söz konusu üründen kar edilememesi nedeniyle bu ürünlerin
üretimi durdurularak Pınar Süt’ün bu pazardan çekildiği bilinmektedir. Pınar Süt
meyveli peynir üretimini ise “Yopi” markası altında 2005 yılından bu yana
sürdürmektedir.
Pınar Süt’ün ortaklık yapısına Tablo 1’de yer verilmektedir.
90
Tablo 1: Pınar Süt’ün Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Yaşar Holding A.Ş. (…….)
Diğer (…….)
Halka Açık (…….)
Toplam 100,000
08-56/891-352
3
Pınar Süt’ün yönetim kurulu üyeleri; Emine Feyhan Kalpaklıoğlu (Başkan), İdil
Yiğitbaşı (Başkan V.), Ata Murat Kudat, Taşkın Tuğlular, B. Safa Ocak, Yılmaz
Gökoğlu ve Mehmet Aktaş’tan oluşmaktadır.
Şirketin 2005 ve 2006 yıllarına ilişkin cirosu sırasıyla (……………) YTL ve (………….)
YTL olarak gerçekleşmiştir.
100
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in 4. maddesine göre devralma işlemlerinde devre konu mal veya
hizmetlerle tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı
sayılan mal veya hizmetlerden oluşan pazar, ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır.
Dolayısıyla belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden
oluşan pazar ilgili ürün pazarının tanımında temel alınmaktadır. Söz konusu tanımın 110
açıklandığı “İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”un (Kılavuz) 1.3.
maddesinde ise ilgili ürün pazarının tanımlanmasında arz ve talep ikamelerinin göz
önüne alınması gerektiği ifade edilmektedir. Buna göre ilgili ürün pazarı talep ikamesi
yönünden değerlendirilirken ürünün göreceli fiyatlarda meydana gelen küçük, kalıcı
değişiklikler karşısında gelişen talep ikamesinin göz önüne alınacağı, arz ikamesinin
ise talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda hesaplamaya dahil
edilebileceği belirtilmektedir.
Pınar Süt ve Sodima arasında akdedilen sözleşmenin konusunu oluşturan ürünleri
genel olarak yoğurtlar ve tatlılar olarak ikiye ayırmak mümkündür. Yoğurt 120
kategorisinin altında aromalandırılmış yoğurtlar, meyveli yoğurtlar, içilebilir yoğurtlar
ve meyveli peynir bulunurken tatlılar kategorisinin altında aromalandırılmış puding,
jöleler, dondurulmaya hazır süt ürünleri tatlıları gibi tatlılar yer almaktadır. Ancak
dosya mevcudunda yer alan 19.8.2008 tarih, 5446 sayılı belgeden sözleşmenin
imzalanmasından sonra sözleşme konusu ürünlerden sadece yoğurt kategorisinin
altında yer alan meyveli yoğurt ve meyveli peynirin üretilerek piyasaya sürüldüğü
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla, ilgili ürün pazarının belirlenmesinde bu ürünlerin göz
önünde bulundurulması yerinde olacaktır.
Yoğurt pazarı sade, kaymaklı ve meyveli yoğurt olmak üzere 3 ana kategoriye 130
ayrılmaktadır. Sade ve kaymaklı yoğurtlar tüketiciler tarafından öğünlerde ana besin
maddesi olarak tüketilmektedir. Meyveli yoğurtlar ise tüketiciler tarafından
sağlıklı/keyifli atıştırmalar olarak görülmekte ve gün içinde istenildiği zaman
tüketilmektedir. Bu bakımdan meyveli yoğurtlar ile sade ve kaymaklı yoğurtların
tüketicilerin tercihleri açısından birbirine ikame olmadığı söylenebilir. Kaymaklı ve
sade yoğurtlar ile meyveli yoğurtlar arasında arz ikamesi olup olmadığının
incelenmesinde, söz konusu ürünlerde temel olarak yoğurt ürünü girdi olarak
kullanıldığından bunun dikkate alınması gerekmektedir. Genel anlamda kaymaklı ve
sade yoğurt üreten tesislerde meyveli yoğurt üretiminin de yapılabileceği söylenebilir.
Ancak meyveli yoğurt üretilebilmesi için kaymaklı ve sade yoğurtta kullanılandan 140
farklı ekipmanlara gereksinim duyulmakta ve yoğurdun içine meyveli yoğurt
kültürünün ve meyve preparasyonlarının eklenmesi, know-how bilgisi ve ek yatırım
08-56/891-352
4
gerektirmektedir. Bu nedenle her kaymaklı ve sade yoğurt üreticisi meyveli yoğurt
üretememektedir.
Pınar Süt tarafından sözleşme dahilinde üretimi yapılan bir diğer ürün ise “meyveli
peynir”dir. Meyveli peynirler tüketiciler tarafından genellikle çocuklara ek gıda olarak
verilen ürünlerdir. Meyveli yoğurtlar gibi ana öğünün dışında istenildiği zaman
tüketilebilen bir üründür. Meyveli yoğurtlardan farkı ise bu ürünün ağırlıklı olarak
çocuklar tarafından tüketilmesidir. Dolayısıyla farklı bir tüketici grubuna hitap eden 150
meyveli peynirin meyveli yoğurdun ikamesi olmadığı kanaatine varılmıştır. Arz
ikamesi açısından bakıldığında da, meyveli yoğurtlarda olduğu gibi, ek yatırım ve
know-how bilgisi gerektirmesi nedeniyle her sade veya kaymaklı yoğurt üreticisinin
kolaylıkla bu ürünü üretemeyeceği söylenebilir.
Ürünlerin bu özellikleri, 1997/1 sayılı Tebliğ ve Kılavuz’da sıralanan unsurlar ve
anlaşma konusu ürünlere ilişkin faaliyetler dikkate alınarak, ilgili ürün pazarları söz
konusu dosya bakımından “meyveli yoğurt” ve “meyveli peynir” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 160
Sözleşme konusu ürünler bakımından satış, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerine
ilişkin şartların bölgesel bir farklılık göstermemesi dikkate alınarak ilgili coğrafi pazar
Türkiye olarak kabul edilmiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
6.2.2003 tarih ve 04-46/597-145 sayılı Kurul kararı ile Pınar Süt ile Sodima arasında
akdedilen 10 yıl süreli “Yoplait Üretim ve Dağıtım Franchise Sözleşmesi” (sözleşme)
başlıklı lisans sözleşmesine 5 yıl için muafiyet tanınmıştır. Muafiyet süresinin 170
6.2.2008 tarihinde sona ermesi nedeniyle söz konusu anlaşmanın 2008/2 sayılı
Teknoloji Transferi Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilmesi, bu mümkün olmazsa anlaşmaya bireysel muafiyet tanınması
talebini içeren mevcut dosya için başvuruda bulunulmuştur.
H.3.1. Anlaşmanın Niteliği
Sözleşme uyarınca Sodima, meyveli/aromalı süt ve hazır tatlı ürünlerine ilişkin
patentli ya da patentsiz know-how’ını, tescilli tasarım ve modellerini kullanarak
kendisine ait “Yoplait” markasının ve Yoplait ürün serisine dahil sair markaların 180
üretim ve dağıtımı için Pınar Süt’e bir franchise vermekle yükümlü kılınmakta ve
Pınar Süt de bu franchise’ı alma hakkını elde etmektedir. Bu kapsamda Sodima’nın
üretimin başlaması öncesindeki know-how’ın sunulması aşamasında ve üretimin 18
ay sonra başlayabilmesi için hazırlık aşamasında Pınar Süt’e ticari ve teknik destek
vermesi öngörülmüştür.
Mevcut bilgilerden, know how’ın Sodima’nın üretim süreçleri, üretim formülleri ve
sırlar, gizli bilgi ve tasarımlar, sözleşme konusu ürünlerle ilgili şartname
kitapçıklarında, yazılı plan ve çizimlerde ifade edilen, özellikle teknik değere sahip
diğer bilgiler, ürünleri teşhir, tanıtım ve pazarlama etkinliklerinin tümü ve satış artırma 190
yöntemleri, ürün isimleri, her türlü kendine özgü kap ve ambalaj biçimi, reklam ve
08-56/891-352
5
tanıtım materyalleri ve Sodima’nın sahip olduğu veya olacağı fikri mülkiyet hakkı saklı
her türlü materyal gibi unsurlardan oluştuğu anlaşılmaktadır.
Bu bilgilerden know-how ve markanın karma olarak lisansa konu olduğu bir
anlaşmanın söz konusu olduğu anlaşılmaktadır. Lisans anlaşmalarının genellikle bir
patent, marka, franchise, profesyonel hizmet, teknik veya yöntemsel know-how sahibi
ile, ikinci bir taraf arasında belli bazı tanımlanmış şartlar çerçevesinde yapılan ve
ikinci tarafı bu bilgilerden faydalanmaya yetkili kılan sözleşmeler olduğu dikkate
alındığında başvuru konusu anlaşmanın esasen bir lisans anlaşması olarak 200
değerlendirilmesi yerinde olacaktır. Anılan anlaşma aynı zamanda 2008/2 sayılı
Tebliğ’in 4.1.a maddesinde yer alan teknoloji transferi anlaşması tanımına da
uymaktadır.
Bir teşebbüs tarafından diğer bir teşebbüse fikri mülkiyet hakları ve know-how içeren
bir teknolojinin verilmesi aynı konuda birden çok araştırma ve geliştirme (Ar-Ge)
faaliyetinin yapılmamasını sağlayarak kaynak israfını önlemekte ve Ar-Ge faaliyeti
sonucunda elde edilen bilgi ve teknolojinin yayılmasını sağlayarak iktisadi etkinlik
yaratmaktadır. Ancak teknoloji transferi anlaşmaları içerdikleri bazı hükümler
nedeniyle rekabetin belirli ölçüde sınırlanmasına yol açtıklarından rekabet hukuku 210
kapsamında ele alınabilmektedirler.
2008/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi uyarınca, lisans verenin lisans alana lisansı verilen
teknolojiyi anlaşma konusu ürünlerin üretimi için kullanma izni verdiği ve 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamındaki teknoloji transferi anlaşmaları aynı Tebliğ
kapsamında sayılmıştır. Dosya konusu sözleşmenin, devredilen ticari marka ve
know-how’ın münhasır olması ve taraflara rekabet etmeme yükümlülükleri getirilmesi
gibi 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı hükümler içeren bir teknoloji transferi
anlaşması niteliğinde olması dikkate alındığında, anılan sözleşmenin 2008/2 sayılı
Tebliğ kapsamında bir anlaşma olduğu anlaşılmaktadır. 220
H.3.2. Anlaşma Hükümlerinin 2008/2 sayılı Tebliğ Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
Teknoloji transferini içeren bir anlaşmanın 2008/2 sayılı Tebliğ kapsamında 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulması için
2008/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde yer alan genel koşulları sağlaması ve 6.
maddesinde yer alan ve anlaşmayı grup muafiyeti dışına çıkaran sınırlamaları
içermemesi gerekmektedir. Ayrıca, bu tür anlaşmaların 2008/2 sayılı Tebliğ’in 7.
maddesinde yer verilen sınırlamaları içermesi durumunda söz konusu sınırlamaların 230
anlaşmanın ayrılmaz bir parçası olması durumunda tüm anlaşma, ayrılabilir bir
parçası olması durumunda ise sadece söz konusu hükümler muafiyetten
yararlanamamaktadır.
H.3.2.1. Anlaşma Hükümlerinin 2008/2 sayılı Tebliğ’in 5. Maddesi Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
2008/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde teknoloji transferini içeren anlaşmalara
tanınacak muafiyetin genel koşulları belirtilmektedir. Buna göre teknoloji transferini
içeren anlaşmaların 2008/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmeleri için ilk 240
olarak lisans veren ve lisans alan olmak üzere iki tarafın bulunması ve anlaşma
08-56/891-352
6
konusu ürünlerin üretimine ilişkin teknoloji transferi içermeleri gerekmektedir. Ayrıca
taraflar arasındaki anlaşma; lisansı verilen teknoloji ile ilgili fikri mülkiyet haklarına
tanınan korumanın geçerli olduğu müddetçe, know-how söz konusu olduğunda ise
know-how’ın gizli kaldığı sürece geçerli olacaktır.
Dosya konusu sözleşmenin tarafları Pınar Süt ve Sodima’dan oluşmaktadır (Madde
I). Sözleşme ile birlikte Pınar Süt’ün Sodima’nın sahip olduğu markaların üretimini
Sodima’dan alacağı teknoloji ile gerçekleştirmesi öngörülmüştür (Madde II).
Sözleşmenin süresi ise XIV. maddede düzenlenmiştir. Buna göre sözleşme 250
başlangıç olarak 10 yıllık bir süreyi kapsamakta, sözleşmenin XIV.1. maddesinin
üçüncü paragrafında ve XIV.3. maddesinde belirtilen durumların gerçekleşmesi
halinde ise daha önce bitebilecektir. Ayrıca, sözleşmenin 10 yılın sonunda taraflardan
biri diğerine aksine dair yazılı bir bildirimde bulunmadığı takdirde 10 yıllık sürelerle
kendiliğinden uzaması öngörülmüştür.
Yukarıda yer verilen sözleşme hükümleri 2008/2 sayılı Tebliğ’in 5.1. maddesi
çerçevesinde değerlendirildiğinde, sözleşmenin iki teşebbüs arasında yapıldığı ve
telif hakkı ve know-how bilgisi Sodima’da bulunan ürünlerin üretiminin Pınar Süt
tarafından gerçekleştirilmesinin öngörüldüğü görülmektedir. Dolayısıyla sözleşmenin 260
bu açılardan 2008/2 sayılı Tebliğ’in 5.1. maddesindeki genel koşulları sağladığı
görülmektedir.
2008/2 sayılı Tebliğ’in 5.2 ve 5.3. maddelerinde teknoloji transferi içeren anlaşmalara
sırasıyla, tarafların rakip olmaları durumunda tarafların toplam pazar paylarının
etkilenen ilgili teknoloji ve ürün pazarında %30’u geçmemesi koşuluyla; tarafların
rakip olmamaları durumunda ise tarafların toplam pazar paylarının etkilenen ilgili
teknoloji ve ürün pazarında %40’ı geçmemesi koşuluyla muafiyet tanınabileceği ifade
edilmektedir.
270
2008/2 sayılı Tebliğ’de yer alan rakip ve rakip olmayan teşebbüslere ilişkin ayrımda
esas alınan ölçüt anlaşmanın yapıldığı tarihte lisans alanın ilgili ürün pazarında
faaliyet gösterip göstermemesidir. Buna göre teknoloji transferini içeren anlaşmaların
akdedildiği tarihte lisans alanın anlaşma konusu ürünlerin bulunduğu pazarda faaliyet
göstermesi durumunda tarafların birbiriyle rakip, faaliyet göstermemesi durumunda
ise rakip olmadıkları kabul edilmektedir.
Bu dosya bakımından ilgili ürün pazarları “meyveli yoğurt” ve “meyveli peynir” olarak
belirlenmiştir. Pınar Süt’ün, anlaşmanın imzalanmasından önce de meyveli yoğurt
pazarında kendi markası olan “Canım Çekti” markasıyla faaliyet gösterdiği 280
bilinmektedir. Anlaşma sonrasında ise Sodima’dan aldığı lisans ve know-how bilgisi
ile “Yoplait” markasıyla faaliyet göstermeye başlamıştır. Bu bakımdan meyveli yoğurt
pazarı için Pınar Süt ile Sodima’nın birbirlerine rakip oldukları görülmektedir. Pınar
Süt’ün meyveli peynir pazarında 2003 tarihli anlaşmanın imzalanmasından önce
herhangi bir faaliyetinin bulunmaması nedeniyle anılan pazarda Pınar Süt ile
Sodima’nın birbirlerine rakip olmadıkları sonucuna ulaşılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgeden, Pınar Süt’ün 2002-2007 yılları arasında meyveli
yoğurt pazarında miktar ve ciro bazındaki pazar payının %(…) ila %(…) arasında
değiştiği görülmektedir. Sodima’nın ise anlaşma tarihinden önce bu pazarda faaliyet 290
göstermemesi ve anlaşma sonrasında ise ürünlerinin Pınar Süt tarafından üretilip
08-56/891-352
7
satılması nedeniyle meyveli yoğurt pazarında herhangi bir pazar payı
bulunmamaktadır. Sonuç olarak meyveli yoğurt pazarında birbirlerine rakip olan
Sodima ve Pınar Süt’ün toplam pazar paylarının %30’u geçmemesi nedeniyle dosya
konusu işlem bakımından 2008/2 sayılı Tebliğ’in 5.2. maddesinde yer alan pazar payı
koşulunun sağlandığı kanaatine varılmıştır.
Dosya mevcudu bilgi ve belgede yer alan meyveli peynir pazarına ilişkin bilgiler
incelendiğinde, Pınar Süt’ün bu pazardaki 2005-2007 yıllarına ilişkin pazar payının
%(…) ila %(…) arasında değiştiği görülmektedir. Sodima’nın ise bu pazarda, meyveli 300
yoğurt pazarında olduğu gibi, anlaşma tarihinden önce pazarda herhangi bir
faaliyetinin olmaması ve anlaşma sonrasında ise ürünlerinin Pınar Süt tarafından
üretilip satılması nedeniyle herhangi bir pazar payı bulunmamaktadır. Özetle meyveli
peynir pazarında birbirlerine rakip olmayan Pınar Süt ve Sodima’nın toplam pazar
paylarının %40’ı geçmemesi nedeniyle dosya konusu işlem bakımından 2008/2 sayılı
Tebliğ’in 5.3. maddesinde yer alan pazar payı koşulunun sağlandığı görülmektedir.
H.3.2.2. Anlaşma Hükümlerinin 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6. Maddesi Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
310
2008/2 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi ile teknoloji transferi anlaşmalarını grup muafiyeti
kapsamı dışına çıkaran sınırlamalar düzenlenmiştir. Teşebbüslerin birbirlerine rakip
olmaları halinde anlaşmayı 2008/2 sayılı Tebliğ’in kapsamı dışına çıkaran
sınırlamalar 6.2. maddede düzenlenirken, teşebbüslerin birbirlerine rakip olmadığı
durumlar için aynı türden sınırlamalara 6.3. maddede yer verilmiştir. Pınar Süt ve
Sodima söz konusu dosya kapsamında tanımlanan iki farklı ilgili ürün pazarından
meyveli yoğurt pazarında birbirlerine rakip iken meyveli peynir pazarında rakip
değillerdir. Bu bakımdan ilk olarak meyveli yoğurt pazarı daha sonra ise meyveli
peynir pazarı 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6. maddesi çerçevesinde incelenecektir.
320
H.3.2.2.1. Anlaşma Hükümlerinin 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.2. Maddesi
Çerçevesinde Değerlendirilmesi
2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.2. maddesinde, 2008/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen muafiyetin
aynı maddenin a, b, c ve ç bentlerinde yer verilen amaçları taşıyan anlaşmalara
uygulanmayacağı ifade edilmektedir. 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.2.a. maddesinde
taraflardan birinin kendi satış fiyatını belirleme hakkının sınırlanması durumunda,
6.2.b. maddesinde anlaşma konusu ürünlerin üretim ve satış miktarının sınırlanması
durumunda, 6.2.c. maddesinde aynı maddenin devamında yer alan 6 farklı koşul
hariç olmak üzere pazarların veya müşterinin paylaşılması durumunda ve 6.2.ç. 330
maddesinde ise lisans alanın kendi teknolojisini kullanma hakkının sınırlanması ya da
lisansı verilen know-how’ın üçüncü kişilere ifşasını engellemek için zorunlu
olmadıkça anlaşma taraflarından herhangi birinin araştırma ve geliştirme faaliyetinde
bulunmasının sınırlanması durumunda teknoloji transferi içeren anlaşmaların 2008/2
sayılı Tebliğ ile öngörülen muafiyetten yararlanamayacağı belirtilmektedir.
Pınar Süt ile Sodima arasında akdedilen sözleşme 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.2.
maddesi çerçevesinde incelendiğinde sözleşmede, taraflardan birinin kendi satış
fiyatını belirleme hakkının sınırlanmasına, anlaşma konusu ürünlerin üretim ve satış
miktarının sınırlanmasına ve lisans alanın kendi teknolojisini kullanma hakkının ya da 340
know-how’ın üçüncü kişilere ifşasını engellemek için zorunlu olma durumu dışında
08-56/891-352
8
taraflardan herhangi birinin araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunmasının
sınırlanmasına yönelik herhangi bir hükmün bulunmadığı görülmektedir. Bu
kapsamda dosya konusu anlaşmanın 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.2.a, 6.2.b. ve 6.2.ç.
maddelerindeki koşulları karşıladığı kanaatine ulaşılmıştır.
Pınar Süt ile Sodima arasında akdedilen sözleşmede yer alan maddeler 2008/2 sayılı
Tebliğ’in 6.2.c. maddesi çerçevesinde incelendiğinde Pınar Süt ve Sodima’nın
birbirlerine bazı bölge kısıtlamaları getirdikleri görülmektedir. Bu kapsamda
sözleşmenin II.1. maddesinde Pınar Süt’e sözleşme konusu ürünleri sadece Türkiye 350
Cumhuriyeti sınırları dahilinde üretme ve satma izni verilmekte, Sodima’ya ise
sözleşmenin II.2. maddesiyle, Pınar Süt’ün faaliyet göstereceği Türkiye Cumhuriyeti
sınırları içinde sözleşme süresi boyunca başka bir franchise vermeme ve kendisinin
veya kendisine bağlı herhangi bir teşebbüsün Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde
sözleşme konusu ürünleri üretip satmama yükümlülüğü getirilmektedir. Her ne kadar
ilk bakışta söz konusu kısıtlamalar 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.2.c. maddesine aykırı
gözükse de, anılan kısıtlamaların aynı maddenin devamında yer alan ve sözleşmede
bulunması durumunda sözleşmenin 6.2.c. maddesine aykırı olmayacağını
düzenleyen haller içinde yer aldığı görülmektedir. Bu nedenle dosya konusu anlaşma
2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.2.c. maddesi ile uyumludur. 360
H.3.2.2.2. Anlaşma Hükümlerinin 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.3. Maddesi
Çerçevesinde Değerlendirilmesi
2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.3. maddesinde, 2008/2 sayılı Tebliğ ile öngörülen muafiyetin
aynı maddenin a, b ve c bentlerinde yer verilen amaçları taşıyan anlaşmalara
uygulanmayacağı ifade edilmektedir. 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.3.a. maddesinde
taraflardan birinin kendi satış fiyatını belirleme hakkının sınırlanamayacağı ancak
taraflardan herhangi birinin baskısı veya teşviki sonucu sabit veya asgari satış
fiyatına dönüşmemesi kaydıyla, azami satış fiyatının belirlenebilmesinin veya tavsiye 370
edilebilmesinin mümkün olduğu, 6.3.b. maddesinde aynı maddenin devamında
sayılan haller dışında lisans alanın anlaşma konusu ürünleri pasif olarak satabileceği
bölge ya da müşterilere sınırlama getirilemeyeceği ve 6.3.c. maddesinde ise seçici
dağıtım sisteminde bir sistem üyesinin yetkili olmadığı yerde faaliyet göstermesinin
yasaklanması hakkı saklı kalmak kaydıyla, perakende seviyesinde faaliyet gösteren
bir lisans alanın son kullanıcılara yapacağı aktif ve pasif satışların sınırlanamayacağı
belirtilmektedir.
Pınar Süt ile Sodima arasında akdedilen sözleşme 2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.3.
maddesi çerçevesinde incelendiğinde, sözleşmede bu maddede yer alan ve 380
sözleşmeyi 2008/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetin dışında çıkaran herhangi bir
hükmün bulunmadığı görülmektedir. Ayrıca, sözleşmenin yukarıda yer verilen II.1 ve
II.2. maddelerinde getirilen rekabet sınırlamalarının Tebliğ’in 6.3.b maddesindeki
istisnai hallerden olduğunu belirtmek gerekir. Bu nedenle dosya konusu anlaşmanın
2008/2 sayılı Tebliğ’in 6.3. maddesindeki koşulları sağladığı kanaatine varılmıştır.
H.3.2.3. Anlaşma Hükümlerinin 2008/2 sayılı Tebliğ’in 7. Maddesi Çerçevesinde
Değerlendirilmesi
2008/2 sayılı Tebliğ’in 7.2 ve 7.3. maddelerinde teknoloji transferi anlaşmalarına 390
tanınan grup muafiyetinden yararlanamayacak olan sınırlamalara yer verilmiştir.
08-56/891-352
9
Tebliğ’in 7.2. maddesine göre muafiyet, teknoloji transferi anlaşmalarında yer alan
aşağıdaki sınırlamalara uygulanmamaktadır:
“a) Lisans alana doğrudan veya dolaylı olarak, lisansı verilen teknoloji üzerinde
yaptığı ve bu teknolojiden ayrılabilir nitelikte olan iyileştirmeler ya da lisansı verilen
teknolojinin yeni uygulamaları bakımından, lisans verene veya lisans veren
tarafından gösterilen üçüncü bir kişiye münhasır lisans vermesi yükümlülüğü
getirilmesi,
b) Lisans alana doğrudan veya dolaylı olarak, lisansı verilen teknoloji üzerinde 400
yaptığı ve bu teknolojiden ayrılabilir nitelikte olan iyileştirmeler ya da lisansı verilen
teknolojinin yeni uygulamaları ile ilgili hakları kısmen veya tamamen lisans verene
veya lisans veren tarafından gösterilen üçüncü bir kişiye devretmesi yükümlülüğü
getirilmesi,
c) Lisans alana lisans verenin Türkiye’de sahip olduğu ilgili fikri mülkiyet haklarının
geçerliliğine itiraz etmeme yükümlülüğü getirilmesi. Ancak lisans alanın lisansı
verilen ilgili fikri mülkiyet haklarından bir ya da daha fazlasının geçerliliğine itiraz
etmesi durumunda, lisans verenin teknoloji transferi anlaşmasını feshetme hakkı
saklıdır.”
410
Buna ek olarak, 2008/2 sayılı Tebliğ’in 7.3. maddesinde anlaşmaya taraf olan
teşebbüslerin rakip olmadığı hallerde, muafiyetin, doğrudan veya dolaylı olarak;
lisans alanın kendi teknolojisini kullanma hakkını sınırlayan ya da lisansı verilen
know-how’ın üçüncü kişilere ifşasını engellemek için zorunlu olmadıkça, anlaşma
taraflarından herhangi birinin araştırma ve geliştirme faaliyetinde bulunmasını
sınırlayan herhangi bir yükümlülük için geçerli olmayacağı hükme bağlanmıştır.
Yukarıdaki sıralanan hükümler bakımından başvuru konusu sözleşmenin Pınar Süt
tarafından yapılacak iyileştirme ve geliştirilecek yenilikleri düzenleyen ilgili
maddelerinin ele alınmasında yarar bulunmaktadır. 420
Sözleşmenin IX.2.1. maddesi Pınar Süt’ün keşfedeceği yeniliklere ilişkin hükümler
içermektedir. Bu madde uyarınca anılan yeniliklerin lisansı verilen teknolojiden
ayrılabilme ölçütleri getirilirken özellikle know-how bilgisinden ayrılabilir olması ve bu
bilginin hiçbir şekilde kullanılmadan geliştirilmiş olması vurgulanmaktadır.
Sözleşmenin X.2.2. maddesiyle de Pınar Süt’ün anılan yenilikleri Sodima’ya bildirme
zorunluluğu getirildiği görülmektedir. IX.2.3. maddede ise Sodima’ya lisans verme
hakkı da dahil olmak üzere söz konusu yeniliklerle bağlantılı her türlü kullanım
hakkını Pınar Süt’ten “iyi niyetle müzakere edilecek hüküm ve koşullar” çerçevesinde
alma seçeneği tanınmaktadır. Aynı madde uyarınca Sodima’nın bu seçeneği 430
kullanmaması ya da söz konusu müzakerelerden bir sonuç alınamaması durumunda,
Pınar Süt’ün bu konuda serbest olduğu görülmektedir. Dolayısıyla, Pınar Süt’ün
lisansı verilen teknolojinin yeni uygulamaları ile ilgili münhasır lisans vermesi ya da
bununla ilgili hakları kısmen veya tamamen devretmesi konusunda 2008/2 sayılı
Tebliğ’in 7.2.a ve 7.2.b maddeleri anlamında bir zorunluluğun söz konusu olmadığı
anlaşılmaktadır.
Pınar Süt tarafından geliştirilen iyileştirmeler ise IX.3. maddede düzenlenmiştir.
Madde, Pınar Süt’e münhasır lisans verme de dahil olmak üzere basit iyileştirmelerle
ilgili hakları Sodima’ya devretme yükümlülüğü getirmektedir. Anılan hükmün 440
Sodima’nın know-how’ından ayrılabilir nitelikte olmayan iyileştirmelerle sınırlı
08-56/891-352
10
olmasından dolayı, 2008/2 sayılı Tebliğ’in 7.2.a ve 7.2.b maddeleri ile çelişmediğini
söylemek yerinde olacaktır.
Bu bilgilerden ve sözleşmenin 2008/2 sayılı Tebliğ’in 7. maddesinde yer verilen grup
muafiyetinden yararlanamayan sınırlamalardan herhangi birini içermemesinden
hareketle, sözleşmenin bu yönüyle de Tebliğ çerçevesinde muafiyetten
yararlanmasında sakınca bulunmamaktadır.
I. SONUÇ 450
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Pınar Süt Mamulleri Sanayi A.Ş. ile Sodima SAS arasında imzalanmış bulunan
“Yoplait Üretim ve Dağıtım Franchise Sözleşmesi” başlıklı lisans sözleşmesinin,
2008/2 sayılı “Teknoloji Transferi Anlaşmalarına İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”
kapsamında sağlanan muafiyetten yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy