Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-57/912-363

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-2-158
Karar Sayısı : 08-57/912-363 (Önaraştırma)
Karar Tarihi : 9.10.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif 10
ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Hakan BİLİR, Remzi Özge ARITÜRK, Evrim Özgül
KAZAK

C. ŞİKAYET EDEN :Gizlilik Talebi Bulunmaktadır.
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN :- Türk Telekomünikasyon A.Ş.
Turgut Özal Bulvarı 06103 Aydınlıkevler/Ankara 20
- TTNet A.Ş.
Süleyman Bey Sokak No:11 Maltepe/Ankara
- Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
Abdi İpekçi Cad. No:75 34367 Maçka/İstanbul
E. DOSYA KONUSU : TTNet A.Ş. ile Avea İletişim Hizmetleri A.Ş.
tarafından birlikte uygulanan “TümEvİşAvea320” ve “Şirketler için
ADSL” kampanyaları aracılığıyla TTNet A.Ş.’nin; Avea İletişim Hizmetleri
A.Ş. tarafından uygulanan “Ücretsiz Ev/İş Arama Fırsatı” kampanyası
aracılığıyla da Türk Telekomünikasyon A.Ş.’nin hakim durumunu kötüye
kullandığı iddiaları. 30
F. İDDİALARIN ÖZETİ : Şikayet dilekçesinde özetle;
- TTNet A.Ş. (TTNet)’nin “perakende geniş bant internet erişim
hizmetleri”, Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. (Avea)’nin “GSM hizmetleri”
pazarında faaliyet gösterdikleri,
- TTNet’in hem %90’ın üzerindeki pazar payı hem de Türk
Telekomünikasyon A.Ş. (Türk Telekom)’den kaynaklanan sebepler ile
ilgili ürün pazarında hakim durumda bulunduğu,
- Türk Telekom’un “sabit şebekede sonlanan çağrılar” pazarında hakim
durumda bulunduğu,
- Türk Telekom’un TTNet’in %99’una, Avea’nın ise %81’inin kontrolüne 40
sahip olduğu
ifade edilerek, TTNet ve Avea tarafından birlikte uygulanan;
- TümEvİşAvea320,
- Şirketler için ADSL kampanyaları aracılığıyla TTNet’in,
Avea tarafından uygulanan;

08-57/912-363
2
- Ücretsiz Ev/İş Arama Fırsatı kampanyası aracılığıyla da Türk
Telekom’un
hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddia edilerek, konunun incelenmesi
talep edilmiştir. 50

G. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 22.02.2008/1168, 03.3.2008/1319
ve 30.4.2008/2600 tarih ve sayılar ile intikal eden başvurular üzerine, 4502
sayılı Kanun'la değişik 2813 sayılı Telsiz Kanunu'nun 7. maddesinin üçüncü
fıkrası uyarınca, 2.4.2008/1111 ve 8.5.2008/1504 tarih ve sayılı yazılar ile
Telekomünikasyon Kurumu’ndan görüş talep edilmiş, Telekomünikasyon
Kurumu görüşü 9.5.2008/2878 ve 4.6.2008/3476 tarih ve sayılı yazılar ile
Kuruma intikal etmiştir. Eksiklikleri en son 28.07.2008/4809 tarih ve sayı ile
tamamlanan başvurular üzerine hazırlanan 07.08.2008 tarih ve 2008-2-158/İİ-
08-HB sayılı İlk İnceleme Raporu, 08.08.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-60
110/251 sayılı Başkanlık önergesi ile Rekabet Kurulu’nun 14.08.2008 tarih ve
08-50/759-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve Türk Telekomünikasyon A.Ş.,
Avea İletişim Hizmetleri A.Ş. ve TTNet A.Ş. hakkında önaraştırma
yapılmasına karar verilmiştir. Bunun üzerine yapılan incelemeler sonucunda
hazırlanan 25.09.2008 tarih, 2008-2-158/ÖA-08-HB sayılı Önaraştırma
Raporu, 06.10.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-110/358 sayılı Başkanlık
önergesi ile 08-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; başvuru konusu ile ilgili olarak
Avea İletişim Hizmetleri A.Ş., Türk Telekomünikasyon A.Ş. ve TTNet A.Ş. 70
hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına
gerek olmadığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Başvuru konusunu en genel anlamda TTNet ile Avea tarafından birlikte
uygulanan “TümEvİşAvea320” ve “Şirketler için ADSL” kampanyalarıyla
TTNet’in; Avea tarafından uygulanan “Ücretsiz Ev/İş Arama Fırsatı”
kampanyası aracılığıyla da Türk Telekom’un hakim durumunu kötüye
kullandığı iddiaları oluşturmaktadır. Bunun yanında, şikayet dilekçesinde her
kampanya ile ilgili olarak ayrı ayrı iddialara yer verilmiştir. Söz konusu 80
kampanyalara ilişkin olarak ileri sürülen iddialar ve konu ile ilgili
değerlendirmelere aşağıda yer verilmektedir.

I.1. TÜMEVİŞAVEA320 Kampanyası

Şikayete konu kampanya kapsamında 01 Şubat-01 Nisan 2008 tarihleri
arasında TTNet’in mevcut ve yeni abonelerine, Avea bireysel veya kamu
faturalı hattı almaları karşılığında 3 fatura dönemi boyunca “TümEvİşAvea320
Paketi”nden ücretsiz yararlanma imkanı tanınmıştır. Kampanya koşulları
aşağıdaki gibidir: 90

- Hediye dakikalar, Avea ve sabit numaralara yönelik kullanılabilecektir.
Aboneler, bu kampanya karşılığında Avea ile 12 aylık bağlayıcılık
sözleşmesi imzalayacaklardır.
- Aboneler sözleşme süresinin bitiminden önce hatlarını kapatmaları,
kampanyadan çıkmaları, faturasız hatta geçmeleri veya kapatılmasına
08-57/912-363
3
sebebiyet vermeleri durumunda ise KDV dahil 120 YTL ceza bedeli
ödemeyi taahhüt etmektedir.
- Hediye dakikalar, hat aktivasyonundan sonraki 3 fatura dönemi
boyunca tanımlanacaktır. Hediye dakikalar fatura döneminin ilk günü 100
hatlara yüklenecektir. Kullanılmayan hediye dakikalar ilgili fatura
döneminin sonunda silinecektir.
- Aboneler öncelikle kampanya kapsamında kazandığı hediye dakikaları
kullandıktan sonra tarifesi kapsamında kendisine verilen ücretsiz
görüşme sürelerini kullanacaktır.

Yapılan başvuruda, TTNet ve Avea tarafından birlikte yapılan söz konusu
kampanya ile;

- Birlikte satış (bağlama/paket satış) uygulamaları (4054 sayılı Kanun’un 110
6. maddesinin c fıkrası),
- Yıkıcı fiyatlama /çapraz sübvansiyon,
- Bir pazardaki hakimiyet ile diğer pazardaki rekabetin bozulmasını
amaçlayan eylemler (4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin d fıkrası),
- Tüketici zararına olacak şekilde eylemler gerçekleştirilmesi (4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin e fıkrası),
- Fiyat sıkıştırması

yolları ile hakim durumun kötüye kullanıldığı iddia edilmektedir. Söz konusu
iddiaların detayları ile konu hakkında yapılan incelemeler aşağıda 120
sunulmuştur.

I.1.1. Birlikte Satış (bağlama/paket satış) Uygulaması

Yapılan başvuruda, TTNet ve Avea tarafından ortak olarak yapılan kampanya
ile internete TTNet ile bağlanan kullanıcılara, Avea faturalı hat sahibi olmaları
durumunda Avea ve sabit hat numaraları ile 3 ay boyunca toplam 109 YTL’lik
ücretsiz konuşma yapabilmeleri anlamına gelecek şekilde 960 dakikalık
hediye verildiği ifadelerine yer verildikten sonra;
130
- TTNet aboneleri için indirimin uygulandığı esas ürünün Avea aboneliği
olduğu, bu indirime hak kazanmak için en az 1 yıl süre ile TTNet
abonesi olunması gerektiği, dolayısı ile potansiyel GSM abonelerinin,
Avea’ya daha ucuz abone olma vaadi ile TTNet abonesi olmaya teşvik
edildiği, kampanya ile bu indirimden yararlanan kullanıcıların TTNet
aboneliğinin 1 yıl boyunca garanti altına alınmasının amaçlandığı,
- Bu durumun perakende geniş bant internet erişim hizmetleri
pazarındaki rekabet koşullarını bozduğu ve 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin c bendinde yer verilen bağlama uygulamalarına uygunluk
gösterdiği, 140
- Bağlama uygulamalarında alıcı tarafından esas olarak talep edilen
birinci ürüne “bağlayıcı ya da bağlayan ürün” bu ürünle birlikte alımı
istenen ikinci ürüne ise “bağlanan ya da bağlı ürün” adı verildiği,
- Somut olayda birbirinden bağımsız iki ürünün var olduğu, alıcıların
ürünlere tek tek sahip olmaları halinde elde edecekleri avantajları
sağlayamamaları nedeni ile iki ürünü birlikte temin etme yoluna
08-57/912-363
4
gidecekleri ve TTNet’in bağlanan ürün olan perakende geniş bant
internet erişim hizmetlerinde hakim durumda bulunduğu,
- Uygulamanın etkisine bakıldığında da, perakende geniş bant internet
erişim hizmetleri pazarındaki rekabetin sınırlandığının tespit 150
edilebileceği

ifadelerine yer verilmiştir.

Yukarıda özetine yer verilen ifadeler, şikayet ile ilgili yapılacak incelemenin
rekabet hukuku literatüründe ürünlerin birlikte satılması yoluyla rekabetin
engellenmesi/ortadan kaldırılması eylemleri bakımından ele alınmasını gerekli
kılmaktadır. Söz konusu eylemleri bağlama (tying), paket satış (pure bundling)
ve karma paket satış (mixed bundling) olarak sıralamak mümkündür.
160
Birlikte satış uygulamalarında alıcı tarafından esas olarak talep edilen birinci
ürüne “bağlayıcı ya da bağlayan ürün”, bu ürünle birlikte alımı istenen ikinci
ürüne ise “bağlanan ya da bağlı ürün” adı verilmektedir.

Bağlama (tying); bağlayıcı ürünün (ürün A) satın alınmasının ancak bağlanan
ürünün (ürün B), bağlayıcı ürün ile birlikte satın alınması koşuluyla mümkün
olması durumunu ifade etmektedir. Bağlama uygulamasında ürün A’nın tek
başına satın alınması mümkün olmazken, ürün B’nin tek başına satın alınması
imkan dahilindedir. Paket satış (pure bundling) uygulamasında ise iki ürünün
bağlanması dolayısıyla yalnızca bir arada satışı söz konusudur. Bu tür bir 170
satış stratejisinde ürünlerden herhangi birisinin tek başına satın alınabilmesi
söz konusu değildir. Karma paket satış (mixed bundling) uygulamasında ise;
ürünlerin hem tek tek hem de bir paket olarak satın alınabilmesi mümkün
olmaktadır. Ancak bu uygulamada ürünlerin paket fiyatı, ürünlerin ayrı ayrı
satın alınması halinden daha ucuz bir fiyatla gerçekleşmektedir.

Bağlama uygulaması (tying) genellikle, hakim durumdaki firmaların yapılan
sözleşmeler ile kullanıcıların/tüketicilerin, bağlanan ürün satın alınmaksızın
bağlayıcı ürünün elde edilmesinden mahrum bırakılması yoluyla
gerçekleştirilmektedir (contractual tying). Karma paket satış uygulamasında 180
ise, dolaylı yoldan sözleşme yoluyla yapılan bağlama uygulaması ile aynı
sonuca ulaşabilmek için, kullanıcıların verilen hediye, indirim veya diğer ticari
avantajlar ile bağlanan ürünün satın alınmasına teşvik edilmesi söz konusu
olmaktadır (commercial tying).

Bağlama/paket satış uygulamaları özelikle rakiplerin piyasadan dışlanması
etkisini doğurabileceği ölçüde hakim durumun kötüye kullanılması bakımından
değerlendirme konusu olmaktadır. Bu anlamda (genellikle) bağlayıcı ürünün
bulunduğu piyasada hakim konumda olan teşebbüsün, bağlama/paket satış
uygulamaları ile bağlanan ürünün içerisinde yer aldığı pazarı rakiplere 190
kapaması/pazardan rakiplerin dışlanması söz konusu olmaktadır1. Bu durum
hakim durumdaki firmaya, bağlanan ürünün yer aldığı pazarda daha fazla kâr
elde etme olanağı sunarken, diğer piyasa bakımından da aynı zamanda
hakim durumun güçlendirilmesine/korunmasına da yol açabilmektedir.

1 Şikayet dilekçesinde ise tam tersi bir şekilde, bağlanan ürün hakim durumda olduğu iddia
edilen pazarda kullanıcılara sunulan ürün olarak ifade edilmiştir.
08-57/912-363
5

Bu çerçevede, bağlama/paket satış uygulaması yoluyla hakim durumun
kötüye kullanılmasından söz edilebilmesi için öncelikle bazı koşulların
gerçekleşmesi gerekmektedir. Söz konusu koşulları aşağıdaki şekilde
sıralamak mümkündür:
200
- Hakim durumun tespiti,
- Bağlama/paket satış uygulamasına konu ürünlerin farklı/bağımsız
ürünler olması2,
- Uygulamanın anti-rekabetçi (dışlama/kapama) etki doğurabilecek
niteliği haiz olması,
- Objektif haklı bir gerekçenin ve/veya etkinlik doğurucu bir uygulamanın
mevcut olmaması.

Bağlama/paket satış uygulamalarının bir kötüye kullanma olarak
nitelendirilebilmesi için gerekli olan ilk koşul, uygulamayı gerçekleştiren 210
teşebbüsün hakim durumunun tespitidir. Bu çerçevede uygulamayı
gerçekleştiren teşebbüsün bağlama uygulamalarında, bağlayıcı piyasada
(ürün A) hakim durumda bulunması gerekli iken, paket satış uygulamalarında
ise uygulamaya konu ürünlerin yer aldığı en az bir piyasada hakim durumun
tespiti yeterli (gerekli) olmaktadır.

Bu noktada şikayete konu uygulamanın bağlama ve/veya paket satış
yöntemlerinden hangisine uygunluk gösterdiğinin tespiti gerekmektedir.
Hatırlanacağı üzere şikayet konusu olay; internete TTNet ile bağlanan
kullanıcıların, Avea faturalı hat sahibi olmaları durumunda 3 ay boyunca 220
toplam 109 YTL’lik ücretsiz konuşması anlamına gelecek şekilde 960
dakikalık hediye kazanmalarına olanak sağlayan kampanyaya ilişkindir. Bir
başka deyişle şikayet dilekçesinde, kampanya çerçevesinde, ürünlerin birlikte
satın alınması durumunda bazı avantajlardan (fiyat indirimi benzeri)
faydalanmanın mümkün olduğu iddialarına yer verilmektedir. Bununla birlikte
söz konusu ürünleri birbirlerinden bağımsız bir şekilde satın almak da
mümkündür. Bu çerçevede şikayet konusu kampanyanın, yukarıda
tanımlarına yer verilen uygulamalardan “karma paket satış” yöntemine
uygunluk gösterdiği anlaşılmaktadır. Dolayısı ile şikayet konusu olay özelinde,
karma paket satış uygulamasına konu ürünlerden herhangi bir tanesinde 230
hakim durumun tespiti yeterli olmaktadır.

Bağlama/paket satış uygulamalarının doğrudan anti-rekabetçi etkileri,
bağlanan ürünün yer aldığı pazarın kapanma riskinden kaynaklanmaktadır.
Prensipte, bağlanan ürünün yer aldığı pazarda kapanma etkisinin
değerlendirilmesi uygulamada,

- Hakim durumdaki teşebbüsün rakiplerinin rekabet edemeyeceği şekilde
hangi (tip) kullanıcıların/müşterilerin bağlandığı,
- Söz konusu kullanıcıların/müşterilerin bağlanan ürünün yer aldığı 240
pazarın ne kadarlık bir bölümünü oluşturduğunun

tespiti ile yapılmaktadır.

2 Söz konusu ürünlerin ayrı pazarlarda bulunmasına gerek bulunmamaktadır.
08-57/912-363
6

Ancak şikayet dilekçesinde dikkat edilmesi gereken önemli bir nokta;
bağlama/paket satış uygulaması sonrası anti-rekabetçi etkilerin görüleceği
iddia edilen pazarın, aynı zamanda hakim durumda bulunulduğu ifade edilen
“perakende geniş bant internet erişim hizmetleri” pazarı ile aynı olmasıdır. Bu
çerçevede yapılacak değerlendirmelerde, bağlama uygulaması sonucunda
“perakende geniş bant internet erişim hizmetleri” pazarında rekabetin bozulup 250
bozulmadığı analiz edilmeye çalışılacaktır.

Bu anlamda yapılacak değerlendirmeler; yukarıda yer verilen ve tamamının
aynı anda sağlanmış olması gereken 4 kriterden 3 tanesinin gerçekleşmiş
olduğu varsayımı altında, yalnızca uygulamanın (bağlama/paket satış) anti-
rekabetçi (dışlama/kapama) etkisinin değerlendirilmesi açısından yapılacaktır.

Bağlama (tying) ve paket satış (pure bundling) uygulamalarında, uygulamaya
dahil olan müşteriler/tüketicilerin, en azından ticari kontratın/sözleşmenin
bitimine kadar olan zaman bakımından, rakiplere kapatılıp kapatılmadığının 260
tespiti daha kolay iken bu durumun, şikayet konusu olay olan karma paket
satış uygulamalarında daha karmaşık olduğunu söylemek mümkündür. Karma
paket satışlarda bağlanan ürünlerin ayrı ayrı satın alınabilmesi mümkünken
paket satış için açıklanan fiyat düzeyi, tüketicilerin söz konusu ürünleri ayrı
ayrı olarak rakiplerden almasının önüne geçilmesini olanaklı kılabilmektedir.
Bu durumda pazarın rakiplere kapatılması, yapılan indirimin büyüklüğü
karşısında etkin rakiplerin paket içerisinde yer alan ürünler için vermiş
oldukları fiyat ile rekabet edemeyecekleri bir durumda ortaya çıkmaktadır.

Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde, şikayet konusu kampanya; 270

- Talep/kampanyaya katılan kişi sayısı,
- Kampanyada sunulan indirimin büyüklüğü,
- Ürünlerin niteliği,
- Kullanıcı tercihleri

başlıkları altında değerlendirilecektir.

I.1.1.1. Talep/Kampanyaya Katılan Kişi Sayısı
280
Hakim durumun kötüye kullanılması iddiasının değerlendirilmesi bakımından
kapama etkisini, bağlama/paket satış uygulamaları sonucunda, talebin
rakiplerden hakim konumdaki teşebbüse (ya da iştirakine) geçmesi/kayması
olarak tanımlamak mümkündür. Bu anlamda yapılacak değerlendirmelerde;
şikayet konusu uygulama sonrası yer değiştiren (bağlanan) talebin büyüklüğü
ve bağlanan müşterilerin niteliğinin belirlenmesi önem kazanmaktadır.
Değerlendirme konusu olan bağlanan talebi ise “rakiplerin rekabet
edemeyeceği” talep olarak tanımlamak mümkündür. Bu çerçevede bağlanan
müşterilerin, bağlanan pazar içerisindeki büyüklüğü ne kadar büyükse, bu
uygulamanın etkisinin pazarın kapanmasına yol açma olasılığı da o derece 290
artmaktadır.

Bu anlamda kapama etkisinin büyüklüğünü ölçmek bakımından kampanya
çerçevesinde bağlanan/paket ürünleri satın alan müşterilerin sayısı önem
08-57/912-363
7
kazanmaktadır. Antlaşmanın 82. Maddesinin Dışlayıcı Kötüye Kullanmalara
Uygulanmasına İlişkin Rekabet Genel Müdürlüğü Tartışma Tebliği3’ne
(Tartışma Metni) göre, bağlanan pazardaki müşterilerin üçte birinin
bağlanan/paket ürünleri satın alması durumunda dahi uygulamanın az bir risk
içerdiğinden bahsetmek mümkündür. Bununla birlikte uygulamanın kayda
değer derecede kapamaya yol açabilmesi, bağlanan müşterilerin pazara 300
giriş/pazardan çıkış bakımından taşıdığı öneme göre değişebilmektedir 4.

Kuruma gönderilen bilgilerde; (…….’si bireysel …….’sı kamu hat abonesi
olmak üzere) toplam ( ….) kişinin ücretsiz olarak Tümevişavea320 paketinden
faydalandığı bilgisine yer verilmiştir. Söz konusu (….) kişinin ne kadarının
TTNet’in mevcut abonesi olduğu ne kadarının ise söz konusu kampanyadan
faydalanmak amacıyla TTNet’e yeni abone olan kişilerden meydana geldiği
ise belirlenememiştir. Bu çerçevede yapılacak değerlendirmelerde şikayetçi
lehine olacak şekilde söz konusu (….) kişinin tamamının TTNet’e yeni abone
olmuş kullanıcılar oldukları varsayılacaktır. 310

Kampanya öncesinde TTNet ve diğer ISS’lerin toplam abone sayısı ve söz
konusu abone sayısına göre şekillenen pazar payları aşağıdaki gibidir:

Tablo 1:Kampanya Öncesi Toplam Abone Sayıları ve Pazar Payları
Şub.08 %
TTNet (……..) 94,9
Diğer İSS (……..) 4,3
Kablo (……..) 0,8
Toplam (……..) 100
Kaynak: (………………..)
Görüldüğü üzere kampanya öncesinde, pazarın %95 gibi çok büyük bir
bölümüne TTNet hakim durumdadır. Kampanya sonucunda elde edildiği
varsayılan (…….) yeni abonenin, TTNet, diğer ISS’ler ve pazardaki toplam
abone içerisindeki büyüklüğü de aşağıdaki gibidir: 320

Tablo 2: Kampanya’ya Katılan 3568 Kişinin Toplam Abonelere Oranı
Şub.08 Oran
TTNet (….) 0,000782
Diğer İSS + Kablo (….) 0,014171
TTNet+Diğer İSS+Kablo (….) 0,000741
Kaynak: (………………..)

Tablo’dan görüldüğü üzere, kampanyaya katılan kişilerin büyüklüğü, TTNet’in
toplam abone sayısı içerisinde (ve toplam abone sayısına göre) binde birlere
dahi ulaşmazken, diğer ISS’lerin abonelerinin ise yaklaşık %1,5’una karşılık
gelmektedir.

Kampanyaya katılan (….) kişinin, diğer ISS’lerin aylık ortalama abone 330
artışlarına göre büyüklüğü ise aşağıdaki gibidir. (….) kişi 2 ay süresince
kampanyadan faydalanan toplam adet olduğu için, aylık karşılaştırma (….) kişi
üzerinden yapılacaktır (…/….=….).


3 DG Competition Discussion Paper on the application of Article 82 of the Treaty to
Exclusionary Abuses
4 Age. Parag.198
08-57/912-363
8
Tablo 3: Kampanya Öncesi Aylık Yeni Abone Artışları
Eki.07 Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08
Diğer İSS + Kablo abone artışı (……) (……) (……) (……) (……)
(…..)/Abone artışı 0,14 0,165 0,20 0,05 0,09
Kaynak: (………………..)

Görüldüğü üzere kaç adedinin kampanya dolayısı ile TTNet’in yeni abonesi
olduğu bilgisine ulaşılamayan kampanyadan 2 ay boyunca faydalanan (…..)
kişi; diğer ISS ve kablo TV üzerinden internete erişen kullanıcıların toplamda 340
%1,5, aylık abone artışlarının ise ortalama %13’ü gibi bir büyüklüğü ifade
etmektedir. Bu çerçevede kampanya dolayısı ile 2 ay boyunca TTNet’e abone
olduğu varsayılan (…..)’in diğer ISS’lerin toplam abone artışlarına oranı aylık
olarak %13 düzeyinde kalmıştır.

Kampanyanın etkisini daha detaylı görebilmek bakımından söz konusu (…..)
(2 aylık …….) kişinin TTNet’in aylar bazındaki abone artışları içerisindeki
yerine bakılması gerekmektedir. Hatırlanacağı üzere söz konusu (…..) kişi,
TTNet’in kampanya öncesi dönemdeki toplam abonelerinin on binde biri
büyüklüğüne dahi ulaşamamaktadır. 350

Tablo 4: TTNet Kampanyasız Abone Artışları
Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Toplam
1024 kpbs 4 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs 6GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs 6 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
4096 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Toplam (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Kaynak: (……)

Tablo’dan görüldüğü üzere (…..) kişinin son altı ay içerisinde hiçbir
kampanyaya katılmaksızın TTNet’e abone olan aylık ortalama kişilere oranı %
9,5 (…../….); yine hiçbir kampanyaya katılmaksızın kampanya süresi olan
Şubat ve Mart ayları içerisinde TTNet’e abone olan kişilere oranı ise; %8
(…../….) olarak gerçekleşmiştir.
360
Söz konusu (…..) kişinin TTNet’in toplam abone artışlarına göre büyüklüğü ise
aşağıdaki gibidir:

Tablo 5: TTNet Toplam (Kampanyalı+Kampanyasız) Abone Artışı
Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Toplam
1024 kpbs 4 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs 6GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs 6 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
4096 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Toplam (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Kaynak: (……)


08-57/912-363
9
Tablo’dan görüldüğü üzere (……) kişinin son altı ay içerisinde TTNet’e abone
olan aylık ortalama kişilere oranı % 0,9 (…../….); yine kampanya periyodu
olan Şubat ve Mart aylarında TTNet’e abone olan kişilere oranı ise; %1 370
(…../….) olarak gerçekleşmiştir.

Tablo 6: TTNet Toplam Abone Kayıpları
Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Total
1024 kpbs 4 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs 6GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs 6 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
4096 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Total (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Kaynak: (……)

Tablo’dan görüldüğü üzere (……) kişinin son altı ay içerisinde TTNet’ten
ayrılan aylık ortalama kişilere oranı % 3 (…../….); kampanya süresi olan
Şubat ve Mart aylarında TTNet’ten ayrılan kişilere oranı ise yine % 3 (…../….)
olarak gerçekleşmiştir. Bir başka deyişle, TTNet açısından yalnızca Şubat ve
Mart ayları içerisinde dahi kampanyadan faydalan kullanıcıların yaklaşık 33 380
katı büyüklüğünde bir abone kaybı yaşanması söz konusu olmuştur. Bu
durumda (……) kişinin TTNet net abone artışlarına göre büyüklüğü ise
aşağıdaki gibidir:

Tablo 7: TTNet Toplam Net [(Kampanyalı+Kampanyasız)- Abone Kayıpları] Abone Artışı
Tarife Paketi Kas.07 Ara.07 Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 Total
1024 kpbs 4 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs 6GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs 6 GB (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
1024 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
2048 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
4096 kpbs limitsiz (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Total (……) (……) (……) (……) (……) (……) (……)
Kaynak: (……)

Tablo’dan görüldüğü üzere (……) kişinin son altı ay içerisinde TTNet aylık
ortalama net abone artışına oranı % 1,5 (…../….); yine hiçbir kampanyaya
katılmaksızın kampanya süresi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet’e abone 390
olan kişilere oranı ise; % 1,4 (…../….) olarak gerçekleşmiştir. Görüldüğü
üzere kampanyadan faydalanan kişilerin sayısı (……) olarak gerçekleşmiş
iken, kampanya süresince TTNet’in toplam net abone artışı (……) olarak
ortaya çıkmaktadır.

Bu durumda kampanyadan 2 ay süresince faydalanan ve tamamı yeni abone
olarak varsayılan (……) kişinin;

- Kampanya öncesi TTNet toplam abonelerinin onbinde 1’inin altında,
- Kampanya öncesi diğer ISS’ler ve kablo TV üzerinden internete erişen 400
toplam abonelerin yüzde 1,5’i,
- Kampanya öncesi diğer ISS’ler ve kablo TV üzerinden internete erişen
toplam abonelerin aylık ortalama abone artışlarının yüzde 13’ü,
08-57/912-363
10
- Son 6 ay içerisinde hiçbir kampanyaya katılmaksızın TTNet’e aylık
ortalama abone olan kişilerin yüzde 9,5’i,
- Hiçbir kampanyaya katılmaksızın kampanya süresi olan Şubat ve Mart
aylarında TTNet’e abone olan kişilerin yüzde 8’i,
- Son 6 ay içerisinde TTNet’e aylık ortalama abone olan kişilerin yüzde
0,9’u,
- Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet’e abone olan 410
kişilerin yüzde 1’i,
- Son 6 ay içerisinde TTNet’ten aylık ortalama ayrılan abonelerin yüzde
3’ü,
- Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet’ten ayrılan
abonelerin yüzde 3’ü,
- Son 6 ay içerisinde TTNet aylık ortalama toplam net abone artışının
yüzde 1,5’i,
- Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet toplam net
abone artışının yüzde 1,4’ü
420
olduğu görülmektedir. Dolayısı ile kampanyanın TTNet’e olan katkısının
minimum düzeyde olduğundan ve talebin kampanya dolayısı ile rakiplerden
TTNet’e geçmesinin söz konusu olmadığından bahsetmek yanlış
olmayacaktır.

I.1.1.2. Kampanyada Sunulan İndirimin Büyüklüğü

Dışlayıcı paket satışlar konusunda yapılan son ekonomik çalışmalar, karma
paket satışların yıkıcı bir fiyatlama olarak rakiplerin pazardan dışlanmasına yol
açabileceği durumların araştırılması üzerine yoğunlaşmaktadır. Bu çerçevede 430
Avrupa Komisyonu tarafından da önerilen yıkıcı fiyat analizi benzeri testte,
paket içerisinde yer alan ve ek olarak sunulan ürünün hakim durumdaki firma
için kârlı olup olmadığı sorusuna yanıt aranmaktadır. Bu çerçevede,
analizlerde, yapılan indirimin TTNet fiyatına olan etkisine ve birlikte satışın
kullanıcıları TTNet abonesi olmaya teşvik edip etmediğine bakılacaktır.

Şikayet dilekçesinde abonelere sunulan 960 dk. bedava ücretin 109 YTL’lik bir
indirim anlamına geldiği, söz konusu indirim ile TTNet’e asgari 1 yıl süre ile
abone kazanılmasının amaçlandığı, bu şekilde rakiplerin benzer indirimleri
veremeyeceğinden bahisle perakende geniş bant internet erişim hizmetleri 440
pazarında rekabetin engelleneceği iddialarına yer verilmektedir.

Ancak bu noktada dikkat edilmesi gereken ilk nokta, TTNet abonelerinin
faydalanacakları iddia edilen 109 YTL’lik indirimin doğrudan abonelerin aylık
internet erişim ücretlerinden düşülemeyecek olmasıdır. Bir başka deyişle 109
YTL’lik indirim ancak Avea’dan bireysel veya kamu hat alacaklar bakımından
geçerli olup TTNet aboneleri bakımından internete erişim ücretlerinde
doğrudan bir indirim söz konusu değildir. Buna ek olarak kampanyada
TTNet’e asgari bir süre abone olunmasına yönelik bir koşul mevcut değildir.
450
Hatırlanacağı üzere kampanyaya katılacak olan TTNet abonelerinin en az 1
yıl süre ile Avea abonesi olması gerekmektedir. Dolayısı ile söz konusu
indirimden faydalanabilmek için abonelerin bazı maliyetlere de katlanmaları
gerekmektedir. Örneğin yalnızca söz konusu 109 YTL’lik indirimden
08-57/912-363
11
faydalanmak için TTNet’e abone olan (ve TTNet kullanıcısı olmak dolayısı ile
aylık perakende ücret ödemek istemediği için kampanyaya katılım sonrası
TTNet aboneliğine son veren bir kişinin5) 29 YTL bağlantı ücreti, (en az) 29
YTL aylık tarife ve modem ücreti olarak yaklaşık kablolu modemler için (KDV
dahil) 28 YTL, kablosuz modemler için (KDV dahil) 48 YTL ödemesi
gerekmektedir. Görüldüğü üzere yalnızca 109 YTL’lik indirimden faydalanmak 460
isteyerek TTNet abonesi olmak isteyen bir kullanıcının minimum yaklaşık 86
YTL’lik bir maliyete katlanması gerekmektedir. Buna ek olarak söz konusu
kişinin ayrıca seçtiği Avea hattı için, en düşük maliyete sahip bireysel faturalı
bir tarife için 10,72 YTL telsiz kullanım ücreti6 ile en düşük asgari ücrete sahip
“Hepsibir” paketi için aylık (KDV ve ÖİV dahil) 1,82 YTL’den 12 aylık 21,84
YTL’lik bir maliyete katlanması gerekmektedir.

Bu durumda yukarıda yer verilen tüm bu maliyetlerin toplamı, 109 YTL olduğu
varsayılan (iddia edilen) indirimin avantajını ortadan kaldırmaktadır. Bu açıdan
söz konusu kampanya sonucunda abonelerin elde edeceği indirimin 470
büyüklüğü, şikayet dilekçesinde iddia edildiği üzere kampanyaya katılacak
abonelerin en az asgari 1 yıl TTNet abonesi olması durumu bakımından ve
ancak bu tarz bir abonelik yapısının ilgili piyasada rekabeti engelleyebileceği
düşünülerek değerlendirmeye alınacaktır.

Hatırlanacağı üzere söz konusu kampanyaya (……) adedi kamu (……) adedi
bireysel hatlı olmak olmak üzere (……) kişi katılmıştır. Faturalı hat abonesi
olan söz konusu kişilerin tarife tercihlerini bireysel veya kamu olarak
seçmelerinin maliyetinin farklı olması, değerlendirmenin her iki segment için
ayrı ayrı yapılmasını zorunlu kılmaktadır. 480

Yapılacak değerlendirme, TTNet mevcut abonelerinin ödedikleri aylık
tarifeden söz konusu 109 YTL indirimin çıkarılmasını ve bu işlem sonucu elde
edilen sonuca bu kampanya dolayısı ile katlanılması gereken maliyetlerin
eklenmesini gerektirmektedir. Değerlendirme kapsamındaki analizde, iddia
edilen indirimin doğrudan TTNet ücretlerinden düşülmesi sonucu bulunacak
ücretler ile İSS’lerin maruz kaldıkları internete erişim toptan tarifelerin
karşılaştırılması yapılacaktır. Bir başka deyişle, abonenin kendisine sağlanan
hediye dakikalar bağlamında normalde ödemesi gereken ücretin kendisinde
kaldığı varsayılarak, bu şekilde abonede kalacak meblağın TTNet’in aylık 490
ücretlerinden düşülmesi ile elde edilecek sonuç ile internete toptan erişim
ücretleri arasında bir karşılaştırma yapılacaktır.


5 TTNet’in 12 veya 24 ay abonelik karşılığında modem ve kurulum ücretinin tahsil edilmediği
kampanyaları mevcuttur. Ancak örnekte yer alan kullanıcı, internet erişimi için TTNet
kullanıcısı olmayı talep etmekten ziyade TTNet/Avea ortak kampanyasında sunulan
imkanlardan yararlanmak isteyen bir kişi olarak ele alınmıştır. Bir başka deyişle örnekte yer
alan kullanıcı kampanya avantajlarından yararlanma ertesinde abonelik ücreti maliyetine
katlanmak istemediği için TTNet aboneliğine son vermektedir. Metinde 12 ay üzerinden
yapılan değerlendirmelerde, kullanıcılar için yukarıda söz konusu edilen maliyetler dikkate
alınmamıştır.
6 Abonelerin normalde katlanmaları gereken 27,82 YTL’lik ÖİV ve 10,72 YTL’lik Telsiz
Ruhsatname Ücretleri şikayet konusu kampanya döneminde Avea’nın bireysel faturalı
aboneler içn geçerli olan “Vergiler Bizden” kampanyası çerçevesinde ödenmemektedir. Bu
durum faturalı kamu hattı alacaklar bakımından geçerli değildir.
08-57/912-363
12
Buna göre TTNet abonesinin, bir Avea kamu hattı alması dolayısıyla 12 ay
boyunca;

- Elde edeceği avantaj; 109 YTL indirim bedeli
- En düşük maliyetleri ise toplam 155,32 YTL’den [49,24 YTL’lik vergi (ilk
abonelik tesisi esnasında abonelerden tahsil edilen 27,80 YTL ÖİV,
10,72 YTL telsiz ruhsatname ücreti, 10,72 YTL’lik telsiz kullanım ücreti) 500
ve abone olunan kamu hat tarifesi için ödenecek olan minimum 106,087
YTL’lik asgari sabit ücretlerden]

oluşmaktadır. Görüldüğü üzere kamu hat tarifesine en az 12 ay abone olması
gereken bir kişinin, elde edeceği 109 YTL’lik avantaja karşılık ödemesi
gereken 155,32 YTL’lik bir maliyet bulunmaktadır. Bu çerçevede söz konusu
kampanyadan faydalanmak isteyen internet kullanıcılarının, cep telefonu
abonesi de olmaları durumunda katlanmak zorunda kalacakları bir maliyet
daha mevcuttur. Üstelik söz konusu abonelerin satın aldıkları hattı
kullanmaları halinde, abone oldukları tarifeler üzerinden konuşma ücreti 510
ödemeleri gerekmektedir. Ancak bilindiği gibi bir kullanıcının abone olduğu
hattı satın alırken dikkate aldığı birçok kriter bulunmaktadır. Şikayet konusu
kampanyaya katılmak isteyen bir internet kullanıcısının (TTNet abonesi) ise
Avea abonesi olması, kendisine, ödediği internet erişim fiyatları üzerinde bir
indirim sağlamamakta hatta kullanıcı zaten herhangi bir GSM operatörüne
abone ise yeni maliyetler getirmektedir. Bu yüzden kampanyaya katılan (……)
kişinin (……) kişisini oluşturan kamu hattı abonelerine perakende geniş bant
internet erişim hizmetleri pazarında TTNet tarafından sunulan ekstra bir
indirim/avantaj bulunmamaktadır. Bilindiği üzere kampanyadan faydalanmanın
şartlarından bir tanesi yeni bir Avea bireysel veya kamu faturalı hat satın 520
alınmasıdır. Dolayısı ile yukarıda yer verilen maliyetler, tüm kamu faturalı hat
aboneleri için geçerlidir. Bu durumda (internet ve GSM aboneliği için) birlikte
satış yöntemi uygulanmış olsa dahi, kullanıcıların Avea’nın sunduğu indirim
dolayısı ile TTNet aboneliğinin daha cazip duruma geldiğini/veya diğer
ISS’lerin bu kampanya nedeni ile pazarın dışına çıkabileceklerini söylemek
olanaklı görünmemektedir8.

Kamu hat aboneleri için yapılan analizlerin bir benzerinin kampanyadan
faydalanan (……) adet Avea bireysel hat abonesi için de yapılması
gerekmektedir. Buna göre bir bireysel hat abonesinin 12 ay boyunca; 530

- Elde edeceği avantaj 109 YTL indirim bedeli,

7 Avea kamu hat tarifeleri içerisinde en düşük sabit ücret aylık (KDV ve ÖİV dahil) 8,84 YTL ile
İhlas Holding çalışanlarına sunulmaktadır. Tüm kamu tarifesi için bu ücret aylık (KDV ve ÖİV
dahil) 15,75 YTL’ye ulaşmaktadır. Ancak çalışmada şikayetçi lehine olacak şekilde en riskli
durumun değerlendirilebilmesi bakımından en düşük ücret üzerinden değerlendirme
yapılması prensibi benimsenmiştir.
8 Kamu hat aboneleri için yapılan analizde, tüm kullanıcıların aylık 320 dk. ücretsiz olarak
konuştukları varsayılmaktadır. Ancak, konuşma süresinin aylık 320 dk.’dan daha farklı olması
halinde, abonelerin karşılaşacakları reel maliyet de daha farklı olacaktır.
08-57/912-363
13
- En düşük maliyetleri ise toplam 32,56YTL’den [10,72 YTL’lik telsiz
kullanım ücreti9 ve abone olunan bireysel hat tarifesi için ödenecek
ücret olan minimum 21,8410 YTL’lik asgari sabit ücretlerden]

oluşmaktadır. Bu durumda kampanyadan faydalanan ve TTNet’e abone
olacak/abone olan kişilerin asgari 32,56 YTL’lik katlanmaları gereken maliyet
yanında 109 YTL’lik bir avantajları söz konusu olacaktır. Bu durumda
abonelerin aylık kazancı (109-32,56)/12= 6,37 YTL olarak karşımıza 540
çıkmaktadır11. Bu durumun TTNet tarife paketlerine etkisi aşağıdaki şekilde
olacaktır.

Tablo 8: İndirimin TTNet Tarife Paketine Etkisi
Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark
1024 kpbs 4 GB 29 23,78 22,63 -1,15
1024 kpbs 6GB 39 30,42 32,63 2,21
2048 kpbs 6 GB 49 37,24 42,63 5,39
1024 kpbs limitsiz 49 43,2 42,63 -0,57
2048 kpbs limitsiz 69 57,72 62,63 4,91
4096 kpbs limitsiz 89 71,44 82,63 11,19

Tablo’dan görüldüğü üzere, 960 dk. karşılığında kullanıcılara bedava olarak
sunulacak ücretsiz konuşma süresinin 109 YTL tutarındaki paket fiyatının
tamamının TTNet abonelerinin ödemeleri gereken aylık internet tarifelerinden
doğrudan düşülmesi durumunda; kullanıcıların tamamının 1024 kpbs 4 GB
tarifesinde yer aldığı varsayımı altında, (……) kullanıcı için aylık internet erişim 550
fiyatı toptan fiyatların 1,15 YTL altında gerçekleşmektedir. Ancak bilindiği gibi,
şikayet konusu Tümevişavea320 paketi için de geçerli olacak şekilde, GSM
sektöründe operatörlerin faturalı hat abonelerine peşin olarak belirli bir meblağ
ödemeleri karşılığında sundukları ücretsiz konuşma sürelerini kapsayan paket
uygulamalarının dikkate alınması gereken birtakım özellikleri bulunmaktadır.
Bir başka deyişle örneğin söz konusu Tümevişavea320 paketinin aylık KDV
dahil 30 YTL’ye kullanımı ile ilgili yıkıcı fiyata yönelik şikayetin mevcudiyeti
durumunda söz konusu paket kapsamında abonelerin ortalama dk.

9 İlk abonelik tesisi esnasında abonelerden tahsil edilen 27,80 YTL ÖİV ve 10,72 YTL telsiz
ruhsatname ücreti şikayet konusu kampanya süresince uygulanan bir diğer kampanya
(Vergiler Bizden) nedeniyle abonelerden tahsil edilmemiştir.
10 Avea bireysel hat tarifeleri içerisinde en düşük sabit ücret aylık (KDV ve ÖİV dahil) 1,82YTL
ile Hepsi bir paketi abonelerine sunulmaktadır. Genellikle her ne kadar sabit ücretin düşük
olduğu paketlerin konuşma ücretleri yüksek olsa dahi, çalışmada şikayetçi lehine olacak
şekilde en riskli durumun değerlendirilebilmesi bakımından en düşük ücret üzerinden
hesaplama yapılması prensibi benimsenmiştir. Avea bireysel faturalı hatlara yönelik tarifeler
içerisinde; Toplan Gel tarifesinin yıllık sabit ücreti KDV ve ÖİV dahil 85,8 YTL, Evlere Şenlik
tarifesinin yıllık sabit ücreti KDV ve ÖİV dahil 21, 84 YTL, Her yöne 300 tarifesinin yıllık sabit
ücreti KDV ve ÖİV dahil 436 YTL, Tüm Aile tarifesinin yıllık sabit ücreti KDV ve ÖİV dahil 181
YTL olarak belirlenmiştir. Dolayısı ile ortalama sabit ücretler ve/veya söz konusu diğer
tarifelere üye aboneler bazında yapılacak analizler ile ortaya çıkacak sonuç; daha yüksek
maliyet ve/veya daha az kişinin en düşük maliyet ile kampanyadan faydalanması şeklinde
daha farklı olacaktır.
11 Daha öncede ifade edildiği üzere, internet kullanıcıların, ilk defa abonelik esnasında
ödemeleri gereken (katlanması) gereken (bağlantı ve modem ücreti) maliyetler bu çalışmada
dikkate alınmamaktadır.

08-57/912-363
14
maliyetlerinin hesaplanması için dikkate alınması gereken kriterlerin bir
benzerinin bu inceleme açısından da geçerli olması gerekmektedir. 560

Hatırlanacağı üzere 12 ay boyunca Avea abonesi olma taahhüdü
çerçevesinde abonelere sadece 3 fatura dönemi boyunca kullanabilecekleri
aylık 320 dk. ücretsiz görüşme olanağı sunulmaktadır. Ancak söz konusu süre
tahsisleri sadece Avea şebeke içi görüşmeler ve/veya sabit telefonu arama
yoluyla tüketilebilmekte, diğer yönlere doğru yapılan aramalarda bu paket
sürelerinin tüketilmesi söz konusu olmamaktadır. Bir başka deyişle diğer GSM
operatörlerine yapılacak çağrılar, abonelerin bağlı oldukları tarifeler üzerinde
ücretlendirilmektedir. Dolayısı ile Tümevişavea320 benzeri bir paket satış
uygulamasında bulunan operatörler bakımından kullanılan pazarlama 570
stratejisinin özelliklerini şu şekilde sıralamak mümkündür:

- Paket kullanımı için alınan sabit bedel ile (KDV dahil 30 YTL) konuşma
olup olmaksızın garanti altına alınan gelir,
- Paket çerçevesinde verilen ücretsiz dakikaların kullanılabileceği yönler
dışında abonelerin arayacağı diğer yönler için tarife üzerinden
yapılacak ekstra ücretlendirme,
- Paket çerçevesinde verilen ücretsiz dakikaların tamamının
tüketilmemesi durumunda ortalama dakika ücretlerin tüketiciye olan
maliyetinin artması bir başka deyişle ücretsiz dakikaların ancak tam 580
tüketilmesi halinde paketin tüketiciye olan maliyetinin KDV dahil 30 YTL
olarak gerçekleşmesi,
- Paket çerçevesinde verilen ücretsiz dakikaların tamamının tüketilmesi
durumunda arama yapılacak tüm yönler bakımından tarife üzerinden
yapılacak ücretlendirme.

Görüldüğü üzere sabit bir ücret karşılığında ücretsiz dakikaların kullanıcıya
sunulduğu kampanyalarda/paketlerde abonelere sunulan fiyatın/maliyetin
hesaplanabilmesi, paket ücreti dışında birçok kriterin daha dikkate alınarak
yapılacağı analizler ile bulunmaktadır. 590

Bu durumda TTNet kullanıcısı olan (……) kişinin toptan fiyatlar üzerinden aylık
1,15 YTL daha ucuz internet erişimi satın almasının şikayet dilekçesinde
ifade edilen perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki
rekabeti sınırlamasının mümkün olmadığı düşünülmekle birlikte, yukarıda
sabit bir ücret karşılığında kullanıcılara sunulan ücretsiz dakikaların gerçek
maliyetinin (fiyatının) daha farklı olabileceğine yönelik açıklamalar
çerçevesinde, kampanya süresince kullanıcılara sunulan bedava dakikaların
reel olarak karşılığının 109 YTL olup olmadığının da analiz edilmesi gereklilik
arz etmektedir. 600

Daha önce de ifade edildiği üzere, kampanyada indirim olarak sunulan 109
YTL’lik ücret, kampanya çerçevesinde verilen ücretsiz dakikaların tam olarak
kullanılması ile ortaya çıkmaktadır. Bir başka deyişle abonelerin 320 dk.
üzerinde yaptıkları her konuşma, abonenin bağlı olduğu tarifeden
ücretlendirildiği gibi, 320 dk. altında yapılan her konuşma da ortalamada birim
başına düşen konuşma ücretini yükseltmektedir. Bunun dışında aboneler
diğer yönler ile yaptıkları konuşmalarda ayrıca bağlı bulundukları tarifeye göre
ücretlendirilmektedir.
08-57/912-363
15
610
Kampanyadan faydalanan (……) kişinin bedava olarak kullandıkları dakikaların
aylara dağılımı; Mart ayında 77 dk. Nisan ayında 106 dk. ve Mayıs ayında 87
dk. olarak gerçekleşmiştir. Görüldüğü üzere kampanya çerçevesinde
kendisine aylık olarak 320 dk. ücretsiz konuşma hakkı verilen abonelerin
ortalama her ay 90 dk. ücretsiz görüştüğü anlaşılmaktadır. Bu da indirimin
görünen (sunulan) bedeli ile reel değeri arasında önemli bir fark
yaratmaktadır. Avea’nın Tümevişavea90 kampanyası çerçevesinde
kullanıcılara aylık (KDV ve ÖİV dahil) 12,12 YTL karşılığında 90 dk. ücretsiz
görüşme olanağı sunulmaktadır. Bu çerçevede kampanya kapsamında 90 dk.
ücretsiz görüşme ücretinin maliyetinin (fiyatının) hesaplanmasında 620
Tümevişavea90 paketi fiyatının alınması doğru bir yaklaşım olacaktır. Bu
çerçevede kampanya süresince kullanıcılara sunulan indirimin büyüklüğü
3x12,12=36,36 YTL olarak ortaya çıkmaktadır. Bu durumda 36,36 YTL
indirimin 12 ay üzerinden tarifelerde yaratacağı değişiklik aşağıdaki şekilde
olacaktır.

Tablo 9: İndirimin TTNet Tarife Paketine Etkisi (KDV, ÖİV dahil)
Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark
1024 kpbs 4 GB 29 23,78 25,7 1,92
1024 kpbs 6GB 39 30,42 35,7 5,28
2048 kpbs 6 GB 49 37,24 45,7 8,46
1024 kpbs limitsiz 49 43,2 45,7 2,5
2048 kpbs limitsiz 69 57,72 65,7 7,98
4096 kpbs limitsiz 89 71,44 85,7 14,26

Tablodan görüldüğü üzere, abonelerin katlanmak zorunda oldukları maliyetler
dikkate alınmaksızın dahi bulunan fiyatlar ile toptan fiyatlar arasında tüm tarife 630
paketlerinde pozitif marjlar bulunmaktadır. Hatırlanacağı üzere, 12 ay abonelik
karşılığında bireysel faturalı hat kullanıcılarının asgari maliyetleri toplamı ise
32,56YTL [10,72 YTL’lik telsiz kullanım ücreti ve abone olunan bireysel hat
tarifesi için ödenecek ücret olan minimum 21,84 YTL’lik asgari sabit
ücretlerden oluşmaktadır] olarak gerçekleşmektedir. Bu durumda TTNet
abonelerinin indirim dolayısı ile kazancı 36,36-32,56=3,80 YTL olarak
gerçekleşmektedir. Dolayısıyla aylık kazanç ise 0,316 YKr olarak
önemsenmeyecek bir seviyede gerçekleşmektedir. Bu durumda ise söz
konusu marjların yükseleceği, indirimli fiyatlar ile mevcut tarifelerin hemen
hemen aynı seviyede olacağı kolaylıkla görülebilir: 640

Tablo 10: İndirimin TTNet Tarife Paketine Etkisi (KDV, ÖİV dahil)
Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark
1024 kpbs 4 GB 29 23,78 28,684 4,904
1024 kpbs 6GB 39 30,42 38,684 8,264
2048 kpbs 6 GB 49 37,24 48,684 11,444
1024 kpbs limitsiz 49 43,2 48,684 5,484
2048 kpbs limitsiz 69 57,72 68,684 10,964
4096 kpbs limitsiz 89 71,44 88,684 17,244

Görüldüğü üzere gerçekleşen (reel) dakikalar üzerinden yapılan hesaplamalar
ile sağlanan indirimlerin fiyatlara çok sınırlı bir katkısı olduğu görülmektedir.
08-57/912-363
16
Bu çerçevede, kampanyada sağlanan indirimin (kullanıcının katlanması
gereken en düşük maliyetler altında dahi)12;

- 12 ay boyunca Avea kamu faturalı hat aboneliği taahhüt eden (……)
kişiye getireceği maliyetler nedeniyle, bu kişiler bakımından TTNet 650
mevcut tarifesi ile internete toptan erişim fiyatları arasındaki marjın
daralmasına yol açmadığı,
- 12 ay boyunca Avea bireysel faturalı hat aboneliği taahhüt eden (……)
kişiye aynı anda yürürlükte bulunan “Vergiler Bizden” kampanyası
nedeniyle, bu kişiler bakımından TTNet mevcut tarifesi ile internete
toptan erişim fiyatları arasındaki marjın daralmasına yol açabileceği ve
TTNet’in en çok kullanıma konu tarifesinde toptan fiyatlar ile 1,15
YTL’lik bir negatif marj yaratabileceği, ancak bu durumun dahi söz
konusu indirimden faydalanan kişilerin adedi düşünüldüğünde rekabeti
sınırlamaktan uzak olduğu; bununla birlikte, söz konusu kişiler 660
bakımından indirimin reel değerini bulabilmek için yapılan analizlerde
gerçekleşen ücretsiz dakikalar üzerinden yapılan hesaplamalarda
indirimin aylık 0,316 YKr. olarak gerçekleştiği ve bu durumun da
mevcut tarifeler ile toptan fiyatlar arasındaki marjın (neredeyse)
daralmasına hiç yol açmadığı

görülmektedir. Dolayısı ile kampanyada sağlanan indirimin niteliği ve
büyüklüğünün, TTNet’in rakiplerinin pazar dışına itilmesine veya şikayet
dilekçesinde yer verilen perakende geniş bant internet erişim hizmetleri
pazarındaki rekabetin engellenmesine yol açmasının mümkün olmadığı 670
düşünülmektedir. Esasen şikayetçinin bir ISS olmadığı ya da kampanyanın
hiçbir şekilde bir ISS tarafından şikayet edilmemiş olmasının da bu durumu
destekler nitelikte olduğu düşünülmektedir.

I.1.1.3. Kullanıcı Tercihleri

Paket satışların etkisi ile ilgili dikkate alınması gereken bir diğer konu ise
kullanıcı tercihlerinin dağılımına yöneliktir. Kullanıcıların paket içerisinde yer
alan tüm ürünler hakkındaki pozitif değerlemeleri, ürünler tamamlayıcı
olmasalar dahi, kapama etkisini artırabilecek bir diğer faktör olarak karşımıza 680
çıkmaktadır. Komisyona göre bağlanan ürünün yer aldığı piyasada rakiplerin
ürünleri hakkındaki kuvvetli tercihlere (pozitif değerlemelere) sahip olan
kullanıcıların, hakim durumdaki teşebbüsün bağlanan ürünün olduğu
piyasadaki ürününü tercih etmedikleri için, bağlayıcı ürünün olduğu piyasadaki
rakiplerin ürünlerini seçmesi mümkün olabilmektedir. Bu durumda karma
paket satış uygulamalarının dışlayıcı potansiyeli, kullanıcıların hem hakim
durumun mevcut olduğu hem de rekabetçi piyasadaki ürün hakkındaki
değerlemelerine bağlı olmaktadır. Kullanıcıların çoğunluğunun her iki ürüne
yönelik değerlemelerinin yüksek olduğu durumlarda, uygulamanın etkisinin
rakipler için çok daha yüksek olması muhtemeldir. Ancak ürünlerin bağımsız 690
olduğu ve ürünlerden bir tanesinin kullanıcı gözünde değerlemesinin düşük

12 Daha önce ifade edildiği üzere ortalama sabit ücretler ve/veya söz konusu diğer tarifelere
üye aboneler bazında yapılacak analizler ile ortaya çıkacak sonuç; daha yüksek maliyet
ve/veya daha az kişinin en düşük maliyet ile kampanyadan faydalanması şeklinde daha farklı
olacaktır.

08-57/912-363
17
olduğu durumlarda kapama etkisinin çok daha düşük olacağından/veya
gerçekleşmeyeceğinden bahsedilmesi yanlış olmayacaktır.

Şikayet dilekçesinde yer verilen, “Başka bir ifadeyle GSM hizmetinden
yararlanmak isteyen potansiyel internet kullanıcıları, TTNet abonesi olmaları
durumunda Avea’ya daha ucuz abone olabilecekleri vaadiyle, TTNet abonesi
olmaya teşvik edilmektedirler.” ifadeleri ile kampanyadan faydalanmak isteyen
kullanıcı grubunun “GSM hizmetinden yararlanmak isteyen potansiyel internet
kullanıcıları” ile sınırlı olduğu teyit edilmiştir. Bu durumda bağlama/paket satış 700
uygulamaları için bağlanan üründen çok daha stratejik bir konuma sahip olan
bağlayıcı ürününün, şikayete konu olayda Avea aboneliğinin, kullanıcılar
bakımından tercih edilebilirliğinin ortaya konulması gerekmektedir.

Ancak bu noktada, Avea’nın pazardaki konumunun tespitine geçilmeden
önce, GSM hizmetinden faydalanmak isteyen potansiyel kullanıcıların
tercihlerinde dikkate aldıkları hususların neler olduğunun ortaya konulması
gerekmektedir.

Bilindiği gibi GSM aboneliği, diğer birçok üründen farklı olarak, genellikle 710
kullanıma bağlı olarak abonelerin maliyetine katlandığı bir hizmet biçimidir. Bir
başka deyişle operatörler bakımından önemli olan, kullanıcıların şebekeye
dahil edilmesi ve abonelerin söz konusu şebeke içerisinde kalmasına yönelik
stratejilerin geliştirilmesidir. Bu nedenle operatörler, abonelerin uzun dönemler
boyunca şebekede kalmalarını sağlamak amacıyla, kullanıcıları, şikayet
konusu olayda olduğu gibi, şebekeye dahil edebilecek promosyonlar/fiyat
stratejileri uygulamaktadırlar. Ancak bununla birlikte potansiyel kullanıcıların
da bir şebekeye dahil olmadan önce dikkate aldığı, şebeke hizmetinin kalitesi,
başkalarını aramak için ödenen ücret, fiyatları anlama kolaylığı, aynı
şebekedeki insanları arama gibi kriterler bulunmaktadır. 720

Görüldüğü üzere, şikayet konusu kampanyada, şikayet dilekçesinde bağlayıcı
ürün olarak ifade edilen GSM aboneliği bakımından, sağlanan indirimin kabul
edilerek diğer şebekeler yerine kampanyada sunulan şebekenin tercih
edilebilmesi noktasında kullanıcılar bakımından değerlendirmeye alınan çok
önemli konu başlıkları bulunmaktadır. GSM şebekelerine yapılan ödemelerin
hattın kullanımına bağlı olarak devam etmesi, yukarıda yer verilen
değerlendirme kriterlerinin önemini bir kat daha artırmaktadır. Bu anlamda,
ürün bedava dahi verilse veya şikayet konusu kampanyada olduğu gibi 3 ay
gibi kısa bir süre için kullanıcılara belirli yönler için bedava konuşma süresi 730
tanınsa dahi, aboneler bakımından esas maliyet kullanıcıların konuşmalar
üzerinden ödeyecekleri ücretlerden kaynaklanmaktadır.

Bu noktada, birlikte satış uygulamasına konu olan ve şikayet dilekçesinde
GSM abonesi olmak isteyen potansiyel internet kullanıcılarına sunulan GSM
aboneliğinin, genel olarak kullanıcı tercihleri içerisinde edinmiş olduğu yerin
tespit edilmesi uygun olacaktır. Bilindiği gibi ülkemizde halihazırda 3 adet
GSM operatörü bulunmaktadır. Söz konusu operatörlerin pazar paylarının
dağılımı aşağıdaki gibidir:
740
08-57/912-363
18
Tablo 11: GSM İşletmecilerine Ait Pazar Payı Bilgileri

GSM
İşletmecileri
Abone Sayıları
(Mart 2008)
Abone Sayısına Göre
Pazar Payları (%)
(Mart 2008)
Gelire Göre Pazar
Payları (%)
(Mart 2008)
Turkcell (……) (……) (……)
Vodafone (……) (……) (……)
Avea (……) (……) (……)
Kaynak: (……)

Tablo’dan görüldüğü üzere, Avea hem abone sayısı hem de gelire göre
yapılan hesaplamalarda pazarın en küçük oyuncusu konumundadır. Bir başka
deyişle şikayet dilekçesinde bağlayıcı ürün olarak nitelenen Avea GSM
aboneliği, halihazırda tüketiciler nezdinde tercih bakımından en düşük paya
sahip durumdadır. Avea’nın pazar payının faturalı ve faturasız hatlar
bakımından ayrıştırılmış durumu ise aşağıdaki gibidir:
750
Tablo 12: Avea Pazar Payı Bilgileri
Faturalı Pazar Payı (%) Faturasız Pazar Payı (%)
Abone Sayısı (……) (……)
Trafik (……) (……)
Gelir (……) (……)
Kaynak: (……)

Görüldüğü üzere faturalı hatlar bakımından pazar payı, trafik bazında pazarın
%(…..)’ine, gelir bakımından ise pazarın %(….)’ine karşılık gelmektedir. Bu
durumda şikayet dilekçesinde bağlayıcı ürün olarak ifade edilen Avea GSM
aboneliğinin, tüketiciler nezdinde halihazırda en az tercih edilen GSM hizmeti
olduğundan bahsetmek yanlış olmayacaktır.

Kampanyadan faydalanan (…….) kişinin Avea’nın toplam abone sayısı ile 760
faturalı hatlarda aylık abone artışlarına oranı da, kampanyanın rekabeti
sınırlayıcı bir etkisi olamayacağını net bir biçimde ortaya koymaktadır.

Tablo 13: Aylara Göre Toplam Avea Abone Sayısı ve Faturalı Hatlarda Abone Sayısı Artışları
Ay-Yıl Toplam Abone Sayısı Faturalı Hatlarda Abone Artışları
Kasım-2007 (……..) (……..)
Aralık-2007 (……..) (……..)
Ocak-2008 (……..) (……..)
Şubat-2008 (……..) (……..)
Mart-2008 (……..) (……..)
Nisan-2008 (……..) (……..)

Görüldüğü üzere kampanyadan faydalanan abone sayısı Avea’nın toplam
abonelerinin yaklaşık onbinde 3’ünü (…………….) oluştururken, kampanya
döneminde faturalı hatlarda yaşanan abone artışının ise %1,8’ini
(…………….) oluşturmaktadır. Bir başka deyişle kampanya, Avea abonesi
olmayı seçen kullanıcılar nezdinde dahi çok küçük bir oranda tercih nedeni 770
olabilmiştir. Dolayısıyla kampanyada bağlayıcı olarak sunulan ürünün
kullanıcılar nezdinde tercih edilebilirliğinin az olduğunu, bu durumun
08-57/912-363
19
kampanyadan faydalanan kişilerin adedin azlığı ile de teyit edildiğini, bu
anlamda kampanya ile şikayet dilekçesinde yer verilen perakende geniş bant
internet erişim hizmetleri pazarında rekabetin engellenmesinin mümkün
olmadığını söylemek yanlış olmayacaktır.


I.1.1.4. Birlikte Satışa Konu Ürünlerin Niteliği
780
Tartışma Metni, her ne kadar kapama etkisini paket satış içinde yer alan
ürünlerin tamamlayıcı mı yoksa ikame mi olduğuna göre ayrı ayrı olarak
değerlendirmese dahi, ekonomi literatüründe, paket içerisinde yer alan
ürünlerin tamamlayıcılığının kuvvetli olduğu durumlarda paket satışların daha
etkili olduğu kabul edilmektedir.

Kampanya çerçevesinde kullanıcılara sunulan internet aboneliği ile GSM
aboneliği arasında bir tamamlayıcılık/ikame özelliği bulunmamaktadır. Bir
başka deyişle internet aboneleri zaten GSM abonesi olacakları gerekçesi ile
Avea’nın sunduğu indirimi her hal ve karda kabul edebilecek bir nitelik arz 790
etmemektedir. Bilindiği üzere Türkiye’de yaklaşık 63 milyonun üzerinde GSM
abonesi mevcut iken internet erişiminden faydalanan kullanıcıların sayısı
yaklaşık 5 milyon ile sınırlıdır. Bunların %95’inin TTNet abonesi olduğu ve
şikayet konusu kampanyadan ise sadece (…….) kişinin faydalandığı
düşünüldüğünde (kampanyadan yararlanan (…….) kişinin ne kadarını
TTNet’e yeni abone olanların oluşturduğu konusunda bir bilgi edinilememiştir),
iki ürünün birlikteliğinin tüketici nezdinde çok da kabul gördüğünden
bahsetmek olanaklı görünmemektedir.

Şikayet dilekçesinde potansiyel GSM aboneliği ve internet aboneliği arasında 800
pozitif bir ilişki kurulmaya çalışılmaktadır. Ancak yukarıda yer verilen 63
milyon GSM abonesi ve yalnızca 5 milyon internet abonesinin mevcudiyeti bu
tarz bir tamamlayıcılık özelliğinin kabul edilebilir olmadığını net bir biçimde
ortaya koymaktadır.

Bunun dışında şikayet dilekçesinde kampanyanın bağlayıcı ürünü olarak
nitelendirilen 960 dk. bedava konuşma süresinin, yalnızca Avea ve sabit
hatları kapsaması kampanyanın bir başka sınırlayıcı yönünü oluşturmaktadır.
Üstelik söz konusu ürünün maliyetinin kullanım ile alakalı olması ve bu yüzden
verilecek bedava dakikaların yalnızca 3 ay için geçerli olması, kampanyanın 810
yalnızca promosyon olarak nitelendirilebileceğini göstermektedir.

I.1.1.5. İlk İddiaya İlişkin Sonuç

Avea tarafından uygulamaya konulan Tümevişavea 320 kampanyası ile ilgili
olarak şikayetçi tarafından öne sürülen iddialardan ilkini, söz konusu
kampanya dolayısıyla yapılan Avea ile TTNet aboneliklerinin birlikte satışının
perakende internet erişimi hizmetleri pazarındaki rekabeti sınırlandırdığına
ilişkin iddia oluşturmaktadır. Daha önce ifade edildiği gibi, söz konusu
kampanya dolayısıyla birlikte satılan ürünlerin ayrı ayrı satın alınabilen ürünler 820
olması, uygulamanın anti-rekabetçi etkisinin değerlendirilmesinde
kampanyada sunulan indirimin, tüketicilerin söz konusu ürünleri ayrı ayrı
rakiplerinden satın almalarını önlemek suretiyle ilgili piyasada rekabeti
08-57/912-363
20
engelleyecek düzeyde olup olmadığının incelenmesini gerektirmektedir. Bu
çerçevede, söz konusu kampanyanın talep/kampanyaya katılan kişi sayısı,
kampanyada sunulan indirimin büyüklüğü, ürünlerin niteliği ve kullanıcı
tercihleri bakımından değerlendirilmesi sonucunda; kampanyanın şikayet
dilekçesinde yer verildiği şekliyle perakende geniş bant internet erişim
hizmetleri pazarındaki talebin rakiplerden TTNet’e geçmesini sağlayacak
nitelikte bir kampanya olmadığı, kampanyanın kapsamı, süresi ve koşullarına 830
bakıldığında, kampanya ile perakende geniş bant internet erişim hizmetleri
pazarındaki rekabetin bozulmasının amaçlanmasının/hedeflenmesinin
mümkün görünmediği, söz konusu kampanya aracılığıyla perakende geniş
bant internet erişim hizmetleri pazarındaki rekabetin engellenmesinin veya
TTNet’in rakiplerinin pazar dışına itilmesinin mümkün olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır. Dolayısıyla söz konusu kampanyanın, birlikte satış yolu ile hakim
durumun kötüye kullanılması için gerekli koşullardan, diğer tüm koşulları
sağladığı varsayımı altında, anti-rekabetçi etki doğurabilecek niteliği haiz olma
koşulunu sağlayamaması sebebiyle hakim durumun kötüye kullanılması
olarak kabul edilemeyeceği, bu sebeple söz konusu kampanya vasıtasıyla 840
TTNet tarafından hakim durumun kötüye kullanılmasının söz konusu olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.

I.1.2. Yıkıcı Fiyatlama / Çapraz Sübvansiyon Yoluyla Yıkıcı Fiyatlama
Yapılan başvuruda, “ortak kampanya yürüten TTNet ve Avea’nın grup
avantajına sahip oldukları, Türk Telekom’un Avea’nın yaklaşık %81’ine,
TTNet’in ise %99’una sahip olduğu ifade edilerek, yürürlüğe konan
kampanyanın Türk Telekom’un (TTNet) sahip olduğu hakim durumu Avea’ya,
diğer işletmeciler aleyhine pazar payı yaratmak amacıyla kullanmasının bir
örneği olduğu, Avea’nın piyasada etkin konuma geldiği ve istikrar kazanan bir 850
abonelik sayısına ulaştığı da dikkate alınırsa kampanya kapsamında talep
edilen düşük abonelik ücretlerinin yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilmesi
gerektiği, uygulamanın faturalı hat abonelerine yönelik olması nedeniyle de,
pazardaki asıl etkinin bu alanda ortaya çıkacağı” belirtilmektedir.

Şikayet dilekçesinde ayrıca, “aynı grup çatısı altında yer alan Türk Telekom ve
TTNet’in hakim durumda bulundukları, bu duruma bağlı olarak Avea’nın
yürütmekte olduğu faaliyetlere ilişkin birçok giderin Türk Telekom tarafından
karşılandığı, Türk Telekom (TTNet)’un diğer telekomünikasyon
faaliyetlerinden elde ettiği gelirden Avea’ya kaynak aktararak Avea’nın işbu 860
şikayet konusunu oluşturan kampanya dahil diğer kampanyaların
gerçekleştirilmesini sağladığı diğer bir deyişle çapraz sübvansiyon yoluyla
Avea’nın faaliyetlerini sürdürmesine imkan tanındığı” ifade edilmektedir. Bu
çerçevede şikayet dilekçesinde yer verilen yıkıcı fiyatlama ve çapraz
sübvansiyon iddialarının değerlendirilmesi gerekmektedir.

Çapraz sübvansiyon en genel anlamda, birden çok alanda faaliyet gösteren
bir teşebbüsün farklı alanlar arasında yaptığı kaynak transferi olarak
tanımlanmaktadır. Çapraz sübvansiyon uygulamasında firma bir pazardan
elde ettiği gelir ile diğer pazardaki faaliyetlerini finanse etmektedir. 870

Çapraz sübvansiyon tanımı gereği, tek taraflı eylemlerdendir. Bu sebeple
çapraz sübvansiyon, Avrupa uygulamasında olduğu gibi hukukumuzda da tek
başına bir teşebbüs davranışı olarak, hakim durumun kötüye kullanılması
08-57/912-363
21
başlığı altında değerlendirilmektedir. Bu sebeple, rekabet hukuku anlamında
bir çapraz sübvansiyon, tanımı gereği eylemi gerçekleştiren teşebbüsün aktif
olduğu pazarlardan en azından birinde hakim konumda bulunmasını
gerektirmektedir.

Çapraz sübvansiyonun rekabet hukuku anlamında ihlal olarak kabul 880
edilebilmesi için, çapraz sübvansiyon yoluyla hakim durumun kötüye
kullanıldığının gösterilmesi gerekmektedir. Çapraz sübvansiyonun kendisi tek
başına bir ihlal oluşturmamakta, kavram rekabet hukukunca yasaklanmış
davranışları gerçekleştirebilmek amacıyla kullanılan bir araç haline geldiği
durumda ihlal niteliği kazanmaktadır. Dolayısıyla, çapraz sübvansiyonun
rekabet hukuku anlamında ihlal olarak kabul edilebilmesi, kavramın yıkıcı
fiyatın finansman aracı haline geldiğinin gösterilmesi ile mümkündür13. Bu
anlamda kavram yıkıcı fiyatlamadan ayrı/ondan farklı bir kötüye kullanma hali
olmaksızın, hakim durumun kötüye kullanılması hallerinden biri olan yıkıcı
fiyatlamanın uygulama döneminde ortaya çıkan zararların finanse edilme 890
yolunu oluşturmaktadır.

Bu çerçevede çapraz sübvansiyona ihlal niteliği kazandıran yıkıcı fiyatlamada,
birden fazla piyasada faaliyet gösteren, bu pazarlardan en azından birinde
hakim konumda olan bir teşebbüs, hakim durumda olduğu pazardan elde
ettiği gelir ile rekabetçi piyasadaki yıkıcı fiyatları/bu fiyatlardan doğan
zararlarını finanse etmektedir. Çapraz sübvansiyonda, hakim konumda olunan
piyasadan elde edilen kâr, rekabetin olduğu piyasaya aktarılmakta, bu yolla bir
anlamda, hakim durumda bulunulan piyasadaki tüketiciler, rekabetçi
piyasadaki tüketiciler lehine istismar edilmekte, bir piyasadaki hakim konum, 900
diğer bir piyasadaki rekabetçi yapıyı bozmak üzere kullanılmaktadır.

AB Komisyonu veya mahkemelerinin çapraz sübvansiyonu, başlı başına
hakim durumun kötüye kullanılması hallerinden biri olarak değerlendirdiği
herhangi bir kararı bulunmamaktadır. Bu nedenle, yıkıcı fiyatlamanın tespit
edilemediği durumlarda ayrıca bir çapraz sübvansiyon değerlendirilmesi
yapılmasına gerek bulunmamaktadır. Bu durumda şikayet dilekçesinde yer
verilen çapraz sübvansiyon iddialarının da değerlendirilebilmesini teminen,
konunun yıkıcı fiyat analizi çerçevesinde ele alınması gerekmektedir.
910
Yıkıcı fiyatlama ise rekabet hukukunda oldukça tartışılan konulardan birisini
oluşturmaktadır. “Yıkıcı fiyat”, üzerinde anlaşma sağlanan genel kabul görmüş
bir tanımı olmamakla birlikte, rekabetin elimine edilmediği veya en azından
kısıtlanmadığı durumda, kârlı olmayan fiyat olarak ifade edilmektedir. Bu
sebeple yıkıcı fiyatlama yapan firmanın daha sonra fiyatlarını rekabetçi
seviyenin üzerine çıkararak zararını telafi etmeyi amaçladığı kabul
edilmektedir. Dolayısıyla yıkıcı fiyat uygulaması genellikle maliyet altı fiyat
olarak ortaya çıkmaktadır. Olağandışı düşük fiyatlara katlanılmasının
gerekçesini ise, rakiplerin söz konusu fiyatlar ile rekabet edemeyerek piyasa

13 Kimi kaynaklarda çapraz sübvansiyonun yıkıcı fiyatlamanın, dışında “seçici fiyat indirimi”
yoluyla da ihlal oluşturabileceği ifade edilmektedir. Hakim durumun kötüye kullanılması
hallerinden biri olan seçici fiyat indiriminde (selective price cutting), hakim durumdaki firma
aynı edimler için yalnızca rakibinin müşterilerine yönelik olarak bir fiyat indirimine gitmekte, bu
yolla rakibinin faaliyetini zorlaştırmaktadır. Bu durumda fiyatların yıkıcı fiyatlamadaki gibi
maliyet altı olması gerekmemektedir.
08-57/912-363
22
dışına itilmesi amacı oluşturmaktadır. Yıkıcı fiyatlama döneminde katlanılan 920
zararlar, rakiplerin piyasa dışına itilmesinden sonra yapılan fiyat artışları ile
karşılanabilecektir. Bu anlamda bir yıkıcı fiyatlama uygulamasından
bahsedilebilmesi için teşebbüsün hakim konumda bulunması, fiyatın maliyet
altı olması, rakiplerin piyasa dışına çıkarılmasının amaçlanması ve yıkıcı
fiyatlama dönemindeki zararların karşılanabilmesi başlıca unsurlar olarak
karşımıza çıkmaktadır. Herhangi bir fiyatın yıkıcı olup olmadığının tespiti
bakımından birçok testin geliştirildiği görülmektedir. Söz konusu testler
arasında; özellikle “Fiyat-Maliyet testi”, “Telafi Testi” ve “Niyet Testi” öne
çıkmaktadır.
930
Yıkıcı fiyatlama yaparak zarar eden bir firmanın zarar ettiği uygulamaya
devam etmesi ancak ve ancak teşebbüsün nihai olarak zararlarını telafi
edebileceği durumlarda makul olacaktır. Dolayısı ile yıkıcı fiyatın tespiti
bakımından yapılması gereken en önemli analizlerden birisi, yıkıcı fiyatlama
sonrasında katlanılan zararların telafi edilebilirliğinin/yıkıcı fiyatlama yoluyla
yapılan yatırımın hasadının mümkün olup olmadığının değerlendirilmesidir.
Söz konusu değerlendirmeye genel olarak “telafi/hasat testi” ismi
verilmektedir. Telafi/hasat testi, yıkıcı fiyat uygulayan teşebbüsün, bu
uygulamasıyla ilgili piyasada rekabeti bozup bozamayacağı ve bu yolla
zararlarını karşılayabilip karşılayamayacağının tespitini amaçlamaktadır. Bu 940
anlamda, telafi testi yıkıcı fiyatlamanın son bulduğu durumlarda hasatın
kendisini, uygulamanın halen devam ettiği durumlarda ise hasatın olabilirliğini
göstermeyi amaçlamaktadır. Telafi testinin, hasat ihtimalini çok düşük veya
imkansız gösterdiği durumlarda, yıkıcı fiyatlama irrasyonel olacağı gibi,
tüketici refahını da azaltmayacaktır.

Bu anlamda, fiyat indirimine giden bir firmanın, bu uygulamasıyla rakiplerini
elimine edip edemeyeceği, bundan sonra fiyatları arttırıp arttıramayacağı veya
fiyatı tekrar arttırmasa bile rekabetçi baskılardan bağımsız hareket edebilme
yeteneğine sahip olup olamayacağının değerlendirildiği telafi testi, rekabet 950
otoritelerinin gerçek anlamda tüketiciye zarar verecek rekabet ihlallerini hedef
almasını sağlayan en önemli araçlardan birini oluşturmaktadır. Telafi testi
aracılığıyla, rakibe zarar veren düşük fiyat ile rekabete zarar veren düşük fiyat
birbirinden ayrılabilmekte, meşru fiyat rekabetinin engellenmesinin önüne
geçilmektedir.

Yıkıcı fiyatlama yapan teşebbüs için zararların telafisi iki yolla mümkün
olabilecektir. Birinci durumda, rakipler piyasa dışına çıkarıldıktan sonra fiyatlar
tekrar yükseltilmektedir. Böylelikle uygulama döneminde girilen zararlar
kapatılabilir ve ekstra kar elde edilebilir. İkinci durumda ise, yıkıcı fiyatlamanın 960
ödülü bizzat rakiplerin dışarı çıkarılması dolayısıyla firmanın fiyatını tekrar
arttırmasa bile rekabetçi baskılardan uzak hareket edebilme, arz, üretim,
dağıtım gibi ekonomik parametreleri tek başına belirleyebilme yetisini
kazanabilmesidir. Bu durumda yıkıcı fiyatlama rakibin elimine
edilmesi/disipline edilmesi, yeni girişlerin engellenmesi, artan rekabet dolayısı
ile oluşacak fiyat düşüşlerinden kaçınılmasını sağlayan bir hasat olarak kabul
08-57/912-363
23
edilmektedir14. Bu sebeple telafi testi yapılırken esas olarak, yıkıcı
fiyatlamanın pazarı nasıl şekillendireceğinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Telafi testi uygulanırken, düşük fiyatlamanın pazar yapısı üzerindeki etkisinin
ortaya konulması amaçlanmakta, düşük fiyatların rakibin yerine rekabet 970
hukuku ve politikalarının asıl hedefi olan rekabeti nasıl etkileyebileceği
değerlendirilmektedir. Yıkıcı fiyatlama sonrası pazar yapısının analizinde
dikkate alınması gereken en önemli hususu ise pazara giriş engelleri
oluşturmaktadır. Girişin kolay olduğu piyasalarda yıkıcı fiyatlama yapan bir
teşebbüs zararlarını belli bir dönem için karşılasa bile daha sonra kolaylıkla
yeni rakiplerle karşılaşabilecektir.

Yıkıcı fiyatlama daha önce ifade edildiği gibi, esas olarak rakiplerin elimine
edilmesi ve yeni girişlerin caydırılması amacını taşımaktadır. Dolayısı ile,
teşebbüsün nihai olarak ilgili piyasada rekabeti bozma niyetinin olup 980
olmadığının tespiti, yıkıcı fiyatlama iddialarının değerlendirilmesi bakımından
son derece önemlidir. Teşebbüsün gerçek amacının gösterilmesi bakımından
uygulanan “niyet testi” ile, yapılan fiyat indiriminin, yıkıcı plan veya stratejinin
bir parçası olup olmadığının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır. Söz konusu
amacın ortaya konulması; yazılı deliller, rakibin pazar dışına çıkarılma ihtimali,
fiyat indiriminin kapsamı, süresi ve devamlılığı, diğer dışlayıcı eylem ve
uygulamaların varlığı, zararların gelecekte telafi edilebilirliği ihtimali gibi
objektif faktörlerin değerlendirilmesini gerektirmektedir. Bu durumda
teşebbüsün rakiplerini piyasa dışına itmeyi amaçlayıp amaçlamadığının
değerlendirilmesi, söz konusu faktörler çerçevesinde yapılmaktadır. 990

Bilindiği gibi, maliyet altı fiyatlama doğası gereği her zaman yıkıcı olarak kabul
edilmemekte, teşebbüslerin maliyet altında fiyattan satış yaptıkları meşru
durumlar da bulunmaktadır. Örneğin, eskimiş, modası geçmiş veya
bozulabilecek malların satışında, stokların eritilmesi için yapılan satışlarda
fiyatların maliyetin altında olduğu görülebilmektedir. Rekabet otoritelerinin
yıkıcı fiyatlamaya ilişkin değerlendirmelerinde firmaların bu tür meşru
nedenlerini göz önüne alması gerekmektedir. Maliyet altı fiyatlamanın anti-
rekabetçi olduğunun ispatı bakımından, bu fiyatlamanın anti-rekabetçi bir
etkinin planlandığı uzun dönemli bir planın/stratejinin parçası olduğunun 1000
gösterilmesi gerekmektedir.

Yıkıcı fiyatlama yolu ile hakim durumun kötüye kullanılması, teşebbüsün
hakim konumda olduğu piyasada yıkıcı fiyat uygulamasına gitmesiyle
gerçekleşmektedir. Bununla birlikte, belli hallerde hakim konumdaki
teşebbüsün yıkıcı fiyatlamaya hakim durumda bulunmadığı farklı pazarlarda
da gidebileceği görülmektedir. Bu durumda yıkıcı fiyat uygulanan pazarın,
yıkıcı fiyat uygulayan teşebbüsün başkaca pazardaki hakim durumunu
güçlendirecek etkiye sahip “ilişkili/yakın bir pazar” olması gerekmektedir.
Tamamlayıcı ürünler ile talep koşullarının birbirleri ile ilişkili olduğu veya 1010
olacağı varsayılan ürünlere ait pazarlar ilişkili/yakın pazarlar olarak kabul
edilmekte, söz konusu pazarlardan birinde hakim konumda olan firmanın bu
pazardaki hakim konumunu diğer pazarda yıkıcı fiyatlama yaparak

14 Antlaşmanın 82. Maddesinin Dışlayıcı Kötüye Kullanmalara Uygulanmasına İlişkin Rekabet
Genel Müdürlüğü Tartışma Tebliği ( European Commission DG Competition Discussion
Paper on The Application of Article 82 of the Treaty to Exclusionary Abuses) s. 35
08-57/912-363
24
güçlendirebileceği kabul edilmektedir. Diğer bir ifade ile, belli bir ürün
piyasasında hakim konumda olan bir firmanın tamamlayıcı ürün pazarındaki
gücünü arttırarak hakim konumda olduğu pazar gücünü daha da arttırabilmesi
mümkündür15.

Sonuç olarak yıkıcı fiyatlamayı, bir firmanın rakiplerini elimine etmek amacıyla
düşük fiyat uygulaması ve rakipler piyasa dışına çıkarıldıktan sonra rekabetçi 1020
baskılardan uzak hareket edebilme yetisine sahip olabilmek için yürütülen bir
strateji olarak tanımlamak mümkündür. Yıkıcı fiyatlamada, rakipleri zor
duruma düşürecek, piyasada rekabetin engellenmediği durumda karlı
olmayacak derecede düşük bir fiyat uygulanmaktadır. Bu sebeple, fiyatın, en
genel anlamda, maliyetlerin altında olması gerekmektedir. Firmaların meşru
gerekçelerinin dışında, yıkıcı fiyatlamada, söz konusu düşük fiyatlara
katlanılmasının sebebini, rakiplerini piyasa dışına çıkarmak ve rakipler
piyasadan çıkarıldıktan sonra rekabetçi baskılardan uzak hareket edebilme
beklentisi oluşturmaktadır. Söz konusu amaç ve piyasadaki rekabeti
bozabilme imkanı/olasılığı, yıkıcı fiyatlamayı meşru fiyat rekabetinden ayıran 1030
en önemli özelliktir. Bu anlamda, yıkıcı fiyatlama değerlendirmelerinde,
amacın ve amacın gerçekleştirilebilirliğinin gösterilmesi büyük önem
taşımaktadır. Dolayısıyla, yıkıcı fiyatlamanın tespiti için;

- Hakim durumun mevcudiyeti,
- Maliyet altı (çok düşük) fiyatlama,
- Rakiplerin piyasa dışına itilmesi suretiyle ilgili piyasadaki rekabetin
bozulmasının amaçlanması ve
- Uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilmesi veya telafi
edilebilir olması 1040

gibi unsurlarının değerlendirilmesi/ortaya konulması gerekmektedir16. Bu
anlamda, başvuru konusu ile ilgili olarak öne sürülen yıkıcı fiyatlama iddiaları
da söz konusu unsurlar bakımından değerlendirilecektir.

Başvuru konusunu, TTNet’in mevcut ve yeni abonelerine, 01 Şubat-01 Nisan
2008 tarihleri arasında, Avea bireysel veya faturalı hat almaları halinde hediye
dakika verilmesine ilişkin Avea kampanyası oluşturmaktadır. Şikayet

15 AB hukukunda yıkıcı fiyatlamanın yapıldığı piyasa ile yıkıcı etkinin beklendiği piyasaların
farklı olduğu veya söz konusu piyasaların ilişkili/yakın pazar olmadığı durumda, yıkıcı fiyat
ihlal olarak kabul edilmemektedir. Bu durumun istisnası ise Komisyonun, sahip olduğu
münhasır ve özel haklar sebebiyle ilgili piyasada hakim durumda bulunan ve bu sebeple
hakim durumunu güçlendirme gereği duymayan Deutsche Post AG hakkındaki kararıdır.
Komisyon kararında Deutsche Post AG’yi, mektup alanındaki monopol gücünü rekabetçi
paket/koli piyasasında kötüye kullandığına hükmetmiştir. Karara göre Deutsche Post AG,
rekabetin olduğu koli pazarında yıkıcı fiyatlama yapmakta, söz konusu fiyatları ise monopol
olduğu mektup pazarında elde ettiği gelir ile sübvanse etmektedir. Kararda rekabetçi olan
piyasadaki fiyatların en azından artan veya ilave maliyetleri karşılayacak düzeyde olması
gerektiği, Deutsche Post’un ise beş yıllık bir dönem boyunca koli hizmetlerinde artan
maliyetlerini karşılamadığı ifade edilmiştir.
16 Rekabet Kurulu tarafından, 14.08.2003/ 03-56, 23.08.2007/ 07-67 tarih ve sayılı kararlar ile
herhangi bir uygulamanın yıkıcı fiyatlama olarak değerlendirilebilmesi söz konusu 4 unsurun
birlikte varlığının gerekli olduğuna, sayılan unsurlardan herhangi birinin yokluğunda,yıkıcı fiyat
yoluyla hakim durumun kötüye kullanıldığı savının reddedilmesi gerektiğine, ayrıca tek tek her
bir unsurun değerlendirilmesine ihtiyaç bulunmadığına hükmedilmiştir.
08-57/912-363
25
dilekçesinde, TTNet’in mevcut ve yeni abonelerinin 01 Şubat-01 Nisan 2008
tarihleri arasında Avea bireysel veya faturalı hat almaları halinde toplamda 1050
960 hediye dakika/109 YTL’lik ücretsiz konuşma hakkı kazanacakları, ayrıca
Tümevişavea320 paketinden de ücretsiz yararlanacakları, TTNet aboneliğinin
en az bir yıl süre ile aktif tutulması gerekliliğinin bu indirime hak kazanmanın
şartını oluşturduğu ifade edilmektedir.

Şikayet dilekçesinde, söz konusu kampanyanın Türk Telekom’un hakim
durumunu, diğer işletmeciler aleyhine Avea için pazar payı yaratmak amacıyla
kullanmasının bir örneğini oluşturduğu, böyle bir uygulamanın Avea tarafından
rakiplerin piyasa dışına çıkarılması amacıyla yapıldığı, kampanya kapsamında
talep edilen düşük ücretlerin yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilebileceği, 1060
Avea’nın uygulamasının faturalı hat abonelerine yönelik olması sebebiyle
pazardaki asıl etkinin bu alanda ortaya çıkacağı, Türk Telekom’un diğer
telekomünikasyon faaliyetlerinden elde ettiği gelirlerden Avea’ya kaynak
aktararak, Avea’nın söz konusu kampanyayı gerçekleştirmesini sağladığı,
diğer bir deyişle Türk Telekom’un çapraz sübvansiyon yoluyla Avea’nın
faaliyetlerini sürdürmesine imkan tanındığı ve söz konusu kampanya dolayısı
ile Avea’nın uğradığı zararların finanse edildiği ifadelerine yer verilmektedir.

Şikayet dilekçesinde yer verilen ifadelerden de görüldüğü üzere, söz konusu
kampanya dolayısıyla Türk Telekom’un yıkıcı fiyatlama ve çapraz 1070
sübvansiyon yoluyla 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettiği iddia edilmektedir. Çapraz
sübvansiyonun tek başına ve yıkıcı fiyatlamadan ayrı olarak bir ihlal
oluşturmaması nedeniyle konu yıkıcı fiyat özelinde değerlendirilecektir.

Şikayet dilekçesinde Türk Telekom’un sabit şebekede sonlanan çağrılar
pazarında hakim durumda bulunduğu ve GSM hizmetleri pazarında faaliyet
gösteren bağlı ortaklığı Avea’yı sübvanse ederek GSM pazarında rekabeti
engellediği iddia edilmektedir. Bu nedenle başvuru, Türk Telekom’un herhangi
başka bir piyasada hakim durumda olduğu varsayımı altında, GSM
piyasasında yıkıcı fiyatlama yapıp yapmadığının değerlendirilmesi 1080
çerçevesinde ele alınacaktır. Bu çerçevede, başvuru konusunu oluşturan
kampanyanın, öncelikle rekabeti bozma amacı ile zararların telafi edilebilirliği
unsurları bakımından değerlendirilmesine aşağıda yer verilmektedir.

Bilindiği gibi niyetin incelenmesi, uygulanan fiyat indiriminin arkasında yıkıcı
bir plan veya stratejinin olup olmadığının değerlendirilmesini amaçlamaktadır.
Söz konusu amacın belirlenmesinde; yazılı deliller, fiyat indiriminin kapsamı,
süresi ve devamlılığı, rakibin pazar dışına çıkarılabilme olasılığı, diğer
dışlayıcı eylem ve uygulamaların varlığı ile uygulama süresince katlanılan
zararların gelecekte telafi edebilirliği gibi faktörler ise öncelikle dikkate 1090
alınmaktadır.

Şikayet konusu eylem, TTNet’in mevcut ve yeni abonelerine 01 Şubat - 01
Nisan 2008 tarihleri arasında Avea bireysel veya kamu faturalı hattı almaları
halinde “TümevişAvea320 Paketi”nden 3 ay boyunca ücretsiz yararlanma
imkanı sağlanmasına ilişkin bir kampanyadır.

Kampanya ile kullanıcılara, şikayet dilekçesinde yer verildiği şekilde, toplamda
960 hediye dakika ve 109 YTL’lik ücretsiz konuşma hakkı ile ayrıca
08-57/912-363
26
TümevişAvea320 paketinden de ücretsiz yararlanma hakkı sunulmamakta, 1100
TümevişAvea320 paketinden ücretsiz olarak 3 ay yararlanma imkanı, diğer bir
ifade ile normal koşullarda paket kapsamında 109 YTL karşılığında satın
alınabilecek 960 dakika hediye olarak verilmektedir17. Bununla birlikte, yine
şikayet dilekçesinde yer verilenin aksine, kampanya kapsamında TTNet
abonelerine, TTNet aboneliği hususunda öngörülmüş asgari bir süre
bulunmamaktadır.

Kampanya sebebiyle kazanılan hediye dakikaların 3 fatura dönemi içinde
kullanılması gerekmektedir. Kampanyadan faydalanmak isteyen kullanıcılar
12 ay boyunca Avea aboneliklerini sonlandırmamayı, hatlarını kapatmaları, 1110
kampanyadan çıkmaları, faturasız hatta geçmeleri veya hatlarının
kapatılmasına sebebiyet vermeleri durumunda ise KDV dahil 120 YTL ceza
bedeli ödemeyi taahhüt etmektedirler.

Dolayısıyla, şikayet konusunu oluşturan kampanya vasıtasıyla gerçekleştirilen
Avea indirimlerinden faydalanmak isteyen kullanıcıların,

- Şubat veya Mart ayında ilgili birimlere başvurması,
- Mevcut bir TTNet abonesi olması veya Şubat/Mart ayında TTNet’e
abone olması, 1120
- Bir Avea bireysel veya kamu faturalı (Faturasız veya diğer faturalı
hatlar kampanya kapsamına dahil değildir.) hattı satın alması ve
- Avea ile 12 aylık bağlayıcılık sözleşmesi imzalaması

gerekmektedir. Bu koşullar altında kampanyadan faydalanan kullanıcılar
“TümevişAvea320 Paketi”nden 3 ay boyunca ücretsiz yararlanma imkanına
kavuşmaktadır. Söz konusu koşulları gerçekleştirmek suretiyle kazanılan
hediye dakikalar kullanıcı tarafından,

- 3 fatura döneminde ve 1130
- Yalnızca Avea, ev veya iş numaralarını aramak için

kullanılabilecektir. Süresi içinde kullanılmayan hediye dakikalar geçersiz hale
gelmektedir. Kullanıcı tüm aramalarını kampanya kapsamında edindiği Avea
bireysel veya kamu faturalı hattı tarifesi üzerinden yapacaktır. Diğer bir ifade
ile kullanıcının 3. aydan sonraki konuşmaları ile ilk 3 aydaki kampanya
çerçevesinde aylık 320 dk. bedava konuşma hakkı dışında kalan konuşmaları,
seçtiği tarifeye göre faturalandırılacak, abonenin seçtiği tarifenin aylık kullanım
ücreti ise 12 ay boyunca bağlı bulunulan tarifeye göre tahsil edilecektir.
Kampanya döneminde, bireysel abonelere yönelik olarak, abonelik tesisi 1140
esnasında alınan vergilerin Avea tarafından karşılanmasına yönelik “Vergiler
Avea’dan” kampanyası yürürlükte olduğundan, bu kampanyada da bireysel
abonelerden 27,8 YTL tutarındaki ÖİV ile 10,72 YTL tutarındaki “Telsiz
Ruhsatname Ücreti” alınmamıştır.

17 Tümevişavea320 Paketi kampanya dışında (KDV ve ÖİV dahil) aylık 36,36 YTL karşılığı
bireysel faturalı hat abonelerine tüm Avea ve sabit hatlarla 320 dakika konuşma imkanı
sağlayan bir Avea paketidir. Kampanya ile abonelere bu paketten 3 ay boyunca ücretsiz
yararlanma imkanı sunulduğundan, toplamda (36,36x 3=109) 109 YTL değerindeki
(320x3=960) 960 dakikanın hediye verildiği görülmektedir.

08-57/912-363
27

Kampanya koşullarından görüldüğü üzere, yıkıcı fiyatlama iddiasına muhatap
teşebbüs tarafından yapılan indirim (veya kullanıcıya sunulan yeni fiyat),
mevcut Avea aboneleri de dahil olmak üzere doğrudan GSM hizmetleri
pazarında tüketicilere sunulan ürünün fiyatına yansıtılmamaktadır. Bir başka
deyişle kullanıcılar söz konusu imkandan ancak TTNet abonesi olmaları ve 1150
yeni bir faturalı Avea hattı almaları halinde yararlanabileceklerdir.
Kampanyaya katılımın TTNet abonesi olma ve yeni bir Avea faturalı hat satın
alma önkoşuluna bağlanması, kullanıcı için ayrıca bir maliyeti ifade
etmektedir. Kampanyaya katılmak isteyen ve TTNet abonesi olmayan
kullanıcıların öncelikle bağlantı ücreti ve modem ücreti gibi maliyetlere
katlanarak TTNet abonesi olması gerekmektedir. Bunun dışında söz konusu
kullanıcıların abone olunan paket kapsamında aylık internet erişim ücreti
ödemesi de gerekmektedir. Daha önce ifade edildiği gibi TTNet’e abone olan
bir kişinin 29 YTL bağlantı ücreti, (en az) 29 YTL aylık tarife ve modem ücreti
olarak yaklaşık kablolu modemler için (KDV dahil) 28 YTL, kablosuz 1160
modemler için (KDV dahil) 48 YTL ödemesi gerekmektedir. Görüldüğü üzere
yalnızca 109 YTL’lik indirimden faydalanmak isteyerek TTNet abonesi olmak
isteyen bir kullanıcının minimum yaklaşık 86 YTL’lik bir maliyete katlanması
gerekmektedir. Bu nedenle, son kullanıcıya kampanya dolayısıyla sağlanan
109 YTL’lik indirimin önemli bir kısmının TTNet abonesi olunması dolayısıyla
kaybedildiği görülmektedir. Bu bakımdan kampanyanın halihazırda TTNet
abonesi olan kullanıcılar bakımından, yeni TTNet abonelerine göre daha
avantajlı olacağı görülmektedir. Diğer bir ifade ile kampanyaya yönelik asıl
talebin mevcut durumda TTNet abonesi olan ve yeni bir faturalı hat sahibi
olmak isteyen kullanıcılardan gelmesi beklenmektedir. Bu anlamda 1170
kampanyanın kapsamının/etki yaratması beklenen tüketici grubunun;

- Aynı anda internete erişim hizmeti ve (bireysel veya kamu) faturalı hatlı
GSM hizmetini almak isteyen
veya
- halihazırda TTNet abonesi olan ve faturalı hattı olmayan veya olmakla
birlikte yeni bir faturalı hat sahibi olmak isteyen kamu ve bireysel
kullanıcılar

ile sınırlı olduğu görülmektedir. Bir başka deyişle yıkıcı fiyatlama iddiasına 1180
konu kampanya sınırlı bir tüketici grubunu hedef almaktadır.

Kampanya, süresi bakımından da oldukça kısa bir periyodu kapsamaktadır.
Daha önce ifade edildiği üzere, kampanyaya katılım sadece 01 Şubat-01
Nisan 2008 tarihleri arasında mümkündür ve bu husus önceden kampanya
reklamları ile duyurulmuştur. Kısa süreli bir kampanya olması, kampanyanın
piyasaya olası etkilerini daha da azaltmaktadır. Önceden duyurulmuş 2 aylık
bir kampanyaya, halihazırda pazarın en küçük oyuncusu konumunda bulunan
Avea’nın rakiplerinin cevap verebileceği/önlem alabileceği düşünülmektedir.
Pazarın mevcut yapısı aşağıdaki gibidir. 1190

Tablo 14: GSM İşletmecilerine Ait Pazar Payı Bilgileri

GSM
İşletmecileri
Abone Sayıları
(Mart 2008)
Abone Sayısına Göre
Pazar Payları (%)
(Mart 2008)
Gelire Göre Pazar
Payları (%)
(Mart 2008)
08-57/912-363
28
Turkcell (…….) (…….) (…….)
Vodafone (…….) (…….) (…….)
Avea (…….) (…….) (…….)
Kaynak: (…..)

Kampanya’da kullanıcılara sunulan bedava dakikaların kullanımı da yalnızca
Avea şebeke içi ve sabit hat aramalar ile sınırlandırılmıştır. Bir başka deyişle
bunların dışında diğer yönlere yapılan aramalar kampanya dışında olup, bağlı
bulunan tarife üzerinden ücretlendirmeye tabidir. Oysa Avea abonelerinin
konuşma profiline bakıldığında diğer GSM aramalarının önemli bir yer işgal
ettiği görülmektedir. 1200

Tablo 15: Avea Faturalı Hat Müşterileri Çağrı Yönlerine Göre Elde Edilen Gelir (Vergiler hariç)
Kasım7-
Nisan 08
Avea>TT Avea>Turkcell Avea>Vodafone Avea>Avea
(+Grup içi)
Toplam

Toplam
(…….) (…….) (…….) (……..+……….=……)
(…….)
Kaynak: (……)

Tablo’dan da görüldüğü üzere, (şebeke içi-şebekeler arası) önemli derece
fiyat farklılıklarını içeren tarifelerin mevcudiyetine rağmen, Avea’nın faturalı
hat müşterilerinden elde edilen gelirlerinin yaklaşık %(….)’ü diğer GSM
aramalarından kaynaklanmaktadır. Dolayısı ile kampanyadan faydalanmak
isteyen ortalama bir kullanıcı için 12 ay boyunca diğer GSM aramalarından
kaynaklanacak maliyetler de önemli bir karar verme kriterini oluşturmaktadır. 1210
Bir başka deyişle, Avea’nın kampanya ile amaçladığı, ücretsiz dakikalar
verilmesi karşılığı asgari 12 ay süre ile aboneliği garanti altına alınan
kullanıcıların bu süre içerisinde kampanya dışında kalan süreler bakımından
yapacakları görüşmelerden kazanç elde etmektir. Dolayısıyla, kullanıcıların
yalnızca ücretsiz görüşme sürelerini kullanmaları ve bunun dışında söz
konusu hatlar üzerinden trafik ya da gelir yaratmamaları, GSM hizmetleri
piyasasındaki rekabet koşullarını, Avea’ya kayıtlı abone sayısında yaşanacak
artış dışında değiştirmeyecektir. Söz konusu koşulların değişmesi ancak bu
hatlar üzerinden yaratılacak trafik ve gelir ile söz konusu olacaktır ki bu
durumda kullanıcıların diğer GSM konuşma ücretleri yanında ücretsiz 1220
dakikaların dışındaki (ilk 3 ay pakette yer alan sürelerin aşıldığı diğer aylar
bakımından şebeke içi ve sabit numara arama) görüşmeleri de hesaba
katarak seçecekleri tarifelerin ücretleri önem kazanmaktadır. Esasen Şubat ve
Mart 2008 aylarında Avea’ya (…........) yeni abone katılmasına rağmen,
kampanyadan yalnızca (…........) kişinin faydalanması da, ücretsiz dakikaların
yalnızca promosyon olarak algılandığı, tüketicilerin diğer kriterleri seçerek
operatör seçimlerini yaptıklarını net bir biçimde ortaya koymaktadır. Bir başka
deyişle Avea’yı seçen abonelerin dahi yalnızca %1,8’i kampanyadan
faydalanmayı uygun görmüşlerdir.
1230
Sonuç olarak kapsamı ve süresi bakımından değerlendirildiğinde, söz konusu
kampanya vasıtasıyla uygulanan fiyat indiriminin (şikayet dilekçesinde iddia
edildiği şekliyle) faturalı hat abonelerine yönelik GSM pazarında ve/veya genel
olarak GSM hizmetleri pazarında rekabeti bozma/engelleme amacı taşıdığını
söylemek mümkün görünmemektedir. Bu anlamda yukarıda yer verilen
08-57/912-363
29
açıklamalar ışığında, söz konusu kampanya dolayısıyla Avea tarafından
yapılan fiyat indiriminin yıkıcı bir plan veya stratejinin bir parçası olarak
görülemeyeceği, bu sebeple, Avea’nın söz konusu kampanyayı hayata
geçirirken yıkıcı fiyatlama anlamında bir niyetinin bulunmadığı kanaatine
ulaşılmıştır. 1240
Kampanyanın telafi testi bakımından değerlendirilmesinde ise, kampanya
sebebiyle Avea’nın katlandığı varsayılan zararların ileride telafi edilebilirliğinin
incelenmesi gerekmektedir. Bilindiği gibi yıkıcı fiyatlama, rakibin zor durumda
bırakılacak düzeyde düşük fiyatlar ile piyasa dışına çıkarılmasının
amaçlandığı, rakibin elimine edilmesi ardından firmanın fiyatları yükseltme
imkanı bularak uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilebileceği
bir strateji olarak tanımlanmaktadır. Bu anlamda Avea’nın rakiplerini piyasa
dışına çıkarıp çıkarmadığı veya çıkarabilip çıkaramayacağının
değerlendirilmesi gerekmektedir.
1250
Daha önce ifade edildiği gibi kampanya, yalnızca Şubat ve Mart aylarında
geçerli olması bakımından kısa süreli bir periyodu kapsamakta ve faturalı
hatlara ilişkin olarak rakipleri zor durumda bırakacak nitelikte fiyat ve/veya
avantajlar sağlamamaktadır. Kampanyanın Avea’nın rakiplerini pazar dışına
itmeye yarayacak nitelikte bir kampanya olmadığı, bu sebeple Avea’nın
kampanya sebebiyle katlandığı varsayılan zararlarını rakiplerin elimine
edilmesi vasıtasıyla karşılama ihtimalinin bulunmadığı ayrıca aşağıda yer
verilen Tablo’larda yer alan bilgilerden de görülmektedir.
Tablo 16: Avea Pazar Payı Bilgileri
Faturalı Pazar Payı (%) Faturasız Pazar Payı (%)
Abone Sayısı (…..) (…..)
Trafik (…..) (…..)
Gelir (…..) (…..)
Kaynak: TK 1260
Şikayet konusu eylemin yapıldığı/rekabetin bozulduğu pazar olarak yalnızca
faturalı hatların dahi dikkate alınması durumunda, Avea’nın dışında pazar
büyüklüğünün %(…) olduğu görülmektedir. Bir başka deyişle pazarın
%(….)’sine sahip bir oyuncunun pazarın %(…)’nini elinde bulunduran diğer iki
oyuncuyu süresi 2 ay ve kapsamı oldukça sınırlı bir kampanya ile pazarın
dışına itmeyi amaçladığı iddia edilmektedir.
Tablo 17: Avea ve Şikayetçi Toplam Abone Sayısı Karşılaştırma
Avea Toplam Abone Sayısı Şikayetçi Toplam Abone Sayısı
Kasım07 (………) (………)
Aralık07 (………) (………)
Ocak08 (………) (………)
Şubat08 (………) (………)
Mart08 (………) (………)
Nisan08 (………) (………)
Kaynak: (…..., …...)

(…………………...TİCARİ SIR……………….). Yalnızca bu rakamlar dahi 1270
kampanyanın rakiplerin piyasa dışına itilmesi amacıyla yapılmadığını/sonucu
doğuramayacağını net bir biçimde ortaya koymaktadır.

08-57/912-363
30
Tablo 18: Avea ve Şikayetçi Faturalı Hat Abone Artışı Karşılaştırma
Avea Toplam Abone Artışı Şikayetçi Toplam Abone Artışı
Kasım07 (………) (………)
Aralık07 (………) (………)
Ocak08 (………) (………)
Şubat08 (………) (………)
Mart08 (………) (………)
Nisan08 (………) (………)
Kaynak: (…..., …...)

Tablo’dan görüldüğü üzere kampanyadan faydalanan kullanıcılar Avea’ya
kampanya süresince abone olanların yalnızca %1,8’ini oluşturmaktadır.
Bunun dışında Avea’nın abone artışlarının istikrarlı bir biçimde ve şikayet
konusu kampanyadan bağımsız bir biçimde seyrettiği anlaşılmaktadır. 1280
Kampanyadan faydalanan kullanıcılar, (…………..TİCARİ SIR……….)
dönemine rastlamaktadır.

Tablo 19: Şikayetçi Faturalı Hat Abone Başı Kullanım/Gelir
Bireysel Faturalı Kurumsal Faturalı
Abone Başı
Kullanım
Abone Başı
Gelir
Abone Başı
Kullanım
Abone Başı
Gelir
Kasım07 (……) (……) (……) (……)
Aralık07 (……) (……) (……) (……)
Ocak08 (……) (……) (……) (……)
Şubat08 (……) (……) (……) (……)
Mart08 (……) (……) (……) (……)
Nisan08 (……) (……) (……) (……)
Kaynak: Şikayetçi

Tablo’dan görüldüğü üzere (…………TİCARİ SIR………..) yansıttığı
görülmektedir.

Yukarıda verilen bilgiler ışığında, kampanya dolayısıyla Avea’nın, ilgili 1290
pazarda rekabeti bozarak katlandığı varsayılan zararlarını telafi edebilme
ihtimalinin mevcut olmadığı, dolayısıyla süresi ve kapsamı bakımından
değerlendirildiğinde kampanya ile ilgili olarak, yıkıcı fiyatlama anlamında,
başarılı bir hasat için yeterli olasılığın bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

I.1.2.1. İkinci İddiaya İlişkin Sonuç

Yukarıda yer verilen değerlendirmeler sonucunda, söz konusu kampanyanın,
yıkıcı fiyatlamadan bahsedilebilmesi için gerekli koşullardan, rakiplerin piyasa
dışına itilmesi suretiyle ilgili piyasadaki rekabetin bozulmasının amaçlanması 1300
veya uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilmesi veya telafi
edilebilir olması koşullarını sağlayamadığı, bu nedenle söz konusu kampanya
yoluyla Türk Telekom tarafından yıkıcı fiyatlama/çapraz sübvansiyon yoluyla
yıkıcı fiyatlama yapılması suretiyle hakim durumun kötüye kullanılmasından
söz edilemeyeceği sonucuna ulaşılmıştır.
08-57/912-363
31

I.1.3. Bir Pazardaki Hakimiyet ile Diğer Pazardaki Rekabetin Bozulmasını
Amaçlayan Eylemler

Yapılan başvuruda, 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (d) bendini ihlal 1310
edecek şekilde, Avea’nın kontrolüne sahip olan Türk Telekom’un (dolayısıyla
TTNet’in) ilgili ürün pazarı olan GSM hizmetleri pazarı ile bağlantılı bir pazar
olan perakende geniş bant internet erişim hizmetleri pazarındaki hakim
durumunu, GSM hizmetleri piyasasında Avea’nın konumunu güçlendirmek
amacıyla kötüye kullandığı, kampanya sayesinde hem Avea abone sayısının
artırılması hem de Avea’nın kontrolüne sahip olan TTNet’in (Türk Telekom)
hakim durumunun daha da güçlendirildiği ve GSM hizmetleri piyasasındaki
rekabetin kısıtladığı ifade edilmektedir.

Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun’un “Hakim Durumun Kötüye Kullanılması” 1320
başlıklı 6. maddesinin (d) bendinde, “Belirli bir piyasadaki hakimiyetin yaratmış
olduğu finansal, teknolojik ve ticari avantajlardan yaralanarak başka bir mal
veya hizmet piyasasındaki rekabet koşullarını bozmayı amaçlayan eylemler”
hakim durumun kötüye kullanma hallerinden biri olarak ifade edilmektedir.

Rekabet hukuku analizinde, bazı durumların varlığı halinde herhangi bir
pazarda sahip olunan hakim durumun başka bir pazara genişletilmesinin
(leveraging) ve o pazardaki rekabetin engellemesinin /kısıtlamasının mümkün
olduğu görülmektedir. Hakim durumun başka bir piyasaya genişletilmesi,
tanımından da anlaşılacağı üzere, birden fazla piyasada faaliyet gösteren ve 1330
bu piyasalardan en az birinde hakim durumda bulunan bir teşebbüsün
varlığını gerektirmektedir.

Herhangi bir piyasadaki hakim konumun, genellikle rekabetçi bir yapıya sahip
olan diğer piyasalardaki rekabeti kısıtlaması/ engellemesi durumu ise esas
olarak, söz konusu piyasaların, bu piyasalardan birindeki pazar gücünün
diğerine aktarılmasına/genişletilmesine imkan veren yapıya sahip olmalarını
gerektirmektedir. Daha önce de ifade edildiği üzere, tamamlayıcı ürünler ile
talep koşullarının birbirleri ile ilişkili olduğu veya olacağı varsayılan ürünlere ait
olan “ilişkili/yakın pazarlar” da, bu pazarlardan birinde hakim konumda olan bir 1340
teşebbüsün, söz konusu hakim durumunu, diğer piyasadaki pazar gücünü
daha da arttırabilmek bakımından kullanabilmesi ve bununla birlikte ilişkili
pazardaki gücünü arttırmak suretiyle de hakim durumunu daha da
güçlendirebilmesi mümkün olabilmektedir.

Bir pazarda sahip olunan hakim durumun diğer pazara genişletilmesi, birbiri ile
yatay ilişkili olan pazarlarda görülebileceği gibi (horizantal leveraging), dikey
ilişkili pazarlarda da (vertical leveraging) gerçekleşebilmektedir. Rekabet
hukukunda mal vermeyi reddetme, bağlama/paket satış, çapraz sübvansiyon
yoluyla yıkıcı fiyatlama gibi uygulamalar esas olarak, hakim durumun başka 1350
bir piyasaya genişletilmesi çerçevesinde değerlendirilmektedir.

Şikayet dilekçesinde, Tümevişavea320 kampanyası vasıtasıyla Türk
Telekom’un (dolayısıyla TTNet’in) perakende geniş bant internet erişim
hizmetleri pazarındaki hakim konumunu, GSM hizmetleri piyasasında
08-57/912-363
32
Avea’nın konumunu güçlendirmek amacıyla kullandığı ve GSM hizmetleri
piyasasındaki rekabeti kısıtladığı ifade edilmektedir.

Daha önce yer verildiği üzere, aynı kampanya ile GSM hizmetleri
piyasasındaki rekabetin engellendiği/kısıtlandığına ilişkin olarak şikayetçi 1360
tarafından öne sürülen bir diğer iddiayı, kampanya kapsamında talep edilen
düşük ücretlerin yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilebileceği, Türk Telekom’un
sabit şebekede sonlanan çağrılar pazarında hakim durumda bulunduğu ve
GSM hizmetleri pazarında faaliyet gösteren bağlı ortaklığı Avea’yı sübvanse
ederek GSM hizmetleri pazarındaki rekabeti engellediği iddiası
oluşturmaktadır. İlgili bölümde, söz konusu iddia, Türk Telekom’un herhangi
başka bir piyasada hakim durumda olduğu varsayımı altında, GSM
piyasasında yıkıcı fiyatlama yapıp yapmadığının değerlendirilmesi
çerçevesinde ele alınmıştır. Bu anlamda kampanya, herhangi bir uygulamanın
yıkıcı fiyatlama olarak kabul edilmesi için gerekli unsurlardan rakiplerin piyasa 1370
dışına itilmesi suretiyle ilgili piyasadaki rekabetin bozulmasının amaçlanması
ile uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilmesi veya telafi
edilebilir olması koşulları bakımından değerlendirilmiş, söz konusu unsurların
yokluğu sebebiyle kampanya aracılığıyla yıkıcı fiyatlama yapıldığından
bahsetmenin mümkün olmadığı kanaatine ulaşılmıştır. Söz konusu
değerlendirmede ayrıca, kampanyanın kapsamı ile süresi, rakiplerin durumu,
kampanyaya katılan abone sayısı bakımından yapılan incelemeler
sonucunda, söz konusu kampanya vasıtasıyla uygulanan fiyat indiriminin
(şikayet dilekçesinde iddia edildiği şekliyle) faturalı hat abonelerine yönelik
GSM pazarında ve genel olarak GSM hizmetleri pazarında rekabeti 1380
bozma/engelleme amacı taşıdığını söylemenin mümkün olmadığı sonucuna
da ulaşılmıştır.

Şikayet dilekçesinde Tümevişavea kampanyasıyla ilgili olarak 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin (d) bendinin ihlal edildiğinin öne sürüldüğü işbu
iddiayla ilgili olarak, Türk Telekom tarafından geniş bant internet erişim
hizmetleri pazarındaki hakim konumun hangi yolla/araçla, GSM hizmetleri
piyasasındaki rekabeti kısıtlamak amacıyla kullanıldığına ilişkin herhangi bir
ifadeye yer verilmemiştir. Bununla birlikte yukarıda ifade edildiği üzere,
Tümevişavea kampanyasına ilişkin olarak yapılan çapraz sübvansiyon yoluyla 1390
yıkıcı fiyatlama değerlendirmesi ile, söz konusu kampanyayla Türk Telekom
tarafından, GSM hizmetleri piyasasındaki rekabetin
bozulmasının/engellenmesinin amaçlanmadığı kanaatine zaten ulaşılmıştır.
Bu çerçevede, Tümevişavea320 kampanyasıyla Türk Telekom’un, 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin (d) bendinde yer verildiği şekliyle, belirli bir piyasada
sahip olunan hakim konumun, başka bir piyasadaki rekabeti bozmayı
amaçlayan eylemler vasıtasıyla kötüye kullanılmasının söz konusu olmadığı
sonucuna ulaşılmıştır.

I.1.4. Tüketici Zararına Olacak Şekilde Eylemler Gerçekleştirilmesi 1400
Yapılan başvuruda ayrıca, tüketicinin istediği teşebbüs ile internet aboneliği
sözleşmesi yahut GSM aboneliği sözleşmesi yapma imkanının kısıtlanarak
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (e) bendinin ihlal edildiği ifade
edilmektedir.

08-57/912-363
33
Bilindiği gibi 4054 sayılı Kanun’un “Hakim Durumun Kötüye Kullanılması”
başlıklı 6. maddesinin (e) bendinde, kötüye kullanma hallerine örnek olarak
“Tüketicinin zararına olarak üretimin, pazarlamanın ya da teknik gelişmenin
kısıtlanması” ifadelerine yer verilmektedir. Bu anlamda söz konusu kampanya
vasıtasıyla hakim konumun tüketicinin aleyhine olacak şekilde kısıtlandığının 1410
gösterilmesi gerekmektedir.

Bilindiği gibi şikayet konusu kampanya, TTNet’in mevcut ve yeni abonelerinin,
01 Şubat - 01 Nisan 2008 tarihleri arasında Avea bireysel veya kamu faturalı
hattı almaları halinde Tümevişavea320 Paketi’nden 3 ay boyunca ücretsiz
yararlanma imkanına sahip olmalarına ilişkin bir kampanyadır. Kampanyadan
faydalanmak isteyen kullanıcıların Avea ile 12 aylık bağlayıcılık sözleşmesi
imzalaması gerekmektedir. Her ne kadar şikayet dilekçesinde, söz konusu
indirime hak kazanmanın TTNet aboneliğinin en az bir yıl süre ile aktif
tutulması şartına bağlı olduğu ifade edilse de, TTNet tarafından Kuruma 1420
gönderilen yazıda kampanya kapsamında TTNet aboneliği hususunda
öngörülmüş asgari bir süre bulunmadığı ifadesine yer verilmiştir. Dolayısıyla
kampanyadan faydalanmak için Avea aboneliği konusunda asgari bir süre
öngörülmekteyken, TTNet aboneliği bakımından herhangi bir koşul
bulunmamaktadır. Bu anlamda söz konusu kampanya dolayısıyla tüketicilerin
1 yıl süre ile Avea’ya bağlı hale getirildiği öne sürülse bile, tüketicinin söz
konusu bağlılık anlaşmasını kampanya kapsamındaki avantajlardan
yararlanabilmek için kendi serbest iradesi ile seçtiği ve söz konusu ürünlere
kampanya dışında da sahip olabilme imkanına sahip olduğu düşünüldüğünde,
GSM aboneliği anlamında da tüketicilerin abonelik sözleşmesi yapma 1430
imkanlarının sınırlandırıldığından söz etmek mümkün görünmemektedir.

Bu anlamda ifade edilmesi gereken en önemli husus, kampanya dolayısıyla
sunulan TTNet aboneliği ile Avea aboneliklerinin, kampanya dışında da ayrı
ayrı satılan/ tek başına satın alınmaları mümkün olan ürünler olduğudur. Diğer
bir ifade ile söz konusu ürünlere sahip olmanın tek yolunu ilgili kampanyaya
katılmak ve dolayısıyla Avea ile 12 aylık bağlayıcılık sözleşmesi imzalamak
oluşturmamaktadır. Kullanıcıların istedikleri her zaman ve ayrı ayrı olarak
TTNet veya başka bir internet servis sağlayıcı teşebbüsle veya Avea veya
başka bir GSM operatörüyle abonelik sözleşmesi imzalayabilme imkanı 1440
bulunmaktadır. Bu anlamda, söz konusu kampanya dolayısıyla tüketicilerin,
TTNet ve Avea’da dahil olmak üzere istediği internet servis sağlayıcı veya
GSM operatörü teşebbüs ile abonelik sözleşmesi yapma imkanının
sınırlandırıldığından bahsetmek mümkün görünmemektedir. Bu sebeple söz
konusu kampanya dolaysıyla Türk Telekom veya TTNet tarafından 4054 sayılı
Kanun’un 6. maddesinin (e) bendinin ihlal edilmesi yoluyla hakim durumun
kötüye kullanılmasının söz konusu olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

I.1.5. Fiyat Sıkıştırması
Yapılan başvuruda her ne kadar TTNet aboneleri için indirimin uygulandığı 1450
esas ürün Avea aboneliği olarak belirlense bile, firmaların aynı ekonomik
bütünlük içerisinde yer almaları nedeniyle indirimin kimin tarafından
yapıldığının önem taşımadığı, bu sebeple TTNet’in kampanya kapsamında
katlandığı maliyetler ile diğer olağan maliyetlerin rakip İSS’ler açısından fiyat
sıkıştırması olarak kabul edilmesi gerektiği ve dolayısı ile yapılacak
incelemede fiyat sıkıştırması kavramına ait “üst pazarda hakim olan firmanın
08-57/912-363
34
alt ve üst pazardaki fiyatlamalar yoluyla alt pazardaki rakiplerinin makul kar
elde etmesini engellemesi” unsurunun değerlendirilmesi gerektiği ifadelerine
yer verilmektedir.
1460
Şikâyette sözü edilen fiyat sıkıştırması kavramı, rekabet hukukunda birbiriyle
üretim/hizmet zinciri bakımından bağlantılı üst ve alt pazarda faaliyeti olan ve
üst pazarda önemli düzeyde pazar gücü bulunan dikey bütünleşik bir
teşebbüs tarafından alt pazardaki rakipleri dışlamak, hem alt hem de üst
pazara yeni girişleri engellemek gibi rekabet karşıtı amaçlarla uygulanabilen
bir fiyatlama stratejisidir.

Fiyat sıkıştırması, üst pazarda hakim durumda bulunan bir teşebbüsün, alt
pazardaki rakiplerinin rekabetçi davranışlarını sürdürebilmeleri bakımından
zorunlu bir girdi niteliği gösteren üst pazar ürünün fiyatı ile kendi alt pazar 1470
ürününün perakende fiyatı arasındaki marjı kısması sonucunda oluşmaktadır.
Hakim durumdaki teşebbüsün üst pazar fiyatını yükseltip, alt pazar fiyatını
düşürerek veya her ikisini aynı anda uygulayarak gerçekleştirebileceği fiyat
sıkıştırması sonucunda hakim durumdaki teşebbüse bu girdi fiyatını ödemek
zorunda olan ve bu teşebbüsün alt pazardaki fiyatıyla rekabet etmeye çalışan
mevcut veya potansiyel rakiplerin bu azalan marj karşısında makul derecede
bir kâr elde ederek hakim durumdaki teşebbüsle rekabet edebilmesi
güçleşecektir.

Hakim durumdaki teşebbüsün rekabet karşıtı amaçlarla fiyat sıkıştırmasını 1480
gerçekleştirebilmesi için öncelikle belirli ekonomik ve hukuki koşulların eş
zamanlı olarak sağlanması gerekmektedir. Fiyat sıkıştırmasına ilişkin şikayet
dilekçesinde yer alan ülke uygulamalarının yanı sıra AB Rekabet Hukuku
içtihatlarında da genel kabul görmüş bu koşulları kısaca;

- Teşebbüsün üst pazarda hakim durumda bulunması,
- Bu pazarda sunulan ürün/hizmetin alt pazarda kendisi ve rakiplerinin
üretim yapabilmeleri ve rekabet edip pazarda kalabilmeleri için zorunlu
nitelik taşıması,
- Alt ve üst pazar fiyatı arasındaki marjın hakim durumdaki teşebbüsün 1490
veya bu teşebbüs kadar etkin bir rakibin alt pazarda kar elde
edemeyeceği kadar düşük belirlenmesi,
- Hakim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına neden olan davranışı
sonunda alt pazarda rakiplerin dışlanması, yeni girişlerin engellenmesi
ya da rakiplerin faaliyetinin sınırlandırılması gibi tüketici refahına zarar
verecek rekabet karşıtı etkilerin doğması ya da doğmasının muhtemel
olması
- Hakim durumdaki teşebbüsün fiyat sıkıştırmasına neden olan fiyatlama
politikasına ilişkin objektif gerekçelerinin bulunmaması
1500
şeklinde özetlemek mümkündür. Dolayısıyla, fiyat sıkıştırmasına ilişkin
yapılacak rekabet hukuku analizinde bir ihlâl tespit edilmeden önce bu
koşulların varlığının tespit edilmesi gerekmektedir. Bu koşullardan bir ya da
birkaçının sağlanamadığı durumlarda fiyat sıkıştırmasının rekabete zarar
veren bir davranış olarak nitelendirilmesi güçleşmektedir.

08-57/912-363
35
Kampanya’nın yalnızca iki ay ile sınırlı olması, yıkıcı fiyatın unsurlarından olan
“rekabet karşıtı etkilerin doğması ya da doğmasının muhtemel olması” şartı ile
ilgili değerlendirmeleri yapmayı, birçok olaydaki benzer durumlara karşı daha
kolaylaştırmaktadır. 1510

Söz konusu kampanyanın, perakende geniş bant internet pazarında rekabetin
engellenmesine yol açabilmesi için, kampanya dolayısı ile TTNet’e abone olan
“yeni” kullanıcı sayısının büyüklüğü ve talebin rakiplerden kampanya dolayısı
ile büyük ölçüde TTNet’e geçmesi gerekmektedir. Oysa kampanya dolayısı ile
TTNet’e abone olan kullanıcı sayısı bilinmemekle, yalnızca kaç adet TTNet
abonesinin Avea’dan bireysel ya da kamu hattı aldığı bilgisine
ulaşılabilmektedir. Bir başka deyişle, easen kampanya TTNet’e abone
kazandırılması üzerine değil, Avea’ya abone kazandırılması amacıyla
tasarlanmıştır. Kampanya dolayısı ile asgari bir TTNet aboneliğinin dahi 1520
istenmemiş olması da bu durumu teyit eder niteliktedir. Bu anlamda, TTNet
tarafından kullanıcılara sunulan bir imkan olmaması, abone ilişkilerinde veya
faturalarda yapılması gereken bir işlem olmaması nedenleriyle, kampanyadan
faydalanan (……..) kişinin kaç adedinin kampanya dolayısı ile TTNet’e yeni
abone olduğu bilinememektedir.

“Birlikte Satış Uygulamaları” başlıklı bölümde yer verilen analizlerden
hatırlanacağı üzere, kampanyadan 2 ay süresince faydalanan ve tamamı yeni
abone olarak varsayılan (……..) kişinin;
1530
- Kampanya öncesi TTNet toplam abonelerinin onbinde 1’inin altında,
- Kampanya öncesi diğer ISS’ler ve kablo TV üzerinden internete erişen
toplam abonelerin yüzde 1,5’i,
- Kampanya öncesi diğer ISS’ler ve kablo TV üzerinden internete erişen
toplam abonelerin aylık ortalama abone artışlarının yüzde 13’ü,
- Son 6 ay içerisinde hiçbir kampanyaya katılmaksızın TTNet’e aylık
ortalama abone olan kişilerin yüzde 9,5’i,
- Hiçbir kampanyaya katılmaksızın kampanya süresi olan Şubat ve Mart
aylarında TTNet’e abone olan kişilerin yüzde 8’i,
- Son 6 ay içerisinde TTNet’e aylık ortalama abone olan kişilerin yüzde 1540
0,9’u,
- Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet’e abone olan
kişilerin yüzde 1’i,
- Son 6 ay içerisinde TTNet’ten aylık ortalama ayrılan abonelerin yüzde
3’ü,
- Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet’ten ayrılan
abonelerin yüzde 3’ü,
- Son 6 ay içerisinde TTNet aylık ortalama toplam net abone artışının
yüzde 1,5’i,
- Kampanya dönemi olan Şubat ve Mart aylarında TTNet toplam net 1550
abone artışının yüzde 1,4’ü
olduğu görülmektedir. Dolayısı ile kampanyanın TTNet’e olan katkısının
minimum düzeyde olduğundan ve talebin kampanya dolayısı ile rakiplerden
TTNet’e geçmesinin söz konusu olmadığından bahsetmek yanlış
olmayacaktır. Bu durumda kampanya sonunda, fiyat sıkıştırması iddiasının
kabulü için gerekli olan, alt pazar olarak iddia edilen perakende geniş bant
internet erişim hizmetleri pazarında; rakiplerin dışlanması, yeni girişlerin
08-57/912-363
36
engellenmesi ya da rakiplerin faaliyetinin sınırlandırılması gibi sonuçların
ortaya çıkmadığı görülmektedir. Esasen (…………….TİCARİ SIR……….)
olduğu düşünülmektedir. 1560

Şikayet dilekçesinde yer verilen ifadelere bakıldığında, fiyat sıkıştırması
iddiasına yönelik olarak ileri sürülen alt ve üst pazarların, kampanyanın geçerli
olduğu varsayılan “GSM hizmetleri” ve “perakende geniş bant internet erişim
hizmetleri” piyasaları değil, “toptan ve perakende geniş bant erişim hizmetleri”
piyasaları olduğu görülmektedir. Bir başka deyişle şikayet dilekçesinde fiyat
sıkıştırması ihlalinin varlığı için aralarında girdi alışverişi olması gereken
pazarlar yalnızca internet erişim piyasasına özgü olup, kampanyada vaat
edilen indirim, TTNet’in perakende erişim hizmetlerine yönelik fiyatlarından
direkt olarak yapılmış bir indirim gibi ifade edilmiştir. Bu durumda iddia 1570
konusu, ISS’lere sunulan toptan fiyatlar ile TTNet’in indirimler sonucunda
oluşan yeni perakende fiyatı arasında yeterli marjın bulunmadığı olarak
formüle edilmiştir.

Hatırlanacağı üzere şikayet konusu kampanya ile, mevcut veya yeni TTNet
abonelerinin, Avea bireysel veya kamu hattı almaları durumunda, 3 ay
boyunca 960 dk. boyunca Avea veya ev/işyerleri ile ücretsiz konuşmasına
olanak sağlanmaktadır. Söz konusu ücretsiz dakikaların dahil olduğu paketin,
kampanyasız abonelere maliyeti ise 109 YTL’dir. Kampanyadan faydalanacak
kullanıcıların en az 1 yıl süre ile Avea abonesi olmayı taahhüt etmesi 1580
gerekmektedir. TTNet aboneliği bakımından ise benzer bir asgari süreyi
öngören süre bulunmamaktadır.

Kampanya koşullarına bakıldığında, kampanya ile sağlanan indirimin
doğrudan TTNet perakende ücretlerinden düşülmesi söz konusu olmadığı
gibi, kampanyaya katılacak kişilerin, en az bir yıl boyunca Avea abonesi
olmaları nedeniyle, ayrıca katlanması gereken maliyetler de bulunmaktadır.
Bu durumda şikayet dilekçesinde ifade ediliş tarzı ile, kampanyaya katılan her
bir TTNet abonesinin 109 YTL’lik bir indirim almış olduğu varsayımı
karşısında; kullanıcıların maliyetlerinin ve bu anlamda kullanıcılara sunulan 1590
ücretsiz dakikaların reel olarak karşılığının hesaplamalarda dikkate alınması
gerekmektedir.

Bu çerçevede, kampanyada sağlanan indirimin (kullanıcının katlanması
gereken en düşük maliyetler altında dahi)18;

- 12 ay boyunca Avea kamu faturalı hat aboneliği taahhüt eden (……..)
kişiye getireceği maliyetler nedeniyle, bu kişiler bakımından TTNet
mevcut tarifesi ile internete toptan erişim fiyatları arasındaki marjın
daralmasına yol açmadığı, 1600
- 12 ay boyunca Avea bireysel faturalı hat aboneliği taahhüt eden
(……..) kişiye aynı anda yürürlükte bulunan “Vergiler Bizden”
kampanyası nedeniyle, bu kişiler bakımından TTNet mevcut tarifesi ile

18 Daha önce ifade edildiği üzere ortalama sabit ücretler ve/veya söz konusu diğer tarifelere
üye aboneler bazında yapılacak analizler ile ortaya çıkacak sonuç; daha yüksek maliyet
ve/veya daha az kişinin en düşük maliyet ile kampanyadan faydalanması şeklinde daha farklı
olacaktır.

08-57/912-363
37
internete toptan erişim fiyatları arasındaki marjın daralmasına yol
açabileceği ve TTNet’in en çok kullanıma konu tarifesinde toptan
fiyatlar ile 1,15 YTL’lik bir negatif marj yaratabileceği, ancak bu
durumun dahi söz konusu indirimden faydalanan kişilerin adedi
düşünüldüğünde rekabeti sınırlamaktan uzak olduğu; bununla birlikte,
söz konusu kişiler bakımından indirimin reel değerini bulabilmek için
yapılan analizlerde gerçekleşen ücretsiz dakikalar üzerinden yapılan 1610
hesaplamalarda indirimin aylık 0,316 YKr olarak gerçekleştiği ve bu
durumun da mevcut tarifeler ile toptan fiyatlar arasındaki marjın dikkate
alınamayacak ölçüde bir daralmaya yol açtığı

görülmektedir. Dolayısı ile kampanyada sağlanan indirimin niteliği ve
büyüklüğünün, TTNet’in rakiplerinin pazar dışına itilmesine veya şikayet
dilekçesinde yer verilen perakende geniş bant internet erişim hizmetleri
pazarındaki rekabetin engellenmesine yol açmasının mümkün olmadığı
düşünülmektedir. Bu durumda fiyat sıkıştırmasına konu iddianın ihlal olarak
nitelendirilebilmesi için gerekli unsurlardan birden fazlasının bulunmadığı 1620
görülmektedir.

I.2. Şirketler İçin ADSL Kampanyası

Şikayete konu ADSL Kampanyasından, tarifesi; “Şirketim, Ekstra, Tümİş ve
Tümİş+” olan en az 3 yeni kurumsal faturalı hat alan ve Avea ile bir yıllık
taahhütname imzalayan Avea’nın kurumsal müşterileri faydalanabilmektedir.
Kampanyadan TTNet’in mevcut müşterileri faydalanamamaktadır. Kampanya
01 Şubat-30 Nisan 2008 tarihleri arasında 3 ay boyunca uygulanmıştır.
1630
Aboneler, TTNet ADSL’ye 24 ay abone olarak seçeceği opsiyona göre
(modemsiz, kablolu modem hediyeli, kablosuz modem hediyeli) değişen
sürelerde indirimli tarifeden faydalanabilmektedir. Abone modem hediyesi
talep etmezse indirimli fiyatlardan 4 ay faydalanabilme hakkına sahiptir.
Kablolu modem seçerse 3 ay, kablosuz modem seçerse de 2 ay indirimli
fiyatlardan yararlanabilme hakkına sahiptir. Söz konusu kampanyada
kurumsal müşterilere sağlanan ilave fark tutarı Avea tarafından ödenmek
suretiyle, her bir opsiyon için ekstra 3 ay daha indirimli fiyatlardan
faydalanabilme olanağı sunulmuştur.
1640
Tablo 20: Kampanya çevresinde TTNet indirimli tarife ( Bağlantı ücreti hariç, KDV, ÖİV dahil)
İndirimli Tarife (YTL) Tarife Paketi Mevcut
tarife
(YTL) Modemsiz

(7 ay)
Ücretsiz
Kablolu
Modem
(6 ay)
Ücretsiz
Kablosuz
Modem
(5 ay)
1024 kpbs 4 GB 29 18.99 18.99 18.99
1024 kpbs 6GB 39 24.99 24.99 24.99
2048 kpbs 6 GB 49 31.99 31.99 31.99
1024 kpbs limitsiz 49 31.99 31.99 31.99
2048 kpbs limitsiz 69 44.99 44.99 44.99
4096 kpbs limitsiz 89 57.99 57.99 57.99

08-57/912-363
38
Şikayet dilekçesinde, ADSL toptan tarifesi ile kampanya kapsamında
uygulanan indirimli perakende fiyatlar yolu ile, diğer ISS’lerin pazarın dışına
çıkmasına yol açılacak şekilde bir fiyat sıkıştırması uygulandığı iddia
edilmektedir. Bir önceki bölümde fiyat sıkıştırmasına ilişkin teorik açıklamalara
yer verilmesi dolayısıyla, bu bölümde iddia konusu olan fiyat sıkıştırması
kavramına yönelik olarak ortaya konulması gereken unsurlardan; “rekabetin
engellendiği veya engellenmesinin mümkün olması” ile “toptan ve perakende
fiyatlar arasında yeterli marj bulunmaması” unsurları ele alınacaktır. 1650

Kuruma gönderilen bilgilere göre, Avea’dan 3 yeni kurumsal hat alarak
TTNet’in söz konusu indirimli kampanyasından faydalanan kullanıcıların sayısı
sadece (….)’dir. Söz konusu kullanıcı sayısının düşüklüğü karşısında,
kampanyadan faydalanan kişilerin toplam internet kullanıcıları, TTNet’in
toplam abone sayısı, diğer ISS’lerin toplam abonesi sayısı ile TTNet ile diğer
ISS’lerin aylık ortalama yeni abone sayısına oranlarına bakılmasına gerek
görülmemiştir. Bir başka deyişle kampanya ile ilgili pazarda rekabetin
engellenmesinin mümkün olmadığını söylemek yanlış olmayacaktır. Bu
anlamda fiyat sıkıştırmasına konu iddianın kabulü mümkün görünmemektedir. 1660

Bununla birlikte kampanyada verilen indirimler ile kampanyanın kullanıcılara
olan maliyetleri ile ilgili olarak, kullanıcıların karşı karşıya kaldığı durumun
ortaya konabilmesi bakımından aşağıda yer verilen Tablo’lara da
bakılmasında fayda bulunmaktadır. İlk Tablo’da indirimli fiyatlar ile mevcut
tarife ve toptan fiyatların bir karşılaştırılması yapılmaktadır.

Tablo 21: Mevcut, İndirimli, Toptan Tarife karşılaştırması (Bağlantı ücreti hariç, KDV, ÖİV
dahil)
Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark
1024 kpbs 4 GB 29 23,78 18,99 -4,79
1024 kpbs 6GB 39 30,42 24,99 -5,43
2048 kpbs 6 GB 49 37,24 31,99 -5,25
1024 kpbs limitsiz 49 43,2 31,99 -11,21
2048 kpbs limitsiz 69 57,72 44,99 -12,73
4096 kpbs limitsiz 89 71,44 57,99 -13,45
1670
Hatırlanacağı üzere kampanya çerçevesinde indirimli fiyatlar maksimum 7 ay
geçerli olabilecekken, söz konusu indirimden faydalanabilmek için TTNet’e
asgari 24 ay abone olunması gerekmektedir. Bu çerçevede en fazla indirimin
sunulduğu 7 aylık opsiyonu seçen bir tüketicinin aylık ortalama olarak
ödeyeceği ücret aşağıdaki gibidir19:

Tablo 22: İndirimli fiyatların 24 ay abonelik süresince aylık ortalaması (KDV, ÖİV dahil)
Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar İndirimli Fiyatlar Fark
1024 kpbs 4 GB 29 23,78 26,08 2,3
1024 kpbs 6GB 39 30,42 34,91 4,4
2048 kpbs 6 GB 49 37,24 44,03 6,7
1024 kpbs limitsiz 49 43,2 44,03 0,8
2048 kpbs limitsiz 69 57,72 61,99 4,2
4096 kpbs limitsiz 69 71,44 79,95 8,5


19 İlk tarife paketi için hesaplama yöntemi şu şekildedir: [(18,99x7)+(23,78x17)]/7
08-57/912-363
39
Görüldüğü üzere, 24 ay abonelik süresince, abonelerin ödeyecekleri ortalama
ücretler, hiçbir tarife paketinin toptan fiyatının aşağısına düşmemektedir. Bir 1680
başka deyişle yapılan indirimin mevcudiyetine rağmen diğer ISS’ler
bakımından rekabet etme olanağı mümkün görünmektedir.

Ancak daha önce de ifade edildiği üzere, TTNet’e 24 ay boyunca abone
olacak kişilerin yukarıda yer verilen indirimli tarifelerden faydalanmaları için
tarifesi; “Şirketim, Ekstra, Tümİş ve Tümİş+” olan en az 3 yeni kurumsal hat
satın almaları gerekmektedir. Bir başka deyişle söz konusu aboneler, indirimli
fiyatlardan faydalanabilmek için başkaca maliyetlere de katlanmak zorundadır.
Bu anlamda abonelerin karşı karşıya kaldığı fiyatlara, yukarıda yer verilen
1690
indirimli tarifeler yanında katlanmak zorunda oldukları maliyetlerin de
eklenmesi gerekmektedir. Abonelerin katlanmak zorunda oldukları maliyetleri
ise, Avea kurumsal faturalı hat sahibi olabilmek bakımından ödenen vergiler
ile seçilen tarife paketlerinin sabit ücretleri olarak sıralamak mümkündür.
Abonelerin sahip oldukları hatlara ilişkin olarak ödeyecekleri minimum sabit
ücret maliyetlerinin analizimize dahil edilmesi ile ulaşılan sonuçlar aşağıdaki
gibidir20:

Tablo 23: İndirimli Fiyatlar + Katlanılan Maliyetlerin Toplamı (KDV, ÖİV dahil)
Tarife Paketi Mevcut Tarife Toptan Fiyatlar
İndirimli Fiyatlar +
Katlanılan maliyetler Fark
1024 kpbs 4 GB 29 23,78 35,16 11,38
1024 kpbs 6GB 39 30,42 43,99 13,57
2048 kpbs 6 GB 49 37,24 53,11 15,87
1024 kpbs limitsiz 49 43,2 53,11 9,91
2048 kpbs limitsiz 69 57,72 71,07 13,35
4096 kpbs limitsiz 69 71,44 89,03 17,59
1700
Görüldüğü üzere, abonelerin katlanmak zorunda oldukları maliyetlerden
yalnızca en düşük sabit ücretlerin analize dahil edilmesi ile bulunan fiyatlar ile
diğer ISS’lerin katlanmak zorunda oldukları maliyetler arasında önemli pozitif
marjlar oluşmaktadır. Söz konusu fiyatlara 3 adet kurumsal hat satın alınması
nedeniyle ödenmesi gereken vergilerin eklenmesi ile marjın daha yükseleceği
çok açıktır. Dolayısıyla kampanya sonucunda perakende geniş bant internet
erişim hizmetleri pazarında, fiyat sıkıştırması yoluyla rekabetin
engellendiği/engellenebileceğini söylemek mümkün görünmemektedir.
Kampanyadan yalnızca (…) kişinin faydalanmış olması da bu durumu
destekler niteliktedir. 1710



20En düşük sabit ücrete (KDV, ÖİV dahil 6,05 YTL) sahip olan Ekstra Tarifesi için yapılan
hesaplama şu şekildedir: 6,05x3=18,17 (üç hattın aylık toplam sabit ücreti), 18,17x12=218,13
(söz konusu üçhattın yıllık toplam sabit ücreti), 218,13/24=9,08 (Söz konusu hatlara ilişkin
aboneliklerin toplam maliyetinin 24’lık TTNet aboneliğine ay bazında bölüştürülmesi). Bu
çerçevede her abonenin karşı karşıya kaldığı indirimlere bulunan bu maliyetler de eklenmiştir.
3 adet Tüm İş tarife paketinin KDV ve ÖİV dahil yıllık sabit ücreti 370,8 YTL, 3 adet Tüm İş+
tarife paketinin KDV ve ÖİV dahil yıllık sabit ücreti 741,6 YTL, 3 adet Şirketim tarife paketinin
KDV ve ÖİV dahil yıllık sabit ücreti 349 YTL olarak belirlenmiştir.


08-57/912-363
40
I.3. Ücretsiz Ev/İş Arama Fırsatı

Şikayet dilekçesinde özetle, Avea faturalı hat abonelerinin Nisan 2008 fatura
döneminde 30 dakika tüm ev ve iş telefonlarını ücretsiz arama olanağına
sahip olduğu bilgisine yer verildikten sonra;
- Şikayete konu eylem bakımından ilgili ürün pazarlarının “Türk Telekom
şebekesinde sonlanan çağrılar pazarı” ile rekabetin sınırlandırıldığı
alan olan “GSM hizmetleri pazarı” olduğu, 1720
- Türk Telekom’un sabit şebekede sonlanan çağrılar pazarında hakim
durumda olduğu, Telekomünikasyon Kurulu’nun 11.5.2004 gün ve
2004/246 sayılı kararı ile Türk Telekom’un fiili tekele sahip işletmeci
olarak belirlendiği, Rekabet Kurulu’nun 5.1.2006 06-02/47-8 sayılı
kararında ise Türk Telekom’un birden fazla piyasada hakim durumda
bulunduğunun tespit edildiği,
- GSM işletmecilerinin kendi şebekelerinde başlatılan ve sabit şebekede
sonlandırılan çağrılar bakımından Türk Telekom’a çağrı sonlandırma
ücreti ödedikleri,
- Avea’nın Nisan ayı boyunca faturalı hat abonelerinden 30 dk. konuşma 1730
süresi karşılığında sabit şebekede sonlanan konuşmalar için ücret
almamasının, Türk Telekom’un Avea’dan çağrı sonlandırma ücreti
almaması veya düşük ücret alması ile açıklanabileceği, veyahut
Avea’nın katlandığı maliyetin Türk Telekom tarafından sübvanse
edildiği veya Türk Telekom’dan Avea’ya kaynak aktarıldığı,
- Rekabetçi olmayan üst pazarda hakim durumda olan işletmecinin
rekabetçi olan alt pazarda faaliyet gösteren yan şirketinin maliyetlerini
sübvanse etmesi durumunda çapraz sübvansiyon uygulamasının
gündeme geleceği, Avea’nın uygulamasının aynı zamanda yıkıcı
fiyatlama olarak kabul edilmesi gerektiği, 1740
- Bu durumun ise 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesinin (b) bendinde yer
verilen ayrımcılık uygulaması ile aynı maddenin (d) bendinde yer
verilen bir piyasada sahip olunan hakim durumun bir başka piyasada
kötüye kullanılması olarak ifade edilen hallere uygunluk gösterdiği,
- Şikayet konusu uygulamaların aynı zamanda 406 sayılı Kanun başta
olmak üzere telekomünikasyon mevzuatı bakımından da, yasak ve
hukuka aykırı eylemlerden olduğu

ifadelerine yer verilmiştir.
1750
Başvuru konusunu, Avea’nın Nisan ayı fatura döneminde, faturalı hat
abonelerine Türkiye’deki tüm ev ve iş numaralarını 30 dakika ücretsiz arama
imkanı sağladığı kampanya oluşturmaktadır. Şikayet dilekçesinde yer alan
ifadelere göre, Avea tarafından söz konusu kampanyanın yapılabilmesi; Türk
Telekom’un Avea’dan çağrı sonlandırma ücreti almadığı/düşük ücret aldığı
veya Türk Telekom’un Avea’dan çağrı sonlandırma ücreti aldığı ancak bu
kampanya sebebiyle ortaya çıkan Avea zararlarının Türk Telekom tarafından
finanse edildiği durumlarda mümkün olabilecektir. Bu anlamda şikayet
dilekçesinde,
- Kampanyanın Avea tarafından Türk Telekom’a çağrı sonlandırma 1760
ücreti ödenmeden veya çok düşük ücret ödenerek yapıldığı durumda,
Türk Telekom’un hakim durumunu Avea lehine diğer GSM
operatörlerine ayrımcılık yapmak suretiyle kötüye kullandığı,
08-57/912-363
41

- Kampanyanın Avea tarafından Türk Telekom’a çağrı sonlandırma
ücreti ödenerek yapıldığı durumda, Türk Telekom’un hakim durumunu,
Avea’nın kampanya dolayısıyla ortaya çıkan zararlarını sübvanse
etmek suretiyle kötüye kullandığı
iddia edilmektedir.
1770
Söz konusu kampanyaya ilişkin olarak Türk Telekom tarafından gönderilen
yazıda kampanya ile ilgili olarak Avea ve Türk Telekom arasında herhangi bir
iş ortaklığının mevcut olmadığı, Türk Telekom tarafından işletmecilere yönelik
ücretlerde “ayrım gözetmeme ilkesi”nin benimsendiği, bu nedenle Türk
Telekom ile Avea arasında ücretlerde indirimi içeren herhangi bir sözleşmenin
imzalanmadığı, kampanya süresince Avea’ya alan içi/dışı çağrı sonlandırma
ücretlerine yönelik olarak bir indirimin yapılmadığı ifade edilmiş, bu durum
tarafımıza hem Avea hem de Türk Telekom’dan gönderilen faturalarla teyit
edilmiştir. Bu çerçevede kampanyanın Türk Telekom’a çağrı sonlandırma
ücreti ödenerek yürütüldüğü ve ayrımcılık iddialarının temelini oluşturan 1780
ifadelerin dayanağının bulunmadığı görülmektedir.

İkinci olarak ise kampanyanın Avea tarafından Türk Telekom’a çağrı
sonlandırma ücreti ödenerek yapıldığı durumda, kampanya sebebiyle ortaya
çıkan Avea zararlarının Türk Telekom tarafından sübvanse edilmesi yoluyla
Türk Telekom’un hakim durumunu kötüye kullandığı iddiasının
değerlendirilmesi gerekmektedir.

Şikayet dilekçesinde Avea’nın, son kullanıcılar için Nisan ayı boyunca tüm ev
ve iş telefonları ile 30 dakikalık ücretsiz görüşme sağlayan bir kampanya 1790
maliyetine katlanmasının zor olduğu, bu sebeple Türk Telekom’dan destek
alındığının düşünüldüğü ifade edilmektedir. Bu bağlamda, Avea’nın
abonelerine ücretsiz görüşme imkanı sağlamasının Türk Telekom tarafından
sübvanse edildiği ve bu durumun diğer GSM operatörleri aleyhine rekabetçi
avantaj sağladığı iddia edilmektedir.

Daha önce ifade edildiği üzere, rekabet hukukunda çapraz sübvansiyon
değerlendirmesine, yıkıcı fiyatlama konusu içinde yer verilmektedir. Çapraz
sübvansiyon tek başına ve yıkıcı fiyatlamadan ayrı olarak bir ihlal
oluşturmamakta, bu sebeple yıkıcı fiyatlamanın ortaya konulmadığı 1800
durumlarda yasaklanmamaktadır. Bununla birlikte, bir teşebbüsün çapraz
sübvansiyon yapıyor olması, yıkıcı fiyatlama uyguladığı konusunda belirleyici
olmamaktadır. Bu anlamda söz konusu kampanyaya ilişkin olarak getirilen
çapraz sübvansiyon iddialarının, anılan sübvansiyonun GSM pazarındaki
yıkıcı fiyatları finanse etmenin bir aracı haline gelip gelmediği bakımından
değerlendirilmesi gerekmektedir. Dolayısıyla başvuru ile ilgili olarak esas
değerlendirme yıkıcı fiyatlama üzerinden yapılacak, çapraz sübvansiyon
değerlendirmesi yıkıcı fiyat tespiti halinde ele alınacaktır.

Önceki bölümlerde ifade edildiği üzere, yıkıcı fiyatlama, hakim durumdaki bir 1810
teşebbüsün hakim durumda olduğu pazardaki fiyatlarını maliyetlerin altına
indirmek suretiyle rakiplerin elimine edilmesinin amaçlandığı ve rakiplerin
pazar dışına çıkarılmasından sonra fiyatların yükseltilerek zararlarının telafi
edebileceği bir strateji olarak tanımlanmaktadır. Yıkıcı fiyatlamanın belli
08-57/912-363
42
hallerde, hakim durumda bulunulan pazardan başka pazarlarda da
uygulandığı görülmektedir. Bu durumda birden fazla pazarda faaliyet gösteren
bir firma, hakim durumda bulunduğu piyasadan elde ettiği gelir ile rekabetçi
piyasada yıkıcı fiyatlamaya gitmektedir. Diğer bir ifade ile, başka bir piyasada
hakim durumda olan bir firma, çapraz sübvansiyon yoluyla rekabetçi piyasada
yıkıcı fiyat uygulamaktadır. 1820

Şikayet dilekçesinde, Türk Telekom’un yerel telekomünikasyon altyapı ve
yerel şebekede sonlanan çağrılar pazarında hakim durumda bulunduğu ve
GSM pazarında faaliyet gösteren bağlı ortaklığı Avea’yı sübvanse ederek
GSM pazarında rekabeti engellediği iddia edilmektedir. Bu durumda başvuru,
Türk Telekom’un herhangi bir piyasada hakim durumda olduğu varsayımı
altında, GSM piyasasında yıkıcı fiyatlama yapıp yapmadığının
değerlendirilmesi çerçevesinde ele alınacaktır.

Yıkıcı fiyatlamanın ortaya konulması, hakim durum, maliyet altı fiyat, rekabeti 1830
bozma amacı ile zararların telafi edilebilirliği unsurlarının değerlendirilmesini
gerektirmektedir. Daha önce ifade edildiği üzere, yıkıcı fiyatlama
incelemelerinde, söz konusu kriterler arasında niyet testi bağlamında rekabeti
bozma amacı ile hasat testi bağlamında zararların telafi edilebilirliği
kriterlerinin öncelikle ele alındığı görülmektedir. Bu çerçevede, başvuru
konusunu oluşturan kampanya, rekabeti bozma amacı ile zararların telafi
edilebilirliği unsurları bakımından değerlendirilecek, diğer unsurların
değerlendirmesine ise bu hususların varlığı halinde yer verilecektir.

Başvuru konusunu oluşturan kampanya, Avea faturalı hat abonelerine Nisan 1840
ayı boyunca ev ve iş numaralarını 30 dakika bedava arama imkanı
sunmaktadır. Söz konusu kampanya Avea tarafından kamuoyuna 02 Nisan
2008 tarihinde duyurulmuştur. Dolayısıyla kampanyadan yalnızca mevcut
Avea aboneleri ile 02 Nisan tarihinden sonra Avea abonesi olan yeni
kullanıcılar faydalanabilecektir. Kampanyanın yalnızca Nisan ayı boyunca
geçerli olduğu düşünüldüğünde, bu kampanyadan faydalanmak amacıyla
Avea’ya abone olmak isteyen kullanıcıların Nisan ayı içerisinde abone olması
gerekmektedir. Yeni kullanıcılara yönelik ve yıkıcı fiyatlama amacını güden bir
kampanyanın, kullanıcılara vaat edilen indirimin uygulanma zamanından daha
önce duyurulması makul olduğundan, kampanyanın yeni abone yaratmayı 1850
amaçlayan bir kampanya olduğunu söylemek mümkün görünmemektedir.

Sadece ev ve iş aramalarının 30 dakikalık bir bölümünün ücretsiz olduğu söz
konusu kampanya, bir ay (Nisan) ile sınırlı tutulmuş, bu husus kampanya
reklamları ile önceden ilan edilmiştir. Süresinin kısa oluşu, kampanyanın
sağlanan indirim vasıtasıyla yeni abone yaratma kabiliyetini daha da
azaltmaktadır. Bu çerçevede, söz konusu kampanyanın yeni abone yaratmak
amacının dışında, mevcut abonelere yönelik promosyon niteliği taşıyan bir
kampanya olduğu görülmektedir.
1860
Bu durum Avea’nın yeni faturalı hat abone sayılarında Nisan ayında diğer
aylara göre artış yaşanmamasından da açıkça görülebilmektedir.
Kampanyanın uygulandığı Nisan ayında faturalı hatlarda yaşanan abone artışı
(……..) olarak gerçekleşmiş iken, son 6 ay içerisinde yer alan aylarda bu
rakamın Nisan ayı hariç, (……..)’in altına düşmediği görülmektedir.
08-57/912-363
43

Tablo 24: Aylara Göre Toplam Avea Abone Sayısı ve Faturalı Hatlarda Abone Sayısı Artışları
Ay-Yıl Toplam Abone Sayısı Faturalı Hatlarda Abone Artışları
Kasım-2007 (………..) (………..)
Aralık-2007 (………..) (………..)
Ocak-2008 (………..) (………..)
Şubat-2008 (………..) (………..)
Mart-2008 (………..) (………..)
Nisan-2008 (………..) (………..)
Kaynak: (……..)

Kapsam ve süresi bakımından değerlendirilmesi sonucunda, söz konusu 1870
kampanya dolayısıyla Avea tarafından uygulanan fiyat indiriminin ilgili
piyasada yıkıcı bir plan veya stratejinin parçası olarak kabul edilmesi mümkün
görünmemektedir. Bu sebeple Avea’nın söz konusu kampanyayı hayata
geçirirken yıkıcı bir niyetinin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.

Tablo 25: Avea/Şikayetçi Faturalı Hat Abone Artışı Karşılaştırma
Avea Toplam Abone Artışı Şikayetçi Toplam Abone Artışı
Kasım07 (………..) (……..)
Aralık07 (………..) (……..)
Ocak08 (………..) (……..)
Şubat08 (………..) (……..)
Mart08 (………..) (……..)
Nisan08 (………..) (……..)
Kaynak: (….,…..)

Tablo’dan görüldüğü üzere, Şikayetçinin Nisan ayına ait abone artışında
(………….TİCARİ SIR……….) ulaşmaktadır. 1880

Tablo 26: Şikayetçi Faturalı Hat Abone Başı Kullanım/Gelir
Bireysel Faturalı Kurumsal Faturalı
Abone Başı
Kullanım
Abone Başı
Gelir
Abone Başı
Kullanım
Abone Başı
Gelir
Kasım07 (……) (……) (……) (……)
Aralık07 (……) (……) (……) (……)
Ocak08 (……) (……) (……) (……)
Şubat08 (……) (……) (……) (……)
Mart08 (……) (……) (……) (……)
Nisan08 (……) (……) (……) (……)
Kaynak: (………)

Kampanyanın telafi testi bakımından değerlendirilmesinde ise, kampanya
sebebiyle katlanılan zararların telafi edilebilirliğinin incelenmesi gerekmektedir.
Bu anlamda başvuru konusu kampanya ile Avea’nın uygulama döneminde
katlandığı varsayılan zararlarını rakiplerini elimine etme sonrasında telafi edip
edemeyeceğinin gösterilmesi gerekmektedir. Kampanyanın yalnızca Avea’nın
08-57/912-363
44
mevcut aboneleri ile Nisan ayında abone olabilecek kullanıcılara yönelik 1890
olduğu göz önüne alındığında, söz konusu kampanya ile potansiyel
müşterilerin veya rakiplerin müşterilerinin Avea’ya çekilmesi suretiyle
rakiplerin faaliyetlerinin zorlaştırmasının mümkün olmadığı görülmektedir. Bu
durumda şikayete konu kampanyanın rakipleri piyasa dışına çıkarılabilme
olasılığının bulunmadığı düşünülmektedir. Bu sebeple, kampanyanın Avea’nın
rakiplerini pazar dışına itmeye yarayacak nitelikte bir kampanya olmadığı ve
Avea’nın kampanya sebebiyle katlandığı varsayılan zararlarını rakiplerin
elimine edilmesi yoluyla karşılayamayacağı sonucuna ulaşılmıştır.

I.3.1. Son İddiaya İlişkin Sonuç 1900

Yukarıda yer verilen değerlendirmeler sonucunda kampanyanın yıkıcı
fiyatlamadan bahsedilebilmesi için gerekli koşullardan, rakiplerin piyasa dışına
itilmesi suretiyle ilgili piyasadaki rekabetin bozulmasının amaçlanması veya
uygulama döneminde katlanılan zararların telafi edilmesi veya telafi edilebilir
olması koşullarını sağlayamaması sebebiyle, söz konusu kampanyanın yıkıcı
fiyatlama olarak kabul edilemeyeceği, bu sebeple, Türk Telekom ve/veya
TTNet’in söz konusu kampanya aracılığı ile 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesine aykırı olacak şekilde hakim durumunu kötüye kullanmadığı
sonucuna ulaşılmıştır. 1910
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, başvuru konusu iddialar ile ilgili
olarak Avea İletişim Hizmetleri A.Ş., Türk Telekomünikasyon A.Ş. ve TTNet
A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy