Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-130 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-57/913-364
Karar Tarihi : 9.10.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Hakan Suat ÖLMEZ, Fatma GÖZLÜKAYA ANGI,
Nur Seda KÖKTÜRK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş.
Meşrutiyet Cad. No:71 34430 Tepebaşı Beyoğlu/İstanbul
D. TARAFLAR : - Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. 20
Meşrutiyet Cad. No:71 34430 Tepebaşı Beyoğlu/İstanbul
- Ataçlar İletişim Dağıtım A.Ş.
Tem Otoyolu Atışalanı Mevkii, Koza Plaza A Blok K:19 No: 71
Esenler/İstanbul
- Turkcell Dağıtım Merkezi unvanı alacak 56 firma
E. DOSYA KONUSU: Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ile Ataçlar İletişim Dağıtım
A.Ş. arasında imzalanan ve 56 firma ile de imzalanacak olan tip sözleşme
niteliğindeki “Turkcell Dağıtım Merkezi Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet
tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.7.2008 tarih, 4162 sayı ile giren,
eksiklikleri en son 12.8.2008 tarih ve 5267 sayı ile tamamlanan başvuru ve 19.9.2008
tarih ve 6287 sayı ile Kurum’a intikal eden Telekomünikasyon Kurumu (TK) görüşü
üzerine 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ve 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri çerçevesinde yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 26.9.2008 tarih, 2008-2-130/MM-08-HSÖ sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 6.10.2008 tarih, REK.0.06.00.00-130/315 sayılı
Başkanlık önergesi ile 08-57 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da; bildirimde bulunulan TDM 40
Sözleşmelerinin, Kanun’un 4. maddesi uyarınca rekabeti kısıtlayıcı hükümler
içermesi sebebiyle menfi tespit belgesi alamayacağı, Turkcell’in dikey anlaşma
konusu mal veya hizmetleri sağladığı SIM kart ve kontör kart dağıtım ve aktivasyonu
pazarındaki pazar payının 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği’nde yer verilen %40’lık pazar payı eşiğini aşması sebebiyle Tebliğ’in sağladığı
grup muafiyetinden yararlanamayacağı, Sözleşme’nin 4.2.18. maddesinde yer alan
“ya da birinci dereceden akrabaları” ifadesinin çıkarılması, Sözleşme’nin, süreye
ilişkin 12. maddesi uyarınca yenilenmesi halinde, yenilemenin rekabet etmeme
08-57/913-364
2
yükümlülüğünü düzenleyen 4.2.18. maddesi dışında kalan maddeler itibarıyla hüküm
ifade edeceğine yönelik düzenlemenin yapılması ve yapılacak değişikliklerin Rekabet 50
Kurumu’na sunulması koşullarıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde yer verilen
bireysel muafiyetten yararlanabileceği ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Turkcell
5 Ekim 1993’te kurulan ve 27 Nisan 1998’de T.C. Ulaştırma Bakanlığı ile 25 yıllık
GSM lisans anlaşması imzalayan Turkcell’in faaliyet konuları GSM-Pan Avrupa Mobil
Telefon Sistemi ihalesinde öngörülen iş hizmetleri ve PTT kanununa aykırı olmamak
üzere, her türlü telefon, telekomünikasyon ve benzeri hizmetleri olarak belirlenmiştir.
Halka açık bir şirket olan Turkcell’in hisseleri İstanbul Menkul Kıymetler Borsası 60
(İMKB) ve New York Stock Exchange'de (NYSE) işlem görmektedir. Şirketin mevcut
ortaklık yapısı şu şekildedir:
Tablo 1: Turkcell İletişim Hiz. A.Ş. Ortaklık Yapısı
Hissedarlar Pay Oranı (%)
Sonera Holding B.V. %13,07
Çukurova Holding A.Ş. %4,15
T. Genel Sigorta A.Ş. %0,07
M.V. Holding A.Ş. %2,32
Müflis Bilka Bilgi Kaynak ve İletişim San. ve Tic. A.Ş. %0,01
Turkcell Holding A.Ş. %51
Halka Arz %29,38
Toplam %100
H.1.2. Ataçlar İletişim Dağıtım A.Ş. (Ataçlar)
Şirket GSM şebekesi üzerinden sunulan hizmetlerin perakende satıcılara tanıtımı,
satış sonrası hizmetleri ve haberleşme hizmetlerinin sağlanması için gerekli
olabilecek her türlü donanımın alımı, satımı, ithalatı, ihracatı ve dağıtımı işiyle iştigal
etmektedir. Turkcell bu şirket gibi 56 şirketle daha bildirim konusu sözleşmenin
imzalanmasını planlamaktadır.
H.2. Sözleşmenin Konusu ve Niteliği 70
Sözleşme, Turkcell’in Telekomünikasyon Kurumu ile imzalamış olduğu İmtiyaz
Sözleşmesi uyarınca abonelerine sunmakla yükümlü olduğu abonelik işlemlerinin
Turkcell Dağıtım Merkezi (TDM) olarak isimlendirilen şirketler aracılığıyla
yürütülmesine, SIM kart/kontör kart satışının bu teşebbüslerce yapılmasına ve
tarafların bu ilişki kapsamında sahip oldukları hak ve sorumluluklara ilişkindir.
Bildirim Formu’nda, söz konusu Sözleşme’nin, Turkcell ürün ve hizmetlerinin dağıtım
ağında TDM adı altında konumlandırılacak 56 firma ile daha imzalanmasının
planlandığı belirtilmektedir.
Sözleşme uyarınca TDM’ler tarafından yürütülecek iş/işlemlere aşağıda yer
verilmektedir: 80
- Sayıları 12.000 (onikibin) ila 14.000’i (ondörtbin) bulan Turkcell Satış
Noktalarına (TSN) SIM kart ve kontör kartların toptan satışının
gerçekleştirilmesi,
- Bu ürünlerin yapılan ziyaretlerle TSN’lere teslimi,
08-57/913-364
3
- TSN’lerin güncel kampanya ve servisler konusunda bilgilendirilmesi ve
eğitilmesi,
- TSN’lerce müşterilere satılan hatların aktivasyonunun sağlanması,
- Abonelik dosyalarının düzenlenmesi, korunması ve zamanında Turkcell’e
ulaştırılması.
Aşağıda Turkcell’in bugüne kadar uygulanmakta olan ve TDM’lerle yeniden 90
biçimlenecek dağıtım ağına ilişkin şema yer almaktadır:
Mevcut durumda TSN’ler SIM kart ve kontör kartları distribütörlerden, Turkcell
Extralardan ya da ara toptancı, çantacı olarak tabir edilen teşebbüslerden temin
etmekte, hatların aktivasyonu hizmetini Turkcell Extradan sağlamaktadırlar. Yeni
kurulan sistem ile kendilerine tahsis edilen bölgeler içinde yer alan TSN’lere
yapılacak toptan kart satışı ve dağıtımı ile aktivasyon hizmetinin verilmesi işi TDM’ler
tarafından gerçekleştirilecektir. Turkcell tarafından, oluşturulacak yeni model ile
sadece TSN’lere yönelik satış, pazarlama ve aktivasyon faaliyetine odaklanmış 100
TDM’ler vasıtasıyla Turkcell abonelerine verilen hizmetin daha hızlı, güvenli ve kaliteli
bir şekilde sunulmasının amaçlandığı ifade edilmektedir. Ayrıca, Turkcell dağıtım
sistemi hakkında yürütülen bir önaraştırma sonucunda alınan Rekabet Kurulu’nun
9.7.2008 tarih ve 08-44/603-230 sayılı kararında da yer verildiği üzere, TDM sistemi
ile stokçuluğa ve spekülasyona dayalı olarak Turkcell ürünleri üzerinden ticaret
yaparak dönem dönem piyasada suni bir ürün sıkıntısı yaşanmasına sebep olan
çantacı ya da ara toptancıların bu tür istenmeyen uygulamalarının da önüne geçilmek
istendiği Turkcell tarafından belirtilmiştir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesinde üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin 110
alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak
tanımlanmaktadır. Bu açıdan, Turkcell ile TDM’ler arasında imzalanması planlanan
“Turkcell Dağıtım Merkezi Sözleşmesi” dikey anlaşma niteliğindedir.
H.3. İlgili Pazar
H.3.1. İlgili Ürün Pazarı
TURKCELL
Distribütörler
Turkcell Extralar
Diğer (Market, benzin istasyonu
gibi sadece kontör satanlar)
Turkcell Satış Noktaları
Müşteriler
Turkcell Dağıtım Merkezleri
08-57/913-364
4
Yukarıda yer verildiği üzere, inceleme konusu bildirim, Turkcell’in İmtiyaz
Sözleşmesi1 uyarınca abonelerine sunmakla yükümlü olduğu ürün ve hizmetlerinin,
bunların son kullanıcıya perakende satışını yapacak TSN’lere sağlanması işinin
TDM’ler tarafından yapılmasını ve tarafların bu ilişki kapsamında sahip oldukları hak
ve sorumluluklarını düzenleyen Sözleşme’ye ilişkindir. Söz konusu sözleşmeler 120
yoluyla oluşturulacak olan yeni dağıtım yapısında Turkcell, SIM kart, kontör kart,
dijital kontör satışı, aktivasyon ve abonelik hizmetleri vb. ürün ve hizmetlerin
tedarikçisi konumundadır. Turkcell, GSM mobil telekomünikasyon hizmetleri
pazarının çeşitli alanlarında faaliyet göstermekte ise de başvuru konusu gereği esas
olarak yukarıda belirtilen ürün ve hizmetlerin tedarikçisi olarak değerlendirilmesi
gerekmektedir. TDM’ler ise, son tüketiciye (abonelere) ulaşan TSN’lere Turkcell ürün
ve hizmetlerini ulaştırmak da dâhil sair işlemleri yürüten, toptancı seviyesinde faaliyet
gösteren birimlerdir.
Sonuç olarak, yapılan incelemeden muafiyet başvurusu kapsamındaki Turkcell
Dağıtım Merkezi Sözleşmelerinin konusunu oluşturan ürün ve hizmetlerin normal ve 130
ön ödemeli SIM kartlar ve kontör kartları ile telefon kullanıcısının hattının aktive
edilmesini sağlayan aktivasyon hizmetleri ve diğer abonelik hizmetlerini kapsadığı
görülmektedir. Bu bağlamda ilgili ürün pazarı, “SIM kart ve kontör kartların toptan
satışı, dağıtımı ve abonelik işlemleri” pazarı olarak tanımlanmıştır.
H.3.2. İlgili Coğrafi Pazar
Bahse konu ürün ve hizmetlerin tüm ülke çapında sunuluyor olması ve Türkiye
sınırları içerisinde ilgili ürünler bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına neden
olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak kabul
edilmiştir.
H.4. Menfi Tespit Değerlendirmesi 140
İnceleme konusu Sözleşme’nin, 4.2.18 maddesinde TDM’lerin veya ortaklarından
birinin (ya da birinci dereceden akrabalarının) sözleşmenin imzalandığı tarihten
itibaren beş yıl süreyle sözleşme kapsamındaki iş ve işlemlerle ilgili olarak, sadece
Turkcell’in ürün, hizmet ve servislerini satmak için aracılık hizmetinde bulunacağının
düzenlenmesi ve ayrıca 4.2.19 maddesinde, TDM’lerin belirlenen coğrafi bölgeleri
dışında kendilerine münhasır bölge atanmış diğer TDM’lerin bölgelerindeki TSN’lere
aktif satışlarının yasaklanması sebebiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi uyarınca
rekabeti kısıtladığı ve bu sebeple menfi tespit belgesi alamayacağı sonucuna
ulaşılmıştır.
H.5. Anlaşmanın 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği 150
Bakımından Değerlendirilmesi
Bir sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında sayılabilmesi için Tebliğ’in 2.
maddesinin 2. bendi uyarınca, anlaşmaya konu ürün ve hizmetlerin sağlayıcısı
konumundaki teşebbüsün bu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar
payının %40’ı aşmaması gerekmektedir. Bu sebeple, Turkcell’in dikey anlaşma
konusu mal veya hizmetleri sağladığı SIM kart ve kontör kart dağıtım ve aktivasyonu
pazarındaki pazar payının hesaplanması gerekmektedir. Turkcell’in bu pazardaki
pazar payının hesaplanmasında, GSM mobil telekomünikasyon hizmetleri
pazarındaki abone sayıları, kontör kart ve SIM kart satışlarından elde ettiği gelirler ile
1 13.3.2006 tarihli “GSM-PAN Avrupa Mobil Telefon Sisteminin Kurulması ve İşletilmesi İle İlgili Lisans
Verilmesine İlişkin İmtiyaz Sözleşmesi”.
08-57/913-364
5
SIM kart satış adetleri ve/veya gelir gibi çeşitli kriterlerin dikkate alınması 160
gerekmektedir.
Aşağıdaki tablolarda GSM mobil telekomünikasyon hizmetleri pazarında faaliyet
gösteren üç teşebbüsün; Turkcell, Vodafone ve Avea’nın 2007 yılı pazar payı
bilgilerine yer verilmektedir.
Tablo 2: GSM Operatörlerinin 2007 Yılında Kontör Kart Satışlarından Elde Ettiği Gelirler
Teşebbüs Gelir (YTL) Oran (%)
Turkcell (…………..) (…..)
Vodafone (…………..) (…..)
Avea (…………..) (…..)
Toplam 6.115.222.213 100,00
Tablo 3: GSM Operatörlerinin 2007 Yılında SIM Kart Satışlarından Elde Ettiği Gelirler
Teşebbüs Gelir (YTL) Oran (%)
Turkcell (…………..) (…..)
Vodafone (…………..) (…..)
Avea (…………..) (…..)
Toplam 279.754.217 100,00
Tablo 4: GSM Operatörlerinin 2007 Yılı SIM Kart Satış Adetleri
Teşebbüs Adet Oran (%)
Turkcell (…………..) (…..)
Vodafone (…………..) (…..)
Avea (…………..) (…..)
Toplam 30.371.758 100,00
Tablolardan da görüldüğü üzere, Turkcell’in 2007 yılında kontör kart satışlarından
elde ettiği ciro toplam kontör kart satış gelirlerinin %(…)’ini, SIM kart satışlarından
elde ettiği ciro ise üç operatörün toplam SIM kart satış gelirlerinin %(…)’unu 170
oluşturmaktadır. Ayrıca 2007 yılı SIM kart satış adetlerine bakıldığında Turkcell’in
%(…) paya sahip olduğu görülmektedir.
TK tarafından gönderilen görüşte de, 2008 yılının ilk üç ayı itibarıyla, GSM
işletmecilerinin abone sayıları bakımından pazar paylarının; Turkcell %(…),
Vodafone %(…), Avea %(…), gelirler bakımından pazar paylarının; Turkcell %(…),
Vodafone %(…), Avea %(…) olarak gerçekleştiği belirtilmiştir.
Bildirim Formu’ndan alınan bilgilere göre, abone sayıları göz önüne alındığında üç
teşebbüsün pazar payları Turkcell tarafından aşağıdaki gibi tahmin edilmektedir:
Tablo 5: GSM Operatörlerinin Açıkladıkları Abone Sayılarına Göre Tahmini Pazar Payları
Teşebbüs Oran (%)
Turkcell (….)
Vodafone (….)
Avea (….)
Toplam 100
08-57/913-364
6
180
Yukarıdaki tespitler neticesinde, Turkcell’in dikey anlaşma konusu mal veya
hizmetleri sağladığı pazardaki payının %40’lık pazar payını aştığı ve bu sebeple
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanamayacağı anlaşılmıştır.
H.6. Bireysel Muafiyet İncelemesi
Başvuruya konu TDM Sözleşmesi 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup
muafiyetinden yararlanamayacağından, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca
bireysel muafiyet değerlendirmesine tabi tutulmalıdır.
İnceleme konusu Sözleşme uyarınca TDM’lerce yürütülecek faaliyetleri üç ana başlık
altında toplamak mümkündür2:
- TSN’ler tarafından TDM’lere iletilecek abonelik evraklarının düzenlenmesi, 190
abonelik evrakında eksiklik bulunmaması halinde abonelik işlemelerinin
(aktivasyonun) gerçekleştirilmesi ve bu kapsamda hazırlanan abonelik
dosyalarının Turkcell’e ulaştırılmasının sağlanması,
- Turkcell tarafından düzenlenen kampanyalar ve yeni hizmetler hakkında
TSN’lerin bilgilendirilmesi, TSN personeline verilecek eğitimlerin belirlenmesi,
planlanması ve uygulanması,
- Turkcell SIM kart ve kontör kartların TSN’lere toptan dağıtım ve satışı.
Evrak düzenlenmesi, hat aktivasyonu ve düzenlenen dosyaların Turkcell’e
ulaştırılmasını kapsayan abonelik işlemlerinde aracılık faaliyetleri Turkcell’in İmtiyaz
Sözleşmesi kapsamında vermekle yükümlü olduğu hizmetlerden biri olarak, 200
TDM’lerce Turkcell adına ve Turkcell emir ve talimatlarına uygun olarak
yapılmaktadır. İnceleme konusu Sözleşme ile TDM, TSN’lerden SIM kart satın alan
ve hattını aktive etmek isteyen abonelerin bu işlemlere ilişkin taleplerini ve evraklarını
toplayan TSN’lere, haftada ikiden az olmayacak şekilde ziyaretler düzenleyerek bu
evrakları teslim almak, kontrol etmek ve eksik evrak varsa bunların tamamlanmasını
sağlamakla sorumlu tutulmuştur. Bu hizmeti karşılığında TDM’ler Turkcell’den prim
ödemesi alacaklardır. Söz konusu hizmetlerin sunulması nedeniyle, TK’ya ve
abonelere karşı nihai olarak Turkcell sorumludur.
Sözleşme’nin 4.2.5. maddesinde “TDM, kendisinden hizmet alan TSN’lerine Turkcell
tarafından belirlenen ve kendisine bildirilen kurallar çerçevesinde hizmet verir ve 210
ödeme yapar” hükmü yer almaktadır. Bilgi isteme yazısına cevaben Turkcell
tarafından gönderilen yazıda, söz konusu ödemenin TSN’lerin aldıkları abonelik
başvuruları üzerinden hak kazandıkları prim alacaklarının Turkcell adına TDM
tarafından TSN’lere ödenmesini ifade ettiği belirtilmektedir. Böylece, abonelik
hizmetinin verilmesi açısından TDM’lerin mali veya ticari bir risk üstlenmedikleri ve
faaliyetlerinin Turkcell için bir aracılık hizmeti vermekle sınırlı olduğu anlaşılmaktadır.
Bu bilgiler ışığında, abonelik işlemlerinin gerçekleştirilmesine yönelik hizmetlere
ilişkin kısmı bakımından Turkcell ile TDM’ler arasındaki ilişkinin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin Açıklanmasına Dair Kılavuz’un 1.5.
maddesinde de yer verilmiş olan acentelik ilişkisine uyduğu sonucuna ulaşılmaktadır. 220
Bu sebeple, Sözleşme’nin abonelik hizmetleri bakımından 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesi kapsamında olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
2 Bildirim Formu’nda yer alan bilgilere göre, Sözleşme’nin imzalanmasının planlandığı şirketler, bu üç
faaliyetin dışında, Turkcell’den bağımsız olarak akdettikleri sözleşmeler çerçevesinde cihaz satışı
faaliyeti de yürütmektedirler.
08-57/913-364
7
Mobil telekomünikasyon piyasasının dinamik yapısı sebebiyle her geçen gün ortaya
çıkan yeni ürün ve hizmetlerin abonelere etkin bir şekilde tanıtılabilmesi ve
ulaştırılması Turkcell’in telekomünikasyon hizmetlerinin sunumu bakımından sahip
olduğu sorumluluk kapsamındadır. Bu çerçevede, TSN’lere yeni ürün, hizmet ve
kampanyaların tanıtımının yapılması, personele eğitim verilmesi gibi faaliyetler,
Turkcell’in İmtiyaz Sözleşmesi uyarınca abonelerine sunmakla yükümlü olduğu
hizmetlerin bir uzantısı olarak, TDM’lerce Turkcell adına yerine getirilecek abonelik
hizmetlerinin bir parçası niteliğindedir. İnceleme konusu sistem ile Turkcell’in bu 230
yükümlülüğünün, TSN’lere sunulacak hizmetin bir parçası olarak getirilmesi
öngörülmektedir. Bu hizmet de, Sözleşme’nin 4.2.6. maddesi uyarınca TDM
tarafından kendisinden hizmet alan TSN’lere Turkcell tarafından belirlenen ve
kendisine bildirilen kurallar çerçevesinde sunulacaktır. TDM’ler bu hizmetin verilmesi
sebebiyle herhangi bir mali ve ticari risk üstlenmeyecektir. Bu sebeple, TDM’lerce
TSN’lere verilen tanıtım ve eğitim hizmeti açısından da, Turkcell ile TDM’ler
arasındaki ilişkinin acentelik ilişkisi olarak kabul edilebileceği ve Sözleşme’nin 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında değerlendirilemeyeceği kanaatine
ulaşılmıştır.
Diğer taraftan, Bildirim Formu’nda TSN’lere SIM kart ve kontör kart toptan dağıtımı ve 240
satışı yapılması bakımından da herhangi bir ticari risk üstlenmemeleri sebebiyle
TDM’lerin Turkcell’in acentesi konumunda bulundukları ileri sürülmektedir.
Telekomünikasyon mevzuatı uyarınca, SIM kart üzerindeki numara bloklarının
mülkiyetinin nihai olarak TK’ya ait olduğu, imtiyaz sözleşmesi uyarınca sözleşme
süresi (25 yıl) için kartların kullanım hakkının Turkcell’e devredilmiş olduğu ve süre
sonunda (veya sözleşme daha erken bir tarihte feshedilirse o tarihte) bu kullanım
hakkının da sona ereceği belirtilerek TDM’lere, TSN’lere veya tüketicilere mülkiyet
hakkının hiçbir zaman geçmediği ifade edilmektedir. Buna bağlı olarak, SIM karttan
kaynaklanan ticari riskin TDM’lere aktarılmadığı iddia edilmektedir. Buna ilaveten,
TDM’lerin satamadıkları SIM kartları ve kontör kartları, ücretlerini geri almak 250
koşuluyla, distribütörlere iade edebilecekleri belirtilerek, SIM kart/kontör kart
satışından TDM’lerin ticari bir risk üstlenmedikleri ileri sürülmektedir.
Öncelikle, numara bloklarının mülkiyet hakkının TK’da kalmaya devam etmesinin ve
kullanım hakları devredilen bu numaraların belirli bir süre sonunda TK’ya iade
edilecek olmasının, bu numaraların somutlaştığı SIM kartların yeniden satışı
sebebiyle TDM’lerin ticari bir risk almalarını engellemeyeceğinin belirtilmesi
gerekmektedir. Abone, TSN, TDM, distribütör ve Turkcell arasındaki söz konusu ticari
ilişkide SIM kartların mülkiyet hakkı değil ancak kartlar ve bunlar üzerindeki numara
bloklarının kullanım hakkı bir emtia olarak ticarete konu edilmektedir. Bu ticari ilişkide
SIM kart ya da numara bloklarının mülkiyet hakkının devredilmemesi, TDM’lerin SIM 260
kartların yeniden satışı sebebiyle distribütöre ve TSN’ye karşı üstlendikleri ticari
sorumlulukları ortadan kaldırmamaktadır. Aksine, TSN, TDM ve distribütörler
farklılaşabilen fiyatlarla satın aldıkları SIM kart ve kontör kartları üzerine belirli bir kar
payı koymak suretiyle yeniden satışa konu etmektedirler.
Paralel olarak, Turkcell dağıtım sistemine yönelik olarak yürütülen bir önaraştırma
sonucunda alınan Rekabet Kurulu’nun yukarıda bahsi geçen kararında, Turkcell
tarafından iddia edildiğinin aksine, distribütörlerin SIM kart ve kontör kart iadesini
istisnai olarak ancak kartların hatalı veya bozuk çıkması durumunda aldıkları
tespitine yer verilmiştir. Dolayısıyla TDM’lerin distribütörden satın aldıkları kartları bu
istisnai haller haricinde iade ederek ödedikleri bedelleri geri alabilmeleri söz konusu 270
değildir. Bu durum da, TDM’lerin kart satışı sebebiyle ticari ve mali bir risk
08-57/913-364
8
üstlendiklerini ortaya koymaktadır. Sonuç olarak, TDM’lerin SIM kart ve kontör kart
satışı bakımından Turkcell’in bir acentesi gibi değil; bağımsız birer teşebbüs olarak
faaliyet gösterdikleri anlaşılmaktadır. Bu sebeplerle, TDM’lerce yürütülecek SIM
kart/kontör kart satışı faaliyeti açısından Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun
kapsamında ele alınabileceği kanaatine ulaşılmıştır.
Sözleşme’nin 4.2.18. maddesinde rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin olarak
aşağıdaki düzenlemeye yer verilmektedir:
“TDM, bu sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren beş (5) yıl süreyle, bu sözleşme 280
kapsamındaki iş ve işlemlerle ilgili olarak, sadece Turkcell’in ürün, hizmet ve
servislerini satmak için aracılık hizmetinde bulunmak ve TURKCELL’in ürün, hizmet
ve servislerini sunmak zorunda olduğunu peşinen kabul ve taahhüt etmiştir. TDM, bu
süre boyunca, Turkcell’in sunduğu ürün, hizmet ve servislere rakip durumda olan
diğer operatör firmaların SIM kartlarını, konuşma kartlarını ve sair ürünlerini hiçbir
suretle satamaz, hatlarını açamaz, hizmet ve servislerini kendi şirketinde ve bağlı
şirket kuruluşlarında veremez, hiçbir şekilde söz konusu operatörlere ait baskılı-
baskısız malzeme bulunduramaz ve sergileyemez. TDM veya ortaklarından biri (ya
da birinci dereceden akrabaları) aynı işlemleri yapan ve satan bir firmaya ya da
merkeze kısmen ya da tamamen ortak olamaz, çalışan, danışman, yönetici ve sair 290
sıfatla çalışamaz.”
Sözleşme’nin 4.2.19 maddesinde münhasırlık bölge tahsisine ilişkin aşağıdaki
düzenlemeye yer verilmektedir:
“TDM, Ek-3’te belirlenen coğrafi bölge dışında kendilerine münhasır bölge atanmış
diğer TDM’lerin bölgelerindeki TSN’lere aktif satış yapamaz. Pasif satışlara ilişkin
herhangi bir kısıtlama bulunmamaktadır.”
Bu hükümleri sebebiyle Sözleşme’nin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
ilgili ürün pazarında rekabetin kısıtlanması sonucunu doğurduğu anlaşılmaktadır.
Bununla birlikte, ilgili anlaşmanın Kanun'un 5. maddesinde belirtilen dört koşulun
tamamını sağlaması halinde, 4. madde uygulamasından muaf tutulması mümkündür. 300
(a) Malların üretim ve dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileştirmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması:
Turkcell’in halihazırda distribütörleri ve toptancıları aracılığıyla ürün ve hizmet sağladığı
TSN’lere, Sözleşme ile kurulan yeni dağıtım sistemi sonucunda Turkcell ürün ve
hizmetlerinin daha hızlı ve etkin bir şekilde ulaştırılmasının söz konusu olacağı
anlaşılmıştır.
(b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması:
Sözleşme ile kurulan yeni dağıtım sistemi Turkcell ürün ve hizmetlerinin mümkün
olduğunca çok sayıda satış noktasında sürekli olarak bulunurluğunun sağlanmasına
olanak tanıyarak tüketiciye yarar sağlayacaktır. 310
(c) İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması:
Turkcell’in mobil telekomünikasyon hizmetleri pazarında rakibi konumunda bulunan
Vodafone ve Avea da kendi dağıtım sistemleri çerçevesinde yeterli sayıda münhasır ve
münhasır olmayan nitelikte satış noktasına ulaşabilmektedir. Turkcell’in yeni
yapılanmasının mevcut dağıtım ağının toptancı seviyesinin güçlendirilmesi ve sistemin
daha etkin bir şekilde çalışmasına yönelik olduğu görülmektedir. Diğer taraftan,
08-57/913-364
9
Sözleşme’nin 4.2.19. maddesinde, TDM’lerin sadece kendilerine tanınan coğrafi bölge
dışında aktif satış yapmalarının kısıtlandığı ancak pasif satışlara herhangi bir sınırlama
getirilmediği anlaşılmaktadır. Bu hususlar, göz önüne alındığında inceleme konusu
sözleşmenin SIM kart ve kontör kart dağıtım ve satışı hizmetleri pazarının önemli bir 320
bölümünde rekabetin ortadan kalkması sonucunu doğurmayacağı kanaatine ulaşılmıştır.
Bununla birlikte, uygulamanın Sözleşme’nin bahsi geçen 4.2.19. maddesinde yer alan
düzenlemeye uygun olarak gerçekleşmediğinin, başka bir anlatımla Sözleşme ile
TDM’lere tanınan münhasır bölge uygulamasının, TDM’lerin sadece aktif satışının
sınırlandırılmasına yönelik olarak gerçekleştirilmediği, TDM’lerin pasif satışlarını da
engellemek üzere bölgeleri dışındaki TSN’lerden gelecek ürün ve hizmet taleplerini
kapsayacak şekilde uygulandığının tespiti halinde verilecek olası bir bireysel muafiyetin
her zaman geri alınması ve konu hakkında 4054 sayılı Kanun uyarınca gerekli
incelemelerin başlatılması mümkündür.
(d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu 330
olandan fazla sınırlanmaması:
Bu bent ile, anlaşma ile getirilen rekabet kısıtlamalarının anlaşma sonucunda ortaya
çıkan ve tüketiciye fayda sağlayan mal veya hizmetlerin üretim ya da dağıtımında
iyileşme ile ekonomik veya teknik gelişme için zorunlu olması kastedilmektedir.
Sözleşme’de, TDM olarak yetkilendirilen teşebbüslerin (ortaklarının ve bunların birinci
dereceden akrabalarının) sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren beş yıl süreyle
sözleşme kapsamındaki iş ve işlemlerle ilgili olarak, sadece Turkcell’in ürün, hizmet
ve servislerini satmak için aracılık hizmetinde bulunacağı düzenlenmektedir.
“Sözleşme’nin Süresi” başlıklı 12. maddede ise, Sözleşme’nin imzalandığı tarihten
itibaren 5 yıl için geçerli olacağı ve taraflardan her birinin sözleşmenin sona 340
ermesinden otuz gün önce yazılı olarak diğer tarafa bildirmek suretiyle sözleşmeyi
süre sonunda feshedebileceği düzenlenmektedir. Aynı maddede, taraflarca bildirim
yapılmaması sebebiyle sözleşmenin uzaması durumunda sözleşmenin aynı şartlar
ve süre için uzayacağına yer verilmektedir. Bu hüküm sebebiyle, Sözleşme’nin ve
dolayısıyla rekabet etme yasağına ilişkin maddesinin otomatik uzamaya tabi olduğu
ve rekabet yasağının belirsiz süreli hale geldiği görülmektedir. 2002/2 sayılı Tebliğ’in
5. maddesinin (a) bendinde “alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan
rekabet etmeme yükümlülüğünün” Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanamayacağı
belirtilmektedir. İnceleme konusu Sözleşme’nin içerdiği rekabet yasağının bu haliyle,
anlaşma sonucunda ortaya çıkan ve tüketiciye fayda sağlayan mal veya hizmetlerin 350
üretim ya da dağıtımında iyileşme ile ekonomik veya teknik gelişme için zorunlu
olandan fazla bir kısıtlama getireceği anlaşılmıştır. Bu sebeple, Sözleşme’nin, süreye
ilişkin 12. maddesi uyarınca uzaması halinde, Sözleşme’nin rekabet etmeme
yükümlülüğüne ilişkin 4.2.18. hükmü dışında kalan maddeleri itibarıyla yenilenmiş
sayılacağını içerecek şekilde değiştirilmesi koşuluyla Sözleşme’nin bireysel muafiyet
alabileceği kanaatine ulaşılmıştır.
Aynı şekilde, Sözleşme’nin 4.2.18. maddesinde düzenlenen rekabet etme yasağının
birinci dereceden akrabaları kapsaması yönüyle de 5. maddenin (d) bendinde yer
verilen şarta uygun olmadığı; (a) ve (b) bendlerindeki amaçların elde edilmesi için
zorunlu olandan fazla bir sınırlama getirdiği anlaşılmıştır. Dolayısıyla, Sözleşme’nin 360
bireysel muafiyet alabilmesi için bahsi geçen maddeden “ya da birinci dereceden
akrabalar” ifadesinin çıkarılmasının gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
08-57/913-364
10
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, “SIM kart ve kontör kart
dağıtım ve aktivasyonu” pazarı bakımından
1- Turkcell İletişim Hizmetleri A.Ş. ile Ataçlar İletişim Dağıtım A.Ş. arasında
imzalanan ve 56 firma ile de imzalanacak olan tip sözleşme niteliğindeki
“Turkcell Dağıtım Merkezi Sözleşmesi’ne; rekabeti kısıtlayıcı hükümler
içermesi nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 370
2- %40 pazar payı eşiğinin aşılması nedeniyle, Sözleşme’nin 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup
muafiyetinden yararlanamadığına,
3- Bununla birlikte,
a. Sözleşme’nin 4.2.18. maddesinde yer alan “ya da birinci dereceden
akrabaları” ifadesinin çıkarılması,
b. Sözleşme’nin süreye ilişkin 12. maddesi uyarınca yenilenmesi halinde,
yenilemenin rekabet etmeme yükümlülüğünü düzenleyen 4.2.18.
maddesi dışında kalan maddeler itibarıyla hüküm ifade edeceği
yönünde düzenlemenin yapılması ve 380
c. Yapılan değişikliklerin Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi
koşuluyla, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi
kapsamında bahse konu sözleşmeye bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy