Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-143 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-58/925-372
Karar Tarihi : 16.10.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE. 10
B. RAPORTÖRLER : Remzi Özge ARITÜRK, Ümit Nevruz ÖZDEMİR,
Nur Seda KÖKTÜRK
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.
Temsilcileri: Dr. Kemal Tahir SU, Av. Zeynep ÜNALAN
Turan Güneş Bulvarı, 63/1, Yıldız/Ankara
D. TARAFLAR : - Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.
Doğan Medya Tesisleri Hoşdere Yolu
Esenyurt/İstanbul
20
- A4 Grafik Matbaacılık Yayın Reklam ve Bilişim
Hizmetleri Ltd. Şti.
Mahmutbey Cad. Meriç Sok. No:26, Şirinevler/İstanbul
- Estetik Yayıncılık ve Hava Taşımacılığı Tic. Ltd. Şti.
Halkalı Cad. No:245 Sefaköy/istanbul
E. DOSYA KONUSU : Doğan Dağıtım Satış ve Pazarlama ve Matbaacılık
A.Ş.’nin A4 Grafik Matbaacılık Yayın Reklam ve
Bilişim Hizmetleri Ltd. Şti. ile imzaladığı tip
sözleşme niteliğindeki “Dergi Dağıtım 30
Sözleşmesi”ne ve Estetik Yayıncılık ve Hava
Taşımacılığı Tic. Ltd. Şti. ile imzaladığı tip
sözleşme niteliğindeki “Gazete Dağıtım
Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ : Kurum kayıtlarına 15.7.2008 tarih ve 4505, 4506
sayılar ile giren ve en son 6.10.2008 tarih ve 6531 sayı ile eksiklikleri tamamlanan
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4., 5. ve 8.
maddelerinin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
8.10.2008 tarih ve 2008-2-143/MM-08-RÖA sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön
İnceleme Raporu, 10.10.2008 tarih ve REK.0.07.00.00-130/317 sayılı Başkanlık 40
Önergesi ile 08-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
08-58/925-372
2
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. ve A4 Grafik
Matbaacılık Yayın Reklam ve Bilişim Hizmetleri Ltd. Şti. arasında imzalanan
Dergi Dağıtım Sözleşmesi ile Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve
Matbaacılık A.Ş. ve Estetik Yayıncılık Havacılık ve Hava Taşımacılığı Tic.
Ltd. Şti. ile arasında imzalanan Gazete Dağıtım Sözleşmesi’ne ve diğer
dergi ve/veya gazete yayıncıları ile de imzalanacak aynı hükümleri içeren
tip sözleşmelere 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi kapsamında menfi tespit 50
belgesi verilemeyeceğine,
- Bildirim konusu sözleşmenin, Doğan Dağıtım’ın alıcı olarak gazete ve dergi
dağıtımı pazarında %40’ın üzerinde pazar payına sahip olması nedeniyle
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanamadığı,
- Ancak söz konusu sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan koşulların tamamını karşılaması nedeniyle ilgili sözleşmeye bireysel
muafiyet tanınabileceği
ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
Doğan Dağıtım ile dergi ve/veya gazete yayınevleri arasında imzalanmış olan tip 60
Dergi Dağıtım Sözleşmesi ve tip Gazete Dağıtım Sözleşmesi, yayınevi tarafından
çıkarılan yayınların ve varsa eklerinin Türkiye ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti
(KKTC)’nde dağıtılmasının usul ve esaslarını belirlemektedir.1 Söz konusu
sözleşmelerle, yayınevi bu sözleşmelerin kapsamına giren tüm dergilerin ve/veya
gazetelerin dağıtıcılık hakkını Doğan Dağıtım’a vermeyi, Doğan Dağıtım ise
yayınevine ait dergilerin ve/veya gazetelerin tanımlanan bölge içerisinde kendi
belirleyeceği bayiler kanalıyla dağıtımını sağlamayı taahhüt etmektedir.
2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)’nin 2. maddesinde
üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha 70
fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetin alımı, satımı veya yeniden satımı
amacıyla yapılan anlaşmalar dikey anlaşma olarak tanımlanmaktadır. Bu açıdan,
Doğan Dağıtım’ın yayınevleri ile imzaladığı söz konusu sözleşmeler dikey anlaşma
niteliğindedir.
H.1. Taraflar
H.1.1. Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş. (Doğan Dağıtım)
Yayınevlerinden tedarik edilen medya ürünleri ve bazı medya dışı ürünleri
bayilerine ulaştırmayı amaçlayan Doğan Dağıtım, hisselerinin %99,92’sine Doğan
Yayın Holding A.Ş. (Doğan Yayın)’nin sahip olduğu bir dağıtım şirketidir.
1 Doğan Dağıtım, Rekabet Kurulu’nun izin vermesi halinde, aynı sözleşmeyi Doğan Dağıtım’dan
hizmet almak isteyen diğer dergi ve gazete yayıncıları ile de imzalayacağını beyan etmiştir.
08-58/925-372
3
Doğan Yayın’ın ortaklık yapısı ise şu şekildedir: 80
Tablo 1: Doğan Yayın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%)
Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. 63,02
Halka Açık 34,01
Doğan Ailesi 2,30
Aydın Doğan Vakfı 0,67
Toplam 100
Doğan Yayın’ın büyük ortağı olan Doğan Şirketler Grubu Holding A.Ş. (Doğan
Şirketler Grubu)’nin ortaklık yapısı ise şu şekildedir:
Tablo 2: Doğan Şirketler Grubu Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%)
Adil Bey Holding A.Ş. 52,00
Aydın Doğan ve Doğan Ailesi 13,52
Aydın Doğan Vakfı 0,19
Halka Açık 34,29
Toplam 100
Doğan Şirketler Grubu’nun büyük ortağı Adil Bey Holding A.Ş. (Adil Bey
Holding)’nin ortaklık yapısı şu şekildedir:
Tablo 3: Adil Bey Holding Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Ortaklık Oranı (%)
Aydın Doğan 26,00
Işıl Doğan 14,80
Arzuhan Yalçındağ 14,80
Vuslat Sabancı 14,80
Hanzade V. Doğan Boyner 14,80
Y. Begümhan Doğan 14,80
Toplam 100
27 Mayıs 2001 tarihinde kurulan Doğan Dağıtım, daha öncesinde Yaysat Yayın
Satış Pazarlama A.Ş. (Yaysat) tarafından yerine getirilen pazarlama ve mali
konular ile ilgili faaliyetleri yürütmeye başlamıştır. Doğan Dağıtım’dan alınan 90
bilgiye göre Haziran 2001 itibarıyla yayınevleri, Ocak 2004 itibarıyla ise nakliye
faaliyetleri devralınmış, halihazırda Yaysat bir marka olarak kalmıştır. Yapılan
bildirimde kamuoyunda yüksek bilinirliğe sahip olmasından dolayı Yaysat isminin
halen kullanıldığı ifade edilmiştir.
H.1.2. Gazete ve/veya Dergi Dağıtım Sözleşmesini İmzalayan Yayınevleri
Doğan Dağıtım’ın dağıtıcılığını üstlendiği gazete ve/veya dergileri yayımlayan çok
sayıda yayınevi bulunmaktadır. Bildirime konu sözleşmeyi imzalayan bu
yayınevlerinin yayınları Doğan Dağıtım aracılığıyla yurt çapında dağıtılmaktadır.
Söz konusu dağıtıcılık sözleşmeleri işbu dosya kapsamında Dergi Dağıtım
Sözleşmesi’ni temsilen A4 Grafik Matbaacılık Yayın Reklam ve Bilişim Hizmetleri 100
Ltd. Şti. ve Gazete Dağıtım Sözleşmesi’ni temsilen Estetik Yayıncılık Havacılık ve
Hava Taşımacılığı Tic. Ltd. Şti. ile imzalanmıştır.
08-58/925-372
4
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İncelenen sözleşmelerin konusunu yayınevleri tarafından çıkarılan yayınların ve
varsa eklerinin dağıtılması oluşturmaktadır. Sözleşmenin konusu, başvuran tarafın
ana faaliyet konusu ve Rekabet Kurulu’nun sektöre yönelik daha önce
gerçekleştirdiği incelemelerinde yer verdiği pazar tanımı dikkate alındığında, dosya
konusu işlem bakımından ilgili ürün pazarı “gazete ve dergi dağıtımı pazarı2” 110
olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dağıtım faaliyetinin yurt çapında gerçekleştirildiği ve ilgili hizmetler bakımından
rekabet şartlarının farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle
coğrafi pazar olarak “Türkiye” kabul edilmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşmelerin Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında Değerlendirilmesi
Rekabet hukuku anlamında dikey bir sözleşme niteliğinde olan Dergi Dağıtım 120
Sözleşmesi’nin 1. maddesinde yer alan “(………………TİCARİ SIR……………..)”
ve Gazete Dağıtım Sözleşmesi’nin 1. maddesinde yer alan ““(………………TİCARİ
SIR……………..)” hükümleri ile yayınevlerine tek alıcıya sağlama yükümlülüğü
getirilmekte; diğer bir deyişle, yayıncıların imzalayacağı dağıtım sözleşmesinin
kapsamına giren tüm yayınların yalnızca Doğan Dağıtım tarafından dağıtılması
öngörülmektedir. Dolayısıyla, bildirim konusu Sözleşmeler, söz konusu sınırlamayı
içermesi nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti
sınırlamaktadır.
H.3.2. Sözleşmelerin 2002/2 sayılı Tebliğ Bakımından Değerlendirilmesi 130
Teşebbüsler arası dikey anlaşmaların 2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu
Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
(2002/2 sayılı Tebliğ)’nin 2. maddesi uyarınca, bir sözleşmeye söz konusu Tebliğ
ile sağlanan muafiyetin uygulanabilmesi için, “sağlayıcı konumundaki teşebbüsün
dikey anlaşma konusu mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının
%40’ı aşmaması” gerekmektedir. Söz konusu pazar payı aşılmadığı takdirde,
Tebliğ’de belirtilen muafiyetten yaralanma koşullarının sağlanıp sağlanmadığı
incelenecektir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi üçüncü fıkrasında “tek alıcıya sağlama 140
yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda muafiyet, alıcının dikey anlaşma konusu
malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %40’ı aşmaması koşuluyla
uygulanır” hükmü yer almaktadır. Bu sebeple, Dergi Dağıtım ve Gazete Dağıtım
Sözleşmelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında yer alıp almadığını anlamak için,
2 İncelenen bildirim bakımından gazete dağıtım alt pazarından ve dergi dağıtım alt pazarından
bahsedilebilecektir.
08-58/925-372
5
alıcı konumunda bulunan Doğan Dağıtım’ın pazar payı dikkate alınmalıdır. Dosya
kapsamında yer alan bilgilere göre, Doğan Dağıtım’ın gazete ve dergi dağıtım
pazarında net satış rakamları ve ciroya göre 2007 yılındaki pazar payları aşağıda
verilmektedir:
Tablo4: 2007 Yılı Satış Adedi ve Cirolarına Göre Hesaplanmış Pazar Payı Bilgileri
Ciro (YTL) Pazar Payı (%) Satış Adedi Pazar Payı (%)
2007 Doğan
Dağıtım
Turkuvaz
Dağıtım
Doğan
Dağıtım
Turkuvaz
Dağıtım
Doğan
Dağıtım
Turkuvaz
Dağıtım
Doğan
Dağıtım
Turkuvaz
Dağıtım
Gazete
(…..……) (…..……) (…..) (…..) (…..……) (…..……) (…..) (…..)
Dergi (…..……) (…..……) (…..) (…..) (…..……) (…..……) (…..) (…..)
Gazete ve
Dergi
(…..……) (…..……) (…..) (…..) (…..……) (…..……) (…..) (…..)
150
Yukarıdaki tabloda yer alan pazar payı verilerinden hareketle, Doğan Dağıtım’ın
gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40’ın üzerinde pazar payına sahip olduğu ve
bu sebeple bildirim konusu sözleşmenin gazete ve dergi dağıtım pazarı itibarıyla
2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanamadığı sonucuna
ulaşılmaktadır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Doğan Dağıtım’ın alıcı olarak gazete ve dergi dağıtımı pazarında %40’ın üzerinde
pazar payına sahip olması nedeniyle bildirim konusu sözleşme gazete ve dergi
dağıtım ilgili ürün pazarı itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup
muafiyetinden yararlanamamaktadır. 160
4054 sayılı Kanun'un muafiyet koşullarını düzenleyen 5. maddesinde iki olumlu ve
iki olumsuz koşul sayılarak muafiyet tanınacak anlaşmaların bu dört koşulu birden
sağlaması gerektiği hükme bağlanmıştır. Bildirim konusu sözleşmelerin, bu
koşullar bağlamında değerlendirilmesine aşağıda yer verilmektedir.
a. Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Medya ürünlerinin dağıtım, satış, planlama ve pazarlama faaliyetleri diğer
sektörlere göre farklılıklar gösteren ve oldukça yüksek maliyetler içeren bir sürece
sahiptir. Yüksek iade oranları hem basın işletmeleri hem de dağıtım şirketleri
açısından maliyetleri artırıcı niteliktedir. Dağıtım ağına giren bir yayının ortalama 170
dağıtım maliyeti, sadece bu yayınların dağıtım şirketinden nihai tüketiciye
ulaştırılmasından ibaret değildir. Zira tali bayiler tarafından satılamayan yayınlar,
iade mekanizması aracılığıyla dağıtım zincirinin tersi istikametinde taşınmaktadır.
Bu çerçevede dağıtım lojistiğinin ve toplam iade miktarının asgari düzeye
çekilmesi sürecinin tek bir merkezden ve güçlü bir teknik altyapı ile yönetilmesi
gerekmektedir. Bu nedenle bir sonraki sayının tirajının doğru şekilde
belirlenebilmesi açısından günlük net satış adetlerinin oldukça hızlı bir şekilde
tespit edilmesi ve bu bilgilerin en kısa sürede yayınevlerine ulaştırılabilmesi
dağıtım faaliyetinin kritik özellik arz eden bir aşamasıdır. Dolayısıyla dağıtım süreci
açısından doğru planlama ile doğru ve hızlı dağıtım, yayınların birim dağıtım 180
maliyetlerinin azaltılması (minimum iade) ve tüketicilere mümkün olan en kısa
08-58/925-372
6
sürede ulaştırılması (maksimum satış) itibarıyla kaynakların etkin kullanılması
bakımından zorunludur. Bu amacın sağlıklı bir şekilde gerçekleştirilmesi ise
yayınların yurdun tüm bölgelerinde bulunan yaklaşık 25.000 adet son satış
noktasına çok hızlı bir şekilde ulaştırılmasını gerektirmektedir. Bunun için de
dağıtım ağında bulunan yayınevi-dağıtım şirketi-başbayi-tali bayi ile nakliyeciler
arasında hatasız bir eşgüdümün dağıtım şirketi tarafından kurulmasına bağlıdır.
Bu çerçevede, Sözleşme’nin 1. maddesi ile yayınevlerine tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü getirilmesinin, gazete ve dergi dağıtım pazarında, dağıtım sürecinde
etkinlik kazanımları için zorunlu nitelikteki doğru planlamanın başarılı bir şekilde 190
gerçekleştirilmesi için asli öneme sahip iade mekanizmasının ve net satış
rakamlarına ilişkin bilgi aktarımının sağlıklı bir şekilde işleyebilmesi bakımından
gerekli olduğu anlaşılmaktadır. Zira yayınların tek alıcıya sağlanmaması
durumunda, birden fazla dağıtım firmasının bayilerinden ve belki ayrıca
yayınevinin kendisinden medya ürünlerini tedarik eden tali bayiler, iade işlemlerini
sağlıklı bir şekilde yapamayacaklar ve buna bağlı olarak iade mekanizmasının
aksaması sonucu ilgili pazara ilişkin dağıtım faaliyetinin asli unsurlarından birisi
olan doğru planlamayı, yayınların dağıtım maliyetlerinin minimum düzeye
çekilmesi amacına uygun biçimde gerçekleştirilemeyecektir. Dolayısıyla,
yayınevlerine getirilen tek alıcıya sağlama yükümlülüğünün, dağıtım şirketlerinin, 200
aynı saiklerle başbayilerine getirdikleri tek elden satın alma yükümlülüğüne paralel
şekilde, dağıtım zinciri boyunca, dağıtım lojistiğinin ve toplam iade miktarının
asgari düzeye çekilmesi sürecinin tek bir merkezden ve güçlü bir teknik altyapı ile
yönetilmesi bakımından gereklidir.
Bunun yanında, yayınevinin, belli bir yayınının dağıtımı için tek bir dağıtım şirketi
ile çalışması halinde yayınevi, dağıtım hizmetlerinde ölçek ekonomisinin geçerli
olması nedeniyle, sadece kendisine ait yayının hepsinin dağıtımını tek bir dağıtım
şirketine vermesinden kaynaklanacak maliyet tasarrufundan değil aynı zamanda
söz konusu dağıtım şirketinin dağıttığı portföyün genel büyüklüğünden
kaynaklanacak ve daha büyük düzeylerde gerçekleşecek ortalama maliyet 210
tasarruflarından yararlanabilecektir. Ayrıca, gazete ve dergi dağıtım pazarında
talebin büyüklüğü ve yoğunluğu ile coğrafi koşullar ve demografik özelliklere bağlı
ulaşım olanakları bakımından yayınların son satış noktalarına birim ulaştırma
maliyetleri ülkenin farklı bölgelerinde farklılaşmaktadır. Dolayısıyla yayınevlerinin,
belli bir yayınının ülke çapındaki dağıtımını kendisi ile bir dağıtım şirketi veya
birden fazla dağıtım şirketi arasında paylaştırması halinde söz konusu yayınların
özellikle son satış noktalarına birim ulaştırma maliyetlerinin yüksek olduğu
bölgelere ulaştırılamama riski doğabilecek ve bu yayınlara sadece talebin yoğun
ve büyük olduğu yerlerde mukim tüketiciler erişebileceklerdir. Zira kendisine
sadece talebin dağınık, seyrek ve az olduğu bölgelerin dağıtımı verilmek istenilen 220
bir dağıtım şirketi, söz konusu işi kârlı olmadığı gerekçesiyle kabul etmeyecektir.
Pazarda faaliyet gösteren dağıtım şirketleri dışında da yayınevleri dahil hiçbir
teşebbüs, ülkenin tüm bölgelerine dağıtım yapabilecek lojistik olanaklara sahip
değildir. Ayrıca yayınevi, belli bir yayınının, İstanbul-Ankara-İzmir gibi talebin
büyük ve yoğun olduğu bölgelerdeki dağıtımını, bu bölgelerde son satış
noktalarına birim ulaştırma maliyetlerinin daha düşük olması nedeniyle kendisi
08-58/925-372
7
yapmayı tercih etse dahi, söz konusu yayınevlerinin, gazete ve dergi dağıtım
sisteminin düzgün ve hızlı bir şekilde çalışması için gerekli yöntem bilgisi-altyapı
yatırımı ve beşeri sermayeye sahip olmaması nedeniyle gazete ve dergi
dağıtımının iki asli unsuru olan doğru planlama ile doğru ve hızlı dağıtımı sağlıklı 230
bir şekilde gerçekleştiremeyecektir.
Böylelikle dağıtım zincirinin ilk aşamasında yayınevlerine getirilen tek alıcıya
sağlama yükümlülüğü sonucunda yaşanması olası marka içi rekabet düzeyindeki
bir azalış, doğru planlama ile doğru ve hızlı dağıtımın, dağıtım maliyetlerinde
tasarruf kazanımlarının, birim dağıtım maliyetlerinin düşük ve kârlılığın yüksek
olduğu bölgelerdeki dağıtımın birim dağıtım maliyetlerinin yüksek olduğu
bölgelerdeki dağıtım faaliyetlerini sübvanse ettiği ortalama kârlılık durumunun
tezahür etmesinin sağlanılması yoluyla dağıtımın unsurlarında elde edilecek
etkinliklerle kolaylıkla telafi edilebilecektir.
b. Tüketicinin bundan yarar sağlaması 240
Daha önce de belirtildiği üzere, dağıtım süreci açısından doğru planlama ile doğru
ve hızlı dağıtım, süreli yayınların birim dağıtım maliyetlerinin azaltılması (minimum
iade) ve tüketicilere mümkün olan en kısa sürede ulaştırılması (maksimum satış)
itibarıyla kaynakların etkin kullanılması bakımından zorunludur. Yayınevlerine
getirilen tek alıcıya sağlama yükümlülüğü, dağıtım zinciri boyunca, dağıtım
lojistiğinin ve toplam iade miktarının asgari düzeye çekilmesi sürecinin tek bir
merkezden ve güçlü bir teknik altyapı ile yönetilmesini temin ederek bilgi akışı
olsun dağıtım planlaması olsun dağıtım organizasyonun herhangi bir aksamaya
uğramadan gerçekleştirilmesini sağlamaktadır. Bu suretle ortaya çıkarılan doğru
planlama ile doğru ve hızlı dağıtımın sonucu olarak dağıtıma konu süreli 250
yayınların, en kısa sürede ve gerçekleşecek talep mümkün olan en doğru (ne
eksik ne fazla) biçimde karşılanacak şekilde son satış noktalarına ulaştırılması
sağlanabilmektedir.
Bunun yanında dağıtım hizmetlerinde ölçek ekonomisinin geçerli olmasına bağlı
olarak tek alıcıya sağlama yükümlülüğü, yayınevinin, dağıtım hizmetinde
yaşanacak ortalama maliyet tasarruflarından yararlanmasına ve böylece
katlanmak zorunda olduğu giderlerin düşmesi sebebiyle süreli yayınlarının fiyatı
üzerindeki maliyet baskısının azalmasına; tüketicilerin, yayınların nihai satış
fiyatına yönelik maliyet kaynaklı artışlardan korunmasını sağlamaktadır.
Ayrıca tek alıcıya sağlama yükümlülüğü, birim dağıtım maliyetlerinin düşük ve 260
kârlılığın yüksek olduğu bölgelerdeki dağıtımın, birim dağıtım maliyetlerinin yüksek
olduğu bölgelerdeki dağıtım faaliyetlerini sübvanse ettiği ortalama kârlılık
durumunun gerçekleşmesini teminen, dağıtım faaliyetlerinde ikiliğin oluşmasını
önleyerek yurdun tüm bölgelerindeki tüketicilerin, aynı yayınları talep etmeleri
halinde bu yayınlara aynı koşullarda erişmelerini sağlamaktadır.
08-58/925-372
8
c. İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Gazete ve dergi dağıtım pazarı açısından pazarın potansiyel ve halihazırdaki
rakiplere kapatılması riski esas olarak iki durumda kayda değer bir biçimde ortaya 270
çıkacaktır. İlgili pazar açısından başlı başına bir giriş engeli oluşturan bu
durumlardan birincisi, dağıtıcı teşebbüslerin ilgili pazara giriş yaparken ve nüfuz
ederken karşılaştıkları en ciddi sorunlardan birisi olan ana bayilerin ve tali bayilerin
yeterli yayın portföyü ile beslenmesi sorununun gündeme gelmesidir. Böyle bir
durumda, rakipler, dağıtımda belirli bir ölçeği yakalayamayacaklar ve bu ölçeği
zaten yakalamış teşebbüsler karşısında birim dağıtım maliyetleri bakımından
rekabet edemeyecekleri dezavantajlı bir konuma düşeceklerdir.
İlgili pazar açısından başlı başına bir giriş engeli oluşturan durumlardan ikincisi ise,
tali bayi olarak adlandırılan son satış noktalarına, kısmi veya tam rekabet etmeme
yükümlülükleri getirilmesidir. Zira tali bayilere böyle bir kısıt getirilmesi halinde, 280
piyasaya giriş yapmak veya nüfuz etmek isteyen her dağıtım şirketinin, sayıları
(………)’nin üstündeki son satış noktaları oluşturması zorunluluğu, bu noktaların
ikamesinin çok güç olması ve de ekonomik açıdan rasyonel olmaması piyasaya
girişte ciddi bir giriş engeli oluşturmaktadır.
Bildirime konu dağıtım sözleşmelerinde ise, söz konusu giriş engellerinden ilkine
tekabül eden, yayınevlerine rekabet etmeme yükümlülüğünün getirilmesi
düzenlenmemiştir. Nitekim Sözleşme ile yayınevlerine getirilen tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü, yayıncının tüm yayınlarını kapsamamakta Sözleşme kapsamına
giren belli (bir) yayın(lar)ın yalnızca Doğan Dağıtım aracılığıyla dağıtılmasını
düzenlemektedir. Yayınevi tercih etmesi halinde, yayınlarının bir kısmını rakip 290
dağıtım şirketi aracılığıyla dağıtabilecektir. Tek alıcıya sağlama yükümlülüğü ise,
daha önce belirtildiği üzere, bütünüyle farklı saiklerle getirilmektedir.
Ayrıca tali bayilere doğrudan veya dolaylı ya da tam veya kısmi rekabet etmeme
yükümlülükleri getirilmediği için, farklı yayınevlerine ait ve/veya dağıtım şirketleri
tarafından dağıtımı üstlenilen medya ürünlerinin nihai tüketiciye ulaştırılması
mümkün olmakta, bu suretle pazarın kapanması gibi rekabeti önemli ölçüde
olumsuz etkileyebilecek bir durum söz konusu olmamaktadır. Farklı dağıtım
şirketlerinin aynı satış noktalarını kullanmalarının bir diğer sonucu da, gazete ve
dergilerin bir arada teşhir ve satışının sağlanması yoluyla, dağıtım piyasasından
doğrudan etkilenen gazete ve dergi yayıncılığı piyasasındaki rekabetin artmasıdır. 300
Sonuç olarak dağıtım zincirinin en üst basamağında, yayınevleri ile Doğan Dağıtım
arasında düzenlenen tek alıcıya sağlama yükümlülüğünün, rekabet etmeme
yükümlülüğünün aksine, söz konusu yayınevlerinin diğer alıcılara kapatılması
sonucunu oldukça sınırlı düzeyde doğuracağı ve de son satış noktalarına herhangi
bir rekabet etmeme yükümlülüğünün getirilmemiş olması nedeniyle mağaza içi
markalar arası rekabetin sınırlanması sonucunu doğurmayacağı, dolayısıyla ilgili
pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmayacağı
anlaşılmaktadır.
08-58/925-372
9
Rekabet hukukunda rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey sözleşmelerden 1
yıldan daha kısa süreli olanların genel olarak kayda değer bir anti-rekabetçi 310
etkilerinin veya net olumsuz etkilerinin olmadığı varsayılırken, süresi 1 ila 5 yıl
arasında olanların rekabet karşıtı ve yanlısı etkilerinin en azından birbirlerini tam
olarak dengelemesi koşulu getirilmekte, süresi 5 yıldan fazla olanların ise öne
sürülen etkinlik kazanımları için gerekli olmadığı ya da söz konusu etkinliklerin
pazarı kapama etkilerini telafi etmek için yeterli olmayacağı kabul edilmektedir.
Sözleşme’nin 23. maddesinde,
““(………………TİCARİ SIR…………….)
“(………………TİCARİ SIR……………..).”
ifadesi yer almaktadır. Bu bağlamda, her ne kadar yayınevine 1 yılın sonunda
sözleşmeyi sona erdirme olanağı tanınsa da, fiilen esas olarak 5 yıllık bir süreyi 320
kapsayan bildirim konusu sözleşmenin geçerli olduğu süre itibarıyla da ilgili
pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kaldırılmasına yol açmamaktadır.
d. Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Üretim ve dağıtım faaliyetlerinin çeşitli alanlarında etkinlik sağlamak amacıyla
getirilen farklı dikey kısıtlamalar arasında ikame edilebilirlik büyük ölçüde
geçerlidir. Aynı etkinsizlik sorununun farklı dikey kısıtlamalardan herhangi biri veya
çeşitli kısıtlamaların farklı bileşenleri aracılığıyla çözümlenebileceğine işaret eden
böyle bir durum, birbirinin yerine kullanılabilecek söz konusu kısıtlamaların rekabet
üzerindeki olumsuz etkilerinin farklılaşabileceği anlamına gelmektedir. Dikey 330
kısıtlamalar arasındaki bu ikame özelliği, anılan kısıtlamaların, kazanılması bahse
konu etkinlikler için zorunlu olup olmadıklarının değerlendirilmesi bakımından
belirleyici olacaktır. Nitekim 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen son
koşul gereği, 5.maddenin (a) ve (b) bentlerindeki faydaların elde edilebilmesinde
rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmaya
muafiyet tanınması mümkün değildir.
İnceleme konusu dağıtım sözleşmelerinde, yayınevlerine tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü getirilerek yayınevlerinin belli (bir) yayın(lar)ının dağıtımı yalnızca tek
bir dağıtım şirketine verilmektedir. Anılan sınırlamanın, yukarıda yer verilen
etkinliklerin ve tüketici yararına olan durumların elde edilmesi için rekabeti gerekli 340
olandan daha fazla sınırlamadığı anlaşılmaktadır. Zira dağıtım zinciri boyunca
gerek yayınevlerine gerek son satış noktalarına rekabet etmeme yükümlülüğünün
getirilmemesi, ilgili pazara giriş veya nüfuz etme açısından iki büyük giriş engelinin
oluşturulmasını önlemektedir. Sözleşme ile yayınevlerine, dağıtım
organizasyonunun aksamadan ve etkin şekilde gerçekleştirilmesi için
getirilebilecek ancak anabayilerin ve tali bayilerin yeterli yayın portföyü ile
beslenmesi sorununu ortaya çıkarabilecek rekabet etmeme yükümlülüğü ve tek
alıcıya sağlama yükümlülüğü yerine yalnızca tek alıcıya sağlama yükümlülüğü
düzenlenmiştir. Bu çerçevede söz konusu sınırlamanın rekabeti, yukarıda (a) ve
(b) bölümlerinde sayılan faydaların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla 350
sınırlamadığı anlaşılmaktadır.
08-58/925-372
10
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
1- Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.’nin A4 Grafik
Matbaacılık Yayın Reklam ve Bilişim Hizmetleri Ltd. Şti. ile imzaladığı tip
sözleşme niteliğinde olan “Dergi Dağıtım Sözleşmesi”ne ve Estetik Yayıncılık
ve Hava Taşımacılığı Tic. Ltd. Şti. ile imzaladığı tip sözleşme niteliğinde olan
“Gazete Dağıtım Sözleşmesi”ne rekabeti kısıtlayıcı hükümler içermesi
nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine, 360
2- Doğan Dağıtım Satış Pazarlama ve Matbaacılık A.Ş.’nin alıcı olarak gazete
ve dergi dağıtımı pazarında %40’ın üzerinde pazar payına sahip olması
nedeniyle, anılan sözleşmelerin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden yararlanamadığına,
3- 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle, bildirim konusu sözleşmelere bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy