Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-58/933-377

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-4-123 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-58/933-377
Karar Tarihi : 16.10.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Evren SESLİ, Selvi KOCABAY,
Canan KARAMANOĞLU

C. ŞİKAYET EDEN : - Düzkoç Turizm İthalat ve İhracat A.Ş.
Kara Mustafa Paşa Sk. No:71 Karaköy/İstanbul
- Falcon Gümrüksüz Mağaza İşletmeciliği ve Ticaret A.Ş.
Acıbadem Gömeç Sk. No:32/2 Kadıköy/İstanbul 20
Temsilcileri: Av. Dr. Yahya K. ZABUNOĞLU,
Av. Metin KAYAÇAĞLAYAN
Ziya Ül-Rahman Cd. No:23/4 Çankaya/Ankara

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA
YAPILAN : Çanakkale Liman İşletmesi Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Cumhuriyet Mh. Sahil Yolu Kepez/Çanakkale

E. DOSYA KONUSU : Çanakkale Kepez Limanı’nı işletmekte olan Çanakkale
Liman İşletmesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Çanakkale Liman İşletmesi)’nin 4054 30
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerini ihlal
ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde;
- Düzkoç Turizm İthalat ve İhracat A.Ş. (Düzkoç), Falcon Gümrüksüz Mağaza
İşletmeciliği ve Ticaret A.Ş. (Falcon), ABC Dış Ticaret A.Ş. (ABC) ve Aksoy İnşaat
Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Aksoy) firmalarının Çanakkale Boğazı’ndan geçiş
yapan gemilere gümrüksüz içki ve sigara gibi malların satışından oluşan shipstore
hizmeti verdiği,
- Türk Boğazları Deniz Trafik Düzeni Tüzüğü’nün 48. maddesine atıfla shipstore 40
hizmetinin, Çanakkale Boğazı’nda yasal zorunluluk gereği Kanlıdere ve Karanfil
fenerlerini birleştiren hattın güneyinde verilebildiği,
- Kepez Limanı’nın bu noktaya diğer liman ve iskelelere göre daha yakın
mesafede olması, Aksoy’un liman sahası içinde deposunun bulunması, diğer üç
teşebbüsün depolarının limana yakınlığı ve emniyet ile gümrük muhafaza
memurlarının limanda 24 saat görev yapıyor olmaları dolayısıyla limanın günün
her saatinde shipstore hizmeti vermeye uygun olması gibi çeşitli hukuki ve fiili
08-58/933-377
2
nedenlerle Çanakkale Boğazı’ndaki shipstore hizmetleri açısından Kepez
Limanı’nın işletme hakkını elinde bulunduran Çanakkale Liman İşletmesi’nin
hakim durumda olduğu, 50
- 2008 yılı itibarıyla Çanakkale Liman İşletmesi’nin, Liman içinde bulunan
deposunu kiralayan Aksoy dışındaki diğer üç teşebbüsün liman hizmetlerinden
yararlanmasına izin vermediği, bu eylemin ise 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ihlali olduğu,
- Çanakkale Liman İşletmesi’nin söz konusu eylemden önce, Aksoy’un faaliyete
başlamasıyla birlikte; Düzkoç, Falcon ve ABC için Liman’dan yararlanma hizmet
bedellerini 100 ABD Doları’ndan (1.5.2004-30.11.2005) önce 800 ABD Doları’na
(1.12.2005-31.12.2006), daha sonra ise 1.250 ABD Doları’na (1.1.2007’den
itibaren) çıkararak aşırı fiyat uyguladığı ve bu durumun da 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesi uyarınca ihlal teşkil ettiği 60
iddia edilmiştir.
Dilekçede, ayrıca, Çanakkale Liman İşletmesi’nin bu uygulamalarından doğrudan
avantaj sağlayan tarafın Aksoy olması dolayısıyla, Aksoy ile Çanakkale Liman
İşletmesi arasında rekabeti kısıtlayan ve 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal
eden bir anlaşmanın olabileceği de ifade edilmiştir. Bunların yanı sıra, Kepez
Limanı’nın shipstore hizmetlerinin verilebilmesi için zorunlu unsur niteliği taşıdığı
vurgulanmış ve Çanakkale Liman İşletmesi’nin yukarıda belirtilen uygulamalarına
yönelik nihai karar verilinceye kadar piyasadaki rekabetçi yapının korunması
amacıyla ihtiyati tedbir kararının alınması talebinde bulunulmuştur.
70
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 3.6.2008 tarih ve 3454 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 25.7.2008 tarih ve 2008-4-123/İİ-08-ES sayılı İlk
İnceleme Raporu, 31.7.2008 tarih ve 08-49 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1.
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 08-49/698-M sayı ile karar verilmiştir.

İlgili karar uyarınca düzenlenen 8.10.2008 tarih ve 2008-4-123/ÖA-08-OS sayılı
Önaraştırma Raporu 10.10.2008 tarih, REK.0.08.00.00-110/296 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 08-58 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır. 80

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, Çanakkale Liman İşletmesi’nin
shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarında 4054 sayılı Kanun’un 4.
ve/veya 6. maddesini ihlal ettiğine ilişkin herhangi bir tespitin bulunmadığı ve bu
nedenle adı geçen teşebbüs hakkında soruşturma açılmasına gerek olmadığı
görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. İlgili Pazar 90

I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Rekabet ihlali olduğu iddia edilen alan, uluslararası limanlara seyahat etmekte
olan gemilere verilen gümrüksüz mal satışı olarak tanımlanan shipstore hizmetini
08-58/933-377
3
veren teşebbüslerin aldığı liman hizmetlerine ilşkin olduğundan, dosya kapsamı
bilgiler ve pazarın koşulları göz önüne alınarak, ilgili ürün pazarı “shipstore
hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarı” olarak belirlenmiştir.

I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Türkiye’de shipstore hizmetleri Çanakkale Boğazı ve İstanbul Boğazı’nda 100
verilmektedir. Ancak, boğazlardan transit geçiş yapan gemilerin her iki boğazdan
da shipstore hizmetleri almaları Başbakanlık Gümrük Müsteşarlığı Gümrükler
Genel Müdürlüğü’nün 22.4.2008 tarihli Genelge’si nedeniyle yasal olarak mümkün
değildir. Genelge’de yer alan hükümlere göre, boğazlardan transit geçen gemiler
İstanbul Boğazı ve Çanakkale Boğazı’ndan sadece birinde shipstore hizmeti
alabilecektir. Bu çerçevede dosya kapsamında ilgili coğrafi pazar “Çanakkale
Boğazı” olarak tespit edilmiştir.

I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. Çanakkale Liman İşletmesi Sanayi ve Ticaret A.Ş. Yetkilisi ile Yapılan 110
Görüşme
Raportörlerin görüştüğü şirket yetkilisi, konuya ilişkin olarak aşağıdaki bilgileri
vermiştir:
- Shipstore hizmeti veren şirketler boğazdan geçiş yapan gemilerle yapılan
yazışmalar neticesinde talep gelmesi durumunda gemilere içki, sigara vb. ürünleri
tekneler aracılığıyla götürerek satış yapmaktadır. Shipstore hizmetleri Türkiye’de
Kepez Limanı dışında Zeytinburnu Limanı (Zeyport)’nda verilmektedir.
- Kepez Limanı’nda bugüne kadar Aksoy, Düzkoç, Falcon ve ABC firmaları
shipstore hizmeti vermiştir. Aksoy shipstore hizmetlerinin yanı sıra Liman’da
freeshop hizmeti de vermekteydi. Ancak ro-ro ve kruvaziyer gemilerine yönelik 120
hizmetlerde bazı aksamalar olması nedeniyle, 2008 yılı itibarıyla Aksoy freeshop
işletmeciliğine ara vermiş bulunmaktadır. Söz konusu dört firmadan sadece
Aksoy’un Liman sahası içerisinde depo kiraladığını, diğer üç firmadan ABC liman
sahası yakınında bir depoyu kiracı olarak kullanmakta, Falcon ve Düzkoç ise
Liman dışında yer alan mülkiyetlerindeki depoları kullanmaktadır. Liman dışında
deposu bulunan firmalar gemi yanaştığında limana girip satış yapabilmektedir.
- Shipstore hizmetlerinden elde edilen kira bedelleri Çanakkale Liman
İşletmesi’nin gelirleri içerisinde çok önemli bir yere sahip olmamakla beraber, sabit
bir gelir kaynağı olması nedeniyle göz ardı edilemez.
Yetkili, Çanakkale Liman İşletmesi ile Düzkoç, Falcon ve ABC arasında shipstore 130
hizmetlerine ilişkin yaşanan anlaşmazlığa ilişkin olarak ise, kendilerinin Liman
alanından sorumlu olmaları nedeniyle güvenliği daha iyi sağlayabilmek ve
kontrolü tek bir noktada toplamak suretiyle etkinliği arttırmak için Liman sahası
dışında deposu bulunan shipstore şirketlerinin faaliyetlerini liman alanındaki
antrepolardan gerçekleştirmelerini tercih ettiklerini; Düzkoç ve Falcon’un faaliyet
gösterdikleri dönemde depolarının liman dışında olması nedeniyle gün içerisinde
limana çok fazla giriş ve çıkış yaptıklarını; bu durumun girişlerde mal kaçakçılığına
yönelik denetimi zorlaştırdığını; esasen Liman’a girişlerde denetim yapma
yetkisinin gümrük muhafaza memurlarına ait olmasına rağmen personel eksikliği
08-58/933-377
4
nedeniyle, işletme tarafından da denetim yapıldığını; bu durum daha fazla 140
personel istihdam edilmesini gerektirdiğinden İşletme’nin ekstra maliyete
katlanmak zorunda kaldığını; öte yandan herhangi bir kaçakçılık veya başka bir
olay olduğunda Gümrük Muhafaza ile birlikte Liman İşletmesi’nin de sorumlu
tutulması ihtimalinin her zaman mevcut olduğunu; tüm bu nedenlerle Çanakkale
Liman İşletmesi’nin söz konusu üç şirkete limanda depo kurmaları ve buradan
faaliyet göstermeleri karşılığında aylık 5.000 ABD Doları kira bedeli ödemeleri
teklifinde bulunduğunu; ancak anılan şirketlerin halihazırda liman dışında
kurdukları depolara önemli miktarda yatırım yaptıkları gerekçesiyle bu teklifi kabul
etmediklerini; kendilerinin devletin bir düzenlemesi sonucu Kepez Limanı’na
gelerek ve önemli miktarda yatırım yaparak burada faaliyete geçtikleri için liman 150
dışında faaliyet gösterme haklarının olduğunu belirttiklerini; bu çerçevede
Çanakkale Liman İşletmesi’nin bahsi geçen üç şirketin limandaki faaliyetlerini 6 ay
önce durdurduğunu; bunun sonucunda Düzkoç ve Falcon’un özelleştirme
işleminin iptali ve Liman’ın kapatılması istemiyle yargı yoluna başvurduğunu;
ABC’nin bu başvuruya katılmadığını; ABC ile Limanda depo kurulmasına yönelik
görüşmelerinin devam ettiğini belirtmiştir.
Yetkili ayrıca, shipstore şirketlerine uyguladıkları fiyatlara ilişkin iddiaların da
gerçeği yansıtmadığını; Liman’ın inşaatı esnasında Düzkoç, Falcon ve ABC’nin
inşaatı üstlenen Kolin İnşaat’ın taşeronu olan firmaya shipstore hizmetleri için
aylık 100 ABD Doları kira bedeli ödediklerini; bu bedelin inşaatın devam ettiği ve 160
henüz Liman tesisinin tam olarak kurulmadığı dönemde firmaların mevcut
faaliyetlerini sürdürebilmelerine yardımcı olabilmek amacıyla uygulanmış
olduğunu; Liman’ın faaliyete geçmesinden sonra Çanakkale Liman İşletmesi’nin
aylık kira bedelini 2006 yılı için 800 ABD Doları, 2007 yılı için ise 1.250 ABD
Doları olarak belirlediğini; Liman’da depo kiralayan Aksoy’un ise shipstore
hizmetleri için 2007’de yıllık 60.000 ABD Doları ödediğini; Aksoy’un aynı dönemde
freeshop hizmeti için yıllık ödemesinin 240.000 ABD Doları olduğunu; belirlenen
bedellerin halihazırda aynı tipte hizmetlerin verildiği Zeyport Limanı’nda
uygulanan bedellerin oldukça altında bulunduğunu ifade etmiştir.
I.2.2. Aksoy İnşaat Turizm Sanayi ve Ticaret A.Ş. ile Yapılan Görüşme 170
Şirket yetkilisi önaraştırma konusuna ilişkin olarak; Aksoy’un yaklaşık 15 yıldır
freeshop mağazaları işlettiğini; shipstore faaliyetlerine ise ilk olarak Kepez
Limanı’nda başladıklarını; Kepez Limanı’nda yaklaşık 2 yıldır freeshop ve
shipstore hizmeti verdiklerini; ancak limana gelen yolcu sayısı az olduğu için ve
Liman’daki faaliyetlerini finanse ettikleri diğer faaliyetleri sona erdiğinden freehop
faaliyetlerini yaklaşık bir ay önce durdurduklarını; bunda Gümrük Kanunu’nda
yapılan son değişiklikle getirilen şartların da etkili olduğunu; shipstore hizmetlerini
limanın içinde yer alan depolarından yararlanarak bir ay öncesine kadar
sürdürdüklerini; fakat bir aydır limandaki tüm faaliyetlerine son verdiklerini; Liman
sahası dışındaki bir depoyu kiraladıklarını ve bu konuda Gümrük 180
Müsteşarlığı’ndan gerekli izinlerin verilmesini beklediklerini; ancak Liman İşletmesi
ile Liman dışındaki bir depoyu kullanarak Kepez Limanı’ndan shipstore hizmeti
verip veremeyecekleri hususunu henüz görüşmediklerini; Kepez Limanı’nda
yürütülen shipstore faaliyetlerinin kendileri açısından çok karlı olmadığını; Liman
sahası dışındaki depoyu kullanmaları halinde Çanakkale şehir merkezinde yer
alan Gümrük iskelesini kullanmayı planladıklarını; söz konusu iskele için aylık 25
08-58/933-377
5
ABD Doları ve gümrük çalışanlarının mesai ücretlerini ödemelerinin yeterli
olduğunu belirtmiştir.
Yetkili son olarak, Çanakkale Liman İşletmesi ile 2007 yılı için 60.000 ABD Doları
bedelli kira sözleşmesi yaptıklarını; 2008 yılının ilk 8 ayında shipstore 190
hizmetlerinden (……………) YTL ciro elde ettiklerini ve Liman’da faaliyet
gösterdikleri süre içerisinde liman işletmesi ile herhangi bir problem
yaşamadıklarını ifade etmiştir.
I.2.3. Düzkoç Turizm İthalat ve İhracat A.Ş., Falcon Gümrüksüz Mağaza
İşletmeciliği ve Tic. A.Ş. ve Abc Dış Ticaret A.Ş. ile Yapılan Görüşme
Düzkoç ve Falcon yetkilileri ve bu şirketlerin vekili ile ABC yetkililerinin konuya
ilişkin olarak belirttikleri hususlar aşağıdaki şekildedir:
- Kepez Limanı’nda Düzkoç ve Falcon 2001, ABC ise bugünkü ortaklık yapısı ile
Mart 2007’den itibaren hizmet vermektedir. Mevcut ortakların ABC’yi devraldığı
tarihten birkaç ay sonra Liman İşletmesi ile şirketler arasında bazı problemler 200
ortaya çıkmaya başlamıştır. İşletme tarafından 2007 yılı sonunda ABC, Falcon ve
Düzkoç’un limandan yararlanamayacağına ilişkin bir yazı taraflara gönderilmiştir.
Söz konusu karara ilişkin olarak herhangi bir gerekçe liman işletmesi tarafından
bildirilmedi. Liman İşletmesi ile şirketler arasında herhangi bir güvenlik sorunu ya
da fiyat anlaşmazlığı söz konusu değildir. Böyle bir problemin olması halinde
liman işletmesi değil, limanda bulunan kolluk kuvvetleri yetkili olduğundan -
bilindiği kadarıyla- liman işletmesinin bu konuda bir sorumluluğu
bulunmamaktadır.
- ABC, Falcon ve Düzkoç kamu yetkililerinin 1999 yılında almış olduğu bir karar
neticesinde faaliyetlerini bu bölgeye yönlendirerek, depolarını yaptırmıştır. 210
Şirketler o dönemde kamu tarafından işletilmekte olan Kepez Limanı’nda herhangi
bir problem yaşamaksızın faaliyetlerini sürdürmüşlerdir. Liman İşletmesi’nin
özelleşmesi ile birlikte ilk olarak şirketlere kira bedeli olarak 10.000 ABD Doları
teklif edilmiş, fakat valiliğin de olaya müdahalesi neticesinde kamu tarafından
belirlenen tarifelerde dikkate alınarak (bağlama bedeli yaklaşık 56 ABD Doları
olmasına rağmen) 100 ABD Doları tutarında kira bedeli üzerinden anlaşma
sağlanmıştır. Akabinde kiralar önce 800 ABD Doları’na ve 2007 yılı itibarıyla ise
1.250 ABD Doları’na yükseltilmiştir. 2008 yılında ise herhangi bir gerekçe
belirtilmeksizin anılan şirketlerin faaliyetleri durdurulmuş bulunmaktadır. Şirketler
bu durumun shipstore hizmeti ile birlikte aynı zamanda freeshop hizmeti de veren 220
ve Liman’da deposu bulunması nedeniyle Liman İşletmesi’ne daha yüksek kira
bedeli ödeyen Aksoy ile yapılan bir anlaşmadan kaynaklanıyor olabileceğini
düşünmektedirler.
- Falcon, Düzkoç ve ABC bu sene itibarıyla faaliyetlerine Çanakkale ili içerisindeki
Gümrük İskelesi’nden devam etmektedir. Fakat bu durum maliyetlerin arttırmasına
neden olmasının yanı sıra bazı güvenlik risklerini de beraberinde getirmektedir.
Kepez Limanı’nın kullanılamamasının satışlardaki etkisini net olarak söylemek
henüz mümkün değildir. Fakat gemi ile buluşma noktasına gitmek için kat
edilmesi gereken mesafenin artması (daha önce 20 ila 25 dakikada gemilerle
buluşma noktasına ulaşmak mümkünken, bu süre yaklaşık 2,5 saate çıkmıştır) 230
nedeniyle bazı gemilere hizmet verilememesi, müşteri kaybetmemek için başka
08-58/933-377
6
teknelerin kiralanması ve malların şehir ile depo arasındaki taşımalarından
kaynaklanan maliyetler nedeniyle şirketlerin ciddi kaybı bulunmaktadır.
Öte yandan, ABC yetkilisi, kendilerine Falcon ve Düzkoç’un Rekabet Kurumu’na
başvurmasının akabinde Liman İşletmesi tarafından Liman’da faaliyette
bulunmalarının mümkün olduğunun bildirilerek, görüşme talebinde bulunulduğunu
ve ABC’nin şartlarının İşletme’ye yazılı olarak bildirilmesinin teklif edildiğini; ancak
kendilerinin diğer iki firma ile birlikte mağdur durumda bulunduklarından bu
şekilde bir anlaşmayı uygun görmediklerini belirterek gerek bu konuda gerekse
daha önce yapılan kira ödemeleri ile ilgili olarak Liman İşletmesi ile yapılan 240
herhangi bir sözleşme bulunmadığını; kira bedellerinin bugüne kadar liman
işletmesi tarafından kendilerine gönderilen yazılarda belirtilen fiyatlar üzerinden
ödendiğini ifade etmiştir.

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Çanakkale Boğazı’ndan geçiş yapan gemilere içki ve sigara satışı yaparak
shipstore hizmeti veren Falcon ve Düzkoç teşebbüslerinin vekilleri tarafından
yapılan başvuruda yer alan iddialar, asıl olarak, Çanakkale Liman İşletmesi’nin
Aksoy dışındaki diğer üç teşebbüsün limandan yararlanma hizmet bedellerini ciddi
oranda arttırarak aşırı fiyat uygulamak ve 2008 yılından itibaren söz konusu üç 250
teşebbüsün liman hizmetlerinden yararlanmasına izin vermemek suretiyle 4054
sayılı Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine ilişkindir. Çanakkale Liman İşletmesi’nin
hakim durumunu kötüye kullandığına ilişkin iddiaların yanı sıra şikayet
dilekçesinde, Liman İşletmesi’nin 4054 sayılı Kanun’u ihlal eden söz konusu
uygulamalarının bir diğer shipstore hizmeti veren teşebbüs olan Aksoy’un lehine
olduğu belirtilerek, Çanakkale Liman İşletmesi ile Aksoy arasında 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesini ihlal eden bir anlaşmanın olabileceği ifade edilmiştir.

J.1. 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme
Çanakkale Boğazı’ndan transit geçiş yapan gemilere yönelik shipstore hizmeti 260
veren Düzkoç, Falcon, ABC ve Aksoy teşebbüsleri aynı zamanda freeshop
işletmeciliği ile de iştigal etmekte olup, bu teşebbüslerden sadece Aksoy’un
Kepez Limanı’nda antrepo, depo ve satış alanı gibi çeşitli alanlar kiralamak
suretiyle freeshop işletmeciliğine yönelik yatırımları bulunmaktadır. 2007 yılından
itibaren Kepez Limanı’nda faaliyette bulunan Aksoy, 2007 yılında freeshop
işletmeciliği ve shipstore hizmetlerine yönelik olarak Çanakkale Liman
İşletmesi’ne 240.000 ABD Doları öderken, limana gelen ro-ro ve yolcu gemisi
sayısının beklentilerin altında kalması nedeniyle 2008 yılında limandaki freeshop
işletmeciliği faaliyetlerine son vermiş ve kira bedeli olarak Liman Işletmesi’ne yıllık
60.000 ABD Doları ödeme yapmıştır. Dört teşebbüs Kepez Limanı’nı sadece 2007 270
yılında birlikte kullanmış, 2008 yılından itibaren ABC, Düzkoç ve Falcon
Çanakkale Şehir Limanı’nı kullanmaya başlamıştır. 2008 yılı Ağustos ayından
itibaren Kepez Limanı’ndaki shipstore faaliyetlerini sonlandıran Aksoy, daha ucuz
olması nedeniyle Çanakkale ili şehir merkezinde bir depo kiralamış olup,
faaliyetlerini Çanakkale Şehir Limanı’ndan sürdürmeyi planlamaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi’nin birinci fıkrasında, “belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
08-58/933-377
7
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemlerinin hukuka aykırı ve yasak” olduğu belirtilerek rekabeti 280
bozucu nitelikteki anlaşmalar yasaklanmıştır. Shipstore hizmetlerine yönelik liman
hizmetleri pazarında yürütülen önaraştırma sürecinde raportörlerce taraf
teşebbüslerde yapılan incelemelerde, Çanakkale Liman İşletmesi ve Aksoy
arasında ABC, Falcon ve Düzkoç’un faaliyetlerini engellemeye, kısıtlamaya ve
bozmaya yönelik yapılmış herhangi bir anlaşma tespit edilememiştir. Aksine,
dosya mevcudu bilgilerden, Aksoy’un shipstore hizmetlerine ilişkin olarak Kepez
Limanı’ndaki faaliyetlerini Ağustos 2008’den itibaren durdurduğu ve gerekli
izinlerin tamamlanması sonrasında faaliyetlerine Çanakkale Şehir Limanı’ndan
devam etmeyi planladığı anlaşılmıştır.
J.2. 4054 sayılı Kanun’un 6. Maddesi Çerçevesinde Yapılan Değerlendirme 290
Şikayet dilekçesinde; Kepez Limanı’nın Çanakkale Boğazı’ndaki buluşma
noktasına diğer liman ve iskelelere göre daha yakın mesafede olması ve emniyet
ile gümrük muhafaza memurlarının limanda 24 saat görev yapıyor olmaları
nedeniyle Çanakkale Boğazı’ndaki shipstore hizmetleri açısından Kepez
Limanı’nın işletme hakkını elinde bulunduran Çanakkale Liman İşletmesi’nin
hakim durumda bulunduğu belirtilmiştir. Bu çerçevede başvuruda, Çanakkale
Liman İşletmesi’nin ilk olarak Düzkoç, Falcon ve ABC’nin limandan yararlanmak
üzere ödediği ücretleri ciddi oranda arttırarak aşırı fiyat uygulamak ve 2008 yılı
itibarıyla söz konusu üç şirketin Liman’daki faaliyetlerine herhangi bir gerekçe
göstermeksizin son vermek suretiyle hakim durumunu kötüye kullandığı iddia 300
edilmiştir.
Hakim durumun kötüye kullanılıp kullanılmadığının tespitinin ilk aşamasını
şikayete konu teşebbüsün ilgili pazarda hakim durumda olup olmadığının
belirlenmesi oluşturmaktadır. 4054 sayılı Kanun’un tanımlar başlıklı 3.
maddesinde hakim durum; “Belirli bir piyasadaki bir veya birden fazla teşebbüsün,
rakipleri ve müşterilerinden bağımsız hareket ederek fiyat, arz üretim ve dağıtım
miktarı gibi ekonomik parametreleri belirleyebilme gücü” şeklinde
tanımlanmaktadır. Söz konusu tanımdan da anlaşılabileceği üzere, hâkim
durumdaki bir teşebbüsün, piyasadan bağımsız hareket ederek etkin rekabeti
önleyici gücü veya yeteneği olduğu varsayılmakta ancak, bir teşebbüsün hakim 310
durumda bulunması, o piyasada rekabetin hiç oluşmaması anlamına
gelmemektedir. Başka bir deyişle, piyasada tekel konumunda tek bir teşebbüsün
bulunmasının, teşebbüsün müşterilerinden bağımsız hareket edebilme yeteneğine
sahip olabileceği anlamına geldiği kabul edilmemektedir. Bu noktada önem arz
eden bir diğer husus ise hakim durumun varlığının rekabet hukuku yönünden ihlal
olarak kabul edilmediği ancak bir piyasada hakim durumda olan teşebbüse bazı
özel sorumluluklar yüklediğidir. Bu bağlamda, Çanakkale Liman İşletmesi’nin
Çanakkale Boğazı’ndaki shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarında
hakim durumda olup olmadığına ilişkin değerlendirme pazarın özellikleri,
teşebbüsün sahip olduğu dikey bütünlük ve pazardaki potansiyel rekabet 320
çerçevesinde yapılmıştır.
Dosya konusu olayda Falcon, Düzkoç, ABC ve Aksoy Çanakkale Boğazı’ndan
transit geçen gemilere Kanlıdere ve Karanfil Fenerlerini birleştiren hattın
güneyinde motorlar aracılığıyla gümrüksüz alkollü ve alkolsüz içecekler ile tütün
mamulleri satışı yapmaktadır. Gemilere verilen bir tür freeshop hizmeti olarak
08-58/933-377
8
değerlendirilebilecek söz konusu shipstore hizmetlerinde, gümrüksüz malların
saklandığı depoların ve gümrüksüz malları gemilere götüren hizmet teknelerinin
sahip olması gereken standartlar Gümrüksüz Satış Mağazaları Yönetmeliği’nde
düzenlenmiştir. Shipstore hizmeti veren teşebbüslerin kullandığı hizmet tekneleri
esasen boğazlarda geçerli olabilen şiddetli rüzgâr ve akıntı gibi çeşitli doğa 330
koşullarında teknelere seyir imkânı sağlayabilecek şekilde güçlendirilmiş
motorlardır. Dolayısıyla, söz konusu hizmet teknelerinin bir iskeleye
yanaşabilmesi açısından herhangi bir draft ve/veya iskele uzunluğu şartına
gereksinim duyulmamaktadır. Gümrük Müdürlüğü’nün ilgili yasal mevzuatları
doğrultusunda gerekli denetim ve kontrolleri yapmasına imkân sağlayabilecek
herhangi bir iskele teknik olarak shipstore hizmetinin verilmesine yönelik liman
hizmetlerini sağlamak açısından yeterli olabilecektir. Nitekim söz konusu olayda,
şikayet sahibi teşebbüsler 2008 yılı boyunca Kepez Limanı hizmet vermeye
başlamadan önce de kullandıkları Çanakkale Şehir Limanı’nı kullanmak suretiyle
gemilere shipstore hizmeti vermeye devam edebilmişlerdir. Benzer bir biçimde, 340
shipstore hizmetleri için 2007 yılından 2008 yılı Ağustos ayına kadar liman sahası
içerisindeki depolarını ve limanı kullanan Aksoy da, bu tarihten itibaren
faaliyetlerini Şehir Limanı’nda sürdürmeyi planlamaktadır. Bu da -Çanakkale
Gümrük Müdürlüğü’nün hemen önünde bulunan ve hizmet tekneleri tarafından
kullanımını engelleyebilecek herhangi bir teknik (draft, iskele boyu, vb.) ve yasal
(gümrük elemanı eksikliği, güvenlik, vb.) kısıt olmayan- Şehir Limanı’nın buluşma
noktasına ve depolara olan uzaklığı dolayısıyla maliyetleri yükseltmesi nedeniyle,
Kepez Limanı’nın shipstore hizmetinin verilebilmesi için tek alternatif olduğu
yönündeki iddiaların tek başına hakim durum tespiti açısından yeterli olmadığını
göstermektedir. 350
Diğer taraftan, shipstore hizmetlerine yönelik liman hizmetleri pazarında hizmet
teknelerinin kullanacağı iskelelerin sahip olması gereken herhangi bir teknik
özellik bulunmadığından, gerekli gümrük denetim ve kontrolünün yapılabilmesi
halinde Çanakkale Boğazı’nda bulunan diğer iskeleler (Gelibolu Belediye İskelesi,
Karabiga Belediye İskelesi, Bozcaada Liman İskelesi ve Gökçeada Liman
İskelesi, vb.) de potansiyel rakip olabilecektir.
Hakim durumun değerlendirilmesinde dikkate alınabilecek hususlardan bir diğeri
ise hakim durumu sorgulanan teşebbüsün yapısal olarak dikey entegrasyonunun
olup olmamasıdır. Çanakkale Liman İşletmesi’nin hizmet vermeye başladığı 2006
yılından itibaren ro-ro, yolcu ve yük gemilerine yönelik çeşitli liman hizmetleri 360
vermesine rağmen son dönemde faaliyetlerini ağırlıklı olarak katı ve sıvı atık alım
hizmetlerine yönlendirdiği tespit edilmiş olup, teşebbüs hâlihazırda shipstore
hizmeti vermemektedir.
Bu çerçevede, pazarın özellikleri ve ilgili pazarda gerek mevcut gerekse
potansiyel rekabetin varlığı dikkate alındığında, Çanakkale Liman İşletmesi’nin
ilgili pazarda hakim durumda bulunmadığı neticesine varılmıştır.

K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialar ile ilgili
370

08-58/933-377
9
olarak 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına ve şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy