Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-237
Karar Sayısı : 08-63/1040-400
Karar Tarihi : 12.11.2008
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ
B- RAPORTÖRLER : Metin HASSU, Recep GÜNDÜZ
C- ŞİKAYET EDEN : Mermerler Otomotiv Taşımacılık Turizm Tekstil İnşaat
Gıda ve Pazarlama A.Ş.
Temsilcisi: Av. Özgür KAPLAN
Dünya Ticaret Merkezi A-1 Blk. K:6 No:244
Yeşilköy/İstanbul 20
D- ŞİKAYET EDİLEN: - Otomotiv Distribütörleri Derneği
Barbaros Blv. Bahar Sk. Baras Han No:4 K:7 D:18/19
Balmumcu/İstanbul
- İstanbul Fuarcılık A.Ş.
CNR Expo Fuarcılık Merkezi 34149 Yeşilköy/İstanbul
E- DOSYA KONUSU: İstanbul Fuarcılık A.Ş. (İstanbul Fuarcılık) ve Otomotiv
Distribütörleri Derneği (ODD) tarafından Mermerler Otomotiv Taşımacılık
Turizm Tekstil İnşaat Gıda ve Pazarlama A.Ş. (Mermerler Otomotiv)’ye 2008 30
Autoshow fuar alanında 4. Teşhir Salonu yerine, 7. Teşhir Salonu’nun
verildiği, adı geçenlerin uyumlu eylem içinde bulunmak suretiyle yol açtıkları
bu durumun dışlayıcı nitelik arz ettiği iddiası.
F- İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, İstanbul Fuarcılık ve ODD tarafından
2008 Autoshow fuarına Chery markası ile katılan Mermerler Otomotiv’e, daha
önceki fuar döneminde Mazda markasının distribütörü olarak kullandığı 4. Teşhir
Salonu yerine, 7. Teşhir Salonu’nda yer verilmesinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un ihlali niteliğinde olduğu belirtilmiştir.
Bu çerçevede şikayet dilekçesinde; 40
- Tarafların uyumlu eylem içinde bulunmak suretiyle dışlayıcı nitelik arz ettiği iddia
olunan söz konusu eylemlerinin, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında
rekabet kurallarına aykırılığının tespiti,
- 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesi kapsamında ihlale son verilip, ihlalden önceki
durumu koruyucu nitelikte tedbir kararı verilmesi,
- 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi uyarınca, şikayet edilenlerin idari para cezası
ile cezalandırılmaları
08-63/1040-400
2
talep edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 7.10.2008 tarih ve 6547 sayı ile giren 50
şikayet dilekçesi üzerine düzenlenen 31.10.2008 tarih ve 2008-4-237/İİ-08-MH
sayılı İlk İnceleme Raporu 4.11.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-110/320 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikayet konusunu oluşturan iddialarla
ilgili olarak 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek
olmadığı görüşü belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 60
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Fuar organizasyonu hizmetleri sektöründe fuar mekanları işletmecisi, fuar
organizatörü kuruluşlar ve fuara konu sektör temsilcileri olmak üzere üç taraf
bulunmaktadır. Bu taraflardan fuarda ürünlerini sergileyen firmalar fuarcılık
hizmetlerinin talep tarafını, fuar organizatörü şirketler ise arz tarafını
oluşturmaktadır.
Sektör temsilcilerinin bir araya gelmesinde, sektörde yaşanan son gelişmelerin
takip edilmesinde ve buna bağlı olarak iş ve ticaret hacminin artmasında önemli
katkıları olan fuar organizasyonları sektörün yakından tanınması, başarılı ve etkili
bir tanıtım gibi birçok faktörün bir araya gelmesi sonucunda yapılabilmektedir. Bu 70
durum, fuarcılık hizmetinin sunulacağı sektöre ilişkin bir ihtisaslaşma
gerektirmektedir. Bu bağlamda, belli sektöre yönelik fuarlar diğer bir deyişle “ihtisas
fuarları” ayrı birer ilgili ürün pazarı oluşturmaktadırlar. Öte yandan, düzenlenen
fuarların bölgesel, ulusal ve uluslararası nitelikte olmasının ayrımı da yapılmalıdır.
Belirtilen bu hususlar çerçevesinde, şikayete konu fuar organizasyonu olan
Autoshow otomobil fuarı otomobil üzerine ihtisaslaşmış ve uluslararası niteliği olan
bir fuar organizasyonudur. Bu nedenle ilgili ürün pazarı “otomobil sektörüne yönelik
uluslararası nitelikteki ihtisas fuarları” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Her ne kadar yurtdışından katılımcı ve ziyaretçilerin de takip ettiği, uluslararası 80
nitelikte bir etkinlik söz konusu olsa da 4054 sayılı Kanunun 2. maddesi gereğince,
ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.2. Tespitler
I.2.1. Şikayetçi Teşebbüs Temsilcisi ile Yapılan Görüşme
Görevli Raportör Mermerler Otomotiv Temsilcisi ile yaptığı görüşmede, şikayete
konu olan uygulamaya ilişkin detaylı bilgi talebinde bulunmuştur. Temsilci,
müvekkili olan firmanın 2006 yılında düzenlenen Autoshow fuarına Mazda ve
Chery markaları ile katıldığını ve bu markaların sırası ile 4. ve 7. Teşhir
Salonlarında yer aldığını belirtmiştir. Öte yandan, şikayet edilenler tarafından 2008 90
08-63/1040-400
3
Autoshow planlamasında rekabete aykırı biçimde kararlar alındığına değinen
Temsilci, 2008 yılında sadece Cherry markası ile fuara katılacak olan müvekkilinin
2006 yılında Mazda markası ile katıldığı 4. salondaki 783 m2 alanda yer alması
gerekirken önce 7. salonda 738 m2’lik bir alan verildiğini, itirazları sonucu bu alanın
870 m2’ye çıkarıldığını ifade etmiştir. Yetkili ayrıca, otomotiv sektörünün önde
gelenlerinin üye olduğu ODD’nin fuar alanının tahsisinde İstanbul Fuarcılık ile
birlikte etkili olduğunu, bu süreçte adı geçen Derneğin üyeleri arasında adil ve eşit
mesafeli olması gerektiğini, dolayısıyla fuardaki alanların tahsisinde markaların
değil üye olan distribütörlerin dikkate alınmasının uygun olacağını belirterek; bunun
aksine bir uygulamayla, Mermerler Otomotiv’e 4. salonun değil, marka gözönünde 100
bulundurularak 7. salonun verilmesinin şikayetçi firmayı dışlama amacını taşıyan
bir uyumlu eylem niteliğinde olduğunu belirtmiştir.
I.2.2. Şikayetçi Tarafından ODD ve İstanbul Fuarcılık’a Gönderilen
İhtarnameler
Şikayet dosyasında, şikayetçi teşebbüs tarafından keşide edilen ve ODD ile
İstanbul Fuarcılık’a gönderilen ihtarnamelere de yer verilmektedir. İstanbul 28.
Noterliği’nce düzenlenen 28918 yevmiye numaralı ve 28.8.2008 tarihli
ihtarnamede; fuar alanının şirketlere tahsisinde değerlendirme ölçütünün ne
olduğu, hangi şirketin hangi alanı kullanacağına nasıl ve kimlerin karar verdiği, bu 110
hususta Yönetim Kurulu kararının bulunup bulunmadığı, fuar ücret alanlarının
neden (…) ABD Doları’ndan (…) ABD Doları’na yükseltildiği soruları sorulmuştur.
Söz konusu ihtarnameye Beşiktaş 6. Noterliği’nin 38484 numaralı yevmiye kaydı ile
gönderilen cevapta ODD’nin dosya kapsamında önemli görülen tespitleri şöyledir:
- İstanbul’da Yeşilköy CNR fuar alanında düzenlenmekte olan otomobil fuarları,
30.000 m2 gibi sınırlı bir alanda yapılmaktadır. Türkiye’de halen yaklaşık 50 marka
faaliyet göstermektedir. Katılımcı marka ve temsilcilerinin genel tasvibi ve rızası ile
yürütülen yerleşim çalışmaları sonucunda oluşan konsensüs ile yerleşim taslakları
Derneğimizin koordinasyonun da hazırlanmakta ve katılımcılar ile fuarcılık
şirketlerine sunulmaktadır. Derneğin bu konuda vermeye çalıştığı hizmetler kesin, 120
belirleyici ve emredici bir hüviyete sahip olmayıp, fuarda yer almak katılımcı ile
fuarcılık şirketi arasında yapılan akitle ve karşılıklı kabulle söz konusu olmaktadır.
- Bu doğrultuda hazırlanan yerleşim planları tüm üye firmaların yetkili temsilcilerinin
katıldığı komite çalışmalarında olgunlaştırılmakta, kurallar, ilkeler ve yerleşim
planlarına esas kriterler belirlenmektedir.
- Fuar alanı planlarında markaların daha önceki yıllarda kullandıkları alanların esas
alınması, katılan markaların isteği üzerine fuar ekonomisi yönüyle tefriş ve
dekorasyon malzemelerinin gelecek fuarlarda da kullanılabilmesi amacına yönelik
bir uygulamadır. Derneğimizin rolü istişari olup, fuar alanı konusunda fuarcılık
şirketi ile markaları temsil eden kuruluşlar arasında yapılan sözleşmelerde taraf 130
değiliz.
- Mazda markasının Türkiye’de temsili ile ilgili olarak gerek Mazda Motors gerekse
Türkiye’deki temsilcisi marifetiyle Derneğimize yapılan bildirimde muhatabın
distribütörlük sözleşmesinin dolayısıyla da temsil yetkisinin sona erdiği belirtilmiştir.
Öte yandan, aynı ihtarnameye İstanbul Fuarcılık tarafından Beşiktaş 16. Noterliği
vasıtasıyla gönderilen cevapta ise, muhatap firmaya daha önce 2006 Autoshow’da
08-63/1040-400
4
Cherry markası ile katıldığı yerin verildiği, İstanbul Fuarcılık tarafından yapılan
herhangi bir ayrımcılığın söz konusu olmadığı belirtilmiştir.
I.3. Değerlendirme 140
Şikayetin konusu esas itibarıyla, şikayetçi firmanın Mermerler Otomotiv tüzel kişiliği
ile Mazda ve Cherry markalarını temsilen 2006 yılında 4. ve 7. teşhir salonlarında
katıldığı Autoshow otomobil fuarında, 2008 yılında bu iki salondan -iddiaya göre-
daha dezavantajlı olanında (7. salon) yer almasına ilişkindir. Şikayetçi teşebbüs,
yer tahsisinde etkili olan ODD ile fuar organizatörü şirket arasındaki bir uyumlu
eylemden bahisle 4054 sayılı Kanun’un ihlal edildiğini iddia etmektedir.
Şikayete konu uygulamanın rekabet üzerindeki sınırlayıcı etkileri, 4054 sayılı
Kanun’un rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu eylem ve kararları düzenleyen 4.
maddesi kapsamında değerlendirilmiştir. 4054 sayılı Kanunun 4. maddesinin ilk
fıkrasında “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak 150
rekabeti engelleme, bozma yada kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran
yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler
ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.”
denilmekte, aynı Kanun maddesinin son bendinde ise “Ekonomik ve rasyonel
gerekçelere dayanmak koşuluyla taraflardan her biri uyumlu eylemde
bulunmadığını ispatlayarak sorumluluktan kurtulabilir.” ifadesi yer almaktadır.
Rekabet hukuku çerçevesinde bir anlaşmadan söz etmek için taraflar arasında
imzalanmış, bağlayıcı bir metnin olup olmaması önemli değildir. Türk rekabet
hukukunda, anlaşma, borçlar hukukundaki sözleşme kavramından daha geniş
olarak değerlendirilmekte ve bu nedenle yazılı veya başka türlü bir şekil şartına 160
bağlı olması aranmamaktadır. Hatta söz konusu Kanun metninin daha geniş bir
yorumuyla rekabet ihlali için anlaşmanın varlığını gösteren doğrudan delillere
ulaşmanın gerekmediği de söylenebilir. Firmaların rekabeti engelleyen, bozan,
kısıtlayan ya da bu amacı taşıyan davranışlara yazılı ve sözlü anlaşma olmaksızın
bağlı kalmak suretiyle sergiledikleri uyumlu eylemler de rekabet ihlalidirler.
Fakat uyumlu eylemden bahsedebilmek için teşebbüsler arası eylemlerin anti
rekabetçi sonuçlarının açıkça ortaya konulması gerekmektedir. Olayda, şikayete
konu olan husus Mermerler Otomotiv’in fuara kabul edilmemesi gibi her yönüyle
dışlayıcı bir faaliyet değil, daha iyi bir sergi alanı olduğunu iddia ettiği 4. salonun
kendisine tahsis edilmemesidir. Bu durum, eylemin fuar organizatörü ile ODD 170
arasında uyumlu eylem suretiyle şikayetçi teşebbüsü piyasa dışına itmeye
çalıştıkları iddiasını zayıflatmaktadır. Kaldı ki, mevcut durumda verilmiş olan alan
olan 7. salon şikayetçi teşebbüsün aynı marka ile iki yıl önce gerçekleştirilen fuarda
da faaliyet gösterdiği alandır. Hali hazırda hak iddia ettiği alan olan 4. salon ise iki
yıl önce distribütörlüğünü yaptığı, ancak artık sözleşmesinin devam etmediği başka
bir marka tarafından kullanılmaktadır.
Bu durumda, incelemeye konu olan davranışın ekonomik ve rasyonel
gerekçelerinin varlığının irdelenmesi ihlalin var olup olmadığının tespitini
kolaylaştıracaktır. İhtarnamelere gönderilen yanıtlarda, şikayet edilen teşebbüsler
tarafından fuarın 30.000 m2 gibi sınırlı bir alan içinde yapıldığı ve bu alanın halen 180
sektörde faaliyet gösteren yaklaşık 50 teşebbüse paylaştırılması konusunda
ODD’nin fuar organizatörü ile distribütörler arasında eşgüdümü sağladığı ifade
edilmiştir. Dolayısıyla böyle bir durumda her distribütöre tam olarak istediği yerin
08-63/1040-400
5
verilmesi söz konusu olamaz. Değinilen bir diğer gerekçe ise, tefriş ve dekorasyon
malzemelerinin gelecek fuarlarda da kullanılabilmesi amacına yönelik olarak
markaların daha önceki yıllarda kullandıkları alanların esas alınmasıdır. Bu
gerekçe çerçevesinde, şikayetçi firmaya daha önce aynı marka adı altında
araçlarını sergilediği alan tahsis edilmiştir. Şikayetçi firmanın, alan tahsislerinde
ODD’nin markaları değil üyeleri olan distribütörleri göz önüne alması gerektiği
iddiasına karşılık olarak ise ODD, Derneğin yapılan sözleşmelerin tarafı olmadığını, 190
sadece fuarın organizasyonunda istişari nitelikte görüş beyan ettiğini belirtmektedir.
Dolayısıyla yer tahsisi aslında fuar şirketi ile distribütörler arasında sözleşme
serbestisi dahilinde ele alınması gereken bir olaydır.
Bu tespitlerin ışığında, şikayete konu uygulamanın Mermerler Otomotiv’i dışlama
amacı taşıyan bir uyumlu eylem olmadığı, bu durumun fuarı düzenleyen firma ile
katılımcı teşebbüsler arasında sözleşme hürriyeti kapsamında ele alınabilecek bir
durum olduğu kanaatine varılmıştır.
J- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara 200
ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ
ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy