Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-227
Karar Sayısı : 08-63/1042-402
Karar Tarihi : 12.11.2008
A- TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ
B- RAPORTÖRLER : Orçun SENYÜCEL, Evren SESLİ, Recep GÜNDÜZ,
Canan KARAMANOĞLU
C- ŞİKAYET EDEN : İhbar
D- ŞİKAYET EDİLEN: - Habaş A.Ş.
Yeni Foça Yolu 2. Km. Aliağa/İzmir 20
- Pirireis Kumanyacılık ve Denizcilik Hizmetleri Dış Ticaret
Ltd. Şti.
Adres tespit edilememiştir.
E- DOSYA KONUSU: Nemrut Körfezi’nde bulunan Habaş Limanı’na yanaşan
gemilere, Pirireis Kumanyacılık ve Denizcilik Hizmetleri Dış Ticaret Ltd. Şti.
(Pirireis Kumanyacılık)’nin dışında farklı firmalar tarafından kumanya, teknik
malzeme ve benzeri servis hizmetlerinin verilmesine Habaş A.Ş. tarafından
izin verilmediği iddiası.
30
F- İDDİALARIN ÖZETİ: İlgili başvuruda, İzmir Aliağa Nemrut Körfezi’nde bulunan
Habaş Limanı’na yanaşan gemilere, Liman’da kumanya, teknik malzeme vb. servis
hizmetlerinin verilmesine Habaş A.Ş. yönetimi tarafından izin verilmediği belirtilmiş
ve söz konusu uygulamaya ilişkin aşağıdaki iddialarda bulunulmuştur:
- Habaş A.Ş.’nin isteği üzerine, Liman’da kurulmuş olan kumanyacılık firması
(Pirireis Kumanyacılık) Habaş Limanı’na ait bütün gemileri ve gemilerin şirketlerini
kendileriyle çalışma hususunda mecbur bırakmaktadır.
- Habaş A.Ş. yönetimi, gemi kiralama sözleşmelerine bu konuyla ilgili yaptırım ilave
etmektedir.
- Gemilerin ve şirketlerin diğer kumanyacılık firmalarına vermiş oldukları siparişlerin 40
Aliağa Gümrük Müdürlüğü’nde bütün işlemlerinin yapılmış olmasına rağmen,
teslimatlar Habaş İskelesi yönetimi tarafından yaptırılmamaktadır. Bu durumdan
Nemrut Liman Müdürlüğü de haberdardır.
- Bu haksız rekabet uygulamaları Habaş Limanı’nda bulunan firmayı tekel ilan
etmekte, diğer kumanyacılık firmalarını da uluslararası denizcilik piyasasında zor
duruma düşürmek suretiyle, bu firmaların para ve itibar kaybına neden olmaktadır.
08-63/1042-402
2
Şikâyet dilekçesinde, uygulamanın söz konusu iddialar bakımından rekabet ihlali
niteliği taşıdığı öne sürülmekte ve incelenmesi talep edilmektedir.
G- DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 18.9.2008 tarih ve 6251 sayı ile giren 50
şikâyet dilekçesi üzerine düzenlenen 4.11.2008 tarih ve 2008-4-227/İİ-08-OS sayılı
İlk İnceleme Raporu, 5.11.2008 tarih ve REK.0.08.00.00-110/319 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 08-63 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H- RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, başvuru konusu iddialara ilişkin olarak
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem
yapılmasına gerek olmadığı görüşü belirtilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı 60
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “gemilere yönelik
kumanyacılık hizmetleri pazarı” olarak tespit edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu olay bakımından, ilgili coğrafi pazar “Nemrut Körfezi” olarak
belirlenmiştir.
I.2. Değerlendirme
Şikâyetin konusu esas itibarıyla, Nemrut Körfezi’nde bulunan Habaş İskelesi
yönetiminin bu İskeleye yanaşan gemilere kumanya tedarikinde Pirireis
Kumanyacılık ile münhasır olarak çalışmakta olduğu ve bu durumun rakip 70
kumanyacılık firmalarını dışlamak suretiyle rekabeti azaltıcı etkiler doğurduğu
iddiasına dayanmaktadır.
Söz konusu uygulama 4054 sayılı Kanun’un rekabeti sınırlayıcı anlaşma, uyumlu
eylem ve kararları düzenleyen 4. maddesi ve hakim durumun kötüye kullanılmasını
düzenleyen 6. maddesi kapsamında incelenmiştir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, hakkında şikâyette bulunulan ve kumanyacılık
sektöründeki talebe dolaylı olarak etkide bulunan Habaş İskelesi orta derece ve
bunun çok az üstünde yoğunlaşmış bir pazarda 2007 ve 2008 yılının ilk 6 ayı
itibarıyla %... ve %...’lik pazar payına sahiptir. Habaş İskelesi’nin rakipleri Alpet
Şamandıra, Batıçim İskelesi, Ege Çelik A.Ş., Ege Gübre A.Ş., İDÇ Limanı Petkim 80
A.Ş. ve Petrol Ofisi A.Ş.’dir.
4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi “Bir veya birden fazla teşebbüsün ülkenin
bütününde ya da bir bölümünde bir mal veya hizmet piyasasındaki hakim
durumunu tek başına yahut başkaları ile yapacağı anlaşmalar yada birlikte
davranışlar ile kötüye kullanması hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmüne yer
vermektedir. Hakim durum analizinde başkaca faktörler de göz önüne alınmakla
birlikte en önemli gösterge pazar payıdır. Yoğunlaşma oranı orta düzeyde olan bir
pazarda %... ve %...’lik pazar payına sahip olan şikayet edilen taraf hakkında 6.
08-63/1042-402
3
madde kapsamında bir hakim durum analizi yapılamayacağı, dolayısıyla bir
ihlalden bahsetmenin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır. 90
Öte yandan, şikayet dilekçesinde Kurul’un 16.5.2002 tarih ve 02-29/339-139 sayılı
kararına atıfta bulunularak, dolaylı olarak söz konusu uygulamanın 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesinin ikinci fıkrasının (f) bendinde düzenlenen hükme aykırılık
taşıdığı ileri sürülmektedir. 4. maddenin ilk fıkrasında “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacı taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar
ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır.” denilmiş ve bu çeşit hallerin tadadi olarak
sıralandığı ikinci fıkrasının (f) bendinde ise “Anlaşmanın niteliği veya ticari
teamüllere aykırı olarak, bir mal veya hizmet ile birlikte diğer mal veya hizmetin 100
satın alınmasının zorunlu kılınması veya aracı teşebbüs durumundaki alıcıların
talep ettiği bir malın ya da hizmetin diğer bir mal veya hizmetin de alıcı tarafından
teşhiri şartına bağlanması ya da arz edilen bir mal veya hizmetin tekrar arzına
ilişkin şartların ileri sürülmesi” örneği verilerek rekabet hukukunda “bağlama
anlaşmaları” olarak adlandırılan alan düzenlenmiştir.
İlgili hüküm uyarınca bağlama anlaşmalarının ihlal olarak değerlendirilebilmesi için
iki ayrı ürünün var olması, bu iki ayrı ürünün birlikte alımının zorunlu kılınması ve
tüm bunların ticari teamüllere aykırı olarak yapılması gerekmektedir. İlgili şikâyet
kapsamında, iskelelere yanaşacak gemilere aldıkları liman hizmetlerinin yanında
kumanya hizmeti alım zorunluluğu getirilmesi gibi bir durum söz konusu değildir. 110
Uygulama Habaş İskelesi’ne yanaşan gemilerin kumanya almak istedikleri takdirde
bu teminin Pirireis Kumanyacılık’tan sağlanmasına ilişkindir. Dolayısıyla, uygulama
bu özelliği ile bağlama anlaşması için gerekli olan “iki ayrı ürünün birlikte alımının
zorunlu kılınması” şartını taşımamaktadır.
Öte yandan, Habaş İskelesi üçüncü taraf gemilere olduğu kadar aynı iktisadi
bütünlük içinde bulunan teşebbüslere yönelik liman hizmetleri de sunmaktadır. Bu
hal ve şartlarda aynı iktisadi bütünlük içinde bulunan gemilerin ve iskelenin
münhasır olarak Pirireis Kumanyacılık ile çalışmasının, mevcut pazar payları da
göz önüne alındığında, rekabet kısıtlama etkisi taşımayan ve sözleşme serbestisi
çerçevesinde değerlendirilmesi gereken bir uygulama olduğu neticesine varılmıştır. 120
Bu durum Habaş İskelesi ile Pirireis Kumanyacılık arasında bir dikey ilişkinin
olduğu iddiası ile de izah edilebilir. Bilindiği gibi 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde dikey anlaşmalar, üretim veya dağıtım zincirinin
farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli
mal veya hizmetlerin alımı satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar
olarak düzenlenmiştir. Söz konusu Tebliğ’de, sağlayıcının dikey anlaşma konusu
mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması
halinde bu neviden anlaşmalara muafiyet sağlanmıştır. Bu bağlamda, Habaş
İskelesi’nin etkilenen pazardaki sırasıyla %...’lik ve %...’lik pazar payı ile 2002/2
sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de yararlanabileceği değerlendirilmiştir. 130
Bu uygulamanın sözleşme serbestisi içinde ele alınmasını gerektiren bir başka
unsur ise, limana yanaşacak üçüncü taraf gemilerin kaptan veya armatörleri ile
Habaş İskelesi arasında yapılan sözleşmede kumanyacılığa ilişkin hükümlere yer
verilmesi ve bu durumun gemi yönetimi tarafından kabul edilmemesi halinde dahi
geminin limanda bulunan diğer 10 iskeleden birine yanaşabilecek olmasıdır. Bu
08-63/1042-402
4
niteliği ile uygulamanın rekabeti kısıtlama amacı taşıyan ya da bu etkiyi
doğurabilecek bir eylem olmadığı kanaatine varılmıştır.
J- SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre; başvuru konusu iddialara 140
ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde
herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy