Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-63/1050-409

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

(Danıştay’ın Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2003-3-39 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 08-63/1050-409
Karar Tarihi : 12.11.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER: 10

Başkan : Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan)
Üyeler : M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ

B.RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Ümit GÖRGÜLÜ, Aytül TOKATLI

C. ŞİKAYET - Ekmek Sanayicileri İşverenler Sendikası
EDENLER: Temsilcisi: Başkan Muharrem KEÇELİ
İstiklal Cad. Mısır Apt. No:311 Kat.3 Beyoğlu/İstanbul20

- Hüseyin SÖZÜER
28 Nisan Cad. No:34 Gürsel Mah/İstanbul

- Metro Odun Ekmeği
Cem Sultan sok. No:10 4. Levent/İstanbul

- Talay Kardeşler
Şirintepe Mah. Aşiyan Sok. No:57 Kağıthane/İstanbul
30
- Seyrantepe Ekmek Fabrikası
Seyrantepe Mah. Karaoğlanoğlu Cad. No:170/B
Seyrantepe/İstanbul

- Muharrem ÇETİN ve Hikmet ÇETİN.
Prof. Naci Şensoy Cd. No:35 Fatih/İstanbul

D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR :

- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. 40
Prof. Dr. Bülent Tarcan Sok. No: 5 Şişli/İstanbul

- Özmaya Sanayi A.Ş.
Eski Ceyhan Yolu No: 50 Ceyhan/Adana

- Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
P.K. 15 Evrensekiz Lüleburgaz/Tekirdağ


50
08-63/1050-409
2
E. DOSYA KONUSU:

Yaş ekmek mayası üreticilerinin 4054 sayılı Kanun’u ihlal etmeleri üzerine
yürütülen soruşturma sonucunda alınan 23.9.2005 tarih ve 05-60/869-241 sayılı
Rekabet Kurulu kararının davacılara ilişkin kısmının Danıştay 13. Dairesinin
23.5.2008 tarih ve 2006/1031 E., 2008/4390 K., 2006/1150 E., 2008/4392 K.,
2006/1521 E., 2008/4391 K. sayılı kararları ile iptali üzerine dosyanın yeniden
değerlendirilmesi.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: 60

Ekmek Sanayi İşverenler Sendikası, Hüseyin Sözüer, Metro Odun Ekmeği,
Talay Kardeşler, Seyrantepe Ekmek Fab, Hikmet Çetin ve Muharrem Çetin’e ait
dilekçelerde ekmeğin önemli hammaddelerinden birisi olan yaş mayaya, maya
üreticisi Pakmaya ve Hasmaya (Akmaya) unvanlı şirketlerin %100’ün üzerinde
zam yaptığı ve zamlı fiyatları anlaşmalı bir şekilde tekel halinde uyguladıkları,
zamdan sonra bir koli maya fiyatının seyyanen 18 milyon TL'den satıldığı ve bu
durumun maya üreticisi firmaların uyumlu eylem içerisinde olduklarını
gösterdiği, maya üreticisi firmaların sattıkları mayayı tek fiyat üzerinden (18
milyon TL) bayiler vasıtasıyla satmalarının Rekabet Kanunu'na aykırılık teşkil 70
ettiği ifade edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ:

Kurum kayıtlarına 31.3.2003/1345; 10.4.2003/1538; 14.4.2003/1570 tarih ve
sayılar ile intikal etmiş olan şikayetler üzerine hazırlanan 16.4.2003 tarih ve
2003-3-39/BN-03-HS sayılı Bilgi Notu Kurul’da görüşülmüş ve 1.5.2003 tarih ve
03-28/364-M sayılı karar uyarınca Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., (Pak
Gıda), Özmaya San. A.Ş. (Özmaya), Mauri Maya San. A.Ş. (Maurimaya) ve
Akmaya San ve Tic A.Ş. (Akmaya) hakkında 4054 sayılı Kanun’un 40/1. 80
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.

Diğer yandan bu önaraştırma kararıyla ilgili olarak Rekabet Kurumu kayıtlarına
21.7.2003/3341 tarih ve sayı ile intikal eden Muharrem Çetin ve Hikmet Çetin’e
ait başvuru Kurul’un 30.7.2003 tarih ve 03-54 sayılı toplantısında görüşülmüş ve
Kurul’un 1.5.2003 tarih, 03-28/364-M sayılı kararı kapsamında
değerlendirilmesine karar verilmiştir.

Söz konusu karar uyarınca hazırlanan 13.1.2004 tarih ve 2003-3-39/ÖA-04-
MBA sayılı Önaraştırma Raporu, 23.2.2004 ve 8.3.2004 tarihli Bilgi Notları 90
11.3.2004 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 04-19/177-M sayılı karar ile,

- yaş ekmek mayası fiyatlarını uyumlu eylem halinde birlikte artırmak suretiyle
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinin ihlal edilip edilmediğinin tespit edilmesi
amacıyla Pak Gıda, Özmaya, Mauri Maya ile Akmaya hakkında 4054 sayılı
Kanun'un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına,

- Akmaya ile Mauri Maya'nın bayileri ile akdettikleri standart bayilik
sözleşmelerinde yer alan belirsiz süreli rekabet etme yasağının 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup 100
08-63/1050-409
3
muafiyetinden yararlanamaması nedeniyle, söz konusu sözleşmelerin 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilebilmesini teminen sözleşmelerin 5 yılı
aşmayacak şekilde yeniden düzenlenerek belirsiz süreli olmaktan çıkarılması
gerektiğine, bu nedenle Akmaya ile Mauri Maya'ya sözleşmelerini 2002/2 sayılı
Tebliğ ile uyumlu hale getirilmelerinin bildirilmesine karar verilmiştir. Bu karar
üzerine, 4054 sayılı Kanun’un 43/2. maddesi uyarınca haklarında soruşturma
açılan taraflara bildirimde bulunularak tarafların 30 gün içinde yazılı
savunmalarını göndermeleri istenmiş; Pak Gıda ve Özmaya’nın yazılı
savunmaları 27.4.2004 tarihinde, Maurimaya’nın yazılı savunması 29.4.2004
tarihinde, Akmaya’nın yazılı savunması ise 10.5.2004 tarihinde Kurum 110
kayıtlarına intikal etmiştir. Kurul’un 2.9.2004 tarih ve 04-57/801-M sayılı kararı
ile soruşturmanın süresi 11.9.2004 tarihinden itibaren 4054 sayılı Kanun’un 43.
maddesi uyarınca 6 ay uzatılmıştır. Hazırlanan 9.3.2005 tarih ve S.R./05-2
sayılı Soruşturma Raporu, Kanun’un 45/1. maddesi uyarınca tüm Kurul üyeleri
ile ilgili taraflara tebliğ edilmiş ve aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince
taraflardan 30 gün içinde yazılı savunmalarını göndermeleri istenmiştir.
Akmaya’nın ikinci yazılı savunması 7.4.2005 tarih ve 2201 sayı ile, Pak Gıda’nın
ikinci yazılı savunması 12.4.2005 tarih ve 2333 sayı ile; Özmaya 'nın 11.5.2005
tarih ve 3104 sayı ile ve Maurimaya’nın ise 12.5.2005 tarih ve 3187 sayı ile
Kurum kayıtlarına intikal etmiştir. Tarafların süresi içinde yazılı savunmalarını 120
göndermelerini takiben Kanun’un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca ek yazılı
görüşler düzenlenmiş ve Kanun’un 45/2. maddesi uyarınca 27.5.2005 tarihinde
tüm Kurul üyeleri ve taraflara tebliğ edilmiştir. Tarafların üçüncü yazılı
savunmaları süresi içinde Kurum’a intikal etmiştir. Tarafların talebi üzerine Kurul
28.7.2005 tarih ve 05-49/697-M sayılı toplantısında sözlü savunma toplantısı
yapılması kararını almıştır. Sözlü savunma toplantısı 21.9.2005 tarihinde
Rekabet Kurumu’nun merkez binasında yapılmıştır.
Kurul 23.9.2005 tarihinde 05-60/896-241 sayı ile nihai kararını vermiştir.
Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. ile Özmaya San. A.Ş tarafından Danıştay
nezdinde açılan dâvâlarda, cezaya esas alınan cironun ait olduğu yılın yanlış 130
tespit edildiği gerekçesiyle yürütmeyi durdurma kararları verilmiştir.
Kurumumuzca yürütmeyi durdurma kararlarına karşı itiraz edilmiş ancak
itirazlarımız da reddedilmiştir. Danıştay 13. Dairesi’nin Pak Gıda Üretim ve
Pazarlama A.Ş.’ye ilişkin 23.5.2008, 2006/1031 E., 2008/4390 K., Özmaya San.
A.Ş.’ye ilişkin 23.5.2008, 2006/1150 E., 2008/4392 K. ve Akmaya San. Tic. A.Ş.
ilişkin 23.5.2008, 2006/1521 E., 2008/4391 K. tarih ve sayılı kararlarında;
teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal etmelerine rağmen
cezaya esas alınan cironun ait olduğu yılın yanlış belirlendiği gerekçesi ile ilgili
Rekabet Kurulu kararı iptal edilmiştir.
140
Bu gelişmeler üzerine 16.10.2008 tarih ve 08-58 sayılı Kurul toplantısında;
Danıştay 13. Dairesinin 23.5.2008 tarih ve 2006/1031 E., 2008/4390 K.,
2006/1150 E., 2008/4392 K., 2006/1521 E., 2008/4391 K. sayılı iptal kararları
üzerine Kurumumuz tarafından yapılan temyiz başvurusunun sonucunun
beklenmesi yönünde İkinci Başkan Tuncay SONGÖR ile Kurul Üyesi M. Sıraç
ASLAN’ın oylarına karşılık dosyanın yeniden değerlendirilerek karara
bağlanabileceği yönünde Kurul Üyeleri Süreyya ÇAKIN, Mehmek Akif ERSİN ve
İsmail Hakkı KARAKELLE’nin oyları sonucunda 4054 sayılı Kanun’un 51.
maddesinde belirtilen yeter sayının oluşmaması nedeniyle yine aynı maddede
08-63/1050-409
4
belitilen yöntemin izlenmek üzere ikinci oylamaya kalmasına 08-58/931-M sayılı 150
kararıyla oybirliği ile karar verilmiştir.

23.10.2008 tarih ve 08-60 sayılı Kurul toplantısında yapılan ikinci oylamada
dosyanın temyiz sonucu beklenmeksizin yeniden değerlendirilerek nihai karara
bağlamasına İkinci Başkan Tuncay SONGÖR ile Kurul Üyesi M. Sıraç
ASLAN’ın aleyhte oylarına karşılık Kurul Üyeleri Süreyya ÇAKIN, Mehmek Akif
ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ ve İsmail Hakkı KARAKELLE’nin oyları ile oyçokluğu
ile nihai karar alınmak üzere dosyanın Kurul gündeminde incelemeye
alınmasına 08-60/960-M sayılı kararıyla oybirliği ile karar verilmiştir.
160
7.11.2008 tarih ve 08-62 sayılı Kurul toplantısında toplantı nisabı
sağlanamadığından dosya görüşülememiştir.

Kurul 12.11.2008 tarih ve 08-63 sayılı toplantıda, önaraştırma, sorusturmaya ait
tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı
açılımı, raporlar, Danıstay’ın iptal kararları, tüm dosya münderecatında yer alan
bilgi ve belgeleri inceleyerek, nihai kararını vermiştir.

13.7.2005 tarih, 25874 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan 5388 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un Bazı Maddelerinin Değiştirilmesine 170
Dair Kanun”un 5. maddesinde yer alan “…Soruşturma yapılmasına karar
verildiği takdirde Kurul ilgili daire başkanının gözetiminde soruşturmayı
yürütecek raportör veya raportörleri belirler.” Hükmü uyarınca alınan 13.7.2005
tarih, 05-46/667 sayılı Kurul kararının “Soruşturma Heyeti Başkanı olarak
belirlenmiş bulunan Rekabet Kurulu Üyelerinin söz konusu dosyalara ilişkin
nihai kararın alındığı toplantılara katılmaması gerektiğine” ilişkin 3. maddesi
doğrultusunda, mevcut soruşturmanın Heyet Başkanlığını yürüten Prof. Dr.
Nurettin KALDIRIMCI nihai karar toplantısına katılmamıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞLERİ:
Soruşturma sürecinde elde edilen bilgi ve belgeler ısıgında, ilgili teşebbüsler 180
açısından Soruşturma Raporu’nda verilen sonuçlarda herhangi bir değişikliğe
gidilmesine gerek olmadığı ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Belirli bir ürün ve onunla ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan
pazarlar aynı ilgili ürün pazarı altında değerlendirilmektedir. Bir ürünün diğer bir
ürünle aynı pazarda yer alabilmesi için bu ürünlerin tüketici gözünde nitelikleri, 190
kullanım amaçları ve fiyatları bakımından benzer olmaları gerekmektedir.

Şikayetin konusu ve şikayete konu olan Pak Gıda, Özmaya, Maurimaya,
Akmaya’nin başlıca faaliyet alanları ekmek mayası üretimi ve dağıtımıdır. Ancak
ekmek mayası türleri arasında, yaş ekmek mayasının endüstriyel pazarda
ağırlıklı olarak kullanıldığı, firmaların faaliyetlerinin çok büyük bölümünün yaş
ekmek mayası ile ilgili olduğu ve özellikleri itibarıyla diğer tür mayalardan
08-63/1050-409
5
ayrıldığı dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “yaş ekmek mayası” olarak kabul
edilmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 200
Dosya konusu teşebbüslerin ürettikleri ürünleri tüm Türkiye’ye ulaştırma
kapasitelerinin bulunması ve satışlarını tüm Türkiye çapında gerçekleştirmeleri
nedeniyle ilgili coğrafi pazar olarak “Türkiye” kabul edilmiştir.
I.1.3 Pazarın Genel Yapısı
Soruşturmaya konu olan pazar, homojen bir ürün olan yaş ekmek mayasının az
sayıda satıcı tarafından, endüstriyel alıcı olarak nitelendirilebilecek çok sayıdaki
tek tip müşteriye arz edildiği oligopolistik bir yapı sergilemektedir. Stratejik
davranışlarda bulunurken rakiplerini de gözetmek zorunda bulunan
teşebbüslerin faaliyet gösterdiği oligopolistik pazarlarda, herhangi bir anlaşma
veya uyumlu eylem olmamasına rağmen özellikle fiyatlarda paralel hareketler 210
gözlenebilmektedir. Zira, fiyat artışı yapmayı planlayan bir teşebbüsün
rakiplerinin kendisini takip edeceklerinden emin olmadan bu artışı yapması
oldukça zordur. Özellikle, ilgili ürünün homojen ve haberleşmenin kolay olduğu
oligopolistik pazarlarda gözlemlenen paralel fiyat hareketlerini uyumlu eylem
olarak değerlendirmek güçleşmektedir. Ancak, bu durum oligopolistik
pazarlardaki paralel fiyat hareketlerinin hiç bir zaman uyumlu eylem olarak
yorumlanamayacağı anlamına da gelmemekte; aksine, söz konusu paralel
davranışların pazarın oligopolistik yapısının mı, yoksa teşebbüslerin anlaşma
veya uyumlu eylemlerinin mi sonucu olduğu konusunun değerlendirilmesi
gerektiği anlamına gelmektedir. Zira, söz konusu oligopolistik pazar ne kadar 220
şeffaf, ürün ne kadar homojen olursa olsun, fiyat artışı gerçekleştiren teşebbüsü
rakiplerinin takip etmeme riski her zaman bulunmaktadır. Bu riski azaltmaya
yönelik olarak teşebbüslerin ileriye dönük fiyat hareketlerini rakiplerine
bildirmeleri teşebbüsler arası bir anlaşma veya uyumlu eylemin göstergesi
olabilmektedir.

İlgili ürün olan yaş ekmek mayasının kullanıcısı olan fırınlar, endüstriyel alıcılar
olmalarının da etkisiyle üretimde kullandıkları maya markaları arasında
herhangi bir fark gözetmemekte, birçoğu birden fazla markayı aynı anda
üretimde kullanabildikleri gibi bir markadan diğerine rahatlıkla 230
geçebilmektedirler. Marka bağımlılığının yok denilecek kadar az olduğu ekmek
mayası pazarında, kullanıcılar açısından homojen bir ürün olan mayanın
satışlarının arttırılmasında reklam, tanıtım, ürün çeşitlendirme gibi faaliyetler
fazla etkili olamamakta ve "fiyat" tek rekabet aracı olarak kalmaktadır.

Yaş ekmek mayası kolay bozulduğu için, satış elemanları fırınları sıkça ziyaret
etmekte ve maya bırakmaktadırlar. Bu ziyaretler sırasında fırınlar, satış
elemanlarına rakip maya üreticilerinin fiyatlarına ilişkin olarak bilgiler vermekte
ve ucuz maya alabilmek amacıyla rakip maya üreticilerinin satış elemanlarından
daha ucuza ürün alabildiklerini ifade edebilmektedirler. Böylece, maya 240
üreticilerinin satış fiyatları hakkında bilgileri birbirlerine rahatlıkla aktarılabildiği
gibi, ekmek fırınları tarafından maya üreticilerinden önemli indirimler
alınabilmektedir. Maya üreticilerinin fırınlar ile uzun süreli iş ilişkisi kurarak kendi
müşteri kitlelerini oluşturamamaları ve satış elemanları tarafından aynı müşteri
kitlesine homojen bir ürünün satılmaya çalışılması sonucu pazar şeffaf hale
08-63/1050-409
6
gelmekte ve maya üreticileri Türkiye'nin bir bölgesindeki herhangi bir fırına
rakiplerinin hangi fiyatla mal sattıklarını rahatlıkla takip edebilmektedirler.

Türkiye ekmek mayası pazarında Pak Gıda, Özmaya, Mauri Maya, Akmaya
olmak üzere 4 üretici firma faaliyet göstermektedir. Bu firmalara ait Haziran 250
2002-Kasım 2003 dönemi satış miktarları (kg) ve pazar payları aşağıdaki
şekildedir.

PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
Haziran-02 (………) (………) (………) (………)
Temmuz (………) (………) (………) (………)
Ağustos (………) (………) (………) (………)
Eylül (………) (………) (………) (………)
Ekim (………) (………) (………) (………)
Kasım (………) (………) (………) (………)
Aralık (………) (………) (………) (………)
Ocak-03 (………) (………) (………) (………)
Şubat (………) (………) (………) (………)
Mart (………) (………) (………) (………)
Nisan (………) (………) (………) (………)
Mayıs (………) (………) (………) (………)
Haziran (………) (………) (………) (………)
Temmuz (………) (………) (………) (………)
Ağustos (………) (………) (………) (………)
Eylül (………) (………) (………) (………)
Ekim (………) (………) (………) (………)
Kasım-03 (………) (………) (………) (………)






260




Grafik (Ticari sır)




270







08-63/1050-409
7
I.2. Taraflar
I.2.1. Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. (Pak Gıda)
280
İstanbul Ticaret Sicili Memurluğu’nda 141460-88943 Sicil Numarası ile kayıtlı,
“İstanbul Şişli Gayrettepe Prof. Dr. Bülent Tarcan Sokak No.5 Pak İş Merkezi”
adresinde faaliyetlerini yürüten Pak Gıda’nın maksat ve mevzuu esas itibarıyla
ekmek mayası üretim, pazarlama ve satışıdır.



(Ticari Sır)

290








Pak Gıda 1973 yılında kurulmuş ve İzmit’te üretim faaliyetine başlamıştır. Daha
sonraki yıllarda kurulan İzmir ve Düzce fabrikaları ile Türkiye’de fabrika sayısını 300
üçe yükseltmiştir. Şirketin kapasite rakamları şu şekildedir.

İzmit (…………) ton yaş maya
(…………) ton kuru maya
İzmir (…………) ton yaş maya
(…………) kuru maya
Düzce (…………) ton yaş maya
(…………) ton kuru maya

Pak Gıda’nın iç piyasa satış miktarlarına (yaş maya) aşağıdaki tabloda yer 310
verilmiştir.
Tablo 1: Pak Gıda’nın İç Piyasa Satış Miktarı
Satış (ton) 2002 2003 2004 (Ocak-Mayıs)
Yaş maya (………) (………) (………)
I.2.2. Özmaya Sanayi A.Ş (Özmaya)

Ceyhan Ticaret Sicili Memurluğu’nda 5740 sicil numarası ile kayıtlı Öz Maya,
“Eski Ceyhan Yolu No: 50 Ceyhan” adresinde maya, ekmek ve unlu gıdaların
katkı maddelerinin üretimi alanında çalışmak üzere kurulmuştur.

Öz Maya’nın bünyesinde bulunduğu Lesaffre grubu 1853 yılından itibaren
hububat ve şeker pancarı alanında faaliyet göstermektedir. 1872 yılında 320
Fransa’da ilk defa yaş maya üretimine başlayan aile zamanla bu alandaki ürün
08-63/1050-409
8
yelpazesini genişleterek günümüzde dünya maya sektöründe hatırı sayılır bir
konuma gelmiştir. Şirket maya, maya türevleri, ekmek katkı maddeleri, malt
üretiminde dünyada en önde gelen büyük sanayi gruplarından biridir.

Lesaffre Grubu’nun Türkiye ekmek mayası pazarındaki faaliyetleri, biri Adana
Ceyhan’da kurulu, diğeri Amasya’da kurulu iki fabrikada üretim gerçekleştiren
Özmaya Sanayi A.Ş. aracılığı ile gerçekleştirilmektedir.

Özmaya; 1987 yılında bir İspanyol şirketi olan SGA (Socıedad General 330
Azucarera De Espana S.A.) ile Garipoğlu ailesinin oluşturduğu joint-venture
şeklinde kuruluşu başlatılmış ancak taraflar arasında çıkan anlaşmazlıklar
neticesinde 1990 yılında SGA firmasının Özmaya'ya ait bütün hisseleri satın
alması ile ortaklık sona ermiş ve 1992 yılında şirket SGA tarafından Lesaffre
Grubu’na satılmıştır. Safmaya (Amasya Fabrikası) ise 1992 yılında Garipoğlu
ailesine ait olan bütün hisseleri satın alınarak grup bünyesine katılmıştır.
Safmaya San. A.Ş. grup bünyesinde ayrı bir şirket olarak 2000 yılına kadar
faaliyet göstermiştir. Safmaya San. A.Ş.'nin 1.1.2000 tarihinde, aynı grup
içindeki Özmaya San. A.Ş. tarafından devralınması neticesinde Lesaffre Grubu,
Türkiye ekmek mayası pazarındaki faaliyetlerini tek şirket bünyesinde 340
toplamıştır.
Özmaya’nın ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.

Tablo 2: Özmaya Ortaklık Yapısı
PAY SAHİBİ HİSSE TUTARI (TL) HİSSE ADEDİ
COFISAF (…………) (…………)
Lucien Lesaffre (…………) (…………)
Maurice Lesaffre (…………) (…………)
Alain de Gouy (…………) (…………)
Jimy Akary (…………) (…………)
Alain Laloum (…………) (…………)
Denis Lesaffre (…………) (…………)
Jose Juan Berruga (…………) (…………)
Ü. Ergün Akçalı (…………) (…………)
TOPLAM (…………) (…………)

(Ticari Sır)



350


08-63/1050-409
9
Özmaya iç piyasa satış miktarlarına (Yaş maya) aşağıda yer verilmiştir.


Tablo 3: Özmaya İç Piyasa Satış Miktarı
Satış (ton)
2002

2003 2004 (Ocak-Mayıs)
Yaş maya (……..) (……..) (……..)

I.2.3 Akmaya Sanayi Ve Ticaret A.Ş. (Akmaya)

Lüleburgaz Ticaret Sicili Memurluğu’nda 2370 sicil numarası ile kayıtlı, Akmaya 360
Sanayi ve Ticaret A.Ş. ticaret unvanı altında, “PK 15 Evrensekiz Lüleburgaz”
adresinde faaliyet gösteren firma; yaş ve kuru ekmek mayası, maya türevleri ve
ekmek katkı maddeleri üretimini gerçekleştirmek üzere kurulmuştur.

Akmaya’nın ortaklık yapısına Tablo 4’te yer verilmiştir.

Tablo 4:Akmaya Ortaklık Yapısı
PAY SAHİPLERİ PAY TUTARI (TL)
Kasım Garipoğlu (…………)
Nizam Garipoğlu (…………)
Hayyam Garipoğlu (…………)
Abdullah Akbulut (…………)
İsmail Eyüp Erdoğmuş (…………)
Ali Alpdoğan (…………)
Mustafa Demirbaş (…………)
TOPLAM (…………)

Akmaya’nın kurulu kapasite bilgileri aşağıdaki gibidir:
370
Yaş maya : Yıllık (………) ton yaş maya üretim kapasitesine sahiptir.
Kuru maya : Yıllık (………) ton instant kuru maya üretim kapasitesine sahiptir

Akmaya tarafından üretilen yaş hamur mayaları Hasmaya ve Canmaya
markaları adı altında pazara sunulmaktadır.

Akmaya iç piyasa satış miktarlarına (Yaş maya) aşağıda yer verilmiştir.


Tablo 5: Akmaya iç Piyasa satış Miktarı 380
Satış (ton)
2002

2003 2004 (Ocak-Mayıs)
Yaş maya (………) (………) (………)



08-63/1050-409
10


I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.3.1. Maya Üreticisi Firmalar Hakkında Yapılan Daha Önceki Döneme
İlişkin Önaraştırma ve Soruşturmalar
I.3.1.1. Maya Üreticisi Firmalar Hakkında Yapılan Soruşturma ve
Neticesinde 2000 Yılında Alınmış Olan Kurul Kararı 390
Türkiye Fırıncılar Federasyonu’nun 2.12.1997 tarih ve 1396-30 sayılı ve Ankara
Ticaret Odası’nın 26.1.2000 tarih ve 273 sayılı başvurusunda özetle; Türkiye’de
ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren Pak Gıda, Özmaya, Safmaya San.
A.Ş. (Safmaya), Maurimaya, Akmaya’nın aralarında yapmış oldukları gizli
anlaşmalar sonucu fiyat birliği sağlamak amacıyla ürettikleri mamullere aynı gün
ve aynı oranda zam yaptıkları hususlarına yer verilmiştir.

Daha önce Kurumumuz tarafından maya üreticileri hakkında yapılan
soruşturmanın kaynağı olan söz konusu başvurular üzerine aşağıda belirtilen
inceleme, önaraştırma ve soruşturma dönemlerinde anılan şikayetlere ilişkin 400
olarak araştırmalarda bulunulmuştur.

Tablo 8: 2000 Yılında Alınan Kurul Kararıyla İlgili Raporlar
İŞLEM TÜRÜ RAPOR TARİHİ SAYI KURUL KARAR TARİH/SAYI
İlk İnceleme 19.01.1998 Ş.Y./2-D1-98/1 05.02.1998/51 (önaraştırma açılmasına ilişkin)
Önaraştırma 12.05.1999 D3/2/A.Ç.-99/2 20.05.1999/99-24 (soruşturma açılmasına ilişkin)
Soruşturma 12.11.1999 SR/99-7
27.06.2000 tarih ve 00-24/255-138
sayılı Kurul Kararı (Ö.A.R.-Ek:32)

Kurul'un aldığı soruşturma kararı çerçevesinde yapılmış olan incelemelerde;
ekmek mayası üreticilerinin özellikle liste fiyatlarının (fabrika çıkış fiyatları) artış
tarih ve oranları arasında önemli paralellikler olduğu, söz konusu paralelliklerin
ekmek mayası pazarının yapısından kaynaklandığı; mayanın homojen bir ürün
olması, marka bağımlılığının olmaması, fırınların birden fazla markayı aynı anda
kullanabilmeleri, bir markadan diğerine rahatlıkla geçebilmeleri ve pazarda 410
haberleşmenin kolay olması sonucu teşebbüslerin birbirlerinin hareketlerine çok
kısa sürede tepki gösterebilmeleri neticesinde maya üreticileri arasında uyumlu
eyleme neden olabilecek herhangi bir iletişim veya mutabakat olmaksızın
fabrika çıkış fiyatlarında paralelliklerin oluştuğu sonucuna ulaşılmıştır.

Diğer bir ifadeyle, soruşturma sonucunda şu anki şikayet konusuna benzer
iddialara ilişkin olarak, maya üreticilerinin uyumlu eylem halinde birlikte fiyat
artırmaktan dolayı 4054 sayılı Kanun’u ihlal ettikleri yönünde bir sonuca
ulaşılamamıştır. Söz konusu soruşturma sonucunda maya üreticilerinin uyumlu
eylem sonucu bayiler arasındaki rekabeti önleyerek bayi satış fiyatlarını 420
yükseltmek suretiyle Kanun'un 4. maddesinin (a) bendini ihlal ettiklerine
hükmedilmiştir.



08-63/1050-409
11
I.3.1.2. 2002 Yılında Yapılan Önaraştırma Sonucunda Alınan Kurul Kararı

Kurum kayıtlarına intikal eden Ekmek Sanayi İşverenler Sendikası’nın
21.1.2002 tarih, 351 sayılı ve İstanbul Fırıncılar Odası’nın 30.1.2002 tarih, 544
sayılı başvuruları da yukarıda zikredilen şikâyet ile aynı içeriktedir. Bu 430
başvurular üzerine aşağıda belirtilen incelemeler yapılmıştır:

Tablo 9: 2002 Yılında Alınan Kurul Kararıyla İlgili Raporlar
İŞLEM TÜRÜ RAPOR TARİHİ SAYI KURUL KARAR TARİH/NO
Bilgi Notu 30.01.2002 -
12.02.2002 tarih ve 02-08/ 80-M
sayılı Kurul Kararı (önaraştırma
açılmasına ilişkin)
Önaraştırma 17.07.2002 2002-3-1/ÖA-02-ÜG
01.08.2002 tarih ve 02-46/557-227
sayılı Kurul Kararı (şikayetlerin
reddine)
Yukarıda yer verilen Bilgi Notunda maya üreticisi firmaların fiyatlarındaki
benzerliklere ilişkin şikâyetin ilgili pazarın oligopolistik özelliğinden
kaynaklandığı bu sebeple dosya konusu olayla ilgili olarak 4054 sayılı Kanun
kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığı belirtilmiş,
ancak Kurul tarafından önaraştırma açılmasına karar verilmiştir.
Önaraştırma döneminde maya üreticilerinin yaş ekmek mayası fiyatlarını birlikte
belirlediklerine ve fiyat tekeli oluşturduklarına ilişkin herhangi bir belgeye 440
ulaşılamaması nedeniyle ilgili raporda mayanın homojen bir ürün olması, marka
bağımlılığının olmaması, fırınların birden fazla markayı aynı anda
kullanabilmeleri, bir markadan diğerine rahatlıkla geçebilmeleri ve pazarda
haberleşmenin kolay olması sonucu ekmek mayası üreticilerinin birbirlerinin
hareketlerine çok kısa sürede tepki gösterebilmeleri neticesinde anılan
teşebbüslerin fiyat artış tarih ve oranları arasındaki paralelliklerin ekmek mayası
pazarının yapısından kaynaklandığı; dolayısıyla bahsedilen konularda Pak
Gıda, Özmaya, Maurimaya ve Akmaya hakkında maya fiyatlarını birlikte
belirlediklerine ve fiyat tekeli oluşturduklarına ilişkin 4054 sayılı Kanun uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığı belirtilmiş ve önaraştırma sonucunda 450
alınan 1.8.2002 tarih ve 02-46/557-227 sayılı Kurul kararında;

Maya üreticilerinin yaş ekmek mayası fiyatlarını birlikte belirlediklerine ve fiyat
tekeli oluşturduklarına ilişkin herhangi bir belgeye ulaşılamaması nedeniyle
ekmek mayası üreticilerinin fiyat artış tarih ve oranları arasındaki paralelliklerin;
mayanın homojen bir ürün olması, marka bağımlılığının olmaması, fırınların
birden fazla markayı aynı anda kullanabilmeleri, bir markadan diğerine rahatlıkla
geçebilmeleri ve pazarda haberleşmenin kolay olması sonucu teşebbüslerin
birbirlerinin hareketlerine çok kısa sürede tepki gösterebilmeleri neticesinde
ekmek mayası pazarının yapısından kaynaklandığı, dolayısıyla bahsedilen 460
konularda Pak Gıda, Özmaya, Maurimaya ve Akmaya hakkında maya fiyatlarını
birlikte belirlediklerine ve fiyat tekeli oluşturduklarına ilişkin 4054 sayılı Kanun
uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve dolayısıyla her iki
şikâyetin de reddine karar verilmiştir.

Yukarıda yer verilen Karar’dan anlaşılacağı üzere önaraştırma sonucunda
Kurul; şikayet edilen firmaları gerek yatay gerekse dikey anlamda herhangi bir
uyumlu eylemde bulunmaktan dolayı suçlu bulmamış, sadece Akmaya’nın 4054
08-63/1050-409
12
sayılı Kanun’a aykırı dikey anlaşma ve uygulamaları sebebiyle anılan teşebbüse
soruşturma açılmasına karar vermiştir. Söz konusu soruşturma neticesinde 470
Kurul 9.7.2003 tarih ve 03-49/556-241 sayılı kararı ile, Akmaya’nın bayileri ile
yapmış olduğu sözleşmelerinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal eden
hükümler içermesi ve anılan teşebbüsün bayilerin satış fiyatlarını belirlemeye
yönelik girişimlerinin, rekabeti kısıtlayıcı etki doğurabilecek nitelikte olması
nedeniyle Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiğine hükmetmiştir.
I.4. Tespitler
I.4.1. Fiyat Hareketleri
Yaş maya pazarındaki fiyat hareketlerini belirlemek üzere, pazarda faaliyet
gösteren Pak Gıda, Akmaya, Maurimaya ve Özmaya firmalarının Haziran 2002
– Kasım 2003 dönemindeki fiyatlandırma stratejileri incelenmiştir.1 18 aylık 480
dönem içerisinde söz konusu firmalara ait aylık ortalama satış fiyatlarının
incelenmesi sonucunda, elde edilen sonuçlar şu şekildedir:
Öncelikle belirtmek gerekir ki; yaş maya sektöründe her ne kadar fiyatların
değiştiğine dair listeler yılda birkaç kez yayınlanmış olsa da maya piyasasında
fiyatlar her ay değişmektedir. Bu durum, firmaların fiyatlarını değiştirdiklerinde,
yeni fiyatları bayilere duyurmak için fiyat listeleri haricinde metotlar
kullandıklarını göstermektedir. Nitekim yerinde incelemelerde Raportörlerce
görüşülen firma yetkilileri de bu durumu teyit etmiş ve fiyat değişikliklerinin
bayilere genel olarak telefon yoluyla duyurulduğunu söylemişlerdir. Bu nedenle,
yazılı olarak yayımlanan fiyat listelerinin karşılaştırılması anlamlı olmamaktadır. 490

Yaş maya pazarında Haziran 2002 - Kasım 2003 döneminde gerçekleşen fiyat
değişiklikleri ise şu şekilde olmuştur:

Tablo 10: Ortalama Aylık Net (KDV Dahil) Gerçekleşen 1 Kg Yaş Maya Satış Fiyatları (TL)
Aylar PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran 993220 979500 868095 956588
Temmuz 907570 833489 762793 926426
Ağustos 747710 708670 625421 819385
Eylül 713910 636064 598308 644519
Ekim 632970 608217 587835 650003
Kasım 622130 576319 583010 723023
Aralık 476140 554548 583813 663266
2003
Ocak 660380 553090 583228 567184
Şubat 552360 547099 569907 607351
Mart 649080 770010 690521 767502
Nisan 1078830 1103682 972899 1055852
Mayıs 1081920 1086865 994719 1156023
Haziran 1101960 1073654 982050 1031706
Temmuz 1162610 1194329 982890 1253518

1 İlgili firmalar hakkında daha önce yapılan ve sonuçlandırılan maya incelemeleri kapsamında, 2002 yılı
Mayıs ayına kadarki fiyat hareketlerinin değerlendirilmesinin yapıldığı göz önüne alınarak soruşturma
raporu kapsamında fiyat hareketleri ve maliyetlerin incelenmesinde başlangıç tarihi olarak 2002 yılı
Haziran ayı alınmıştır. Ayrıca, Aralık 2003 tarihinde soruşturma muhatabı firmalar hakkında ön araştırma
yapılması nedeniyle, söz konusu firmaların bir rekabet incelemesine muhatap olmadığı son ay olan Kasım
2003 tarihi fiyat hareketleri ve maliyetlerin incelenmesinde bitiş tarihi olarak kabul edilmiştir.
08-63/1050-409
13
Ağustos 1369230 1387503 1131405 1452751
Eylül 1384150 1346721 1260593 1421753
Ekim 1418800 1546488 1285631 1524544
Kasım 1548980 1670036 1405514 1655151




500









510

Yukarıdaki tabloda toplu halde sunulan veriler incelendiğinde; 2002 yılı içinde
Pak Gıda'nın fiyatlarının sürekli ve doğrusal bir biçimde azaldığı; Ocak 2003'te
fiyatların arttığı ve Mart 2003'e kadar tekrar düştüğü; bu tarihten itibaren ise
istikrarlı bir biçimde fiyatların arttığı görülmektedir. Aynı dönemde Özmaya'nın
fiyatları ise Mart 2003'e kadar düşüş göstermiş; Mart ve Nisan aylarında dikkat
çekici biçimde yükselmiş; Temmuz'a kadar azalmış; Ağustos'ta önemli bir artış
görülmüş; Eylül-Ekim aylarında azalmış; incelenen son ay olan Kasım'da ise
artmıştır. Maurimaya'nın fiyatları ise diğer üreticilerinki gibi Mart 2003'e kadar
düzenli olarak azalmış; Mart 2003'te artmış; Nisan'da pazardaki diğer 520
firmalarınki ile uyumlu olarak önemli ölçüde artmış; Mayıs'ta bir miktar artmış ve
Haziran-Temmuz döneminde sabit kalıp bu aylardan itibaren artış göstermiştir.
Bir diğer teşebbüs olan Akmaya'nın fiyatları ise pazardaki diğer üç üreticinin
fiyatlarına benzer şekilde Haziran 2002 - Mart 2003 döneminde istikrarlı bir
şekilde azalmış; yine pazarın davranış kalıbıyla uyumlu olarak Mart ayında
önemli ölçüde artmış; yine Nisan ayında pazarla uyumlu olarak tekrar önemli bir
artış göstermiş ve bu aydan ön araştırmanın yapıldığı Aralık ayına kadar da
düzenli olarak artmıştır.

Maya pazarındaki Haziran 2002 - Kasım 2003 dönemi fiyat hareketleri içinde en 530
dikkat çekici olan artışlar soruşturmaya da dayanak olan şikâyet dilekçelerinde
belirtildiği gibi Mart ve Nisan 2003 aylarında görülen artışlardır. Haziran
2002'den Mart 2003'e kadar düşme eğilimi gösteren aylık ortalama maya
fiyatları, ilk defa Mart ayında herhangi bir objektif neden olmaksızın dört firma
için aynı anda artmıştır. Mart 2003'te pazar payı en büyük firma olan Pak
Gıda'nın fiyatları 552.360 TL'den 649.080 TL'ye yükselmiştir. Bu artışın oranı %
17.5 olmuştur. Bu ayda Özmaya'nın fiyatları yine son 1.5 yıl içinde ilk defa
Grafik-2: Aylık Ortalama Fiyat Değişiklikleri
0
200000
400000
600000
800000
1000000
1200000
1400000
1600000
1800000
Ha
zir
an
-0
2
Te
m
mu
z
Ağ
us
to
s
Ey
lü
l
Ek
im

Ka
sım

Ar
alı
k
Oc
ak
-0
3
Şu
ba
t-0
3
Ma
rt
Ni
sa
n
Ma
yı
s
Ha
zir
an

Te
m
mu
z
Ağ
us
to
s
Ey
lü
l
Ek
im

Ka
sım

Tarih
T
L
PAK-Fiyat
ÖZMAYA-Fiyat
MAURİ-Fiyat
AKMAYA-Fiyat
ORTALAMA FİYAT
08-63/1050-409
14
547.099 TL'den 770.010 TL'ye yükselmiş ve artış oranı % 40.7 olmuştur.
Maurimaya da aynı anda fiyatlarını 569.907 TL'den 690.521 TL'ye % 21.1
oranında artırmıştır. Bir diğer üretici Akmaya'nın fiyatları da Şubat 2003'ten Mart 540
2003'e 607.351'den 767.502'ye % 26.3 oranında artmıştır.

Mart 2003'te dört firmanın aynı anda yaptığı fiyat artışları birlikte
değerlendirildiğinde görülmektedir ki, 9 aylık dönemde fiyatlar istikrarlı bir
şekilde azalırken, ilk defa Mart ayında uyumlu bir biçimde ve ortalama % 26.4
oranında artmıştır.

Haziran 2002-Kasım 2003 tarihleri aralığında dikkat çekici bulunan ikinci fiyat
hareketi ise Mart 2003'teki ilk artışı takip eden Nisan 2003'teki ikinci fiyat
artışıdır. Bu ayda Pak Gıda'nın fiyatları % 66.2 oranında; Özmaya'nın fiyatları % 550
43.3 oranında; Maurimaya'nın % 40.9 oranında ve Akmaya'nın fiyatları % 37.5
oranında artmıştır. Nisan ayı fiyat artışları görüldüğü üzere ortalama olarak %
47 civarında gerçekleşmiştir.

Tablo 1'de yer alan fiyat hareketleri toplu halde değerlendirildiğinde ise şu
hususlar dikkat çekmektedir. İncelenen dönemde, şikâyete konu yüksek oranlı
fiyat artışlarının başlangıç tarihi olan Şubat 2003 öncesi dönemde fiyatların
rekabet ihlali oluşturacak şekilde artmadığı görülmektedir. Ancak Şubat 2003
tarihinden sonra dört firmanın da fiyatlarında ciddi oranda artışlar meydana
gelmiştir. Bu nedenle soruşturma konusu uyumlu eylemin başlangıç tarihinin 560
Şubat 2003 sonrası olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Her ne kadar piyasadaki
genel trendin gözükmesi açısından Haziran 2002- Kasım 2003 dönemi verileri
tablolarda ve grafiklerde verilse de, bundan sonra yapılacak analizlerde uyumlu
eylemin başlangıç tarihi olarak ele alınan Şubat 2003 ile ön araştırmanın
gerçekleştirildiği tarihten bir önceki ay olan Kasım 2003'e kadar olan döneme
ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir.

Yukarıdaki tablo ve grafiklerden görülmektedir ki uyumlu eylem döneminde
(Şubat 2003- Kasım 2003) Pak Gıda'nın fiyatları % 180 oranında, Özmaya'nın
fiyatları % 205 oranında, Maurimaya'nın fiyatları % 146 oranında ve Akmaya'nın 570
fiyatları da % 172 oranında artmıştır.

Bu noktada yukarıda yer verilen fiyat artışlarının aynı dönemde gerçekleşen
enflasyonla karşılaştırılması uygun görülmüştür. Uyumlu eylem döneminde
(Şubat 2003- Kasım 2003); TEFE (Toplam Genel) % 4; TEFE (Özel Genel) %
5.7, TEFE (Devlet Genel) % 3.1 oranında artmıştır. Bu durumda 4 firmanın da
uyumlu eylemin gerçekleştirildiği dönemdeki ortalama fiyat artışlarının
gerçekleşen tüm TEFE türlerinin yaklaşık 25-30 katı civarında olduğu
görülmektedir.
I.4.2. Teşebbüslerin Maliyet Yapıları 580
İlk yazılı savunmalarda, maya üreticilerinin benzer koşullarda faaliyet
göstermeleri nedeniyle maliyet yapılarının da benzer olduğu, fiyat artışlarının
maliyet artışlarından kaynaklandığı bu nedenle satış fiyatlarının artış
oranlarındaki paralelliklerin uyumlu eylem olarak değerlendirilmemesi gerektiği
yönünde iddialar mevcuttur. Bu konuya ilişkin olarak, soruşturma döneminde
08-63/1050-409
15
maya üreticilerinin maliyet yapıları incelenerek, fiyat artışlarının maya
üreticilerinin maliyet artışlarından kaynaklanıp kaynaklanmadığı incelenmiştir.
Soruşturma muhatabı teşebbüslerin yaş maya üretiminde kullandığı girdilerden
beş ana kalem dikkate alınmış ve ekmek mayası üretiminde kullanılan bu beş
kalem girdinin genel trendi göstermesi açısından Haziran 2002'den itibaren 590
Kasım 2003'e kadar olan dönemdeki maliyet değişimlerine ilişkin rakamlara yer
verilmiştir. Ancak daha öncede belirtildiği üzere yapılacak analizlerde uyumlu
eylemin başlangıç tarihi olarak ele alınan Şubat 2003'ten Kasım 2003'e kadar
olan döneme ilişkin değerlendirmelere yer verilecektir. Söz konusu girdiler
melas, elektrik, fuel oil, ambalaj malzemeleri ve kimyasal maddelerdir. Ancak
teşebbüsler arası üretim yapılarının farklı olması nedeniyle fuel-oil'e ilişkin
veriler teşebbüsler arası bir kıyaslama imkanı vermediğinden (fuel-oil'in tüm
teşebbüsler tarafından aynı derecede kullanılmaması) değerlendirme dışı
bırakılmıştır.2
I.4.2.1. Melas 600
Şeker üretiminde kullanılan şekerpancarından veya şeker kamışından geriye
kalan madde olan melas, maya üreticileri tarafından maya üretiminde
kullanılmaktadır. Maya üreticileri melası Türkiye’de mevcut 27 fabrikadan veya
ithalat yoluyla temin edebilmektedir.
Haziran 2002-Kasım 2003 dönemine ait ortalama melas maliyetinin aylık
değişimi aşağıdaki Tablo'da sunulmaktadır.

Tablo 11: Aylık Ortalama Yaş Maya Melas Maliyeti (TL/Kg)
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (………) (………) (………) (………)
Temmuz (………) (………) (………) (………)
Ağustos (………) (………) (………) (………)
Eylül (………) (………) (………) (………)
Ekim (………) (………) (………) (………)
Kasım (………) (………) (………) (………)
Aralık (………) (………) (………) (………)
2003 (………) (………) (………) (………)
Ocak (………) (………) (………) (………)
Şubat (………) (………) (………) (………)
Mart (………) (………) (………) (………)
Nisan (………) (………) (………) (………)
Mayıs (………) (………) (………) (………)
Haziran (………) (………) (………) (………)
Temmuz (………) (………) (………) (………)
Ağustos (………) (………) (………) (………)
Eylül (………) (………) (………) (………)

2 Fuel-oil tüm teşebbüsler tarafından aynı derecede kullanılmamaktadır.
08-63/1050-409
16
Ekim (………) (………) (………) (………)
Kasım (………) (………) (………) (………)

610


Aylık Ortalama Melas Maliyeti
Grafik (Ticari sır)





620







Yaş maya üretiminde kullanılan melasın maliyet tutarı, (Şubat 2003- Kasım
2003) döneminde tüm firmalarda genel olarak (………) ila (………) aralığında
seyretmiştir. Ancak, melas maliyetleri firmaların yaptığı yüksek oranlı fiyat 630
artışlarını açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir. Ayrıca, firma
bazında karşılaştırma yapıldığında ise; (…………TİCARİ SIR………..)
görülmektedir.

I.4.2.2. Elektrik

Yaş ekmek mayası üretiminde kullanılan elektrik enerjisi maliyetine ilişkin olarak
hazırlanan tablo ve grafik aşağıda sunulmaktadır.

Tablo 12: Aylık Ortalama Yaş Maya Elektrik Maliyeti (TL/Kg) 640
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)
Aralık (……..) (……..) (……..) (……..)
2003 (……..) (……..) (……..) (……..)
Ocak (……..) (……..) (……..) (……..)
08-63/1050-409
17
Şubat (……..) (……..) (……..) (……..)
Mart (……..) (……..) (……..) (……..)
Nisan (……..) (……..) (……..) (……..)
Mayıs (……..) (……..) (……..) (……..)
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)




Aylık Ortalama Elektrik Maliyeti
Grafik (Ticari sır)



650









Yaş maya üretiminde kullanılan elektriğin maliyet tutarı; (Şubat 2003- Kasım 660
2003) döneminde tüm firmalarda genel olarak (………..) ila (………..) aralığında
seyretmiştir. Ancak, elektrik maliyetleri firmaların yaptığı yüksek oranlı fiyat
artışlarını açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir. Firma bazında
karşılaştırma yapıldığında ise; dört firmanın da maliyetlerinde çeşitli
dalgalanmalar olmakla birlikte genel olarak birbirine uyumlu bir seyir izlediği ve
benzer bir trend taşıdığı görülmektedir.
I.4.2.3. Kimyasal Madde
Ekmek mayası üretiminde kullanılan kimyasal maddelerin maliyet tutarlarına
ilişkin olarak hazırlanmış olan tablo ve grafik aşağıda yer almaktadır.
Tablo 13: Aylık Ortalama Yaş Maya Kimyasal Maliyeti (TL/Kg) 670
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (……) (……) (……) (……)
08-63/1050-409
18
Temmuz (……) (……) (……) (……)
Ağustos (……) (……) (……) (……)
Eylül (……) (……) (……) (……)
Ekim (……) (……) (……) (……)
Kasım (……) (……) (……) (……)
Aralık (……) (……) (……) (……)
2003 (……) (……) (……) (……)
Ocak (……) (……) (……) (……)
Şubat (……) (……) (……) (……)
Mart (……) (……) (……) (……)
Nisan (……) (……) (……) (……)
Mayıs (……) (……) (……) (……)
Haziran (……) (……) (……) (……)
Temmuz (……) (……) (……) (……)
Ağustos (……) (……) (……) (……)
Eylül (……) (……) (……) (……)
Ekim (……) (……) (……) (……)
Kasım (……) (……) (……) (……)





Aylık Ortalama Kimyasal Maliyeti
Grafik (Ticari sır)


680









690
Yaş maya üretiminde kullanılan kimyasal maddelerin maliyet tutarı (Şubat 2003-
Kasım 2003) döneminde tüm firmalarda genel olarak (…………..) ila (…………)
aralığında seyretmiştir. Ancak, kimyasal madde maliyetleri firmaların yaptığı
yüksek oranlı fiyat artışlarını açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir.
Firma bazında karşılaştırma yapıldığında ise; (…………...TİCARİ SIR…..….…..)
görülmektedir.


08-63/1050-409
19
I.4.2.4. Ambalaj Malzemesi
700
Maya üreticileri tarafından kullanılan ambalaj ve paketleme malzemeleri, genel
olarak karton koliler, parafinli ve parafinsiz ambalaj kağıtları, selofan, polietilen,
J600, Likit parafin, bant, nişasta, plastik torba ve tuzdur. Yaş ekmek mayası
üretiminde kullanılan ambalaj malzemesi maliyetine ilişkin tablo ve grafik
aşağıda sunulmaktadır.
Tablo 14: Aylık Ortalama Yaş Maya Ambalaj Maliyeti (TL/Kg)
PAKMAYA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)
Aralık (……..) (……..) (……..) (……..)
2003 (……..) (……..) (……..) (……..)
Ocak (……..) (……..) (……..) (……..)
Şubat (……..) (……..) (……..) (……..)
Mart (……..) (……..) (……..) (……..)
Nisan (……..) (……..) (……..) (……..)
Mayıs (……..) (……..) (……..) (……..)
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)



Aylık Ortalama Ambalaj Maliyeti 710
Grafik (Ticari sır)






08-63/1050-409
20


720



Yaş maya üretiminde kullanılan ambalaj maliyet tutarı, (Şubat 2003- Kasım
2003) döneminde tüm firmalarda genel olarak (………….) ila (………..)
aralığında seyretmiştir. Ancak, kimyasal madde maliyetleri firmaların yaptığı
yüksek oranlı fiyat artışlarını açıklayabilecek ölçüde bir değişim göstermemiştir.
Firma bazında karşılaştırma yapıldığında ise; (………….TİCARİ SIR………..)

Aylık Ortalama Yaş Maya Üretim Maliyeti 730

Maya üreticisi firmalardan alınan Haziran 2002- Kasım 2003 dönemi aylık
ortalama üretim maliyetleri ise tablo 15’te sunulmuştur:
Tablo 15: Aylık Ortalama Yaş Maya Üretim Maliyeti (TL/Kg)
PAK GIDA ÖZMAYA MAURİMAYA AKMAYA
2002
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)
Aralık (……..) (……..) (……..) (……..)
2003 (……..) (……..) (……..) (……..)
Ocak (……..) (……..) (……..) (……..)
Şubat (……..) (……..) (……..) (……..)
Mart (……..) (……..) (……..) (……..)
Nisan (……..) (……..) (……..) (……..)
Mayıs (……..) (……..) (……..) (……..)
Haziran (……..) (……..) (……..) (……..)
Temmuz (……..) (……..) (……..) (……..)
Ağustos (……..) (……..) (……..) (……..)
Eylül (……..) (……..) (……..) (……..)
Ekim (……..) (……..) (……..) (……..)
Kasım (……..) (……..) (……..) (……..)



08-63/1050-409
21


Aylık Ortalama Birim Üretim Maliyeti 740
Grafik (Ticari sır)








750





Şubat-Kasım 2003 Dönemi Fiyat-Maliyet Karşılaştırması
Grafik (Ticari sır)


760









770





08-63/1050-409
22


Pak Gıda (Şubat-Kasım 2003) Dönemi Fiyat Maliyet Karşılaştırması
Grafik (Ticari sır)
780









790









Maurimaya (Şubat-Kasım 2003) Dönemi Fiyat Maliyet Karşılaştırması 800
Grafik (Ticari sır)








810



08-63/1050-409
23





Özmaya (Şubat-Kasım 2003) Dönemi Fiyat Maliyet Karşılaştırması
Grafik (Ticari sır) 820









830







Akmaya (Şubat-Kasım 2003) Dönemi Fiyat Maliyet Karşılaştırması
Grafik (Ticari sır)
840









850

08-63/1050-409
24








Yukarıdaki tablodan ve grafiklerden de görüldüğü üzere uyumlu eylemin 860
incelendiği (Şubat 2003- Kasım 2003) Özmaya'nın birim üretim maliyeti yaklaşık
% (….) artmış, Pak Gıda’nın ki % (….) artmış, Maurimaya'nın ki % (….) artmış
ve Akmaya'nın ki ise % (….) oranında azalmıştır.

Dolayısıyla, Şubat 2003- Kasım 2003 dönemdeki gerçekleşen fiyat hareketleri
aynı dönemde gerçekleşen birim maliyetler ile karşılaştırıldığında; Ortalama
satış fiyatlarının bahse konu dönemde yaklaşık olarak Pak Gıda’da % 180,
Özmaya’da % 205, Akmaya’da % 172, Maurimaya’da % 146 oranında artış
gösterdiği, buna karşın söz konusu dönemde birim üretim maliyeti ise yaklaşık
Özmaya'da % (….) artış, Pak Gıda'nın % (….) artış, Maurimaya'da % (….) artış 870
ve Akmaya'da % (….) oranında bir azalış göstermiştir. Bu durumda, ortalama
satış fiyatları yaklaşık olarak birim maliyetlerdeki artışa kıyasla teşebbüs
bazında yaklaşık Özmaya'da (….) kat, Pakmaya'da (…) kat, Maurimaya'da (…)
kat ve Akmaya'da (…) kat artmıştır. Diğer bir deyişle söz konusu firmaların
gerçekleştirdikleri yüksek oranlı fiyat artışlarını maliyetlerinde meydana gelen
artışlarla açıklamak mümkün değildir.



880
Şubat-Kasım 2003 Dönemi Fiyat-Maliyet-Enflasyon (TEFE) İlişkisi
Grafik (Ticari sır)







890





08-63/1050-409
25

I.5. Savunmalar
I.5.1 Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Akmaya’nın savunmalarında özetle;
Maya üreticilerinin yaş ekmek mayasının fiyatını birlikte belirlemelerinin söz 900
konusu olmadığı, ekmek mayası üreticilerinin fiyat artışı tarih ve oranları
arasındaki bazı paralellikler mayanın homojen yapıya sahip bir ürün olması,
fırıncıların birden fazla marka mayayı aynı anda kullanabilmeleri, pazarda
haberleşmenin kolay olması sonucunda markaların birbirlerinin hareketlerine
kısa sürede tepki gösterebilmeleri sonucu oluşan bir durum olduğu,
Kurum’un fiyat artışı tespitini yaparken liste fiyatları üzerinden değerlendirmede
bulunduğu, ancak piyasada liste fiyatlarının uygulanmadığı, liste fiyatları
üzerinden iskonto yapıldığı, bu nedenle liste fiyatlarının piyasadaki durumu
yansıtmadığı, Akmaya’nın fiyat listesi belirlemek suretiyle bu yapıdaki bir
piyasada mevcut durumu etkilediği ve rekabeti kısıtladığı iddiasının mesnetsiz 910
olduğu, fiyat politikalarının tamamen piyasa içinde şekillendiği, üretici firmaların
belirlediği liste fiyatları piyasa koşulları karşısında bir anlam ifade etmediği,
soruşturma kapsamında sadece sınai maliyetin bir kısmının kullanıldığı, oysa
gerçek ticari maliyetin kullanılması gerektiği, (………….TİCARSİ SIR………)
nedeniyle 2003 yılında zam yapmak zorunda kaldığı, belirtilmektedir.

I.5.2 Pak Gıda ve Pazarlama A.Ş.

Pak Gıda’nın yazılı savunmalarında özetle;
920
Pak Gıda'nın yaş maya fiyatlarının bilinçli paralellik mahsulü olmadığı, fiyat
hareketlerindeki paralelliklerin teşebbüsler arasındaki ilişkinin varlığını sabit
kılmayacağı, uyumlu eylem karinesinde ispat yükünün ters çevrilmiş olmasının
Kurum'a iddiada bulunma hakkı vermeyeceği, soruşturma döneminde Pak
Gıda'nın yaş maya fiyatlarının sadece ekonomik ve rasyonel sebeplere göre
tecelli ettiği; pazarın şeffaf olduğu, ürünün homojen olduğu, teşebbüs sayısının
sınırlı olduğu, teşebbüslerin maliyet yapılarının benzeştiği, pazara giriş-çıkış
engelinin olmadığı, maya piyasasının oligopolist bir piyasa olduğu ve
oligopolistik bağımlılığa ait özelliklere sahip olduğu,
930
Fiyatlara KDV dahil edilerek inceleme yapılmasının yanlış olduğu, söz konusu
dönemde ve önceki dönemlerde KDV oranlarında bir değişme olmadığına ve
KDV bir vergi tahsilatından ibaret olduğuna göre, raportörlerin KDV hariç fiyatı
esas almaları gerektiği, incelemeye esas alınan başlangıç tarihinin yanlış
olduğu Rekabet Kurumunun bir önceki incelemesinin Ocak 2000-Mayıs 2002
dönemini kapsadığı gerekçesiyle, bu seferki soruşturmasını Haziran 2002-
Kasım 2003 dönemine inhisar ettirildiği, Pak Gıda’nın ürünlerine yaptığı zammın
maliyet artışlarıyla karşılaştırmasını TEFE'ye göre yaparken, kontrole son zam
yaptığı tarihten başladığı, dolayısıyla son zam tarihi, yani liste fiyatlarındaki
değişiklik Ocak 2002 tarihinde olduğu ve uygulamaya Şubat 2002'de girdiği, 940
aşırı fiyat artışları iddiasının haksız olduğu, (…………TİCARİ SIR…………), yaş
maya fiyatlarındaki iniş-çıkışların salt ekonomik sebeplere dayandığı; bir kısım
08-63/1050-409
26
fırıncının art niyetli şikayetlerine itibar edilerek değerlendirme yapıldığı; fiyat
artış tarihlerinin bilinçli ve danışıklı bir paralellik mahsulü olmadığı,
soruşturmanın kanuni süresinden sonra açıldığı, zira, Rekabet Kurulu’nun
11.5.2003 günlü kararı ile önaraştırma yapılmasına karar verdiği, buna göre
önaraştırma yapılması kararının tarihi 11.5.2003 olduğuna göre, görevlendirilen
raportörün önaraştırma raporunu 30 gün içinde yani 10.6.2003 tarihine kadar
vermesi gerektiği oysa önaraştırma raporunun 13.1.2004 tarihinde verildiği yani
Kurul kararından yedi ay onüç gün sonra önaraştırma raporunun düzenlendiği, 950
yönetmeliğe göre, önaraştırma raporunun kendisine intikal eden Kurulun 10 gün
içinde değerlendirmesini yapıp karar vermesi gerektiği, önaraştırma raporunun
Kurul’a arzından sonra, Kurul tarafından alınan yeniden inceleme kararlarının
usul ve kanuna aykırı olduğu ifade edilmektedir.
I.5.3. Özmaya Sanayi A.Ş.

Özmaya’nın yazılı savunmalarında özetle;

Özmaya’nın savunmasına ilişkin olarak verilen her tür belgenin kilit altında
tutulması ve Rekabet Kurulu dışında açılmaması talebi, Özmaya'ya ait üretime 960
ve maliyete dair sırların ve ticari gizliliğin sağlanması açısından önemli
olduğundan, söz konusu teşebbüs için diğer soruşturmaya uğrayan şirketlerden
ayrı dosya tutulması ve soruşturmanın ayrı yürütülmesi talebi yer almaktadır.

Özmaya’nın savunmasında, ayrıca, ekmek mayası piyasasının özellikleri
vurgulanarak pazardaki üreticilerin birbirine yakın fiyat uygulamalarının pazarın
oligopolistik yapısından kaynaklandığı, soruşturma heyetinin soruşturma
dönemine riayet etmediği ve dönemi yanlış tespit ettiği, soruşturma öncesi
dönemde şirketin zarar ettiği, soruşturma heyetinin ekonomi bilimi açısından
değerlendirme yapmadığı, bahsedilen uyumlu eylemin rasyonel sebebi olan 970
vaki zararın kapatılması zorunluluğunu aksi halde şirketin batacak olmasını
dikkate almadığı, enflasyon ve maliyetler artmadığı halde fiyatların Haziran
2002- Kasım 2003 döneminde aşırı arttığı suçlamasının doğru olmadığı,
soruşturma heyetinin kendisini doğru çıkarabilmek amacıyla incelemelerini eksik
yaptığı, soruşturma heyetinin paralel davranışların rasyonel gerekçesini dikkate
almadığı, Rekabet Kurulu’nun benzer dosyalardaki daha önceki kararlarında
ihlale hükmetmediği, AB mevzuatı açısından da kendi eylemlerinin her hangi bir
ihlal niteliği taşımadığı, piyasada rekabet olduğunu gösteren pek çok hususun
göz ardı edildiği, oligopolistik pazarlardaki paralel davranışların uyumlu eylem
olarak nitelendirilebilmesi için ayrıca teşebbüsler arasında bir iletişim ve 980
koordinasyon tespit ve ispatının yapılması gerektiği halde buna ilişkin herhangi
bir tespit veya ispatın yapılmadığı, kaldı ki uyumlu eylem karinesine dayanılarak
teşebbüslere, eyleminizin makul gerekçesi olup olmadığını açıklayınız, şeklinde
ispat yükü yüklenemeyeceği ifade edilmekte ve ayrıca Türkiye'deki ekonomik
istikrarsızlığa gönderme yaparak, açıklanan enflasyon değerlerinin düşük
görünse de söz konusu rakamların her alanda maliyetlere ve pazara
yansımadığını; özellikle maya üretiminde kullanılan hammaddelerdeki fiyat
artışlarının enflasyonun çok üzerinde seyretmesinin maya üretim maliyetlerini
arttırdığı iddia edilmektedir.
990
I.6. Savunmaların Değerlendirmesi

08-63/1050-409
27
I.6.1.Teşebbüslerin Zarar Ettiği İddiası
Teşebbüs savunmalarının hepsinde teşebbüslerin söz konusu dönemde zarar
ettiği iddia edilmektedir. Ancak firmalara ait kar/zarar durumunu gösteren
tablonun bu iddiayı destekler nitelikte olmadığı görülmektedir.



1000
Tablo:16 Teşebbüslerin Kar/Zarar Durumu
Pakmaya Özmaya Akmaya
2001 21.188.589 YTL 19.053.729 YTL -10.745.923 YTL
2002 14.974.723 YTL -5.633.828 YTL 606.762 YTL
2003 8.854.693 YTL 10.867.514 YTL 2.959.514 YTL

Aynı dönemde Pakmaya'nın sermayesi 4.875.000 YTL; Özmaya'nın sermayesi
1.638.000 YTL ve Akmaya'nınki ise 1.000.000 YTL'dir.

Teşebbüsler özellikle soruşturma dönemi öncesi yıl olan 2002'de ciddi zarar
kaydettiklerini iddia etmektedirler. Oysa bu dönemde sektörde genel bir zarar
yapısı gözükmemektedir.

I.6.2. Soruşturma Döneminin Yanlış Tespit Edildiği İddiası 1010

Soruşturma raporunda uyumlu eylem Şubat 2003 sonrası döneme
hasredilmiştir. Sözlü savunma toplantısında teşebbüslerin tümü, uyumlu eylem
iddiasının tetkiki için farklı tarihlerin başlangıç noktası olarak alınması gerektiğini
söylemiştir. Örneğin Pakmaya 1996 yılından; Özmaya ise Ocak 2001'den
başlanması gerektiğini iddia etmektedir. Esasında bu husus, firmaların
savunmaları açısından beklenen durumdur. Zira her firma, kendisi için uygun
olduğunu düşündüğü zaman dilimini tercih etmiştir. Zaman aralığının bu şekilde
tespitinde: Haziran 2002'den önceki dönemlerde piyasada uyumlu eylem
olmadığına ilişkin daha önceki soruşturma ve ön araştırmalarda alınmış 1020
kararların mevcut olması ve şikâyet dilekçelerinde şikayet konusu edilen fiyat
artışlarının Mart ve Nisan 2003 aylarında yüksek oranlı artışları olması gibi
hususlar dikkate alınmıştır. Nitekim bu nedenlerle, soruşturma raporunun çeşitli
bölümlerinde yer verilen tablo ve grafiklerde, trendin görülmesi açısından
Haziran 2002-Kasım 2003 dönemine ilişkin açıklamalar yer almıştır.

I.6.3. Maliyetlerin Üretim Maliyeti Olarak Kasıtlı Olarak Seçildiği İddiası

İnceleme konusu yapılacak maliyet kalemleri belirlenirken ana girdiler esas
alınmıştır. Maya maliyetinin belkemiğini yani % 50'sini melas maliyeti 1030
oluşturmaktadır. Toplam maliyet olarak adlandırılan ve üretim maliyeti artı diğer
kalemlerden oluşan maliyet ise firmaların muhasebe tekniklerine ve
önceliklerine göre son derece değişkenlik göstermektedir. Ayrıca soruşturma
raporunda değerlendirme konusu edilen husus fiyatın maliyete göre durumu
değil, söz konusu dönemde ana girdilerde artış olup olmadığıdır.


08-63/1050-409
28

I.6.4. Önceki Kararlarla Bu Kararın Arasındaki Fark
1040
Taraflar savunmalarında Kurul’un daha önceki kararlarıyla bu soruşturma
arasında çelişki olduğunu iddia etmektedirler. Önceki kararlarda uyumlu eylem
olmadığı saptanan fiyat hareketleri, yüksek enflasyon ve maliyet artışıyla
açıklanabilmektedir. Oysaki bu karara konu dönemde görülen fiyat artışları,
daha öncekilerden farklı olarak herhangi bir rasyonel gerekçeyle
açıklanamamıştır.



I.6.5. Uyumlu Eylem Karinesini Destekleyecek Herhangi Bir Yazılı Delil 1050
Bulunmadığı İddiası

Söz konusu pazar, üçüncü defa rekabet tahkikatına maruz kalmıştır. Dolayısıyla
bu soruşturma kararı ve bunu takip edecek dönemlerde de şirketlerin telefon
konuşmaları dinlenemediği sürece herhangi bir yazılı delile ulaşmak mümkün
değildir.

I.6.6. Kurum kayıtlarına 15.8.2008 tarih ve 5366 sayı ile giren Özmaya
Sanayi A.Ş. vekili tarafından gönderilen dilekçede yer alan Danıştay 13.
Dairesi’nin 2006/1150 E.-2008/4392 K. sayılı kararının henüz 1060
kesinleşmediğinden bu aşamada yeni bir karar tesis edilemeyeceği
iddiası:

Özmaya’nın talebi Kurul toplantısında değerlendirilmiş ve söz konusu Kurul
Kararının iptalinin kesinleşmesini beklemeye gerek olmadığı, dolayısıyla
dosyanın yeniden değerlendirilerek karara bağlanabileceği sonucuna
ulaşılmıştır.

J.GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
1070
Yukarıdaki bilgiler ışığında; uyumlu eylem dönemi içerisinde gerçekleşen fiyat
artışlarının, ne gerçekleşen enflasyonla ne de üretim maliyetlerindeki artışla
izah edilemediği görülmektedir.

Bu itibarla, ekmek mayası üreticisi dört firmanın Şubat 2003 - Kasım 2003
döneminde yukarıda iktisadi açıdan analiz edilen gerçekleşen fiyatları 4054
sayılı Kanun çerçevesinde değerlendirildiğinde Kanun'un 4. maddesinde
tanımlanan "uyumlu eylem" kapsamında kaldığı ve özellikle bu maddenin (a)
bendinde yasaklanan:
1080
"Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi"

olarak tanımlanan hükümle aynı doğrultuda olduğu kanaatine varılmıştır.

Yine aynı maddenin 2. fıkrasında da belirtildiği üzere "bir anlaşmanın varlığının
ispatlanamadığı durumlarda piyasadaki fiyat değişmelerinin... rekabetin
08-63/1050-409
29
engellendiği, bozulduğu veya kısıtlandığı piyasalardakine benzerlik göstermesi,
teşebbüslerin uyumlu eylem içinde olduklarına karine teşkil eder". Nitekim maya
piyasasında Şubat-Kasım 2003 dönemde yaşanan fiyat hareketlerinin aynı 1090
dönemin enflasyon rakamlarının bir hayli üzerinde gerçekleşmesi; bu dönemde
üretim maliyetlerinde fiyat artışlarına paralel bir artışın görülmemesi ve malın
son derece homojen bir yapısının olması maya üreticilerinin birlikte hareket
ettiği savını desteklemektedir.

Her ne kadar oligopolistik piyasalarda fiyat hareketlerinin benzerlik göstermesi
oligopol tanımında yer alsa da; dört firmanın birden piyasa koşullarında objektif
herhangi bir değişme olmaksızın üretim maliyetlerindeki artışın ve enflasyon
oranlarının hayli üzerinde fiyat artışına gitmelerinin ve bu artışları başlangıçta
üst üste iki ay ve yüksek oranda gerçekleştirebilmelerinin ve ilerleyen 1100
zamanlarda da istikrarlı bir şekilde fiyat artış trendlerini devam ettirebilmelerinin
uyumlu eylemden başka bir iktisadi gerekçesi bulunmamaktadır.

Sonuç olarak, incelenen dönemde, yaş ekmek mayası pazarında faaliyet
gösteren Pak Gıda, Özmaya, Mauri maya ve Akmaya’nın yüksek oranlı ve
birbiriyle uyumlu fiyat artışlarının ve söz konusu fiyat artış trendini
sürdürmelerinin ekonomik ve rasyonel gerekçelere dayanmaması nedeniyle
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesi'nin (a) bendi kapsamında değerlendirilmesi
gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
1110
Bu çerçevede;

- 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca maya
sektöründe bu teşebbüslerden Pak Gıda ve Özmaya’nın daha önce 1 kez
Akmaya’nın ise 2 kez rekabet ihlali gerçekleştirdiği, ihlalin en az 10 ay
sürdüğü, teşebbüslerden Pak Gıda’nın pazar payının %(…), Özmaya’nın
%(…) ve Akmaya’nın % (…) olduğu, teşebbüslerin ihlal üzerindeki belirleyici
etkilerinin birbirine yakın olduğu ve teşebbüslerin soruşturma sürecinde
incelemeye yardımcı olduğu hususları cezanın belirlenmesinde gözönünde
bulundurulmuş ve 1120

- Pak Gıda, Özmaya ve Akmaya’nın 2002 yılı cirosunun %(…)'i cezaya esas
alınmıştır.

K. SONUÇ

Önaraştırma, sorusturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıstay’ın iptal kararları,
tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgelerin okunup incelenmesi ve
yapılan görüşmeler sonucunda, 1130


1- Yaş ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren Pak Gıda Üretim ve
Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş. ve Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin
Mauri Maya San. A.Ş. ile birlikte yüksek oranlı ve birbirleriyle uyumlu fiyat
artışlarının ve söz konusu fiyat artış trendini sürdürmelerinin ekonomik ve
08-63/1050-409
30
rasyonel gerekçelere dayanmaması nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinde tanımlanan uyumlu eylem kapsamında bir ihlal olduğuna;

2- Bu itibarla, Kanun’un 4. maddesi kapsamında söz konusu eylemleri 1140
gerçekleştiren maya üreticisi firmalardan; Pak Gıda Üretim ve Pazarlama
A.Ş., Özmaya San. A.Ş. ve Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin 4054 sayılı
Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca 2002 yılı sonunda
oluşan yıllık gayrı safi gelirlerinin takdiren % (…)’i oranında ve ayrı ayrı
olmak üzere;


- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.’nin 1.184.939,27- YTL
- Özmaya San. A.Ş.’nin 753.520,67 - YTL ve
- Akmaya San. ve Tic. A.Ş.’nin 390.616,88 - YTL 1150

İdari para cezası ile cezalandırılmasına

OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.




































08-63/1050-409
31



(12.11.2008 tarihli, 08-63/1050-409 sayılı Kurul Kararına )
KARŞI OY GEREKÇESİ


Karar, yaş maya piyasasında faaliyet gösteren Pak Gıda Üretim ve Pazarlama
A.Ş., Özmaya San. A.Ş., Mauri Maya San. A.Ş. ve Akmaya San. Ve Tic. A.Ş.’nin
uyumlu eylem yapmak suretiyle Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine ilişkindir.
Kararın sonuç bölümünün 1 ve 2 numaralı başlıklarında yer alan çoğunluk
görüşüne dair karşı oy gerekçelerimi ifade etmeden önce şu hususu vurgulamak isterim.
Soruşturma Raporunun tamamlanıp taraflara tebliğinden sonra taraflar 2. ve 3.
yazılı savunma haklarını kullanmışlar; bu bağlamda ayrıntılı savunmalar yanında, diğer
soruşturma dosyalarında pek görülmeyen iki adet uzman iktisatçı, bir adet de uzman
hukukçu görüşüne yer vermişlerdir.
Tarafların ikinci yazılı savunmalarına karşı Soruşturma Heyetince 3 sayfalık çok
kısa bir görüş hazırlanmış olup, bu görüşte; savunmalarda ve eklerindeki uzman
görüşlerinde yer alan hususlara hiçbir atıf yapılmaksızın genel bir ifade kullanılarak,
savunmaların Soruşturma Raporunda dile getirilen rekabet ihlallerinin bulunmadığını
gösterebilecek nitelikte herhangi bir unsur içermediği, dolayısıyla Soruşturma Heyetinin
görüşünün değişmediği belirtilmiştir.
Savunmalar ve eklerinde yer alan uzman görüşlerinde sayfalarca uyumlu eylem
içinde olmadıklarına dair bir takım gerekçeler serdedilirken, Soruşturma Heyetinin
bunlar hakkında hiçbir değerlendirme yapmayarak bir cümle ile cevap vermesinin
özellikle bu karar bakımından uygun bir davranış olmadığını düşünmekteyim.
Soruşturma Raporunun konusunu; yaş ekmek mayası pazarında faaliyet gösteren
ve pazardaki aktörlerin tamamını oluşturan 4 maya üreticisinin Şubat-Kasım 2003
döneminde maliyet artışı veya enflasyon gibi nedenlerle açıklanamayan yüksek oranlı
fiyat artışlarının Kanunun 4. maddesinde tanımlanan ‘uyumlu eylem’ kapsamında ihlal
olduğuna dair iddialar teşkil etmektedir. Raporda, 4 maya üreticisinin fiyat hareketleri
ve maliyet yapıları irdelenmiş ve fiyat artışlarının maliyet artışı veya enflasyon gibi
nedenlerle izah edilemediği sonucuna varılarak, Kanun’un 4 üncü maddesinin ikinci
fıkrasında zikredilen ‘uyumlu eylem karinesi’ çerçevesinde Kanunu ihlal ettikleri
yönünde iddialara yer verilmiştir.
Bu soruşturma, başka destekleyici unsurlara dayanmaksızın salt ‘uyumlu eylem
karinesi’ne dayanan ender soruşturmalardan birini oluşturmaktadır ve Rekabet
Hukukunun en tartışmalı kavramlardan biri olan ‘uyumlu eylem karinesi’ üzerine
oturmaktadır.
Bu itibarla bu karar, bundan sonraki kararlar bakımından da emsal teşkil edecek
niteliktedir. Dolayısıyla, karar verilirken çok daha ayrıntılı değerlendirmeleri içermek
08-63/1050-409
32
durumundadır. Yaş ekmek mayası pazarı dört teşebbüsün faaliyet gösterdiği dar
oligopol piyasa özelliği göstermektedir. Pazarın lideri olan Pak Maya %(…-…); ikinci
Özmaya %(…-…); üçüncü Mauri Maya %(…-…); Akmaya da %(…-…) civarında
pazar payına sahiptir. Bu veriler çerçevesinde birinci ve ikincinin %(…-…) bandında
bir grup oluşturduğu, üçüncü ve dördüncünün de %(…-…) bandında başka bir grup
oluşturduğu söylenebilir.
Soruşturma raporunda da yer verildiği üzere 4 teşebbüsün 1kg yaşmaya fiyatları
2002 Haziranda 870-990 bin lira aralığında iken, bu fiyatlar 2003 Şubatında 550-600
bin lira aralığına kadar düşmüş ve bu tarihten sonra Kasım 2003 tarihinde 1,400-1,600
lira aralığına kadar tekrar yükselmiştir. Şubat–Kasım 2003 dönemindeki fiyat artışlarına
bakıldığında %146 ile %200 arasında bir artış gözlenmektedir. Soruşturma Heyeti ve
Kurul çoğunluğu bu artışların enflasyon ve maliyetlerde meydana gelen artışlarla izah
edilemeyeceği gerekçesiyle teşebbüslerin uyumlu eylem halinde Kanunun 4. maddesi
(a) bendini iddia ettiği kanısındadır.
Soruşturma Heyetinin ‘uyumlu eylem karinesine’ dayanarak Kanunun 4.
maddesinin ihlal edildiği iddiası karşısında teşebbüslerin savunmalarının ekonomik ve
rasyonel gerçeklere dayanıp dayanmadığının tespiti gerekmektedir.
Teşebbüslerin birinci savunmaları soruşturma döneminin (Şubat–Kasım 2003)
yanlış tespit edildiği şeklindedir. Gerçekten de Soruşturma Raporunda uyumlu eylemin
başlangıç tarihi olarak fiyatların en dip noktaya geldiği Şubat 2003 tarihi esas alınmıştır.
Oysa, bir uyumlu eylem karinesine dayanarak teşebbüslerin ihlal içinde
olduklarının ileri sürülebilmesi için, piyasadaki fiyat hareketlerinin daha uzun süreli bir
periyotta izlenmesi gereklidir.
Kararda da belirtildiği üzere, 2002 yılı başında benzer bir şikayet olmuş, bunun
üzerine yapılan ön araştırma çerçevesinde hazırlanan rapora dayanarak Kurul Ağustos
2002 tarihinde ilgili ürün pazarında bir rekabet ihlaline rastlanmadığı tespitinde
bulunmuştur. 2002 yılı başında 1kg yaş maya fiyatı ortalama 1.200.000 TL civarındadır
ve bu fiyat Kurulca anlaşmalı fiyat olarak görülmemiştir.
2002 yılındaki fiyat hareketleri izlendiğinde 4 teşebbüs arasında bir fiyat
rekabeti yaşandığı ve 2003 Şubatına kadar bu rekabetin sürdüğü görülmektedir. Bu
tarihte fiyatlar, firmaların Kuruma gönderdiği savunmalar ve eklerindeki
dokümanlardan da anlaşılacağı üzere maliyetlerin de altına inmiştir. Fiyatların
maliyetlerin altında olması teşebbüsler açısından sürdürülebilir bir durum değildir.
Bunun sürmesi halinde ya teşebbüsler fiyatlarını yükseltmek durumunda kalacak ya da
uzun dönemde teşebbüslerden bir kısmı piyasa dışına çıkacaktır. Soruşturma dönemi
başında maliyetler fiyatların üstünde olduğundan, fiyat artışlarını ayrıca maliyet artışı
ile gerekçelendirmeye gerek yoktur. Dolayısıyla fiyatların artmasının objektif bir nedeni
olduğundan söz edilebilir.
Dar oligopolistik piyasalarda fiyat hareketlerini uzun dönemde gözlemleyerek
değerlendirmek gerekir. Bu piyasalarda fiyatlar istikrarlı düz bir seyir izlemez. Aksine
zaman zaman fiyat savaşları yaşanacağından fiyatlarda iniş olması, hatta bu inişlerin
rekabetin şiddetine göre maliyetlerin altına kadar inmesi, daha sonra da firmalar zarar
etmeye başlayınca fiyatların tekrar yukarıya doğru çıkması sık gözlemlenen bir olgudur.
Bu açıdan maya piyasasına bakıldığında bu iniş ve çıkışları gözlemlemekteyiz.
08-63/1050-409
33
Böyle bir piyasada pazar liderinin tavrı son derece önemlidir. Örneğin, pazar
lideri olarak Pak Mayanın fiyat artışına firmalar rasyonel olarak nasıl tepki verebilir
sorusu birkaç şekilde cevaplandırılabilir. Mauri Maya soruşturma döneminde
savunmalarda da ifade edildiği gibi tam kapasite veya tam kapasiteye yakın bir oranda
çalışmaktadır. Pak Maya fiyatlarını artırıp, Mauri Mayanın artırmaması nedeniyle,
talebin Mauri Maya’ya kayması halinde, öncelikle Mauri Mayanın talebi karşılayacak
bir üretim kapasitesi olmadığından, bu talebi karşılayabilmesi söz konusu olamayacaktı.
İkinci olarak fiyat maliyetinin altındaysa artan talebin aynı fiyattan karşılanması,
firmanın zararını artırmanın dışında bir sonuç doğurmayacaktı. Dolayısıyla,
teşebbüslerin rakiplerinin hareketlerine karşı kendi çıkarlarına uygun tepki vermesi,
literatürde, teşebbüsler arası doğrudan veya dolaylı haberleşme veya irtibat olmadıkça
uyumlu eylem olarak değerlendirilmemektedir.
Diğer taraftan, ‘uyumlu eylem karinesi’ni kullanırken son derece dikkatli
olunması gerektiği bilenen bir gerçektir. Aksi takdirde, tüm bilinçli paralellikleri, pazar
liderini izlemeye yönelik tüm rasyonel firma davranışlarını uyumlu eylem olarak kabul
etmek gibi bir açmazın içine düşülme tehlikesiyle karşı karşıya kalınabilir. O takdirde
de tüm oligopol piyasalarda özellikle dar oligopol piyasalarda sürekli bir rekabet ihlali
olduğu ileri sürülebilir. Oysa, rekabet hukuku ve iktisat yazınında oligopol piyasalarının
ciddi rekabetçi bir yapı gösterebileceklerine dair bol miktarda örnekler vardır.
Yukarıda kısmen özetlemeye çalıştığım nedenlerle, Kararda savunmalarda öne
sürülen gerekçelerin yeteri kadar irdelenip, geçersizliği ortaya konulamadığından,
çoğunluğun yaş maya piyasasında mezkûr teşebbüsler tarafından uyumlu eylem içinde
fiyat belirleyerek Kanunun 4. maddesinin ihlal edildiğine ve anılan teşebbüslere ceza
verilmesi gerektiğine dair görüşe katılma imkânı bulamadım.



Mehmet Akif ERSİN
Kurul Üyesi


Full & Egal Universal Law Academy