Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay’ın Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : D3/2/A.Ç.-99/2 (Ş.Y./2-D-98/1) (Soruşturma)
Karar Sayısı : 08-63/1051-410
Karar Tarihi : 12.11.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER: 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :Tuncay SONGÖR (İkinci Başkan), M. Sıraç ASLAN,
Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ümit GÖRGÜLÜ, Aytül TOKATLI
C. ŞİKAYET EDENLER: Türkiye Fırıncılar Federasyonu
Farabi Üsküp Cad. (Eski Çevre Sok.) No: 25/3
Çankaya/Ankara 20
Ankara Ticaret Odası
Söğütözü Mah. 2. Cad. No:5 Söğütözü/Ankara
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILANLAR :
- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.
Prof. Dr. Bülent Tarcan Sok. No: 5 Şişli/İstanbul
- Özmaya Sanayi A.Ş. 30
Eski Ceyhan Yolu No: 50 Ceyhan/Adana
- Safmaya San. A.Ş.
Taşova Yolu 6.km. Amasya
E. DOSYA KONUSU:
Maya üreticilerinin fiyat birlikteliği sağladıkları ve bölge paylaştıkları iddiaları
üzerine yürütülen soruşturma sonucunda verilen 27.6.2000 tarih ve 00-24/255-
138 sayılı Rekabet Kurulu Kararı’nın davacılara ilişkin kısmının Danıştay 40
kararları ile iptali üzerine dosyanın yeniden değerlendirilmesi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ:
Türkiye Fırıncılar Federasyonu 2.12.1997 tarihli başvurusunda, Türkiye'de
faaliyet gösteren maya üreticilerinin, ekmek mayasına; gizli anlaşmalar yapmak
suretiyle aynı gün ve aynı oranda zam yaparak fiyat birliği sağladıklarını ve
bölge paylaşımı gerçekleştirdiklerini iddia etmiştir.
Keza Ankara Ticaret Odası da, 26.01.2000 tarihli dilekçesinde, maya pazarında
üretim yapan Teşebbüslerin, Hükümetin %25'lik enflasyon hedefine karşılık,
08-63/1051-410
2
Ocak 2000 tarihinde birlikte hareket etmek suretiyle, fiyatlarını %42 oranında 50
arttırdıklarını ileri sürmüştür.
G. DOSYA EVRELERİ
Türkiye Fırıncılar Federasyonu'nun, 2.12.1997 tarihli şikayet dilekçesi üzerine,
Kurum Raportörleri tarafından hazırlanan, 19.01.1998 tarih ve Ş.Y./2-D1-98/1
sayılı İlk İnceleme Raporunu ele alan Rekabet Kurulu, 05.02.1998 tarih ve 364-
39 sayılı Karar ile 4054 sayılı Kanun'un 40/1 inci maddesi uyarınca, konuya
ilişkin, önaraştırma başlatmış;
Önaraştırma sonucunda, Raportörlerin düzenlediği 12.5.1999 tarih ve
D3/2/A.Ç.-99/2 sayılı Önaraştırma Raporunu görüşen Kurul, 20.5.1999 tarih ve 60
99-24/208-121 sayılı karar ile,
4054 sayılı Kanun'un 41. ve 43/1. maddeleri uyarınca;
- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. (Pak Gıda),
- Lesaffre Grubuna bağlı Özmaya Sanayi A.Ş. (Özmaya) ve Safmaya
Sanayi A.Ş. (Safmaya),
- Akmaya Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Akmaya),
- Mauri Maya Sanayi A.Ş. (Maurimaya)
70
haklarında, Mezkur Kanun'un 4. maddesinin ikinci fıkrasının (a), (b) ve (c)
bentlerini ihlal ettikleri gerekçesiyle soruşturma açılmasına karar vermiştir.
4054 sayılı Kanun’un 43. maddesinin 2. fıkrası uyarınca 1.06.1999 tarihinde
haklarında soruşturma açıldığına dair bildirimde bulunulan ve 30 gün içinde ilk
yazılı savunmalarını göndermeleri istenilen Tarafların, ilk yazılı savunmaları,
6.7.1999 - 28.7.1999 tarihleri arasında Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma Heyetince tamamlanan 12.11.1999 tarih ve SR/99-7 sayılı
Soruşturma Raporu, Kanun'un 45. maddesinin 1. fıkrası uyarınca, Başkanlıkça 80
Tüm Kurul Üyeleri ile İlgili Taraflara, 17.11.1999 tarihinde tebliğe çıkarılmış ve
aynı maddenin ikinci fıkrası gereğince de, Taraflardan, 30 gün içinde yazılı
savunmalarını göndermeleri gerektiği hususu bildirilmiştir.
Soruşturma Raporunun tebliğini takiben, Kanun’un 45. maddesinin 2. fıkrasına
göre savunma sürelerinin 30 gün uzatılmasını talep eden, Kurul'ca bu istekleri
kabul edilerek 30 gün ek savunma süresi tanınan, Özmaya, Safmaya, Akmaya
ve Maurimaya'nın ikinci yazılı savunmaları, 17.12.1999 ve 25.1.2000 tarihleri
arasında Rekabet Kurumuna ulaşmıştır.
90
Ankara Ticaret Odası'nın, yukarıda sözü edilen başvurusu üzerine, 10.2.2000
tarihinde toplanan Rekabet Kurulu, bu iddiaların, maya üreticileri hakkındaki
mevcut soruşturmanın konusuyla aynı olduğu düşüncesinden hareketle mevcut
soruşturma süreci içerisinde tamamlanmasına, gerekli inceleme ve delil tespiti
için Soruşturma Heyetine 15 gün ek süre verilmesine, tespit edilecek yeni
delillerin, mevcut bulgu ve deliller çerçevesinde ele alınmasına, sözlü savunma
toplantısı yapılması halinde, Ankara Ticaret Odası'nın da bu toplantıya
çağrılmasına karar vermiştir.
08-63/1051-410
3
Soruşturma Heyetinin hazırladığı "Ek Yazılı Görüş"ün, Kanun'un 45. maddesinin 100
2. fıkrası uyarınca, Kurul Üyeleri ve Taraflara 25.2.2000 tarihinde tebliğini
takiben, Kanun’un Aynı fıkrasına göre tahkikata tabi tüm Teşebbüslerin
savunma müddetlerinin uzatılması istekleri, Rekabet Kurulunca uygun görülerek
her Teşebbüse 30'ar gün ek savunma süresi tanınmış olup, ilgili Teşebbüslerin
"ek yazılı görüş"e karşı yazılı savunmaları 18.4.2000 ve 1.5.2000 tarihleri
arasında Rekabet Kurumu kayıtlarına girmiştir.
Soruşturma kapsamındaki Teşebbüslerin talepleri üzerine; Rekabet Kurulu'nun
9.5.2000 tarih ve 00-17 sayılı toplantısında, yürütülen soruşturma ile ilgili olarak
21.6.2000 tarihinde sözlü savunma toplantısı yapılmasına karar verilmiş ve 110
sözlü savunma toplantısı davetiyeleri, Kanun'un 46. maddesinin 2. fıkrası
uyarınca ilgililere gönderilmiştir.
21.6.2000 tarihinde yapılan “Sözlü Savunma Toplantısı”nda, Taraflar son
savunmalarını yapmışlardır.
Rekabet Kurulu, 27.6.2000 tarihinde 00-24/255-138 sayılı nihai kararını vermiş
ve 28.6.2000 tarihinde bu Karar taraflara tefhim edilmiştir.
120
Rekabet Kurulu’nun ilgili kararının iptali istemi ile Pak Gıda Üretim ve
Pazarlama A.Ş. tarafından Danıştay 10. Dairesi’nde ve Özmaya San. A.Ş.
tarafından Danıştay 13. Dairesi’nde açılan davalarda alınan 28.11.2002,
2000/6064 E., 2002/4541 K. ve 31.10.2002, 2000/6091 E., 2002/4115 K. tarih
ve sayılı kararlar ile her iki davanın da reddine karar verilmiştir. Söz konusu red
kararlarına karşı her iki taraf da temyize gitmiş ve Danıştay İdari Dava Daireleri
Kurulu tarafından alınan 17.11.2005, 2003/572 E., 2005/2647 K. ve 17.11.2005,
2003/861 E., 2005/2646 K. tarih ve sayılı kararlar ile soruşturmayı yürüten Kurul
üyesinin nihai karar toplantısına katılarak oy kullanmasının hukuka uyarlığının
bulunmadığı gerekçesiyle temyiz istemi kabul edilmiş ve Danıştay 13. ve 10. 130
Dairesi’nin ilgili kararlarının bozulmasına karar verilmiştir. Her iki tarafın da
temyiz isteminin kabul edilmesi üzerine karar düzeltme talebi, Danıştay İdari
Dava Daireleri Kurulu tarafından 19.6.2008, 2006/1172 E., 2008/1687 K. ve
19.6.2008, 2006/1171 E., 2008/1686 K. tarih ve sayılı kararlar ile reddedilmiştir.
Danıştay’ın iptal kararları üzerine 16.10.2008 tarih ve 08-58 sayılı Kurul
toplantısında; yeniden karar alınması için gerekli ek çalışma yapılmak üzere
dosya konusunun Kurul gündeminde incelemeye alınmasına oybirliği ile karar
verilmistir. Ardından, 23.10.2008 tarih ve 08-60 sayılı Kurul toplantısında dosya 140
kapsamında talep edilen ciro bilgilerine ilişkin cevapların alınmasını takiben
görüşülmek üzere konunun Kurul gündeminde incelemeye alınmasına oybirliği
ile karar verilmiştir.
Kurul’un 7.11.2008 tarih ve 08-62 sayılı toplantısında, önaraştırma,
soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma toplantısının ses
kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıştay’ın iptal kararları, tüm dosya
münderecatında yer alan bilgi ve belgeler incelenerek, soruşturma
08-63/1051-410
4
kapsamındaki teşebbüslerden Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., Özmaya
San. A.Ş. ve Saf Maya San. A.Ş.’nin Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ve Maurimaya 150
San. A.Ş. ile birlikte uyumlu eylem sonucu bayiler arasındaki rekabeti önleyerek
bayi satış fiyatlarını yükseltmek suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
ihlal ettiklerine, bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinde yer verilen
ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurlar dikkate alınarak Pak Gıda Üretim ve
Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş. ve Safmaya San. A.Ş.’nin 1998 yılı
sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirlerinin takdiren %1’i oranında para cezası ile
cezalandırılması yönünde Başkan Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI ile Kurul
üyeleri Dr. Mustafa ATEŞ ile İsmail Hakkı KARAKELLE’nin oylarına karşılık
5326 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca 8 yıllık zamanaşımı süresi
dolduğundan idari para cezası verilmesine yer olmadığı yönünde İkinci Başkan 160
Tuncay SONGÖR ile Kurul Üyesi Mehmet Akif ERSİN’in karşı oyları sonucunda
4054 sayılı Kanun’un 51. maddesinde belirtilen yöntemin izlenmek üzere ikinci
oylamaya kalmasına oybirliği ile karar verilmiştir.
12.11.2008 ve 08-63 sayılı toplantısında yapılan ikinci oylama sonucunda Kurul
nihai kararını vermiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞLERİ:
İlgili bilgi notunda; soruşturma sürecinde elde edilen bilgi ve belgeler ışığında,
Soruşturma Raporu’nda verilen sonuçlardan farklı olarak sadece 2.7.2005
günlü, 5388 sayılı Kanun'la 4054 sayılı Kanun'un 10. ve 16. maddelerinde 170
değişiklik yapılarak, 4054 sayılı Kanun’un 4. madde kapsamına giren anlaşma,
uyumlu eylem ve kararların bildirilmesi zorunluluğu ve bildirimin yapılmaması
nedeniyle idari para cezası verilmesini öngören kurallar yürürlükten kaldığından,
yeni hukuki duruma göre alınacak kararda, eski karardan farklı olarak,
teşebbüslere bayilik sözleşmelerini bildirmemelerinden dolayı herhangi bir ceza
uygulamasına gidilmemesi gerektiği ve diğer hükümlerde herhangi bir
değişikliğe gidilmesine gerek olmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar 180
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Şikayet konusunun ekmek mayası olması, şikayet edilen teşebbüsler Pak Gıda,
Özmaya, Safmaya, Maurimaya ve Akmaya’nın başlıca faaliyet alanlarının
ekmek mayası üretimi ve dağıtımı olduğu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı
“ekmek mayası” olarak belirlenmiştir1.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Dosya konusu teşebbüslerin ürettikleri ürünleri tüm Türkiye’ye ulaştırma
kapasitelerinin bulunması ve satışlarını tüm Türkiye çapında gerçekleştirmeleri
nedeniyle ilgili coğrafi pazar olarak “Türkiye Cumhuriyeti Sınırları” kabul 190
edilmiştir.
1 Fırınlar ekmek üretiminde genellikle yaşmaya kullanmaktadırlar. Dolayısıyla, kararda "ekmek mayası"
ya da kısaca "maya" olarak ifade edilen maya çeşidi yaşmayadır.
08-63/1051-410
5
I.2. Bayi Satış Fiyatlarının Yükseltilmesine İlişkin Olarak Yapılan Tespitler
Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüsler, üretimini yaptıkları ekmek mayasının
dağıtımını, bayiler aracılığı ile gerçekleştirmektedirler. Satış yaptıkları
bölgelerde bulunan il’lerin tüketim kapasitelerine göre, herhangi bir üretici firma,
bazı il’lere birden fazla bayi tahsis edebilmektedir. Ancak, büyük şehirlerin
dışındaki birçok il’e genellikle bir bayi atanmakta veya bir bayi, birden fazla
il’den sorumlu olmaktadır.
200
Üretici teşebbüslerden bağımsız olarak faaliyetlerini sürdüren bayiler,
gerçekleştirmiş oldukları dağıtım hizmetinin karşılığı olarak, üretici firmalardan
belli oranda iskonto almakta ve mayayı tüketici konumundaki fırınlara
ulaştırmaktadırlar. Bayilerin mayayı fırınlara satış fiyatı, öncelikle üretici
firmalardan alış fiyatlarına bağlı olmakla birlikte, bayilerin satış fiyatlarına asıl
yön veren unsur, bayinin faaliyet gösterdiği bölgedeki rakip bayiler arasındaki,
rekabet sonucu oluşan fiyattır.
Bazı durumlarda bölgesel olarak bir ildeki bayiler arasındaki rekabet
olabildiğince artmakta ve bayinin satış fiyatı alış fiyatının çok alt seviyelerine 210
inebilmektedir. Bayi satış fiyatlarının bu şekilde düşmesi bayilerden çok üretici
konumundaki teşebbüslere zarar vermektedir. Zira, üretici teşebbüsler bayi
satış fiyatlarının aşırı şekilde düşmesi karşısında duyarsız kalamamaktadır.
Diğer bölgelerdeki cari fiyatlara göre normal fiyata aldıkları mayayı kendi
bölgelerindeki rekabet nedeniyle öngörülen fiyat üzerinden fırınlara
satamadıklarını belirten bayiler, üretici firmalara "hizmet faturası - iade faturası"
adı altında faturalar keserek, rekabet nedeniyle uğradıkları zararları üretici
teşebbüslere yansıtmaktadırlar.
Yapılan incelemeler sırasında, bölgesel olarak bayiler arasındaki rekabet 220
sonucu bayi satış fiyatlarının düşmesini önlemek ve düşük seyreden bayi satış
fiyatlarını yükseltmek üzere, bayi toplantıları ve görüşmeler yapıldığı tespit
edilmiştir. Bu toplantılara söz konusu ilde faaliyet gösteren rakip bayilerin
yanısıra, ünvanları "satış sorumlusu", "satış temsilcisi", "bölge sorumlusu" veya
"bölge müdürü" olan ve o bölgedeki her türlü faaliyetten sorumlu olan üretici
firma elemanları da katılmaktadır. Düşük seyreden bayi satış fiyatlarından
bayilerden daha çok üretici firmaların zarar gördüğü dikkate alındığında, üretici
firmaların bölge sorumluları vasıtasıyla bayi satış fiyatlarını yükseltme
çabalarının nedeni açıkça anlaşılmaktadır.
230
Bayi satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik olarak yapılan ve bölge sorumlularının
aktif rol aldığı toplantılara ilişkin elde edilen tespitlere aşağıda yer verilmiştir.
1. Pak Gıda Satış Temsilcisi S.D.’den Pak Gıda Ürün Müdürü H.E.’ye
Karadeniz bölgesine ilişkin olarak gönderilen 3.4.1999 tarihli yazıda şu ifadelere
yer verilmiştir.
“...Safmaya’nın değişken fiyat politikasına karşı biz de fiyata etki eden
promosyonlar yapmaktayız (Soğutucu dolap, cep telefonu, 8 koli mayaya 1
radyo-teyp, 5 koli mayaya 1 telefon vb. bağlantılar). 10.03.99 tarihi 240
itibarıyla rakip firma temsilcisi Faruk Şenel ile yapılan görüşmeler
neticesinde bu tip promosyonların durdurulması rakibinde düşük fiyatlı
08-63/1051-410
6
bağlantı yapmaması konusunda anlaşmaya varılmıştır. Fakat ilerleyen
günlerde Stad Fırını ve Tadsan Ekm. Fırınlarına mayayı kendilerinden
alma koşulu ile bedelsiz ekmek kasası teklifleri olmuştur. Konu ile ilgili
olarak rakip firma temsilcisi ile yapılan görüşmede bayimiz C.Ş.’nin el
altından promosyon uygulamalarının devam ettiği ve Safmaya’nın anti-
propagandasını yaptığı iddialarında bulunulmuştur (Daha sonrasında firma
ve marka kötülemek konusunda C.Ş. ile İ.İ. arasında bir telefon
görüşmesinin olduğu öğrenilmiştir)...” 250
2. Lesaffre Satış Müdür Yardımcısı O.P. tarafından Erzurum pazarına ilişkin
olarak 7.10.1999 tarihinde hazırlanan ve Satış Müdürü H.Ş.B. ve Ticaret
Müdürü İ.İ.'ye gönderilen raporda şu ifadeler yeralmaktadır:
"VI. PAZARDAKİ FİYAT DURUMU
Erzurum ve çevre pazarının 4.800.000 TL/koli'ye oturması için BM'ler
(Bölge müfettişi) bazında yapılan toplantıdan olumlu bir sonuç çıkmamıştır.
Ö+S (Özmaya+Safmaya) olarak halen satış fiyatımız 4.000.000.
TL/Koli'dir. Pak ve Has'ın fiyatları 3.600.000 TL/Koli ile 4.000.000 TL/Koli 260
arasındadır. Ancak ağırlıklı olarak 4.000.000TL/Koli'dir. Toplantıda
4.800.000 TL/Koli'ye geçilmesi konusunda en büyük pürüz Pak'tan
kaynaklanmıştır. Bence buradaki en büyük etkende Pak'ın geçtiğimiz ay
Ö+S+ Has'a pazar kaybetmesidir."
Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö. tarafından Erzurum piyasasına ilişkin
olarak 14.10.1999 tarihinde hazırlanan raporda ise şu ifadelere yer verilmiştir:
"Fiyat İle (İlgili) Görüşmeler
1) Fiyat ile ilgili ilk görüşme bayiler arasında oldu. Bu tarih 20.9.1999'dur. 270
Çıkan sonuç 4.800.000 TL/kg'a geçelim. Fiyata geçme konusunu gün
olarak belirleyememişlerdir. Bu toplantıdan Remzi Bey (R.K., Özmaya
Erzurum bayisi) siz uygulamaz iseniz ben hiç uygulamayacağım demiştir.
2) 24.9.1999'da Has Bayisi Suat Bey (S.U., Hasmaya Erzurum bayisi)
telefon ile beni aradı. Biz görüşme yaptık fakat Remzi Bey fiyata geçmiyor
ve geçmeyeceğini (söylemiştir) dedi.
3) 29.9.1999'da Pak Böl.Sor. İbrahim (İ.K., Pak Gıda Bölge Sorumlusu)
aradı. Erzincan ve Erzurum için fiyat konusunda görüşmek istediğini ve
biraraya gelmemiz gerektiğini söyledi. Verdiğim cevap 5.10.1999'da
Erzurum'da olacağımı belirttim. 280
4) 5.10.1999 akşamı 6.10.1999 gündüz Has bayi Suat bey Pak Böl.
Sorumlusu İbrahim ile görüşmem oldu. Buradaki konu önce piyasadaki
3.600.000 fiyatın kalkması. İlk etapta 4.000.0000 TL/koli fiyat uygulanmalı.
10-15 gün sonra 4.800.000 fiyat uygulanacak idi.
Pak'ın Ereksan'a uyguladığı 3.600.000 fiyatı da kaldırmak için bu guruba
4.000.000 TL uygulanacak. Ay sonunda aradaki fark bu guruba Pakmaya
tarafından maya veya katkı olarak ödeme yapılması planlandı.
06.10.99 akşamı bir araya (bayiler) gelecekler. Günü belirleyeceklerdi. Öz,
Saf ve Has bayileri geldi Pak bayisi de sorumlusu da gelmedi. Benim
burada açtığım konu Saf-Öz olarak biz zaten 4.000.000 TL'yi uyguluyoruz. 290
Sizin yani Has ve Pak'ın kendi fiyatlarını düzeltmelerini belirttim.
08-63/1051-410
7
5) 7.10.99'da Pak Böl.Sor. İbrahim telefon ile beni aradı ve görüşülen
konularda anlaştıklarını 3.600.000 fiyatı kaldırıp 4.000.000 TL'yi
uygulayacaklarını belirtti. 8.10.99'da uygulama tarihi olacaktı.
6) 8.10.99'da bayilerimi aradım. Durumu sordum. Pak'ın ve Has'ın
4.000.000 TL fiyatı uygulamadıklarını öğrendim.
7) 9.10.99'da Has Bayi ile ve Pak'tan İbrahim ile görüşme yaptım. Telefon
ile aldığım bilgi Has Pakmaya'nın Bel.Ek.Fab.sına 3.600.000 teklif vermiş.
Pakmaya da buna karşılık 3.600.000'e devam etmiş. Böyle bir problemden
dolayı yine en başa dönerek aynı durumda devam ediyor." 300
3. 29.12.1998 tarihinde bir Pak Gıda yetkilisi tarafından gönderildiği anlaşılan
“fiyat istikrarsızlığı” konulu faks metninde şu ifadelere yer verilmiştir:
“EDREMİT FİYAT
ÖZMAYA 400.000 TL/KG
MAURİ 250.000 TL/KG
HASMAYA 250.000 TL/KG
PAKMAYA 380.000 TL/KG
Rakipler fiat dekleresi yapmış ancak Pakmaya koli’de 200.000 TL indirim 310
yaparak fırınları elinde tutuyor.
Hasmaya: Mauri düşük fiatla maya verdiği için geçmeyeceğini tekrarlamış
ve Mauri geçtiği gün Hasmaya da doğru fiyattan satacağını belirtmiştir.
Balıkesir’de Pakmaya ofisinde Mauri ST’si (satış temsilcisi) ve bayisi,
Safmaya bayimiz ve Hasmaya bayileri ile doğru fiata geçilmesi konusunda
bayiler ikna edilmiştir.
29/12/98 günü Körfez’e servisi olan Mauri tüm fırınlara 400.000 TL/KG’a
geçtiğini deklere edecek ve Hasmaya tespit ettikten sonra 31/12/98 günü
Körfez servisine çıkan Hasmaya da 400.000 TL/KG dekleresini yapacak
28/12/98 akşamı Pakmaya yetkilisi telefon ile bulunarak Edremit bayisinin 320
doğru fiata geçmesi konusunda hem fikir olduğunu belirtildi ve Pakmaya
yetkilisi de bayisini arayarak doğru fiata geçmesi konusunda bayisine bilgi
vereceğini belirtmiştir...
Yapılan toplantı sonucunda herkesin doğru fiata geçmesi halinde pazarda
problem olmayacaktır. Bu pazarı 31/12/98 e kadar takip edip gelişmeleri
izlemek durumundayız..."
4. 11.3.1998 tarihli Lesaffre Bölge Müfettişi T.Ö.'den Satış Müdürü H.Ş.B.'ye
gönderilen "bölgemdeki fiyat geçişleri" konulu raporda Kırşehir ve Aksaray
pazarlarına ilişkin olarak şu ifadeler yeralmaktadır: 330
"...2.KIRŞEHİR: Pakmaya EF (eski fiyatla) satmaya devam ediyor. Ak
Maya 12.03.98'de yeni fiyata geçeceğini söylemiş (Bayimiz Süleyman Bey,
325.000TL/kg den satıyor. Bayimiz yeni fiyat geçişinden rahatsız değil.)...
5.AKSARAY: Pak ve Ak çeşitli oyunlar yaparak yeni fiyata geçmiyorlar.
Hala 225.000 TL/kg'den maya satılıyor. Bayimiz de 05.03.1998'de yeni
fiyata geçtiğini (Diğer mayacılar ile sözleşip) fırınlara söylemesine rağmen,
PAK ve AK'ın yeni fiyata geçmemesinden dolayı EF (eski fiyatla) maya
satmaktadır. Pakmaya satışından dolayı Aksaray'daki fiyat geçişinin
gecikmesine göz yummaktadır. Ben konuyu Pak yetkilisi Sabri Bey'le 340
(S.Ş., Pak Gıda Bölge Sorumlusu) görüştüğümde "beraber Aksaray'a
08-63/1051-410
8
giderek sorunu çözelim" dedi. Akmaya da 14.03.98'de 243.750TL/kg'a
geçeceğini belirtiyor imiş... 12.03.98'de Pak'tan Sabri Bey ile Aksaray'a
gidip, durumu düzeltmeyi planlıyorum."
5. Lesaffre Bölge Müfettişi T.Ö. tarafından hazırlanan 18.3.1998 tarihli raporda,
maya üreticilerinin Ankara'daki faaliyetlerine ilişkin olarak aşağıdaki hususlar
belirtilmiştir:
"Pakmaya: Fiyatın %100'ünü 250.000 TL/kg'a çekti. Fırınlara atak 350
yapmıyor (Bağlantı gibi).
Maurimaya: 250.000 TL/kg'ı hiç 325.000 TL/kg'a çekmedi. Bayisi Emin Bey
beni arayarak fiyatı çekelim der.
Mirgün Bey (M.Ü., Maurimaya Ankara Bölge Müdürü) şehir dışında imiş.
Nerede olduğunu söylemediler. Bandırmada da olabilir.
Akmaya: Bölge yetkilisi Yusuf Bey (Y.K., Akmaya Bölge Sorumlusu)
17.03.98'de bayimiz M.E.'yi (M.E.,Safmaya Ankara bayisi) ziyaret etmiş.
Fiyatı neden düşürdüğünü sorarmış. Ben görüşemedim....
Görüşlerim:
Ankara'da Lesaffre alışılagelmişin dışında hareket edince rakipler bayağı 360
şaşırdı. Suçlu olduklarından mı bilmem pek tepki göstermediler. Pak, Ak ve
Mauri usulen de olsa yeni fiyata geçmek ister görünürler. Bu haftanın sonu
(21.3.98) veya 13. haftanın başı (30.3.98) rakip firmaların yetkilileri ile yeni
fiyat için görüşme planlıyorum (Uygun görürseniz). 13. hafta yeni fiyata
geçileceğini %80 tahmin ediyorum."
6. Safmaya'dan bayi A.B.’ye 8.12.1998 tarihinde gönderilen yazıda, bayi satış
fiyatlarına ilişkin olarak şu ifadelere yer verilmiştir.
“Değerli Bayimiz, 370
Bilgimiz dışında Zeytinburnu’nda bulunan bir grup fırıncıya yapılan indirimli
maya satışınızın 9/12/1998 tarihinden itibaren istisnasız durdurulması
zorunludur. Bu hususta alınan kararı uygulamanız gerekmektedir.
Bölgenizde bulunan tüm fırıncılara 325.000 TL/KG olan doğru fiyat ile
satışınızı yapmanız istenmektedir. Bağlantı vs gibi satış yöntemi kullanarak
satış uygulamasına tüm bayilerimiz gibi özen gösterilmelidir.
Siz de konuyu ve şirket kararımızı anlayışla karşılayacağınızı temenni
eder, işleriniz de başarılar dileriz.”
13.1.1999 tarihinde Le Saffre personeli İ.T. tarafından Adana bayisi Başak 380
Ticaret hakkında hazırlanan yazıda şu ifadelere yer verilmiştir:
“Bana göre Adana Başak Tic. Ekm. Fab.larına uyguladığı iskontoların
kalkmaması halinde Canmaya ve Pakmaya iskontolu satışa
başlayacaklarını bu yüzden Adana’da maya rekabetinin her an
başlayabileceği görüşündeyim.
Bu yüzden Başak Tic. iskontolu satışı kaldırması veya gizli olarak yapması
gerekmektedir. Bunun için bu konunun 15/1/99’a kadar çözülmesi
gerekiyor. Bayram tatilinden faydalanıp Can bayisi rekabet başlatabilir.”
390
08-63/1051-410
9
Lesaffre personeli tarafından Kilis bayisine ilişkin olarak hazırlanan 11.3.1998
tarihli analiz raporunda, Kilis pazarına ilişkin bilgiler ve bayinin gelir ve giderleri
verilmiştir. Yazının devamında şu ifadelere yer verilmiştir:
"...Bayimiz Mis, Günay Ekm. Fab. verdiğimiz normal bayi kar %50'sini
beğenmemekte, %100 karını istemekte. Belediyede de %13'ünün de şirket
tarafından karşılanmasını istemektedir. Bana göre, Belediye'de %8 diğer
(Mis ve Günay %50) destek verilmesi uygun. Çünkü bayimiz rekabetin
önlenmesinde fazla çabası yok. Kilisteki rekabetin önlenmesi için bayimiz
normal kar edemez ise rekabeti önlemek için çaba sarfedebilir..."
400
Lesaffre Bölge müfettişi A.E.'den Maya Satış Müdürü H.Ş.B'ye 5.2.1999
tarihinde gönderilen yazıda, Van Özmaya bayisinin satış fiyatlarına ilişkin olarak
aşağıdaki ifadeler yer almıştır:
"...Bayimize mevcut anlaşmalı fırınları hariç diğer satışlarının 400.000
TL/kg.'dan aşağı kesinlikle satmaması bildirildi. Bayimiz de buna uyacağını
belirtti..."
7. Pak Gıda Güney Marmara Bölge Sorumlusu Ö.Ö. tarafından 4.5.1999
tarihinde H.E.’ye çekilen faks metninde, Güney Marmara Bölgesi’nde maya 410
satışlarına ilişkin olarak şu ifadelere yer verilmiştir.
“1.Bursa: Bayilerimiz 4.000.000-4.800.000 TL. (Peşin-Vadeli) satış
yapmakta. Maurimaya 3.900.000-4.300.000, Hasmaya ve Canmaya
3.550.000-4.800.000, Özmaya 3.700.000-4.800.000, Safmaya 3.700.000-
4.800.000 TL. satılmakta. Bursa merkezde rakiplerle anlaşmaya
varılmıştır. Fiyatlar kademeli olarak yükseltilecek..."
8. Özmaya'da tespit edilen, değişik illerdeki maya satışlarına ilişkin İngilizce
olarak hazırlanan raporun Türkçe karşılığı şu şekildedir: 420
“AYDIN 9/6/97’deki toplantıdan sonra Can, Öz ve Mauri, 10/6/97’de yeni
fiyatları uygulamaya başladılar. Pak yeni fiyatlar üzerinden %10 peşin
iskontosuna merkezde devam ediyor..."
9. Lesaffre Ege Bölge Müfettişi F.K. tarafından H.Ş.B'ye gönderilen 10.3.1998
tarihli yazıda Ege Bölgesindeki fiyat hareketlerine ilişkin olarak aşağıdaki
hususlar belirtilmiştir.
"II. Bölge 325.000 TL/kg uygulama durumları
Denizli: Rakip maya bayileri ile görüşüldü. 11.3.1998'den itibaren 325.000 430
TL/kg geçilecek (Rakip maya bayilerini rahatsız etmeyecek şekilde
bağlantı olabilecek).
Burdur: Maurimaya, Pakmaya bayi geçmemesi sebebi ile yeni fiyat
uygulayamadığını belirtiyor. Özmaya bayi'de eski fiyat devam ediyor.
Muğla: Maurimaya, Muğla pazarından 10.3.1998 tarihi itibari ile y.fiyata
(yeni fiyata) geçtiğini belirtiyor (Ancak bağlantıları mevcut). Fırınlardan
zamma tepki var. bağlantı talepleri geliyor. Öz ve Safmaya için. Özmaya
ve Safmaya yeni fiyata geçmiştir. Bariz bir rahatsızlık yok.
08-63/1051-410
10
Manavgat: Mauri 10.3.1998 itibari ile yeni fiata geçtiğini belirtiyor.
Bağlantılar olduğunu ancak piyasaya rahatsızlık vermeyeceğini söylüyor. 440
Manavgat Özmaya yeni fiata geçti..."
Yazının devamında Denizli piyasasına ilişkin olarak, Safmaya, Pak Gıda,
Maurimaya ve Canmaya (Akmaya) bayileri arasında görüşme yapıldığı ve
11.3.1998 Çarşamba günü 325.000 TL/kg. fiyatın uygulanacağı hususu
tekrarlanmıştır.
10. Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö. tarafından Satış Müdür Yardımcısı
O.P.'ye 8.2.1999 tarihinde gönderilen yazıda, bir fırınla yapılan görüşmeye
ilişkin olarak aşağıdaki hususlar belirtilmiştir: 450
"... Bayi ile Cumartesi Kağızman'da iken telefonla görüşme yaptık. Benimle
telefonla görüşür iken fırıncıya Kars Pakmaya'yı arattırdık. Pakmaya'nın
cevabı bize öyle bir bilgi gelmediği, mayasının fiyatının 3.250.000 TL/koli
olduğunu cevap olarak verdi. 4.800.000 TL/koli fiyatımızı ben de telefonda
söyledim. Fırından aldığım cevap 4.800.000 TL/kg. diyorsanız
Pakmaya'dan isterim 3.250.000 TL/kg.'dan alabilirim demiştir."
11. 16.3.1998 tarihli Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö. imzalı Siverek'ten
gönderilen yazıda şu ifadeler yeralmaktadır: 460
"Pakmaya ile yaptığım görüşmede fiyat indiriminin Has Maya'dan
kaynaklandığını Özmaya hangi fiyattan satar ise buna uyacağını belirtiyor.
Önceden de diyaloglu satışları mevcuttur.
Hasmaya ile yaptığım görüşmede 3.000.000.TL/Kg'den satmaya devam
edeceğini fırıncıya meslektaşı olduğı için jest yaptığını düşünmekte. Bu
fiyatının devam edeceğini de üstüne basarak belirtiyor...
Pak maya'dan dolayı problemimiz yok biz ne uyguluyor isek o bize
uyuyor..."
470
12. 3.8.1998 tarihli Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö.'den Maya Satış
Müdürü H.Ş. B'ye gönderilen "yeni fiyat geçişindeki bölge durumları yazısında
şunlar belirtilmiştir:
"Erzurum: Has bayisi Suat bey şu an Erzurum dışında olduğundan Remzi
bey (R.K., Özmaya Erzurum bayi) ve Pak bayisi has bayisini
bekliyorlar...Pak bayinin Remzi beye söylediği 2 haftalık zamsız mayası
olduğunu şayet Has geçmez ise iki hafta eski fiyattan satabileceğidir.
Remzi beyden bu konuda her zaman olduğu gibi öncülük yaparak bir an
önce yeni fiyat uygulamasına başlaması gerektiğini belirttim. Çarşamba 480
günü Has bayisi ile birlikte görüşüp yeni fiyat uygulamasına başlamayı
planlıyorlar...
Van: Pak maya bugün de dahil olmak üzere eski fiyatlı satışına devam
ediyor. Can maya önceki dönemde olduğu gibi bağlantılı maya satmaya
çalışıyor. Fikret beyle sıkı diyalogla görüşüyoruz. Ayrıca bayiler de kendi
aralarında görüşme yapacaklar sonucunu öğreneceğim..."
08-63/1051-410
11
13. 5.2.1999 tarihinde Lesaffre Satış Müdürü H.Ş.B.'den Ticaret Müdürü İ.İ. ve
Genel Müdür J.J.B.'ya İzmir pazarına ilişkin olarak gönderilen yazının Türkçe
karşılığı aşağıdaki gibidir: 490
"Bugün toplamış olduğum haberleri aktarmak istiyorum.
1) HK (H.K., Özmaya İzmir bayi) Mauri Bölge Müdürü Suphi Bey'le (S.N.,
Maurimaya Bölge Müdürü) kontakt kurmuştur. Suphi Bey Pak'ın belirsiz
durumu nedeniyle kendilerinin normal fiyatı uygulamalarının mümkün
olmadığını belirtmiştir.
2) HK Mauri bayisi ile dün gece kontakt kurdu. Bayinin normal fiyat
uygulamasına ilişkin bilgisi yok. Bayinin yorumu oldukça ilginç: 400.000
TL/kg fiyatı üzerinden komisyon almaları nedeniyle, ürünün kaçtan
satıldığının Kendileri için önemli olmadığını belirtmekte..." 500
14. Akmaya İç Anadolu Bölge Temsilcisi Y.K. tarafından 19.8.1997 tarihinde
Genel Müdür G.E.’ye gönderilen yazıda, Kayseri’de maya satışlarına ilişkin
olarak şu ifadelere yer verilmiştir.
“12 Ağustos / 19 Ağustos tarihleri arasında Kayseri bayimizin maya satış
miktarı ve satış fiyatları aşağıya çıkartılmıştır.
ŞEHİR İÇİ SERVİSİ: KOLİ / HAFTA
680 KOLİ – 1.675.000 TL.
160 KOLİ – 1.775.000 TL. 510
40 KOLİ – 1.875.000 TL.
İLÇE SERVİSLERİ TOPLAMI: KOLİ /HAFTA
270 KOLİ – 1.675.000 TL.
50 KOLİ – 1.750.000 TL.
Bu satışlara Canmaya ve Hasmaya markaları dahildir.
15 Ağustos günü Pakmaya-Safmaya ve Canmaya bayileri fiyatın listeye
çekilmesi ve pazar payında uzlaşma sağlamak amacıyla biraraya
gelmişlerdir. Safmaya’nın ve Özmaya’nın bayileri satış oranlarının düşük
olduğunu ve artış sağlamak için fiyat kırdıklarını ifade etmişler ve anlaşma 520
sağlamak mümkün olmamıştır. Bayimiz müşteri ve satış kaybetmemek için
rakip firmaların her türlü fiyat indirimine ve vadeli satışına uyum
sağlamakta ve satışını kaybetmemektedir.
Gereğini bilgilerinize arz ederim. Saygılarımla.”
Akmaya Satış temsilcisi Y.K.'nin Genel Müdür G.E'ye gönderdiği 31.7.1997,
26.8.1997, 1.9.1997, 8.9.1997, 22.9.1997, 6.10.1997 ve 22.10.1997 tarihli
raporlar da benzer niteliktedir.
530
15. Ankara piyasası hakkında hazırlanan raporda şu ifadelere yer verilmiştir.
“... B. MAURİ: Şu anda fiyatlara uyuyor, bugünkü toplantıyı en çok
arzulayanlardan. “Piyasanın düzelmesini istiyorum” edebiyatı yapıyor..."
Yukarıda yer verilen belgelerden de görüldüğü üzere, bölgesel olarak düşük
seyreden bayi satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik olarak üretici teşebbüsler
08-63/1051-410
12
uyumlu eylem halindedirler. Bayiler arasındaki fiyat rekabetini engellemek
amacıyla, bölge sorumluları vasıtasıyla maya üreticilerinin içerisinde
bulundukları bu uyumlu eylemler, 4054 sayılı Kanunun 4. maddesinin (a) bendi 540
kapsamındadır.
I.3. Bayi Satış Fiyatlarının Üretici Teşebbüslerce Yükseltilmeye
Çalışıldığına İlişkin Tespitlere Yönelik Savunmalar
Bayiler arasındaki fiyat rekabetinin, soruşturmaya taraf olan teşebbüsler
tarafından engellendiği iddiasına ilişkin olarak, mezkur teşebbüslerin
savunmalarında;
- üretici firmalar ile bayiler arasındaki mevcut ilişkilerin, bu tip bir iddianın
ileri sürülmesini olanaksız kıldığı, bayilerin üretici firmalardan tamamen
bağımsız teşebbüsler olduğu, 550
- genellikle tanıdık ve hatta akraba olan maya bayilerinin zaman zaman
yapmış oldukları toplantılardan üretici teşebbüslerin sorumlu
tutulamayacağı,
- çıkar çatışması içerisinde bulundukları bayileri, üretici firmaların kontrol
etmesinin mümkün olmadığı ve bayilerin üretici firmalar karşısında güçlü
konumda olduğu,
- üretici firmaların, bayilerin satış fiyatlarını takip etmesinin bir zorunluluk
olduğu, zira bayilere vadeli satış yapmaları nedeniyle satış fiyatlarını çok
düşüren bayilerden üretici firmaların tahsilat yapmasının güçleştiği,
- bayilere satış yapıldıktan sonra dahi bayinin iade faturaları ile indirimler 560
talep etmesini engellemek isteyen ve alacaklarını tahsil etme kaygısı taşıyan
teşebbüslerin, bu eylemlerinin, rekabet ihlali olarak değerlendirilemeyeceği,
- indirimli maya satan Safmaya Zeytinburnu bayisinin (A. B.) bu tip indirimli
satışları durdurması konusunda uyarılmasının nedeninin, bayinin
Safmaya'ya olan ödemelerinde yaşanacak muhtemel problemleri
engellemek olduğu,
- bayi satış fiyatlarının uyumlu eylem sonucu yükseltildiği hususuna ilişkin
olarak soruşturma raporunda kullanılan belgelerin, devamlılık ve genellik
taşımayan, ülkenin kısıtlı bir bölümünü ilgilendiren, arızi nitelikte olan ve
maya üreticilerinin kontrol ve talimatını yansıtmayan yazılar olduğu, 570
- Delil olarak kullanılan bu yazıları düzenleyen kişilerin üretici teşebbüsleri
temsil ve ilzama yetkili olmadıkları,
- Bayi fiyatlarının yükseltilmesine yönelik yapılan toplantılardan herhangi
bir neticenin çıkmadığı ve bayiler arasındaki rekabetin yine devam ettiğinin
soruşturma raporunda yer verilen belgelerden anlaşıldığı,
- bayi toplantılarına katılan satış elemanlarının görevinin bayilerden
sipariş toplamak olduğu ve satış elemanlarının bayileri birarada bulabileceği
bir ortama girmesinin ve satış arttırma çabası içerisinde bulunmasının
rekabet ihlali olarak görülmemesi gerektiği,
580
ifade edilmekte olup, özetle; üretici teşebbüslerden bağımsız olarak faaliyet
gösteren bayilerin eylemlerinden, üretici teşebbüslerin sorumlu tutulmasının
sözkonusu olamayacağı iddia ve ileri sürülmektedir.
08-63/1051-410
13
I.4. Bayi Fiyatlarının Üretici Teşebbüslerce Yükseltilmeye Çalışıldığına
Yönelik Değerlendirmeler
Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerde tespit edilen belgeler, İlgili
bölümde belirtildiği üzere, bayi satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik olarak, 590
üreticilerin bölge sorumlularının öncülük ve koordinasyonu ile rakip bayilerin
toplantılar yaptıklarını, bölge sorumlularının rakip firma yetkilileriyle
görüştüklerini ve bu görüşmeler sonucunda uygulanacak bayi fiyatlarına ilişkin
olarak bazı planların yapıldığını ve bu planların tatbik edildiğini göstermektedir.
Pak Gıda Satış Temsilcisi S.D.'den Pak Gıda Ürün Müdürü H.E.'ye gönderilen
3.4.1999 tarihli yazıdan, Lesaffre Karadeniz Bölge Sorumlusu F.Ş. ile Pak Gıda
Satış Temsilcisi S.D. arasında 10.3.1999 tarihinde yapılan görüşme sonucunda
promosyonların durdurulması ve bayi fiyatlarının düşürülmemesi konusunda
mutabakata varıldığı anlaşılmaktadır. 600
Lesaffre Satış Müdür Yardımcısı O.P. tarafından Erzurum pazarına ilişkin olarak
hazırlanan ve Satış Müdürü H.Ş.B ve Ticaret Müdürü İ.İ.'ye gönderilen rapor da,
maya üreticilerinin bayi satış fiyatları konusunda uyumlu eylem halinde
olduklarını ortaya koymaktadır. 7.10.1999 tarihli yazıda, Erzurum ve çevre
pazarda fiyatların 4.800.000 TL/koli'ye oturması için maya üreticilerinin bölge
müfettişi düzeyindeki yetkililerinin katıldığı bir toplantıdan bahsedilmektedir. Pak
Gıda'nın toplantı öncesinde Lesaffre ve Akmaya lehine pazar kaybetmesi,
yapılan toplantıdan mutabakatın çıkmamasına neden olmuştur.
610
Erzurum pazarına ilişkin olarak rakip bölge müfettişlerinin yapmış oldukları
toplantıda maya üreticileri aradıkları mutabakatı sağlayamamalarına rağmen
bayi satış fiyatlarını yükseltmeye yönelik toplantılara Erzurum'da devam
etmişlerdir. 14.10.1999 tarihli rapordan da anlaşılacağı üzere, Pak Gıda Bölge
Sorumlusu İ.K., 29.9.1999 tarihinde Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi M.C.Ö.'yü
aramış ve Erzurum ve Erzincan illerindeki maya fiyatlarını görüşmek üzere
biraraya gelmeleri gerektiğini söylemiştir. Bunun üzerine Lesaffre Doğu Bölge
Müfettişi 05.10.1999 ve 06.10.1999 tarihlerinde Hasmaya Erzurum Bayi ve Pak
Gıda Bölge Sorumlusu ile görüşmüştür. Yapılan görüşmelerde ilk olarak
piyasada 3.600.000 TL/koli fiyatın kalkması, onun yerine 4.000.000 TL/koli 620
fiyatının uygulamaya sokulması ve 10-15 gün sonra da 4.800.000 TL/koli
fiyatının uygulanması konusunda mutabakata varılmıştır. Yapılan görüşmede
ayrıca fiyat geçişlerinin tarihlerini belirlemek üzere 06.10.1999 tarihinde
bayilerin biraraya gelmesi kararlaştırılmıştır. 06.10.1999 tarihinde yapılan
toplantıda 4.000.000 TL/koli'yi uygulama konusu görüşülmüş ve bu fiyatı
uygulama tarihi olarak 8.10.1999 belirlenmiştir. 8.10.1999 tarihinde Lesaffre
Doğu Bölge Müfettişi bayileri aradığında Pak Gıda ve Akmaya'nın
kararlaştırılanın aksine 4.000.000 TL/koli fiyatını uygulamadığını öğrenmiştir.
9.10.1999 tarihinde Lesaffre Doğu Bölge Müfettişi, Akmaya bayi ve Pak Gıda
Bölge Sorumlusu ile görüşmüş ve Pak Gıda'nın mal verdiği bir müşteriye 630
Akmaya tarafından fiyat teklifi verilmesi nedeniyle varılan mutabakatın hayata
geçirilemediğini öğrenmiştir.
Pak Gıda yetkilisi tarafından hazırlanan başka bir raporda da, 28.12.1998
tarihinde Balıkesir Pak Gıda ofisinde yapılan bir toplantıdan bahsedilmektedir.
Toplantıya Maurimaya Satış Temsilcisi, Maurimaya bayisi, Safmaya bayisi ve
08-63/1051-410
14
Akmaya bayisi katılmıştır. Fiyatların yükseltilmesi konusunda bayilerin ikna
edildiği toplantıda fiyatların ne şekilde yükseltileceğine ilişkin olarak da bir plan
yapılmıştır. Bu plan uyarınca, 29.12.1998 tarihinde Körfez'e servisi olan
Maurimaya tüm fırınlara 400.000 TL/kg fiyatına geçtiğini deklare edecek, bu 640
durumu tespit etmesinin ardından Akmaya da 31.12.1998 tarihinde 400.000
TL/kg fiyatını müşterilerine deklare edecektir. Toplantının yapıldığı akşam Pak
Gıda yetkilisi de telefonla aranmış ve fiyatların yükseltilmesi konusunda onun da
onayı alınmıştır. Pak Gıda yetkilisi, bayisini arayarak fiyatın yükseltilmesi
konusunda bilgi vereceğini belirtmiştir.
Balıkesir Pak Gıda ofisinde yapılan toplantıya, satış temsilcisinin katılma
nedenini, Maurimaya, Balıkesir Fırıncılar Odası Başkanı'nın aynı zamanda bir
rakip firmanın bayisi olduğu ve fırınların kendisinden maya almalarını sağlamak
üzere bu konumunu kötüye kullandığı duyumlarının gerçeği yansıtıp 650
yansıtmadığını kontrol etmek olarak açıklamaktadır. Belgenin içeriğinden
Maurimaya satış temsilcisinin toplantıya bu amaçla katıldığı anlaşılmamaktadır.
Aksine, bayi satış fiyatlarını yükseltmek üzere toplantı sonunda ortaya çıkan
ayrıntılı planın hazırlanmasında satış temsilcisi de görev almıştır.
Lesaffre Bölge müfettişi T.Ö. tarafından Satış Müdürü H.Ş.B.'ye gönderilen
11.3.1998 tarihli yazıda da, Pak Gıda ve Akmaya'nın "Aksaray'da çeşitli oyunlar
yaparak yeni fiyata geçmedikleri" belirtilmekte ve Lesaffre Bölge müfettişi T.Ö.
ile Pak Gıda Bölge Sorumlusu S.Ş.'nin bu sorunu çözmek için 12.3.1998
tarihinde Aksaray'a gideceklerine işaret edilmektedir. 660
Ankara piyasasına ilişkin olarak Lesaffre Bölge Müfettişi T.Ö. tarafından
hazırlanan 18.3.1998 tarihli yazıda, Ankara ilinde Lesaffre'ın fiyat düşürmesi
karşısında Akmaya Bölge sorumlusu Y.K.nin Safmaya Ankara bayisini arayarak
fiyatı neden indirdiğini sorduğu ifade edilmektedir. Genellikle indirimli satışlar
yapmayı tercih etmeyen Lesaffre'ın Ankara'da gerçekleştirdiği fiyat indirimi ile
ilgili olarak rakiplerin tepkileri Bölge Müfettişinin raporuna şu şekilde
aktarılmıştır:
"Ankara'da Lesaffre alışagelmişin dışında hareket edince rakipler bayağı 670
şaşırdı. Suçlu olduklarından mı bilmem pek tepki göstermediler. Pak, Ak ve
Mauri usulen de olsa yeni fiyata geçmek ister görünürler. Bu haftanın sonu
(21.3.98) veya 13. haftanın başı (30.3.98) rakip firmaların yetkilileri ile yeni fiyat
için görüşme planlıyorum (Uygun görürseniz)"
Bölge müfettişinin ifadelerinden maya üreticileri arasında yeni fiyatı bayilere
uygulatma konusunda daha önce sağlanmış bir mutabakatın olduğu
anlaşılmaktadır.
Lesaffre Grubu'nun kendi bayilerine gönderdiği yazılar ile bayilere ilişkin olarak 680
Lesaffre çalışanları tarafından hazırlanan raporlar, bayiler arasındaki rekabetin
engellenmeye çalışıldığını açık bir biçimde ortaya koymaktadır. Bu yazılardan
ilki, Safmaya'nın kendi bayisi A.B.'ye (Zeytinburnu bayisi) gönderdiği yazıdır.
Yazıda, Zeytinburnu'nda bir grup fırıncıya düşük fiyatla maya satan bayiden "bu
tip satışları 9.12.1998 tarihinden itibaren istisnasız olarak durdurması" ve "tüm
fırıncılara doğru fiyat olan 325.000 TL/kg ile satış yapması" istenmektedir. Bayi
08-63/1051-410
15
satış fiyatlarının yükseltilmesi suretiyle bayiler arasındaki fiyat rekabetinin,
Lesaffre tarafından engellendiği yolundaki değerlendirme karşısında Safmaya
savunmalarında, bayinin Safmaya'ya olan ödemelerinde problem çıkmamasını
sağlamak için bayinin bu tip satışları durdurması konusunda uyarıldığı ifade 690
edilmektedir.
Hemen belirtmek gerekir ki, amacı tahsilatta problem yaşamamak olsa dahi
Safmaya'nın bayisini fiyatlarını yükseltmesi konusunda uyarması ve fiyatların
yükselmesini sağlaması rekabet ihlali niteliğindedir.
Düşük fiyatla satış yapmaması konusunda uyarılan Zeytinburnu bayisine
gönderilen yazı, Lesaffre personeli İ.T. tarafından Adana bayisi Başak Ticaret
hakkında hazırlanan 13.1.1999 tarihli yazı ve Kilis bayisine ilişkin olarak
hazırlanan 11.3.1998 tarihli rapor ile birlikte değerlendirildiğinde, Lesaffre 700
grubunun bayi satış fiyatları ile ilgilenme nedeni daha açık bir biçimde
anlaşılacaktır.
Adana bayisine ilişkin olarak hazırlanan yazıda, Safmaya Adana bayisi Başak
Ticaretin fırınlara uyguladığı iskontoları kaldırmaması halinde Akmaya ve Pak
Gıda'nın da iskontolu satışa başlayacakları, bu yüzden bayinin iskontolu satışı
kaldırması veya gizli olarak yapması gerektiği ifade edilmektedir.
Kilis bayisine yazılan yazıda ise, Kilis bayisine verilen iskonto miktarının
arttırılmamasının uygun olacağı ifade edilmektedir. Gerekçe olarak ise bayinin 710
"rekabeti önleme konusunda fazla çabasının olmaması" gösterilmekte ve
bayinin normal kar elde edememesi halinde rekabeti önlemek için çaba
sarfedeceğine işaret edilmektedir.
Yukarıda yer verilen belgelerden çıkan sonuç oldukça açıktır: Bölgesel olarak
maya bayileri arasında yaşanan rekabet sonucu zaman zaman bayiler fırınları
ellerinde tutabilmek amacıyla indirimler yapmak zorunda kalabilmektedirler.
Bayiler arasındaki rekabetin yoğunlaştığı bölgelerde maya fiyatlarının düşmesi
sonucu üreticiler için sorun niteliğinde iki ihtimal ortaya çıkmaktadır. Birincisi, 720
fiyatların düşmesinden dolayı bayilerin uğrayacakları zararın üretici
teşebbüslere yansıtılması. Bu durumda mayayı genellikle aldıkları fiyatın altında
bir fiyata satmak zorunda kalan bayiler üretici teşebbüslere hizmet faturaları
keserek uğradıkları zararın bir kısmını üretici teşebbüslere yansıtmaktadırlar.
İkinci ihtimal fiyatların düşmesinden dolayı bayilerin uğrayacakları zarara üretici
teşebbüslerin karışmaması. Bu ihtimalin sözkonusu olduğu durumlarda ise
düşük fiyatlarla maya satmak zorunda kalan bayiler, üretici teşebbüslere olan
ödemelerinde sorunlar yaşayabilmektedirler.
730
Maya üreticileri yukarıda ifade edilen iki sorunu çözebilmek için bayi satış
fiyatları ile ilgilenmek zorunda olduklarını ileri sürmektedirler. Üretici teşebbüsler
Kendi aleyhlerine olan bu ihtimalleri, doğrudan bayiler arasındaki rekabeti
önlemek ya da bayiler arasındaki rekabetin, üretici teşebbüslerin istediği
yoğunlukta olmasını sağlamak suretiyle bertaraf edebilirler. Maya üreticilerinin
alacaklarını tahsil etme kaygısı içerisinde olmalarının, homojen bir mal olan
08-63/1051-410
16
mayada rekabetin yaşanabileceği en muhtemel seviye olan dağıtım
seviyesindeki fiyatlara müdahale edilmesinin ve bayi satış fiyatlarının yapay
olarak yükseltilmesinin gerekçesi olamayacağını belirtmek gerekmektedir.
740
Yapılan tespitler bölümünde yer verilen diğer belgeler de, düşük seyreden bayi
satış fiyatlarının yükseltilmesi konusunda, üretici teşebbüslerin çaba içerisinde
olduklarını ve bu konuda rakip bayiler ve bölge sorumluları ile görüşmelerin
yapıldığını göstermektedir.
Sipariş toplamak amacıyla satış elemanlarının bayi toplantılarına katıldığı
yolundaki Akmaya'nın savunması, bu toplantılarda bayi satış fiyatlarının
yükseltilmesi konusunda sağlanan mutabakatları ortaya koyan yukarıdaki
belgeler karşısında geçerliliğini kaybetmektedir. Ayrıca, bu tip bayi
toplantılarının il bazında yapıldığı ve bu toplantılara her üretici teşebbüsün o 750
ilden sorumlu bayisinin katıldığı dikkate alındığında, rakip bayilerin bulunduğu
bir ortama sipariş toplamak amacıyla satış elemanının dahil olduğu yolundaki
savunmanın gerçeği yansıtmadığı görülmektedir.
Soruşturmaya taraf olan teşebbüslerde tespit edilen belgelerin bir kısmından,
sözü edilen toplantılar sonucunda mutabakata varılmasına rağmen bu
mutabakatın her zaman hayata geçirilemediği anlaşılmaktadır. Ancak bu durum
tarafların rekabet ihlali içerisinde olmadıklarını göstermemektedir.
Bölgelerindeki düşük fiyatların nedenini ve bu fiyatları yükseltmek için yaptıkları
girişimleri merkeze bildiren bölge sorumlularının, daha sonra yazdıkları 760
raporlarda tüm çabalara rağmen fiyatların yükseltilemediğini merkeze
bildirmeleri, savunmalarda iddia edildiği gibi ihlal olmadığını değil, bayi satış
fiyatlarını yükseltmek amacıyla üretici teşebbüslerin içinde bulundukları
faaliyetlerin gelip geçici olmadığını ve bu konuda sürekli bir çaba içerisinde
bulunduklarını göstermektedir.
Soruşturmaya Taraf olan Teşebbüslerin, bayi satış fiyatlarını yükseltmek
konusunda yoğun bir faaliyet içerisinde bulundukları yapılan tespitler
bölümünde yer verilen belgelerden anlaşılmaktadır. Bu bölümde yer verilen
belgelerde, üretici teşebbüslerin bölge sorumlularının, bayi satış fiyatlarını 770
yükseltmek amacıyla ne tür faaliyetlerde bulundukları görülmektedir. Üretici
Teşebbüslerin, bölge sorumlularının bu tür faaliyeliyetlerini önlemek amacıyla
herhangi bir girişimde bulunmadıkları, dolayısıyla, bölge sorumlularının bu
fiillerinden Üretici Teşebbüslerin sorumlu olduğunu kabul etmek gerekmektedir.
I.5. Bayilik Sözleşmeleri
5388 sayılı Kanun’un 2. maddesi ile 4054 sayılı Kanun kapsamında bulunan
anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının bildirilmesi yükümlülüğü
kaldırıldığından, rekabet ihlali içeren bayilik sözleşmelerini bildirmeyen taraf
teşebbüslere ve yöneticilerine yönelik herhangi bir para cezası uygulanmasına
yer olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. 780
I.6. Savunmalarda İleri Sürülen Diğer Hususlar
Taraflardan Lesaffre'ın ilk yazılı savunmasında, ticari sır niteliğindeki bilgilerin
yer aldığı ifade edilen ve kapalı zarf içerisinde sunulan savunmanın, kilit altında
tutularak Rekabet Kurulu dışında açılmaması talep edilmiş, ayrıca, Kendileri için
08-63/1051-410
17
ayrı bir dosya tanzim edilmesi gerektiği; aksi takdirde, son derece hassas ve
gizli bilgilere, rakiplerin soruşturma sırasında vakıf olması neticesinde,
soruşturma açılmasının gerekçesi ile çelişeceği, halen tek bir genel dosya
bulunması nedeniyle, Kendilerine savunma hazırlayabilmeleri için sadece
Kurumun uygun gördüğü belgelerin verildiğini ileri süren, Özmaya ve Safmaya,
her rakip şirket için ayrı dosyalar tanzim edilmesi durumunda, Kendileri ile ilgili 790
tüm evrakı tetkik edebileceklerini, böylece savunma haklarının da
kısıtlanmayacağını ifade etmiştir.
Lesaffre'ın ilk yazılı savunmasında yer alan soruşturmanın her bir teşebbüs için
ayrı dosyalar açılarak yürütülmesi talebi Kurulumuzca görüşülmüş ve kapalı zarf
ile sunulan savunmanın, Soruşturma Heyeti'nce açılması ve gizliliğin
korunmasına ilişkin tedbirlerin de Soruşturma Heyeti'nce takdir edilmesi
gerektiği kararlaştırılmıştır. Özmaya ve Safmaya'ya 2.9.1999 tarihinde
gönderilen yazıda, Kurul'un söz konusu kararı bildirilerek, ticari sır niteliğindeki
bilgilere rakiplerin ulaşamaması gerektiği yönündeki talebe, 4054 sayılı 800
Kanun'un 25 ve 44. maddelerinde yer alan hükümler çerçevesinde gerekli
hassasiyetin Soruşturma Heyeti'nce gösterildiği ifade edilmiştir.
Lesaffre, savunmasında ayrıca;
-soruşturmanın beş firma hakkında tek dosyada yürütülmesi sonucu,
Kendilerine gönderilen soruşturma raporunda, bazı boşlukların olduğunu ifade
eden Lesaffre, söz konusu boşluklarda nelerin olduğunun Kendilerine
bildirilmesi gerektiği,
810
-ek görüş ile birlikte kendilerine Pak Gıda'nın ve Maurimaya'nın liste ve net
fiyatları, Akmaya'nın bayilerine uyguladığı peşin ve vadeli maya satış fiyatları ile
yine aynı Teşebbüsün 1999 ve 2000 yılı maya satış miktar ve fiyatlarının
gönderildiği, bu bilgilerin ticari sır niteliğinde gizli bilgiler olduğu, Lesaffre'ın da
gizli bilgilerinin rakiplerine gönderilip gönderilmediğini bilmediği,
ileri sürülerek soruşturma sürecinde gizliliğe riayet etmeyen Soruşturma
Heyetinin değiştirilmesi ve dosyaların ayrılması yönündeki taleplerinin
reddedildiği 17.8.1999 tarihli Kurul kararından rücu edilmesi istenilmektedir.
I.7. Savunmalarda İleri Sürülen Diğer Hususlara Yönelik Değerlendirme 820
Lesaffre'ın savunmalarında, Soruşturma Raporunda Kendilerine gönderilmeyen
kısımlar bulunduğu, Raporun gönderilmeyen kısımlarında neler olduğuna
yönelik kendilerine bilgi verilmediği, iddia edilmekte ise de, öncelikle bunun
doğru olmadığını belirtmek gerekmektedir. Zira Taraflara ticari sır kapsamında
olmayan tüm bilgiler, Tarafların yazılı ya da sözlü başvuruları üzerine verilmiştir.
Kendilerine gönderilmediği ifade olunan belgelerin rakip teşebbüslerin maliyet
yapılarına ilişkin ticari sır niteliğinde bilgileri olduğu hususu kendilerine
bildirilmiştir. Ayrıca, Kanun’un 44. maddesinin son fıkrası uyarınca, Lesaffre’ca
bilinmeyen ve savunma hakkı verilmeyen konuların Kurul kararlarına dayanak
yapılamayacağı da dikkate alındığında gizli bilgi ihtiva eden kısımların rakip 830
teşebbüslere gönderilmemesinde herhangi bir sakınca olmadığı gibi bu
uygulama aynı zamanda Rekabet Kanunu’nun da amir bir hükmüdür.
08-63/1051-410
18
Lesaffre'ın soruşturmada gizliliğe riayet edilmediğine ve ticari sırların rakiplere
verildiğine ilişkin savunması, Tarafların haberleşmenin kolay olduğu ve
teşebbüslerin rakiplerininin satış fiyatını ve miktarını rahatlıkla takip edebildikleri
savunmaları karşısında tutarlı bulunmamış, esasen pazardaki teşebbüsler
tarafından bilinen ve daha da önemlisi geçmişe ilişkin olan bu bilgilerin, gizli bilgi
olduğu ve Taraflara gönderilmemesi gerektiğine yönelik itirazlar, konusu uyumlu
eylem halinde birlikte fiyat artışı olan bir dosyada kabul edilebilmesi mümkün 840
olmayan bir iddia olarak değerlendirilmiştir.
I.8. Kurum kayıtlarına 11.9.2008 tarih ve 6047 sayı ile giren Özmaya Sanayi
A.Ş. vekili tarafından gönderilen dilekçede, iptal kararı kesinleşen
27.6.2000 tarih ve 00-24/255-138 sayılı Kurul kararına ilişkin olarak Rekabet
Kurulu tarafından yeniden karar alınması halinde Özmaya Sanayi A.Ş. ile
ilgili durumun dilekçede sıralanan gerekçeler çerçevesinde yeniden
değerlendirilmesi gerektiği iddiası:
Özmaya Sanayi A.Ş. vekilinin soruşturma dosyasının derinlemesine yeniden 850
değerlendirilmesi, kendilerine sözlü savunma imkanı verilmesi ve aleyhlerine
ceza verilmemesi yönündeki talepleri Rekabet Kurulu tarafından
değerlendirilmiştir. Danıştay iptal kararları üzerine yeniden karar alınan
dosyalarda önaraştırma, sorusturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü
savunma toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıstay’ın iptal
kararları, tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgeler incelenmekte ve
karar o şekilde tahsis edilmektedir. Hatta Kurul yeni karar alınması halinde idari
para cezasına yönelik tespit edilen oranı 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesi
çerçevesinde yeniden değerlendirmekte olup bu karar özelinde taraflar
hakkında verilen para cezalarında ağırlaştırıcı ve hafifletici unsurları göz önünde 860
bulundurarak yeni karar almıştır. Bununla birlikte, teşebbüslerin soruşturmanın
yeniden yapılması ve yeni üyelerce sözlü savunmalarının dinlenilmesi
gerekirken bu usulün uygulanmamasının hukuka aykırı olması sebebiyle
Danıştay nezdinde itirazları bulunduğu görülmekte ise de Danıştay tarafından
bu nitelikteki itirazların iptal sebebi olarak görülmediği ve Kurul’un dosya
üzerinden karar vermesinin Danıştay tarafından hukuka aykırı bulunmadığı da
dikkate alınarak bu talep kabul edilmemiştir.
Özmaya vekili ilgili dilekçesinde maya sektöründe rakipler arasında rekabet
yaşandığını, maya fiyatlarının bizatihi fırıncılar tarafından kontrol edildiğini, ürün 870
özellikleri nedeniye bayilik sistemi ile çalışılmanın zorunlu olduğunu, paralel
fiyatların üretim maliyetlerinden kaynaklandığını, uyumlu eylemin ancak yatay
seviyede rakipler arasında gerçekleştirilmesi halinde ihlal olacağını ancak
mevcut dosyada üreticiler pazarı ve bayiler pazarının farklı olduğunu iddia
etmekte olup bu iddialar ihlalin var olmadığını gösteren bir gerekçeden
yoksundur.
Son olarak dilekçede ceza takdirinin subjektif kriterlere dayandığı ileri
sürülmektedir. Ancak Kurul yeniden karar alma sürecinde aşağıdaki bölümde
ayrıntıları verildiği üzere 16. maddede yer alan ağırlaştırıcı ve hafifletici 880
unsurları göz önünde bulundurmuştur.
08-63/1051-410
19
J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
4054 sayılı Kanun'un 4. maddesinde, belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama
amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan
teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin kararları
veya eylemleri hukuka aykırı sayılmış ve yasaklanmıştır.
Anlaşmaların yanı sıra rekabeti sınırlamaya yönelik olarak taraflar arasında 890
gözlenen uyumlu eylemler de Kanun'un 4. maddesinin kapsamındadır. Rekabeti
sınırlayıcı nitelikte bir anlaşmanın ispatlanamadığı durumlarda teşebbüslerin
faaliyette bulundukları piyasalardaki fiyat değişimleri, arz veya talep dengesi, ya
da teşebbüslerin faaliyet gösterdikleri bölgelerin, rekabetin engellendiği
piyasalardakine benzerlik göstermesi, teşebbüslerin uyumlu eylem halinde
olduklarına karine teşkil etmektedir
Maya üreticilerinin bayilerin satış fiyatlarını yükseltme konusunda uyumlu eylem
halinde oldukları tespit edilmiş bulunmaktadır. Üretici firmaların bir alt
kademedeki bayilerin satış fiyatlarını yükseltmeye çalışmalarını sadece dikey bir 900
kısıtlama olarak değerlendirmemek gerekmektedir. Maya üreticileri tarafından
bayilerin satış fiyatlarını yükseltme şeklinde oluşturdukları dikey kısıtlamalar
üreticiler arasındaki yatay rekabeti doğrudan etkilemektedir. Zira, bayi
fiyatlarının yükseltilmesi ile üreticilerin piyasaya deklare ettikleri liste fiyatları
arasında çok önemli bir ilişki bulunmaktadır: Bayilerin düşük fiyatla maya
satmaları engellenmek suretiyle üretici firmaların yeni liste fiyatlarını
yayınlamaları ve yeni fiyata geçişleri kolaylaşmaktadır. Başka bir ifadeyle,
bayilerin arasındaki rekabetin engellenmesi, yeni liste fiyatlarının
yayınlanmasına ve fiyat geçişlerine gerekli zemini hazırlamış olmaktadır.
910
Dolayısıyla, soruşturmaya taraf olan teşebbüslerden Pak Gıda, Lesaffre
(Özmaya ve Safmaya), Akmaya ve Maurimaya'nın uyumlu eylem sonucu,
dağıtıcı konumundaki bayiler arasındaki fiyat rekabetini engelleyerek bayi satış
fiyatlarını yükseltmek suretiyle, 4054 sayılı Kanun'un 4. maddesini ve özellikle
"Mal veya hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi
unsurlar ile her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi" şeklindeki (a)
bendini ihlal ettikleri sonucuna varılmıştır.
Bu çerçevede;
920
- Uyumlu eylem sonucu bayilerin satış fiyatının yükseltilmesi ihlalinin 1999
yılında da devam ediyor olması nedeniyle, Kanun'un 16 ncı maddesinin 2.
fıkrası uyarınca para cezalarının belirlenmesinde,
Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş. 30.151.168.410.915.- TL.
Özmaya San. A.Ş. 5.650.759.205.000.- TL.
Safmaya San. A.Ş. 7.923.276.564.768.- TL.
olan 1998 yılı ciroları dikkate alınmış;
930
- 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca maya
sektöründe bu teşebbüslerin ilk kez bir rekabet ihlaline taraf olduğu, ihlalin iki
08-63/1051-410
20
yıldan fazla sürdüğü, teşebbüslerden Pak Gıda’nın pazar payının %(…) ve
Özmaya’nın %(…) olduğu, teşebbüslerin ihlal üzerindeki belirleyici etkilerinin
birbirine yakın olduğu ve teşebbüslerin soruşturma sürecinde incelemeye
yardımcı olduğu hususları cezanın belirlenmesinde gözönünde
bulundurulmuş ve
- Pak Gıda, Özmaya ve Safmaya’nın cirosunun %(…)'i esas alınmıştır.
940
K. SONUÇ
Önaraştırma ve soruşturmaya ait tüm savunma, ek savunma, sözlü savunma
toplantısının ses kayıtlarının yazılı açılımı, raporlar, Danıstay’ın iptal kararları,
tüm dosya münderecatında yer alan bilgi ve belgelerin okunup incelenmesi ile;
6.11.2008 tarihli toplantıda yapılan ilk oylamada;
1. Soruşturma kapsamındaki teşebbüslerden
950
- Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.
- Özmaya San. A.Ş.
- Saf Maya San. A.Ş.’nin
Akmaya San. ve Tic. A.Ş. ve Maurimaya San. A.Ş. ile birlikte uyumlu eylem
sonucu bayiler arasındaki rekabeti önleyerek bayi satış fiyatlarını yükseltmek
suretiyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettiklerine,
2. Bu nedenle 4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinde yer verilen ağırlaştırıcı ve
hafifletici unsurlar dikkate alınarak Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş., 960
Özmaya San. A.Ş. ve Safmaya San. A.Ş.’nin 1998 yılı sonunda oluşan yıllık
gayri safi gelirlerinin takdiren %(…)’i oranında ve ayrı ayrı olmak üzere para
cezası ile cezalandırılması yönünde Başkan Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI ile
Kurul Üyeleri Dr. Mustafa ATEŞ ile İsmail Hakkı KARAKELLE’nin oylarına
karşılık, 5236 sayılı Kabahatler Kanunu uyarınca 8 yıllık zamanaşımı süresi
dolduğundan idari para cezası verilmesine yer olmadığı yönünde İkinci Başkan
Tuncay SONGÖR ile Kurul Üyesi Mehmet Akif ERSİN’in oyları sonucunda 4054
sayılı Kanun’un 51. maddesinde belirtilen yöntemin izlenmek üzere ikinci
oylamaya kalmasına
970
08-62/1021-M sayı ile karar verilmiştir.
Bu defa, 13.11.2008 tarihinde yapılan ikinci oylama sonucunda;
4054 sayılı Kanun’un 16. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca Pak Gıda Üretim
ve Pazarlama A.Ş., Özmaya San. A.Ş. ve Safmaya San. A.Ş.’nin 1998 yılı
sonunda oluşan yıllık gayri safi gelirlerinin %(…)’i oranında ve ayrı ayrı olmak
üzere;
a) Pak Gıda Üretim ve Pazarlama A.Ş.’nin 301.511,68 YTL 980
b) Özmaya San. A.Ş.’nin 56.507,59 YTL
c) Safmaya San. A.Ş.’nin 79.232, 76 YTL
08-63/1051-410
21
para cezası ile cezalandırılmasına, ancak Safmaya San. A.Ş.’nin 1.1.2000 tarihi
itibari ile aynı gruba dahil olan Özmaya San. A.Ş. tarafından devralınması
nedeniyle para cezasının Özmaya San. A.Ş.’den tahsil edilmesine
OYÇOKLUĞU ile karar verilmiştir.
990
08-63/1051-410
22
12.11.2008 tarihli, 08-63/1051-410 sayılı Kurul Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Rekabet Kurulunun kararına aşağıda ayrıntılı bir şekilde izah edilen nedenlerden
dolayı iştirak etmemiz mümkün olamamıştır.
Kurulun mezkûr kararı; maya üreticilerinin fiyat birlikteliği sağladıkları ve bölge
paylaştıkları iddiaları üzerine yürütülen soruşturma sonucu verilen 27.6.2000 tarih, 00-
24/255-138 sayılı Kurul kararının davacılara ilişkin kısmının Danıştay kararı ile iptal
edilmesi üzerine ilgili dosyanın yeniden değerlendirilmesi ile ilgilidir.
Bu noktada, para cezalarında uygulanacak zamanaşımına ilişkin son
düzenlemelerin dikkate alınması, buna göre de Kurulun mezkûr dosya ile ilgili karar
verip veremeyeceğine karar verilmesi gerekmektedir. Bilindiği üzere, 23.1.2008 tarih ve
5728 sayılı “Temel Ceza Kanunlarına Uyum Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer
Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanun”un 578. maddesinin (kk) bendi,
4054 sayılı Kanun’un 18 ve 19. maddelerini yürürlükten kaldırmıştır. Para cezalarında
zamanaşımına ilişkin mülga 19. maddenin dördüncü fıkrasında karar aleyhine yargı
yoluna başvurulmuş olmasının zamanaşımı süresini keseceği düzenlenmiştir. 4054
sayılı Kanun’un 19. maddesinin yürürlükten kaldırılması ile rekabet ihlallerinde
zamanaşımı, 30.3.2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’ndaki ilgili
düzenlemeye tabi hale gelmiştir. Kabahatler Kanunu’nda iki tür zamanaşımı
öngörülmüştür: Soruşturma ve tahsil zamanaşımı. Soruşturma zamanaşımı, kabahat
işlendikten sonra, Kanunda yazılı belirli bir süre içerisinde soruşturma yapılıp idari para
cezası verilip verilemediğine yönelik iken; tahsil zamanaşımı, verilen cezanın Kanunda
belirlenen süre içinde uygulanmasına ilişkindir. Kabahatler Kanunu’nun soruşturma
zamanaşımı başlıklı 20. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına göre, nispi para
cezasını gerektiren kabahatlerde zamanaşımı süresi 8 yıl olup, fiilin işlenmesiyle veya
neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlamaktadır.
4054 sayılı Kanun’un 5728 sayılı Kanun’un 472. maddesi ile değişik 16.
maddesinde düzenlenen idari para cezasının nispi para cezası niteliğinde olduğu göz
önünde bulundurulduğunda, Kabahatler Kanunu’nun 20. maddesi uyarınca zamanaşımı
süresinin 8 yıl olduğu anlaşılmaktadır. Zamanaşımı yönünden 5326 sayılı Kabahatler
Kanununun 20. maddesi, 4054 sayılı Kanunun kaldırılan 19. maddesine göre
teşebbüsler açısından lehe bir düzenleme içermektedir. Bu durumda anılan soruşturma
dosyasında zamanaşımı ele alınırken fiilin işlenmesi veya neticenin gerçekleşmesinin
tespiti önem kazanmaktadır.
Kurul Kararı’nın Tespitler başlıklı bölümünde belirtildiği üzere, ihlal iddiasına
esas teşkil eden eylemler 1998 ve 1999 yıllarında gerçekleşmiştir. Bu çerçevede dosya
bakımından ihlal olarak kabul edilen eylemler en son 1999 itibariyle gerçekleşmiş
bulunmaktadır. Keza konuya ilişkin Kurul karar tarihi de 27.6.2000’dir. Buna göre
zamanaşımının 1999 ya da Kurul Kararı esas alınırsa 2000 yılından itibaren işletilmesi
gerekmektedir. Zamanaşımı süresinin başlangıcı bu iki tarihten hangisi esas alınırsa
alınsın 8 yıllık süre geçmiş bulunmaktadır.
08-63/1051-410
23
Öte yandan, Kabahatler Kanunu’nun Geçici 2. maddesinde yer verilen; anılan
Kanun’un, yürürlüğe girdiği tarih itibarıyla idare mahkemelerine dava açılarak iptali
istenen idari yaptırım kararları hakkında uygulanmayacağı düzenlemesinin amacının
kanun yolu açısından olduğu açıktır. Diğer bir ifadeyle, idare mahkemelerinde
görülmekte iken Kabahatler Kanunu kapsamında tanımlanan kabahatler karşılığında
uygulanacak idari yaptırımlara karşı başvuru yolu sulh ceza mahkemesi olarak
belirlenmiş olup, kanun koyucunun idare mahkemelerinde açılmış davaların sulh ceza
mahkemesine taşınmasını önlemeye çalışmış olması muhtemeldir. Nitekim bilindiği
üzere, kanun yolu açısından doğabilecek sorunlar, Kabahatler Kanunu’nun Anayasa
Mahkemesi’nin iptali üzerine değişen 3. maddesi ile giderilmiş ve anılan Kanun’un idari
yaptırım kararlarına karşı kanun yoluna ilişkin hükümlerinin, diğer kanunlarda aksine
hüküm bulunmadıkça uygulanacağı düzenlenmiştir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmeler ışığında, 27.6.2000 tarih ve 00-24/255-
138 sayılı Kurul Kararı’nın açılan dava sonucu Danıştay tarafından iptal edilmesi
üzerine, Kurul’un dosyaya ilişkin alacağı kararın; 5326 sayılı Kabahatler Kanununda
belirtilen 8 yıllık zamanaşımı süresine tabi olması nedeniyle “soruşturma
zamanaşımının dolması nedeniyle karar alınamayacağı” şeklinde olması gerektiğini
düşündüğümüzden çoğunluğun görüşüne katılmamız mümkün olamamıştır.
Tuncay SONGÖR Mehmet Akif ERSİN
İkinci Başkan Kurul Üyesi
08-63/1051-410
24
Rekabet Kurulu’nun 12.11.2008 Tarih ve 08-63/1051-410 Sayılı Kararına
KARŞI OY GEREKÇESİ
Maya üreticilerinin fiyat birlikteliği sağladıkları ve bölge
paylaştıkları iddiaları üzerine yürütülen soruşturma sonucunda verilen
27.6.2000 tarih ve 00-24/255-138 sayılı Rekabet Kurulu Kararı’nın
davacılara ilişkin kısmının Danıştay kararları ile iptal edilmesi ertesinde
Kurul’un yeniden değerlendirmesi sonucu alınan karara karşıyım. Şöyle ki:
23.1.2008 tarih ve 5728 sayılı “Temel Ceza Kanunlarına Uyum
Amacıyla Çeşitli Kanunlarda ve Diğer Bazı Kanunlarda Değişiklik
Yapılmasına Dair Kanun”un 578. maddesinin (kk) bendi, 4054 sayılı
Kanun’un zamanaşımı ve kesilmesi hallerini düzenleyen 19. maddesini
yürürlükten kaldırmıştır. Böylece rekabet ihlallerinde zamanaşımı,
30.3.2005 tarih ve 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’ndaki ilgili düzenlemeye
tabi hale gelmiştir. Kabahatler Kanunu’nun soruşturma zamanaşımı başlıklı
20. maddesinin üçüncü ve dördüncü fıkralarına göre, nispi para cezasını
gerektiren kabahatlerde zamanaşımı süresi 8 yıl olup, fiilin ikası veya
neticenin gerçekleşmesiyle işlemeye başlamaktadır. Karara konu dosyada
ihlal niteliğindeki eylemlerin sona erdiği yıl 1999 yılıdır. Zamanaşımı
süresinin başlangıcı 1999 yılı olarak dikkate alındığında süre 2007 yılında
sona ermiş bulunmaktadır. 5326 sayılı Kabahatler Kanunu’nda belirtilen 8
yıllık zamanaşımı süresi dolduğundan “soruşturmada, zamanaşımı
nedeniyle idari para cezası verilmesine yer olmadığına” şeklinde karar
verilmesi gerektiği düşüncesiyle çoğunluk görüşüne katılmamaktayım.
M.Sıraç ASLAN
Kurul Üyesi
Full & Egal Universal Law Academy