Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-66/1058-413

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-3-56 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 08-66/1058-413
Karar Tarihi : 20.11.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof.Dr.Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı
KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Hilmi BOLATOĞLU, Çağlar Deniz ATA

C. ŞİKAYET
EDEN : Zela Tarım Mühendislik Müşavirlik Eğitim Hizmetleri Tarım
Çevre Gıda İnşaat San. Tic. Ltd. Şti. 20
Cedit Mah. Hızarcılar Cad. No.30 Zile / Tokat

D. HAKKINDA İNCELEME YAPILANLAR:
S.S. Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği
Mithatpaşa Caddesi No: 19 Ankara

BASF Türk Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti.
Defterdar Yokuşu No:3 34425 Tophane / İstanbul

E. DOSYA KONUSU: BASF Türk Kimya San. ve Tic. Ltd. Ş S.S. Pancar 30
Ekicileri Kooperatifleri Birliği arasında yapılan anlaşma sonucu Pyradex adlı
ilacın satışında tekel yaratıldığı ve aşırı fiyat oluşturulduğu iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Zela Tarım Mühendislik Müşavirlik Eğitim Hizmetleri Tarım
Çevre Gıda İnşaat San. Tic. Ltd. Şti. (Zela Ltd.)’nin başvurusunda özetle; BASF Türk
Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti. (BASF Türk)’nin Pyradex adlı tarımsal ilacını sadece S.S.
Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği (Pankobirlik) vasıtasıyla piyasaya sürdüğü, bu
durumun piyasada bir tekelleşme yarattığı ve aşırı yüksek fiyata yol açtığı, öbür
taraftan bazı ürünlerde Pankobirlik’in ucuz fiyattan satış yaparak yıkıcı davrandığı
iddia edilmektedir. 40

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 24.3.2008 tarih, 1800 sayı ile intikal eden
başvuru üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesi
uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen 12.11.2008 tarih ve 2008-3-56/İİ-08-
HB sayılı İlk İnceleme Raporu 13.11.2008 tarih, REK.0.07.00.00-110/250 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
08-66/1058-413
2
50
1. Başvuru içeriğinde yer alan iddiaların hukuki temelden yoksun olması
nedeniyle ilgili şikâyetin reddine,
2. BASF ile Pankobirlik arasında yapılmış bulunan “Dağıtım Anlaşması”nın 2.2.
maddesi uyarınca düzenlenen hedef alım miktarlarının her yıl sonunda
gelecek yıl için tespit edilmesi uygulamasının rekabet etmeme yükümlülüğüne
benzer etkiler doğurabilecek niteliğe sahip olmasından dolayı 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir düzenleme olduğu,
3. Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların
tamamını karşılamaması nedeniyle inceleme konusu dağıtım anlaşmasına
bireysel muafiyet tanınamayacağı, 60
4. İnceleme konusu dağıtım anlaşmasının 2.2. maddesinde yer alan hedef
alımların her yıl için önceden belirlenmesine ilişkin hükmün kaldırılmasının
gerekli olduğu,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1. Taraflar

I.1.1. BASF Türk Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti. (BASF Türk) 70

BASF Türk, Alman kökenli BASF Grubu tarafından kontrol edilen bir şirkettir.
Türkiye’de 1880 yılından beri faaliyette bulunan BASF Grubu’nun 18 ülkede aktif
olarak faaliyet gösteren “Business Center Turkey, Middle East & North Africa” (BCT)
merkezi İstanbul'dadır.

BASF Türkiye’de Kimyasallar, Plastikler, Tekstil & Deri Kimyasalları, Dispersiyonlar &
Pigmentler, Özgün Kimyasallar, Özel Kimyasallar ve Tarım Ürünlerinden oluşan yedi
alanda faaliyette bulunmaktadır. BASF ürünleri elektrik/elektronik, otomotiv, inşaat,
deri/tekstil, deterjan/temizlik, ilaç/kozmetik ile hayvan yemi, tarım ve gıda 80
sektörlerinde kullanılmaktadır.

I.1.2. S.S. Pancar Ekicileri Kooperatifleri Birliği (Pankobirlik)

1163 Sayılı Kooperatifler Kanunu gereğince tüm pancar ekici kooperatiflerinin üst
kuruluşu olarak 1972 yılında kurulan Pankobirlik’in bünyesinde günümüzde 31
pancar kooperatifi bulunmaktadır. Ortak Kooperatifler tarafından kabul edilen Ana
sözleşmeye göre Birliğin amaçları aşağıdaki şekilde tespit edilmiştir:

- Ortak Kooperatifleri her yönden resmi ve özel teşekküllere karşı temsil etmek, 90
- Kooperatifçilik fikrinin yayılması, gelişmesi ve korunmasını sağlamak,
- Ortaklarının müşterek menfaatlerini korumak,
- Ortak Kooperatiflerin ihtiyacı olan her nevi ziraat alet ve makineleri ile ekipmanları
ve yedek parçaları, suni gübreleri, mücadele ilaçları ve makineleri, tohumluklar,
damızlık et ve süt hayvanları ve diğer ihtiyaçları memleket içinden ve dışından
temin etmek,
- Ortak Kooperatiflerin ihtiyaçlarını imal ve ithal eden, satışını yapan müesseselerin
mümessilliklerini almak,
08-66/1058-413
3
- Ortak Kooperatiflerin pancar ve dışındaki ürünlerinin kıymetlendirilmesi, bu
hususta yapılacak yatırımlar ve pazarlama için her türlü ithalat ve ihracat işleriyle 100
meşgul olmak,
- Ortak Kooperatiflerle iştiraklerinin iktisadi faaliyetlerini hesap ve kayıtlarını teftiş
etmek ve teftiş neticesine göre çalışmalarına yön vermek,
- Ortak Kooperatiflerle iştiraklerinin kurmuş oldukları ve kuracakları iştiraklerinin
danışmanı olmak,
- Ortak Kooperatif ve iştiraklerinin yönetici, denetici ve personeli ile kooperatif
üyelerinin eğitimini sağlamak,
- Ortak Kooperatiflerin ekonomik faaliyetlerini ve diğer çalışmalarını bütün
yönleriyle koordine etmek,
- Yurt içinde ve dışındaki benzer teşekküllerle ilişkilerin kurulmasını, geliştirilmesini 110
ve devamlılığını sağlamak,
- Amaçlarıyla ilgili kurulmuş veya kurulacak her türlü Şirket, Kooperatif ve
kuruluşlara iştirak etmek,
- Ortak Kooperatiflerin; personel kadrolarını belirlemek, Toplu-İş Sözleşmesi
kapsamı dışındaki personelinin tayin, terfi, nakil ve görevlerine son verilmesi
tekliflerini yapmak.

I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı 120

“İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”un yollamasıyla gidilen 1997/1 sayılı
“Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar Hakkında
Tebliğ”in 4. maddesine göre, belirli bir ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan
diğer ürünlerden oluşan pazarlar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Tarımsal ilaçlar
(pestisitler) tarımsal bitlileri zararlı organizmaların etkilerinden korumak amacıyla bu
zararlıları yok etmek, geri püskürtmek veya azaltmak için tasarlanmış madde ya da
karışımlardır. Zirai ilaçların çeşitleri ve hangi hastalık veya zararlılar karşısında
kullanıldıkları aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.
130
Tablo 1. İlaç Türleri ve Etki Alanları
İlaç Türü Etki Alanı
İnsektisit Böcek, haşere
Fungusit Funguslar (Mantar)
Herbisit Yabancı otlar
Mollusit Yumuşakçalar
Rodentisit Kemirgenler
Nematisit Yuvarlak solucanlar
Akarisit Akarlar
Zirai ilaçlarda ilacın özünü oluşturan, zararlı organizmalara biyolojik etki yapan temel
moleküle, aktif madde denmektedir . Aktif madde zirai ilaç ile ilgili mevzuat gereğince
20 yıl patent koruması altına alınabilmektedir. Patent koruması sona erdikten sonra
ise aktif madde diğer üreticiler tarafından da kullanılabilmekte ve bu tür ilaçlara emsal
ilaçlar denmektedir. Aktif maddeler için alınan ruhsatlar belirli bir ürüne yöneliktir.
Ancak daha sonra yapılan araştırmalarda ilaç başka ürünlerde ortaya çıkan hastalık
ya da zararlılara karşı da etkili olursa, ilacın bu ürünlerde kullanımına izin
verilmektedir. Bu şekilde bir bitki için geliştirilen tarımsal ilacın gerekli nitelikleri
taşıyorsa diğer bir bitki için de kullanılabilmesi zaman zaman mümkün olabilmektedir. 140
08-66/1058-413
4
Ancak bu durum, ilacın belirli bir ürüne yönelik olarak geliştirildiği gerçeğini
değiştirmemektedir. Yabancı ot ilaçları (herbisitler) kullanılacakları ürüne ve
coğrafyaya özgü biçimde geliştirildiklerinden her bir tarım ürününde kullanılan
yabancı ot ilaçları ikame özellikleri bakımından başlı başına bir pazar
oluşturmaktadırlar. Bu değerlendirmeler çerçevesinde pancar tarımında kullanılan
yabancı ot ilaçlarının bir üst pazar oluşturduğu söylenebilir.

Türkiye’de pancar tarımında kullanılabilecek yabancı ot ilacı yelpazesi oldukça
geniştir. Bu yelpaze içinde yer alan ilaçların kullanım özellikleri ve tüketici gözündeki
ikame özellikleri ciddi oranda farklılaşabildiğinden kullanım özellikleri dolayısıyla 150
ikame edilebilirlikleri sınırlı kalan ürünlerin ayrı bir ürün pazarı oluşturabilecekleri
açıktır.

Yelpazede yer alan ürünler temel olarak içerdikleri aktif madde, etki spektrumu ve
kullanım zamanı ölçütlerine göre farklılaşmaktadırlar. Aktif madde içerikleri başlı
başına bir pazar oluşturmaya yetebilecek bir ölçüt değildir çünkü, birden fazla aktif
madde aynı işleve sahip olabilmektedir. Bu bağlamda etki spektrumu önemli bir
ölçüttür.

Ürünün çıkışı öncesinde kullanım özelliği, pancar çiftçisinin ekim yapacağı sahada 160
ürün yokken rahat bir ilaçlama yaptıktan sonra bir daha yabancı ot endişesi
yaşamamasını sağlamaktadır. Nitekim Pankobirlik tarafından da ekim öncesi ilaçlı
mücadele dahe etkin ve ekonomik olduğu için önerilmekte kurumsal ağ
sayfasında1,”İlaçlı ot mücadelesi ekim öncesi ve ekim sonrası olmak üzere iki dönemi
kapsar ve bu amaçla kullanılan ilaçlara Herbisit adı verilir. Çiftçilerimizin ağır
maliyetlerden korunması için ekim sonrasından daha etkili olan, ekim öncesi ot
mücadelesi tercih edilmeli ve yapılmalıdır.” denmektedir.

Yukarıdaki açıklamalar çerçevesinde ilgili ürün pazarı “pancar tarımında çıkış öncesi
kullanılan yabancı ot ilaçları (herbisitler) pazarı” olarak belirlenmiştir. 170

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesine göre, coğrafi pazar değerlendirmesi yapılırken,
özellikle ilgili mal ve hizmetlerin nitelikleri ile tüketici tercihleri bakımından giriş
engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin pazar payları veya
mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın varlığı gibi unsurlar
dikkate alınmaktadır. Pancar tarımında kullanılan yabancı ot ilaçları açısından pazara
giriş, arz kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının
bölgesel bir farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” 180
olarak belirlenmiştir.

I.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

inceleme sırasında resen işlem yapılmasını gerektiren bazı konular da tespit
edilmiştir. Bu çerçevede yapılan incelemeye aşağıda yer verilmiştir.

1
08-66/1058-413
5
I.3.1.Yapılan Görüşmeler

Yapılan inceleme doğrultusunda raportörlerce şikayetçi Zela Ltd. ile BASF,
Pankobirlik ve BASF Türkiye distribütörü İlpaş A.Ş. ile görüşülmüş olup bu 190
görüşmelere ilişkin bilgilere aşağıda kısaca yer verilmiştir.

I.3.1.1. Zela Tarım Mühendislik Müşavirlik Eğitim Hizmetleri Tarım Çevre Gıda
İnşaat San. Tic. Ltd. Şti. (Zela Ltd.)

Şikayetçi konumunda bulunan Zela Ltd. zirai ilaç bayiliği yapmaktadır. Şirket yetkilisi,
yapılan telefon görüşmesinde özet olarak başvuruda yer alan iddiaları tekrarlamış
buna ek olarak Pyradex T adlı ilacın piyasada bir adet muadilinin bulunduğunu bu
muadilin satışının hem Pankobirlik hem de diğer ilaç bayilerinde yapılmakta olduğunu
ifade etmiştir. Şikâyetçi ayrıca Pyradex T’nin pazar payının %70-%80 civarlarında 200
olduğunu tahmin ettiğini eklemiştir.

I.3.1.2. BASF Türk

BASF şirket yetkilisinden edinilen bilgilere göre pancar yetiştiriciliğinde yabancı otlara
karşı kullanılabilecek iki BASF ürünü bulunmaktadır. Bunlardan biri Pyradex T adlı
ilaç diğeri ise Pyramin DF adlı ilaçtır. İki ilaç arasındaki fark mücadele konusu
yabancı ot çeşitleri ve kullanım koşullarında ortaya çıkmaktadır. BASF temsilcisi,
Pyradex T yirmi kadar yabancı ot türüne karşı kullanılabiliyorken Pyramin DF’nin altı
kadar yabancı ot türüne karşı etkili olduğunu, piyasada gerek Pyradex T gerekse de 210
Pyramin DF’nin muadillerinin bulunduğunu ifade edilmiştir.

I.3.1.3. BASF Türkiye Distribütörü İlpaş A.Ş.

İlpaş A.Ş. yetkilisi ile yapılan görüşmede; İlpaş yetkilisi Pyradex T adlı ilacın sadece
Pankobirlik tarafından alım ve satımının yapıldığını doğrulamış ancak ilacın pazar
payı konusunda bilgisinin olmadığını belirtmiştir. Ayrıca geçtiğimiz yıl için
Pankobirlik’in Pyradex T alımını doğrudan BASF yurtdışı merkezinden, ithalat yolu ile
gerçekleştirdiğini, BASF Türkiye’nin aracılığının kullanılmadığını da eklemiştir.
220
I.3.1.4. Pankobirlik

Gerek Pankobirlik temsilcisiyle yapılan görüşmede gerekse Pankobirlik’den gelen
bilgi yazısında, ortak kooperatiflerin ihtiyacı olan yabancı ot ilaçlarının alımının, yılda
bir kez tek merkezden, Birliğin ticaret yönetmeliği hükümleri doğrultusunda, yaklaşık
yirmi adet firma ile yapılan sözleşmeler çerçevesinde gerçekleştiği ifade edilmiştir.
Buna göre Pankobirlik, herbisit (yabancı ot ilacı), insektisit (böcek ilacı), fungusit
(mantar ilacı) ve kış mücadele ilacı başlıkları altında etken madde bazında
oluşturulan zirai mücadele ilaçları ihtiyaçlarını her yıl Ekim ayında ortak
kooperatiflerden listeler halinde istemekte, kooperatiflerden gelen talepler toplanarak 230
ihaleye çıkılmaktadır. İhale sonucu alınan ilaçların satışında kooperatifçilik ilkeleri
çerçevesinde kar amacı güdülmemekte, her bir ortak kooperatifin mali gücü, temin
edilen malzemenin nakliyesi ve diğer maliyet unsurları göz önünde bulundurularak
satış koşulları belirlenmektedir. Pyradex T’nin marka bilinirliğinin yüksek olması
nedeniyle talebinin de yüksek olduğu hususu Pankobirlik’ten edinilen bilgiler
arasındadır.
08-66/1058-413
6
I.3.2. Hukuki Değerlendirme

I.3.2.1. Dağıtım Anlaşmasının ve İddiaların Değerlendirilmesi
240
Şikâyetin konusu pancar üretimine yönelik kullanılan yabancı ot ilaçlarının satışı ile
ilgilidir. Şikayetçi, BASF ve Pankobirlik arasında oluşan ticari ilişki sonucunda
Pyradex T adlı ilacın satışının sadece Pankobirlik tarafından yapılması nedeniyle
anılan ilacın fiyatının olması gerekenden daha fazla düzeye çıktığını, bunun sonucu
olarak da muadil ilaçların fiyatının da arttığını iddia etmektedir.

Dosya mevcudu bilgi ve belgelerde yer alan Pankobirlik ve BASF’den alınan cevabi
yazılardan; 2008 yılında Pankobirliğin BASF ürünü yabancı ot ilaçlarının (Pyramin ve
Pyradex) alımını BASF Türk ya da yetkili distribütör İlpaş’dan değil BASF
Almanya’dan doğrudan doğruya yaptığı görülmektedir. Bu satın almanın söz konusu 250
cevabi yazıların ekinde bulunan dağıtım anlaşmasına dayandığı anlaşılmaktadır.

Rekabet Hukuku bağlamında dikey bir ilişki tesis eden söz konusu anlaşmanın
geçerliliği 2 yıl olarak belirlenmişse de, otomatik yenileme hükmü uyarınca süresiz
biçimde akdedilmiştir. Anlaşma incelendiğinde şikayet başvurusunda belirtilenin
aksine, BASF Türkiye ve Pankobirlik arasında kurulan dağıtım/satış ilişkisinin
herhangi bir bölge ya da müşteri münhasırlığı içermediği, tek alıcıya sağlama
yükümlülüğü olarak değerlendirilebilecek bir düzenleme taşımadığı görülmektedir.
Anılan dağıtım anlaşmasının 1.1. maddesi şu şekildedir:
“ BASF AG, Çizelge 3 dahilinde sıralandığı şekilde mahsul koruma ürünlerinin 260
münhasır olmayan ve devredilemeyen dağıtma hakkını işbu Anlaşmanın şartlarına
bağlı olarak Pankobirlik’e vermektedir”

Nitekim, BASF ve Pankobirlik tarafından gönderilen belgeler incelendiğinde 2007
yılında satılan (………..) litre Pyratex T ürününden (………..) litresinin Pankobirlik
tarafından alındığı, bu bağlamda Pyradex markalı üründe dağıtım tekeli
oluşturulduğuna ilişkin iddianın temelsiz olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.

Şikayetçinin dile getirdiği bir diğer iddia ise Pankobirlik’in Pyradex markalı üründe
aşırı fiyat uygulaması yaparken bazı ürünleri ucuza satarak yıkıcı rekabette 270
bulunduğudur. Pankobirlik tarafından gönderilen belgeler incelendiğinde bahse konu
iddianın somut bir temele dayanmadığı görülmektedir.

Aşırı fiyat uygulamaları, 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesinde kötüye kullanma
örnekleri arasında sayılmamakla birlikte, Kurul daha önceki kararlarında aşırı fiyat
uygulamalarını hâkim durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirmiştir2.

Aşırı fiyat iddiası ile ilgili olarak,
1. Dosya konusu olayda ilgili ürünün hali hazırda ikamesinin bulunabilir olduğu,
2. Pankobirlik’in kar amacı gütmeden kooperatifçilik esaslarına göre ortaklarının 280
çıkarları doğrultusunda faaliyet gösteren bir teşebbüs olduğu,

2 Rekabet Kurulu’nun 01-17/150-39 sayı, 06.04.2001 tarihli (BELKO); 01-12/114-29 sayı, 13.3.2001 tarihli (ASKİ-
1) ile 36/484-155 sayı ve 26.5.2005 tarihli (ASKİ-2) ve 06-36/462-142 sayı, 26.05.2006 tarihli (MTS) kararları.
08-66/1058-413
7
3. Pazarda önemli giriş engelleri bulunmasına rağmen son yıllarda başarılı
girişlerin de görüldüğü,
4. Pankobirlik ve BASF tarafından sunulan belgelerde yer alan Pyradex birim
fiyatlarının rakip/eşdeğer ürünlerle yakın seyretmesi ve hatta 2007 ve 2008
yılında eşdeğer ürün olan Pyralet birim fiyatının altında gerçekleşmesi
karşısında “aşırı” olarak nitelendirilebilecek herhangi bir unsur taşımadığı
hususları göz önüne alınarak 4054 sayılı Kanun’un 6. maddesi kapsamında aşırı fiyat
uygulaması olarak değerlendirilebilecek bir ihlalin bulunmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
290
Öte yandan, yapılan inceleme sırasında sözleşmenin 2.2. maddesinde şu ifadelere
rastlanmıştır:
“ PANKOBİRLİK, Ürünlerin satışını gerçekleştirmek ve teşvik etmek için elinden
gelen azami çabayı gösterecektir.
Her yılın 4. çeyreğinin sonu itibariyle, taraflar tanzim edilmesi üzerine işbu
Anlaşmanın bütünleyici bir parçasını oluşturacak ve Çizelge 3 dahilinde işbu belgeye
her zaman eklenmiş olacak müteakip takvim yılında PANKOBİRLİK tarafından
gerçekleştirilecek hedef satış hacmi ve diğer anahtar performans göstergeleri
hakkında mutabakata varacaklardır. BASF AG, parti başına, ürün veya ürün grubu
başına asgari sipariş boyutunu ayarlayacak olup PANKOBİRLİK bunu kabul 300
edecektir.
PANKOBİRLİK veya BASF AG’nin bir takvim yılı içerisinde HEDEFE ulaşamaması
durumunda, PANKOBİRLİK veya BASF, 4 (dört) haftalık önceden yazılı bildirimle
kendi insiyatifi dahilinde hemen geçerli olacak biçimde işbu anlaşmayı fesih etme
hakkına sahip olacaktır. “

Önemli bir pazar gücünü elinde bulunduran bir sağlayacının bu konumunu ekonomik
etkinlik ve üstün iş yeteneklerinden kaynaklanan bir güce değil sadece elinde
bulundurduğu pazar gücüne dayalı olarak kuvvetlendirmesi veya koruması sonucunu
doğuracak uygulamalara hoşgörüyle yaklaşılması mümkün değildir. 310

Yukarıda yer verilen anlaşma hükmünde bahsi geçen Çizelge 3’te 2007 yılı için
düzenlenen hedef miktar ve iskonto tutarlarına yer verilmiştir. Bu miktar ve iskontolar
aşağıda Tablo 2. ve 3’de gösterilmiştir.

Tablo 2. Hedef Miktarları
Ürün Pyradex T (5 lt) Pyradex T (3 lt) Pyramin DF (1 kg)
Hedef Miktar (lt/kg) (……..) (……..) (……..)
Toplam Bedel (……..) € (……..) € (……..) €
Toplam Miktar (lt/kg) (……….) (……..)

Tablo 3. Hedef İskonto Oranları
Miktar Iskontosu(%) Pyradex T Pyramin DF
(…) > 100 ton -
(…) > 90 ton > 90 ton
(…) > 80 ton > 80 ton
(…) > 65 ton > 60 ton
08-66/1058-413
8
(…) > 55 ton > 50 ton
(…) > 45 ton > 35 ton

Sözleşme ekinde yer alan Çizelge 3’te, Pyradex T 5 lt için toplam (………..) lt, 320
Pyradex T 3 lt için toplam (………..) lt ve Pyramin DF 1 kg için toplam (………..) kg
hedef alım miktarı tespit edildiği yukarıdaki tablolarda görülmektedir. Ayrıca ilgili
çizelgede hem Pyradex T hem de Pyramin DF için satış miktarı üzerinden indirim
oranları da belirlenmiş bulunmaktadır. Sözleşmenin 2.2. maddesi ile Çizelge 3
birarada değerlendirildiğinde BASF’nin miktar indiriminin sadakat indirimine
dönüşerek Pankobirlik’in alımlarının önemli bir bölümünü BASF’den yapmaya teşvik
eden bir görünüm aldığı anlaşılmaktadır. Miktar hedeflerinin her sene için
Pankobirlik’in ihtiyacı ve alım gücüne göre yapılandırılması, fiili olarak rekabet
etmeme yükümlülüğüne eşdeğer sonuçlar doğurabilecek ve sonuç olarak rakiplerin
dışlanmasına ve pazardaki rekabetin olumsuz etkilenmesine neden olabilecek türde 330
bir uygulamadır. Bu çerçevede anılan uygulamanın 2002/2 sayılı Tebliğ ve bireysel
muafiyet koşulları çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmektedir. .

I.3.2.2. 2002/2 Sayılı Tebliğe Göre Yapılan Değerlendirme

İnceleme konusu dikey anlaşma, BASF tarafından üretilen Pyramin ve Pyradex
markalı yabancı ot ilaçlarının alım-satım şartlarını düzenlemekte olup, 2002/2 sayılı
Tebliğ’in kapsamı dışına çıkmalarına neden olacak türde ağır sınırlamalar
içermemektedir. Ne var ki, 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği ile 2002/2 sayılı
Tebliğ’de değişikliğe gidilmiş ve 2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten ilgili 340
ürün pazarlarındaki pazar payı %40’ı aşmayan teşebbüslerin yararlanabileceği
hükmü eklenmiştir. Bu nedenle öncelikle BASF’nin ilgili ürün pazarındaki pazar payı
belirlenmelidir.

Türkiye’de şeker pancarı üretimi temelde Türkiye Şeker Fabrikaları A.Ş.’ye (Türk
Şeker) bağlı sözleşmeli tarım ve Pankobirlik ortakları tarafından yapılan üretim
olmak üzere iki ana kısımdan oluşmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden
Pankobirlik’in Türkiye ekim alanı ve üretim rakamları bazında ortalama 1/3’lük bir
büyüklüğü temsil ettiği anlaşıldığından pazar payı hesaplamalarında Pankobirlik
satışları esas alınmıştır. 350

Tablo 4. BASF’nin Pazar Payları
2006 (%) 2007(%)
Pyramin (…) (…)
Pyradex (…) (…)
Toplam (…) (…)

Tablo 4’ten anlaşma konusu ürünlerin yer aldığı ilgili ürün pazarında BASF’nin pazar
payının % 40’ı aştığı görülmektedir. Bu nedenle inceleme konusu anlaşma 2002/2
sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır.
08-66/1058-413
9

I.3.2.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

İnceleme konusu anlaşmaya Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet tanınabilmesi 360
için aynı maddede bulunan dört koşulun bir arada sağlanması gerekmektedir. Bu dört
koşuldan ilk ikisi etkinlik artışlarını konu alırken son ikisi rekabetin önemli ölçüde
sınırlanmamasını konu almaktadır.
I.3.2.3.1. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması

2002/2 sayılı Tebliğ’de getirilen pazar payı eşiğinin hedefi pazar gücü yüksek
teşebbüslerin dikey anlaşmalarının muafiyet koşullarını sağladığı yolundaki
varsayıma son vermektir. Kanun’un 5. maddesinin (c) bendi bağlamında ilgili pazarın
önemli bir kısmında rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanabilmesi ilgili
teşebbüsün pazar gücünü uygulayabilme yeteneğine sahip olmamasıyla mümkündür. 370
İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması riski bulunup
bulunmadığının belirlenmesi amacıyla ilgili anlaşmaların grup muafiyeti kapsamından
çıkmasına neden olan yüksek pazar gücü karinesinin geçerliliğinin öncelikle test
edilmesi gerekmektedir. Pazar gücünün pazardaki yansımasının incelenmesi için
kullanılacak ölçütler, sağlayıcının pazardaki konumu, rakiplerin pazardaki konumu,
alıcının pazardaki konumu, pazara giriş engelleri, pazarın doygunluk düzeyi, ticaretin
seviyesi, ürün özellikleri olarak sıralanabilir.

I.3.2.3.1.1. Sağlayıcının Pazardaki Konumu
380
Sağlayıcının pazardaki konumunun değerlendirilmesinde en önemli unsur tarafın ilgili
pazardaki pazar payıdır. Tablo 5’de sırasıyla 2006 ve 2007 yıllarında BASF ve
rakiplerine ait ürünlerin ilgili pazardaki pazar paylarına yer verilmiştir.

Tablo 5. BASF ve Rakiplerinin Pazar Payları
Firma Ürünler Toplam Pazar Payı 2006 Toplam Pazar Payı 2007
Pyramin DF Basf
Pyradex T
(…)
(…)
(…)
(…)
Sanagro
Ro-Neet 6 E (…) (…)
Terlin Hektaş
Venzar
(…)
(…)
(…)
(…)
Rootex 6 E Safa Tarım
Venüs 80 WP
(…)
(…)
(…)
(…)
Cansa
Adol 80 WP (…) (…)


08-66/1058-413
10
Tablo 5’ten BASF’ın önemli bir pazar gücüne sahip olduğu anlaşılmaktadır. Pazar
payının yanı sıra sağlayıcının sahip olduğu portföy gücü, marka bilinirliği ve finansal
gücü de pazardaki konumu hakkında belirleyici olmaktadır. BASF dünyanın önde 390
gelen kimya şirketlerinden biridir. Şirketin portföyünde Kimyasallar, Petrol ve Gaz,
Performans Ürünleri, Tarımsal Ürünler, Gıda ve Plastikler yer almaktadır. Ayrıca
BASF’ın 2007 toplam cirosu tüm dünyada 58 milyar Avro civarında gerçekleşmiştir.
BASF Türkiye’de 1880 yılından beri faaliyetini sürdürmekte olup şeker pancarı
herbisitlerinde de piyasaya ilk giren firma olma avantajına da sahiptir.

BASF ilgili ürün pazarında sahip olduğu pazar payı, bilinirliği yüksek markası ve
finansal gücü sayesinde oldukça önemli bir sağlayıcı konumundadır.

400
I.3.2.3.1.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu

BASF’nin ve rakiplerinin ilgili ürün pazarındaki payları yukarıda gösterilmiştir. İlgili
ürün pazarında BASF en yakın rakibinin birkaç katı dolayında pazar payına sahiptir.
Dolayısıyla, mevcut konumda rakip teşebbüslerin ilgili ürün pazarlarında BASF
üzerinde önemli bir rekabetçi baskı yaratarak pazar gücünü dengeleyecek büyüklükte
ve güçte firmalar olmadıkları kanaatine varılmıştır.

I.3.2.3.1.3. Alıcının Pazardaki Konumu
410
İncelemeye konu anlaşmada 31 adet şeker pancarı kooperatifinin biraraya gelerek
oluşturduğu Pankobirlik alıcı konumundadır. Yaklaşık 1.700.000 üyesi bulunan
Pankobirlik, bu nedenle de oldukça yüksek bir alım gücüne sahiptir. Ayrıca
Pankobirlik 5 adet şeker fabrikasını da iştirakleri arasında tutarak üretim zincirinin bir
sonraki aşamasında da faaliyet göstermektedir. Kooperatif birliği olması nedeniyle
ticari kar amacı gütmeyen Pankobirlik ile nihai tüketici (ortak çiftçiler) arasında iktisadi
anlamda bir güçlü zayıf ilişkisinden söz etmek mümkün değildir. Alım gücü açısından
bakıldığında ise sözleşmeli tarım çerçevesinde alım yapan Türk Şeker’in ilgili
pazardaki en önemli örgütlü alıcı olduğu söylenebilir.
420
I.3.2.3.1.4. Pazara Giriş Engelleri

İlgili pazara dair giriş engelleri iki grupta değerlendirilebilir. Bunlardan ilki doğal,
ikincisi ise hukuki giriş engelleridir. Pazarda doğal giriş engeli tüm diğer zirai veya
beşeri ilaç pazarlarında da mevcut olan yüksek yatırım gereksinimidir. Batık maliyet
niteliği taşıyan araştırma ve geliştirme faaliyetleri üretici firmaların sektörde rekabetçi
güç elde edebilmesinde en önemli rolü oynamaktadır. Price Waterhouse Coopers
tarafından yapılan bir araştırmaya göre dünyada ar-ge faaliyetlerine en çok kaynak
ilaç sektöründe ayrılmaktadır. Aynı araştırmaya göre 2006 yılında yapılan tüm ar-ge
faaliyetlerinin yaklaşık % 20’si bu sektör tarafından yapılmıştır. 430

Sektöre ilişkin giriş engellerinin ikinci kısmı olan hukuki engeller ise ruhsatlandırma
ve patent korumasıdır. 17.2.1999 tarih ve 23614 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Zirai Mücadelede Kullanılan Pestisit ve Benzeri Maddelerin Ruhsatlandırılması
Hakkında Yönetmelik’e göre zirai ilaç ve benzeri maddelerin ruhsatlandırılması
formülasyonlar üzerinden yapılır. Teknik madde halinde kullanılması gereken zirai
ilaç ve benzeri maddelerin ruhsatlandırılması için Pestisit ve Benzeri Maddeler
08-66/1058-413
11
Ruhsat ve Değerlendirme Komisyonu’nun uygun kararı gerekmektedir. Verilen
ruhsatlar ise 5 yıl süre ile geçerlidir.
440
Pazara giriş engeli yaratan son husus patent korumasıdır. Patent koruması üreticinin
geliştirdiği etken madde ve ilaca yirmi yıl süreli bir koruma sağlamakta, aynı etken
madde (molekül) kullanılarak ilacın muadili üretilememektedir.

Yukarıdaki bilgiler ışığında ilgili pazar açısından araştırma geliştirme faaliyetleri,
ruhsatlandırma ve patent korumasının birer giriş engeli teşkil ettiği ve bu giriş
engellerinin pazardaki mevcut oyuncular üzerinde rekabetçi baskı oluşturacak
potansiyel rekabeti azalttığı söylenebilir.

I.3.2.3.1.5. Pazarın Doygunluk Seviyesi 450

Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmakta ve dikey anlaşmaların olumsuz etkilerinin dinamik pazarlara
göre bu tip doygun pazarlarda daha yüksek olacağı dikkate alınmaktadır. Ülkemizde
şeker pancarı üretimi son yıllarda düşüş göstermekte, bu düşüşle doğru orantılı
olarak şeker pancarına yönelik herbisit kullanımı da azalmaktadır. Nitekim 2006
yılında Pankobirlik tarafından alımı yapılan herbisit miktarı 2006 yılında toplam
(………..) lt. iken, 2007 yılında (………..) lt.’ye düşmüştür. Bu nedenle pazarın
doygun bir pazar olduğu söylenebilir. 460

I.3.2.3.1.6. Ticaretin Seviyesi

Rekabeti kısıtlayıcı etki taşıyan anlaşmanın özellikle pazar gücüne sahip
teşebbüslerce, perakende seviyesindeki satış kanallarıyla yapıldığında pazarın rakip
teşebbüslere kapatılması gibi sonuçlar doğurduğu, anlaşmaya taraf teşebbüsün
pazar payını katılaştırdığı ve markalar arası rekabeti olumsuz yönde etkilediği
bilinmektedir. İnceleme konusu anlaşma üretici firma ile ortaklarına (nihai kullanıcıya)
ürünü tedarik eden Pankobirlik arasında yapılmıştır. Bu yönüyle bakıldığında
anlaşmanın hem toptancı hem de perakendeci seviyesini doğrudan etkilediği kanaati 470
oluşmuştur.

I.3.2.3.1.7. Ürün Özellikleri

Dikey kısıtlamaların rekabet üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi özellikle nihai
ürünler açısından çok büyük önem arz etmektedir. Eğer ürün heterojen ve görece
ucuz ise ve sıklıkla tekrarlanan alımlar gerektirmiyorsa dikey kısıtlamaların ilgili
ürünün yer aldığı pazarlardaki rekabeti olumsuz etkilemesi daha olası kabul
edilmektedir. Bu açıdan bakıldığında incelemeye konu ürünün genellikle yıllık bazda
bir kez satın alınan, aktif madde içeriklerindeki farklılık nedeniyle daha çok heterojen 480
olarak nitelendirilebilecek türde fazla pahalı sayılamayacak bir ürün olduğunu
söylemek mümkündür.

İnceleme konusu anlaşmanın alım miktarı hedefine ilişkin 2.2. maddesi ve anlaşmaya
ekli Çizelge 3’de yer verilen düzenlemeler birlikte değerlendirildiğinde, alım miktarı
hedefi ve buna bağlı prim ve indirim sistemine ilişkin hükümler doğrultusunda yapılan
08-66/1058-413
12
uygulamanın rekabet etmeme yükümlülüğüne benzer etkiler doğurabilecek
potansiyele sahip olduğu görülmektedir.

Hedef indirimi; bir teşebbüsün müşterilerine belirli bir dönem için saptanan satış 490
hedefine ulaşmaları durumunda uyguladığı indirimdir. Bu indirimler yüksek pazar
gücüne sahip teşebbüsler tarafından uygulandığında dışlayıcı etkiler
doğurabilmektedir. Söz konusu indirimin hak edilmesi genellikle bir önceki yılın
satışlarında gerçekleşecek bir artışa bağlı olmakta ve bu durum alıcıyı hedef indirimi
uygulayan teşebbüsten yaptığı alımları her yıl arttırmaya teşvik etmektedir. Yüksek
pazar gücüne sahip teşebbüsler tarafından gerçekleştirilen hedef indirimi
uygulamaları genellikle teşebbüslerin pazar payını korumasını ya da arttırmasını
sağlamakta, pazarın rakiplere ya da pazara yeni girecek oyunculara kapanmasına
yol açabilmektedir.
500
Anlaşmanın 2.2. maddesine göre her yıl sonunda taraflar bir araya gelerek Çizelge
3’de yer alan hedef alım miktarlarını mutabakatla düzenleyeceklerdir. 2007 Pyradex
T hedef alım miktarı olarak belirlenen (………..) lt dikkate alındığında 2006 yılı
toplam Pyradex T alım miktarı olan (………..) lt’nin arttırılmasını hedeflediği açıktır.
2007 yılı için öngörülen (………..) lt/kg toplam hedef alım miktarı Pankobirlik’in 2007
yılında ilgili ürün pazarında gerçekleştirdiği (………..) lt/kg toplam alımı
karşılaştırıldığında, miktar hedefi ve prim uygulamasının hacim etkinliğine yönelik bir
uygulama olma niteliğini kaybederek Pankobirlik’i ihtiyaçlarının önemli bir bölümünü
BASF’den satın almaya zorlayacak bir sadakat indirimi haline dönüştüğü
anlaşılmaktadır. Anılan nedenlerle ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin 510
sınırlanmasına yol açma riski bulunduğu kanaatine varılmıştır.

I.3.2.3.2. Malların Üretim Veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Ekonomik
Veya Teknik Gelişmenin Sağlanması

İnceleme konusu dağıtım anlaşması Pankobirlik’in ölçek ekonomileri çerçevesinde
kaynağından toplu biçimde tarım ürünü girdisi elde etmesini sağlamakta olduğundan
bu yönüyle girdi maliyetlerini düşürerek ekonomik etkinliği arttırıcı niteliğe sahiptir. Bu
çerçevede dikey anlaşmalardan beklenen ekonomik/teknik gelişme ve iyileşme şartı
sağlanmaktadır. 520

I.3.2.3.3. Tüketicinin Yarar Sağlaması

Pankobirlik tarafından sağlanan belgeler incelendiğinde 2006 yılında (…) €/kg olan
Pyramin DF birim fiyatının anlaşmanın geçerli olduğu 2007’de (…) €/kg’a, (…) €/lt
olan Pyradex T 3lt ambalaj birim fiyatının (…) €/lt’ye düştüğü izlenmektedir. Bu
çerçevede inceleme konusu anlaşmanın yarattığı maliyet düşürücü etkiden tüketici
konumundaki pancar çiftçilerinin gerekli ölçüde yararlandığını söylemek mümkündür.

I.3.2.3.4. Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması 530

İnceleme konusu anlaşmanın içerdiği miktar hedefine ilişkin hükümler nedeniyle
Pankobirlik’i ihtiyaçlarının önemli bir bölümünü BASF’den satın almaya zorlayacak bir
sadakat indirimi haline dönüşmesiyle ortaya çıkan dolaylı rekabet sınırlaması, pazar
kapama etkisine yol açma potansiyeli nedeniyle anlaşmanın yarattığı etkinlik
08-66/1058-413
13
artışlarına ulaşılması bakımından gerekli ve ölçülü bir sınırlama olarak
değerlendirilememektedir.

J. SONUÇ
540
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,

1- Başvuru konusu iddialar ilişkin olarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek
bulunmadığına, şikâyetin reddine,

2- a) BASF Türk Kimya San. ve Tic. Ltd. Şti. ile S.S. Pancar Ekicileri
Kooperatifleri Birliği arasında yapılmış bulunan “Dağıtım Anlaşması”nın 2.2.
maddesi uyarınca düzenlenen hedef alım miktarlarının her yıl sonunda
gelecek yıl için tespit edilmesi uygulamasının rekabet etmeme yükümlülüğüne 550
benzer etkiler doğurabilecek niteliğe sahip olmasından dolayı 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamında bir düzenleme olduğuna,

b) Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların
tamamını karşılamaması nedeniyle “Dağıtım Anlaşması”na bireysel muafiyet
tanınamayacağına,

c) Dağıtım anlaşmasının 2.2. maddesinde yer alan hedef alımların her yıl için
önceden belirlenmesine ilişkin hükmün kaldırılmasına,
560
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy