Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-66/1060-415

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-3-125 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-66/1060-415
Karar Tarihi : 20.11.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler :Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN, Dr.Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER:Tarkan ERDOĞAN, Hilmi BOLATOĞLU, Çağlar Deniz ATA,
Neyzar MENTEŞOĞLU, Erdem AKTEKİN, İmren SEYRANTEPE

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Atlas Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş.

D. TARAFLAR : Atlas Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Kısıklı Mah. Ferah Cad. No:1 Üsküdar/ İstanbul

Distribütörler, Plasiyerler, Özel Statülü Müşteriler (ÖSM)

E. DOSYA KONUSU: Atlas Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. ile distribütörleri ve
plasiyerleri arasında yapılacak tip sözleşme niteliğindeki münhasır
distribütörlük sözleşmelerine ve ÖSM kategorisindeki nihai satış noktalarıyla
yapılacak tip sözleşme niteliğindeki sözleşmelere bireysel muafiyet tanınması
talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 1.7.2008 tarih ve 4157 sayı ile giren ve en
son 11.11.2008 tarih ve 7403 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 12.11.2008 tarih ve 2008-3-125/MM-08-TE sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 12.11.2008 tarih ve REK.0.07.00.00-130/245
sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-66 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; 40
1. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık taşıyan hükümler içermeleri
nedeniyle başvuru konusu Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi, Tüccar Plasiyer Bayilik
Sözleşmesi ve ÖSM Sözleşmesi’ne Menfi Tespit Belgesi verilemeyeceği,

2. Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılamaması nedeniyle başvuru konusu Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi’ne
bireysel muafiyet tanınamayacağı, anılan sözleşmenin 23. maddesinde yer
verilen ve sözleşmenin feshinden sonraki dönemde rekabet yasağının ihlal
08-66/1060-415
2
edilmesi halinde distribütöre cezai şart öngören hükmün sadece sözleşme süresi
ile sınırlanacak şekilde düzenlemesinin gerekli olduğu, 50
3. Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılamaması nedeniyle başvuru konusu ÖSM Sözleşmesi’ne bireysel muafiyet
tanınamayacağı;
a. Eşdeğer rakipleri rafta bulunan Atlas ürünlerinin doğrudan listelenmesi
zorunluluğuna ilişkin hükmün,
b. Teşhir alanlarında Atlas ürünleri için minimum en büyük rakibe ayrılan alan
kadar yer verilmesi şartının,
c. Çeşit Primi’ne yönelik hükümlerin,
anılan sözleşmeden çıkarılması gerektiği,
d. Hedef İndirimi sisteminin sadakat indirimi haline dönüşerek ilgili ÖSM’leri 60
ihtiyaçlarının önemli bir bölümünü Atlas’den satın almaya zorlayacak biçimde
değil hacim etkinliğine yönelik miktar indirimi şeklinde tüm ÖSM’ler için objektif
ve eşit şartlarda düzenlenmesi gerektiği,

4. 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle başvuru konusu Tüccar Plasiyer Bayilik Sözleşmesi’ne bireysel
muafiyet tanınabileceği

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
70
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Atlas Gıda Pazarlama Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Atlas)

1987 yılında kurulan Atlas’ın faaliyet alanını, Ülker ana markasıyla üretilen bisküvi,
kek ve çikolata kaplamalı ürünlerin, Türkiye sınırları içinde doğrudan ve diğer satış
kanalları aracılığı ile satış ve dağıtımı oluşturmaktadır. Atlas, Yıldız Holding A.Ş.
ve/veya ortaklarının hissedar olduğu Ülker Grubu şirketlerinden biridir. Ülker Grubu, 80
özellikle gıda sektöründe, en geniş dağıtım ağlarından birine ve yüksek marka
bilinirliğine sahip olup; bisküvi, kek, çikolata, çikolata kaplamalı ürünler, margarin, sıvı
ve endüstriyel yağlar, süt ve süt ürünleri, dondurma, gazlı ve gazsız içecekler, meyve
suları, çay, kahve, sakız, şekerleme gibi ürünlerle sektörde faaliyet göstermektedir.
Ülker Grubu, gıda sektöründen ayrı olarak, hijyenik ped, çocuk bezi gibi çeşitli
ürünlerle hızlı tüketim malları sektöründe, diğer muhtelif ürünlerle ise ambalaj, finans,
bilgi işlem, elektronik gibi sektörlerde faaliyet göstermektedir.

Satışını gerçekleştirdiği ürünler bakımından, Atlas pazardaki en yüksek satış
miktarına ve en çok sayıda nokta erişimine sahip firmalardan biri konumundadır. 90

Atlas, Ülker markalı çikolata, kek, bisküvi ve çikolata kaplamalı ürünlerin satış,
dağıtım ve pazarlamasını yapmaktadır. Ülker Grubu’nun faaliyetleri arasında önemli
yeri olan bisküvi, kek, çikolata, çikolata kaplamalı ürünler iki öğün arasında atıştırmak
amacıyla tüketilen “macro snack” tabir edilen ürün kategorisindedir. Bu ürünler
esasen tüketicinin alışveriş listesinde yer almayan, “impulse buying” yoluyla satış
noktasında görüp aldığı ürünlerdir. Bu tür ürünler bakımından, ürünün tüketici için
kolay ulaşılabilir olması ve ürünün tüketici nezdinde sahip olduğu imaj-marka değeri
08-66/1060-415
3
oldukça önemlidir. Bu nedenle, söz konusu pazarlarlarda güçlü dağıtım ağına ve
yoğun reklam kampanyaları düzenleme gücüne sahip olmak pazarda faaliyet 100
gösteren teşebbüsler için önemlidir.

Atlas, ürünlerinin perakende satış noktalarına dağıtımını distribütörler ve plasiyerler
vasıtasıyla gerçekleştirmekte, bunun yanı sıra belirli nitelikleri sağlayan ve ÖSM adı
verilen perakende satış mağazalarına da ürün sağlamaktadır.

H.1.2. Distribütörler

Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi’ne taraf olan Distribütörlerin faaliyet alanı, Atlas’dan
satın aldıkları ürünleri kendi satış teşkilatları aracılığıyla bölgeleri içindeki nihai satış 110
noktalarına ulaştırılmasından oluşmaktadır. Atlas’ın 119 distribütörü bulunmaktadır.

H.1.3. Plasiyerler

Atlas ile imzaladıkları Tüccar Plasiyer Bayilik Sözleşmesi altında Atlas’dan satın
aldıkları ürünleri kendileri için belirlenmiş olan satış noktalarına yine Atlas’dan
kiralanmış araçlarla kendi adlarına satan kişilere plasiyer denilmektedir. Plasiyerler,
sadece İstanbul, Ankara ve İzmir illerinde faaliyet göstermektedirler. Plasiyerler,
distribütörlerin aksine göreceli olarak daha küçük perakende noktalarına, daha düşük
miktarlarda satış yapmaktadırlar. Atlas’ın 158 plasiyeri bulunmaktadır 120

H.1.4. Özel Statülü Müşteri (ÖSM)

ÖSM’ler, Atlas tarafından belirlenmiş kriterleri sağlayan, zincir marketlere kıyasla
daha küçük ölçekli nihai satış noktalarıdır. ÖSM’ler ile Atlas distribütörleri arasında
Özel Statülü Müşteri Sözleşmesi imzalanmaktadır. Distribütör anlaşmaları aynı
zamanda ÖSM ile distribütör arasındaki ilişkiyi de düzenleyen sirkülerler
içermektedir. Distribütörlerin ÖSM’lerle yapılan anlaşmalarda Atlas tarafından
sağlanan model/matbu ÖSM sözleşmelerini kullandıkları bilinmektedir. Bu çerçevede,
distribütörlerin Atlas’a ve dolayısıyla Ülker Grubuna ekonomik olarak bağımlı bir 130
konumda oldukları, ÖSM’lerle kurulan ilişkileri fiilen Atlas adına yürüttükleri
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Rekabet Hukuku çerçevesinde distribütörler ile ÖSM’ler
arasında imzalanan ÖSM sözleşmelerinde Atlas’ın (Ülker Grubu’nun) sağlayıcı
konumunda olduğu değerlendirilmektedir. Bir başka deyişle, ÖSM sözleşmeleri,
Borçlar Hukuk anlamındaki sözleşme çerçevesinden daha geniş anlamda olmak
üzere Rekabet Hukuku anlamında “anlaşma” olarak kabul edildiğinden taraflarının
sırasıyla Atlas (Ülker Grubu), Distribütör ve ÖSM’ler olduğu hususu dikkate
alınmalıdır.

H.2. İlgili Pazar 140

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca
08-66/1060-415
4
tespit edilen ve pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirmeye
katılabilmektedir.
Bildirime konu sözleşmeler, Ülker Grubu tarafından üretilen ve tedarik edilen kek, 150
bisküvi ve çikolata kaplamalı ürünlerin perakende noktalarına satılmak üzere
distribütör ve plasiyerlere, nihai tüketicilere satılmak üzere ise ÖSM’lere satışını
kapsamaktadır. Bu tespitten hareketle dosya konusu inceleme bakımından ilgili ürün
pazarları 2.6.2005 tarih 05-38/487-116 sayılı Kurul kararına paralel şekilde, “bisküvi
pazarı”, “kek pazarı” ve “çikolata kaplamalı ürünler pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

Coğrafi pazar belirlenirken, ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici tercihleri
bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında teşebbüslerin 160
pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir farklılığın olup
olmadığı gibi unsurlar dikkate alınır.

İnceleme konusu ilgili ürün pazarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz
kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir
farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak
belirlenmiştir.

H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
170
İnceleme konusu bildirim, Atlas ile distribütörler, plasiyerler ve ÖSM’ler arasında
akdedilen tip sözleşmelere menfi tespit belgesi veya bireysel muafiyet verilmesi
talebini içermektedir. Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi ve Tüccar Plasiyer Bayilik
Sözleşmesi ile Atlas, distribütörlerini ve plasiyerlerini sözleşme konusu ürünlerin
belirlenen bölge içindeki zincir marketler hariç olmak üzere münhasıran belirlenmiş
nihai satış noktalarına satış ve dağıtımı için yetkilendirmektedir. ÖSM Sözleşmesi
Atlas ile ÖSM arasındaki iş ilişkisini düzenlemektedir. Anılan anlaşmalar 2002/2 sayılı
Tebliğ anlamında birer dikey anlaşmadır. Her üç sözleşmenin süresi de bir yıl olarak
belirlenmiş, taraflardan herhangi birinin yıl sonunda feshi ihbar etmemesi durumunda
sözleşmelerin toplamda süresi 5 yılı aşmayacak şekilde kendiliğinden yenileneceği 180
hükme bağlanmıştır.

H.3.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi

4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya
birleşme ve devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmaması
durumunda menfi tespit belgesi verilebilmektedir. Bu çerçevede öncellikle başvuru
konusu anlaşmaların 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık taşıyıp
taşımadığının belirlenmesi gerekmektedir.
190
H.3.1.1. Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi

Atlas ile distribütörleri arasında yapılacak olan Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi ile
Atlas tarafından pazarlanan ürünlerin, distribütörler tarafından kendilerine tanınan
münhasır bölge sınırları içerisindeki münhasır müşteri gruplarına satış ve dağıtımının
yapılmasına ilişkin şartlar belirlenmektedir. Söz konusu anlaşma ile distribütöre,
kurulması gereken depo standartları, istihdam edilecek personelin sayısı ve
08-66/1060-415
5
nitelikleri, kullanılacak bilgi işlem altyapısı, bulundurulacak stok miktarı gibi konulara
ilişkin yükümlülükler getirilmekte, aynı zamanda distribütörler kendilerine daha sonra
iletilecek olan “çalışma sirkülerlerine” uymakla yükümlü kılınmaktadırlar. Bu sirküler, 200
distribütörün ÖSM’lere ve yeniden satış yaptığı diğer teşebbüslere uygulayacağı prim
ve ıskonto oranlarını ve her türlü satış arttırıcı kampanya, promosyon, hediye ve
reklam gibi aktivitelere ilişkin uyulması gereken hükümleri içermektedir. Ayrıca
Sirküler hem distribütöre sağlayıcı teşebbüs tarafından uygulanacak indirimlere ilişkin
bilgileri hem de distribütörlerin ÖSM’lerine belirlenen sistemler içerisinde
uygulayacakları indirim oranlarını gösteren tabloyu da kapsamaktadır.

Sözleşmenin 3. maddesinde;
“Distribütörün münhasıran faaliyet göstereceği sınırlar aşağıda belirtilmiştir. Bu
sınırlar belirlenirken nüfus yoğunluğu, müşterilerin hizmet verdiği piyasalar, bu 210
piyasalardaki takribi perakendeci market sayıları, rekabet şartları gibi kıstaslar
dikkate alınmıştır. Distribütör, Şirket tarafından belirlenen münhasıran Şirkete veya
3.şahsa tahsis edilmiş olan başka bir bölgede müşteri arayamaz, aktif satış yapamaz,
kendi bölgesi dışındaki müşterileri doğrudan hedefleyen reklam, tanıtım vs. yapamaz.
Şirket ile diğer distribütörler arasında yapılan sözleşmelerde diğer distribütörlere
tahsis edilmemiş bölgeler Şirketin münhasır bölgesi olarak kabul edilecektir. Bu
sınırlama Şirket tarafından tespit edilerek distribütöre bildirilecek, distribütör bölgesi
içindeki ve/veya dışındaki münhasır müşteri grubuna yapılacak satışları da kapsar.”
İfadesi yer almaktadır.
220
Sözleşmenin 4. maddesinde ise;
“Distribütörlük sınırları içindeki zincir marketler dışında kalan bakkal, kuruyemişçi,
benzin istasyonu, şirket tarafından belirlenen stratejik öneme haiz ÖSM’ler, yerinde
tüketim noktaları (otel, askeri birlik, lokanta, çay bahçesi, kantin, vb.) gibi perakende
satış noktaları distribütörün müşteri grubudur. Zincir marketler ve sirkülerle
duyurulacak diğer müşteri grubu Şirket’in münhasır müşteri grubu olarak kabul
edilecektir. Şirkete ait olan münhasır müşteri grubuna yalnızca şirket tarafından
doğrudan ürün verilebileceği gibi Şirket’in tespit edeceği 3. kişilerce de ürün
verilebilir. Distribütör, kendi bölgesi içindeki veya dışındaki Şirket’e ya da Şirket’in
yetki verdiği 3. bir şahsa ait münhasır müşteri grubuna aktif satış yoluyla ürün 230
vermeyeceğini peşinen kabul ve taahhüt eder”
hükümlerine yer verilmiştir.

Bu hüküm ile Atlas distribütörlerine münhasır bölge ve müşteri grubu tahsis etmekte
ve distribütörlerinin kendilerine ayrılmış bölge dışındaki münhasır bölge ve müşteri
gruplarına yapacağı aktif satışları kısıtlamaktadır.

Sözleşmenin Rekabet Yasağı başlıklı 25. maddesinde;
“...Şartlar ne olursa olsun, koşullar ne gerektirirse gerektirsin distribütör ne doğrudan
ne de dolaylı olarak rakip ürün satamaz, rakip kuruluşlarla iş ilişkisinde bulunamaz, 240
rakip ürünlerin üreticisi veya dağıtıcısı ya da yeniden satıcısı konumundaki hiçbir
teşebbüsün bayiliğini, dağıtıcılığını, yeniden satıcılığını üstlenemez. Rakip ürünlere
ilişkin mal veya hizmet ticareti yapamaz, müşteri arayamaz, nakliyesini yapamaz ve
tanıtım dahil olmak üzere bu ürünlere ilişkin hiçbir faaliyet gösteremez...”
hükmü yer almaktadır. Bu madde ile Atlas’in distribütörlerine rekabet etmeme
yükümlülüğü getirilmiştir.

08-66/1060-415
6
Sözleşme’nin Cezai Şart başlıklı bölümünde ise şu ifadelere yer verilmiştir:
“Distribütörün 3. madde ile kendisine tanınan bölgenin dışındaki münhasır bölge
ve/veya müşteri gruplarına aktif satış yapması, işbu sözleşmenin feshinden sonra 250
dahi, 24.[23] maddede düzenlenen şeffaflık ve gizlilik ilkesini, 25.[24] maddede
düzenlenen fikri hakları, 26.[25] maddede düzenlenen rekabet yasağını ihlal etmesi
veya sözleşmeyi haklı bir sebep olmaksızın fesh etmesi ya da sözleşmeyi ihlal
ederek Şirket’in sözleşmeyi haklı nedenle feshetmesine sebep olması halinde,
Şirket’e son bir yıllık brüt cironun %5’i kadar cezai şart ödemeyi kabul ve taahhüt
eder…”.

Bu madde incelendiğinde 25. madde ile distribütörlere getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğünün sözleşmenin sona ermesinden sonra da yürürlükte kalacağı
anlaşılmaktadır. Sözleşmenin bitişinden sonraki dönem için getirilen rekabet yasağı 260
rakiplerin dağıtım kanallarına erişimini engelleyerek pazar kapama etkisine yol
açabilecek niteliğe sahiptir.

H.3.1.2. Tüccar Plasiyer Bayilik Sözleşmesi

Tüccar Plasiyer Bayilik Sözleşmesi ile Atlas’ın satışını gerçekleştirdiği Ülker
ürünlerinin plasiyerler tarafından kendilerine atanan münhasır bölge ve müşteri
gruplarına yeniden satışına ilişkin şartlar düzenlenmektedir. Yine bu sözleşme ile de
plasiyerlere Tek Elden Dağıtım Sözleşmesine benzer olarak Atlas tarafından
gönderilecek çalışma sirkülerlerine uyma zorunluluğu getirilmektedir. 270

Sözleşmenin 3. maddesinde;
“Bayinin münhasıran faaliyet göstereceği sınırlar ve münhasır müşteri grubu Şirket
tarafından belirlenerek bayiye bildirilecektir… Bayi şirket tarafından belirlenen
münhasıran Şirkete veya 3. şahsa tahsis edilmiş olan başka bir bölgede müşteri
arayamaz, aktif satış yapamaz, kendi bölgesi dışındaki müşterileri doğrudan
hedefleyen reklam, tanıtım, vs. yapamaz. Şirket ile Bayi ve diğer bayiler arasında
yapılan sözleşmelerde bayiye ve diğer bayilere tahsis edilmemiş olan bölgeler ve
müşteri grupları Şirket’in münhasır bölgesi ve/veya münhasır müşteri grubu olarak
kabul edilecektir.” 280
ifadelerine yer verilerek plasiyerlere bölgesel münhasırlık tanınmıştır.

Sözleşmenin 11. maddesinde
“…Bayi rakip kuruluşlarla iş ilişkisinde bulunamaz, rakip ürünlerin üreticisi, dağıtıcısı
ya da yeniden satıcısı konumundaki hiçbir teşebbüsün bayiliğini, dağıtıcılığını,
yeniden satıcılığını yapamaz, müşteri arayamaz, nakliyesini yapamaz ve tanıtım dahil
olmak üzere bu ürünlere ilişkin hiçbir faaliyet gösteremez...”
hükmüyle plasiyerlere rekabet yasağı getirilmektedir.

H.3.1.3. ÖSM Sözleşmesi 290

İnceleme konusu ÖSM sözleşmeleri, ÖSM’nin çalışma şartlarını, ÖSM’lerin
mağazalarında bulunduracağı ürünlerin listesini, bu ürünlerin teşhir edileceği
alanlarla ilgili düzenlemeleri ve ÖSM’lere uygulanacak indirim ve prim sisteminin
detaylarını içermektedir.

ÖSM sözleşmesinin 8. maddesinde:
08-66/1060-415
7
“… ÖSM’nin prim sistemine dahil olarak prim alabilmesi için öncelikle işbu sözleşmeyi
imzalaması ve işbu sözleşme ve eklerindeki hükümleri mağazalarında eksiksiz
uygulaması şarttır… Prime esas ciro, KDV hariç ve iade düşülmüş tutar üzerinden 300
hesaplanacaktır…”
İfadesi yer almaktadır.

Kurul, Ülker Grubu ve/veya distribütörleri tarafından satış noktaları ile imzalanan
ÖSM sözleşmeleri nedeniyle ilgili pazarlarda rekabetin ihlal edildiği iddiasını
değerlendirmiş ve bu sözleşmelerde yer alan Ülker Aile Birliği uygulamasının rekabeti
kısıtlayıcı potansiyel etkilerinin varlığı nedeniyle ilgili daire tarafından izlenmesine
2.6.2005 tarih ve 05-38/487-116 sayı ile karar vermiştir. İlgili önaraştırma kararına
konu uygulamalardan olan Ülker Aile Birliği uygulamasının 1.1.2008 tarihi itibarıyla
sonlandırıldığı dosya mevcudu bilgi ve belgeden anlaşılmıştır. 310

Bununla birlikte, inceleme konusu ÖSM sözleşmelerinde yukarıda belirtilen Kurul
kararında değinilen rekabet sınırlamalarının büyük oranda korunduğu da
anlaşılmaktadır.

Rakip eşdeğerleri satışa sunulan tüm Ülker Grubu ürünlerinin aynı anda satışa
sunulmasına ilişkin yükümlülük, tüm ürün çeşitlerinin ÖSM tarafından satın alınması
koşulu kapsamında bağlama uygulaması olarak değerlendirilebilecek türden bir
rekabet sınırlamasıdır. İnceleme konusu anlaşmaların ilgili Tebliğ kapsamı dışına
çıkması nedeniyle anılan sınırlamaların bireysel muafiyet çerçevesinde incelenmesi 320
gerekmektedir.

05-38/487-116 sayılı kararda rekabet etmeme yükümlülüğüne benzer etki
doğurabileceği kabul edilen uygulamalar, “Teşhir Alanları” başlığı altında düzenlenen
raf uygulaması ve ÖSM Sözleşmesi’nin 8. maddesinde yer alan ve anlaşmaya ek
sirkülerlerle düzenlenen Prim Sistemidir. Anılan karara konu anlaşma metninde raf
düzenlemelerinin pazar paylarına göre yapılması öngörülmüşken inceleme konusu
anlaşma metninde pazar payı ölçütünün kaldırıldığı, bunun yerine asgari olarak en
güçlü rakibin ürünlerine verilen yer kadar raf yeri verilmesi zorunlu tutulmaktadır.
Prim sistemi ise 05-38/487-116 sayılı karara konu anlaşma metninde yer alan 330
halinden farklı biçimde ancak benzer etkilere yol açmaya devam edebilecek şekilde
düzenlenmektedir.

05-38/487-116 sayılı Kurul kararında anlaşmaların süresinin beş yılla sınırlandırılmış
olması nedeniyle rekabet etmeme yükümlülüğüne benzer etkiler yaratabilecek anılan
uygulamaların 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında muafiyetten yararlandığı belirtilmiş
ise de inceleme konusu anlaşmaların ilgili Tebliğ kapsamı dışına çıkması nedeniyle
bu hükümlerin de bireysel muafiyet çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.

Yukarıda belirtilen doğrudan ya da dolaylı rekabet sınırlamaları nedeniyle başvuru 340
konusu sözleşmelere menfi tespit belgesi verilemeyeceği kanaatine varılmıştır.

H.3.2. 2002/2 Sayılı Tebliğe Göre Yapılan Değerlendirme

İnceleme konusu dikey anlaşmalar Atlas ürün portföyünün dağıtım ve yeniden
satışını düzenlemektedir. Anılan anlaşmalar 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamı dışına
çıkmalarına neden olacak türde ağır sınırlamalar içermemektedir. 2007/2 sayılı
08-66/1060-415
8
Rekabet Kurulu Tebliği ile 2002/2 sayılı Tebliğ’de değişikliğe gidilmiş ve 2002/2 sayılı
Tebliğ ile sağlanan muafiyetten ilgili ürün pazarlarındaki pazar payı %40’ı aşmayan
teşebbüslerin yararlanabileceği hükmü eklenmiştir. Atlas şirketinin dağıtımını yaptığı 350
tüm ürünlerde Ülker‘in pazar payı %40’ın üzerindedir. Bu nedenle her üç anlaşma da
2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır.

H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

Bu noktada, grup muafiyetinden yararlanmadığı tespit edilen ilgili anlaşmaların
bireysel muafiyet koşullarını taşıyıp taşımadığı irdelenecektir.

Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi ve Tüccar Plasiyer Bayilik Sözleşmesi’nin, toptancı
seviyesinde faaliyet gösteren teşebbüslerle imzalanacak olması, aynı tip rekabet 360
kısıtları içermeleri ve hükümlerinin büyük oranda benzer olması nedeniyle söz
konusu anlaşmalar bireysel muafiyet değerlendirmesinde birlikte ele alınmıştır. ÖSM
sözleşmeleri ayrıca incelenmiştir.

İnceleme konusu anlaşmalara Kanun’un 5. maddesi uyarınca muafiyet tanınabilmesi
için aynı maddede bulunan dört koşulun bir arada sağlanması gerekmektedir. Bu dört
koşuldan ilk ikisi etkinlik artışlarını konu alırken son ikisi rekabetin önemli ölçüde
sınırlanmamasını konu almaktadır.

2002/2 sayılı Tebliğ’de getirilen pazar payı eşiğinin amacı pazar gücü yüksek 370
teşebbüslerin dikey anlaşmalarının muafiyet koşullarını sağladığı yolundaki
varsayıma son vermektir. Kanun’un 5. maddesinin (c) bendi bağlamında ilgili pazarın
önemli bir kısmında rekabetin ortadan kalkmaması şartının sağlanabilmesi ilgili
teşebbüsün pazar gücünü uygulayabilme yeteneğine sahip olmamasıyla mümkündür.

H.3.3.1. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması

İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması riski bulunup
bulunmadığının belirlenmesi amacıyla ilgili anlaşmaların grup muafiyeti kapsamından
çıkmasına neden olan yüksek pazar gücü karinesinin geçerliliğinin öncelikle test 380
edilmesi gerekmektedir. Pazar gücünün pazardaki yansımasının incelenmesi için
kullanılacak ölçütler, sağlayıcının pazardaki konumu, rakiplerin pazardaki konumu,
alıcının pazardaki konumu, pazara giriş engelleri, pazarın doygunluk düzeyi, ticaretin
seviyesi, ürün özellikleri olarak sıralanabilir.

H.3.3.1.1. Sağlayıcının Pazardaki Konumu

Sağlayıcının pazardaki konumu hakkında fikir sahibi olmak amacıyla ilk ele alınan
unsur sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payıdır. Atlas, Ülker Grubu içerisinde yer
aldığından pazar payının hesaplanmasında Ülker’in ilgili ürün pazarlarındaki toplam 390
pazar paylarının dikkate alınması gerekmektedir.

Ülker Grubu’nun ÖSM sistemi ve Ülker Aile Birliği uygulaması ile ilgili olarak yapılan
önaraştırma sonucunda alınan 2.6.2005 tarih ve 05-38/487-116 sayılı Kurul kararında
Ülker Grubu’nun “bisküvi”, “çikolata” ve “çikolata kaplamalı ürünler” pazarlarında
hakim durumda bulunduğu tespit edilmiştir. Tablo 1’de gösterilen güncel pazar
payları da dikkate alındığında anılan karardaki tespitin geçerliliğini koruduğu
08-66/1060-415
9
anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Ülker Grubu’nun kek pazarında da önemli bir pazar
gücünü elinde tuttuğu anlaşıldığından, kek pazarı için ayrıca bir hakim durumu analizi
yapılmasına bu dosya çerçevesinde gerek bulunmamaktadır. Atlas’in faaliyet 400
gösterdiği ilgili ürün pazarlarında Ülker Grubu’nun ve rakiplerinin pazar paylarına
Tablo 1’de yer verilmiştir.

Tablo 1: Ülker Grubu ve Rakiplerinin Pazar Payları
Pazar Payları (%)
2008
İlgili Ürün Pazarı Teşebbüs 2005 2006 2007
(Ocak-
Mayıs)
Ülker Grubu (…) (…) (…) (…)
Eti (…) (…) (…) (…)
Saray (…) (…) (…) (…)
Bifa (…) (…) (…) (…)
Lezzet (…) (…) (…) (…)
Bisküvi
Diğer (…) (…) (…) (…)
Ülker Grubu (…) (…) (…) (…)
Eti (…) (…) (…) (…)
Saray (…) (…) (…) (…)
Uno (…) (…) (…) (…)
Bifa (…) (…) (…) (…)
Kek
Diğer (…) (…) (…) (…)
Ülker Grubu (…) (…) (…) (…)
Eti (…) (…) (…) (…)
Nestle (…) (…) (…) (…)
Şölen (…) (…) (…) (…)
Çikolata Kaplamalı Ürünler
Kraft (…) (…) (…) (…)
08-66/1060-415
10
Sagra (…) (…) (…) (…)
Mars (…) (…) (…) (…)
Saray (…) (…) (…) (…)
Ferrero (…) (…) (…) (…)
Misbis (…) (…) (…) (…)
Diğer (…) (…) (…) (…)

Bu noktada ifade etmek gerekir ki, hakim durum kavramı ilgili pazarın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kaldırılması kavramı ile eşdeğerde tutulmamalıdır.
Hakim durum bir tür pazar gücü ölçeklendirmesine dayandığından pazar gücünün
ilgili anlaşmalar çerçevesinde pazara yansımasının incelenmesi gereklidir. Pazardaki
rekabetin ortadan kaldırılıp kaldırılmadığı konusu pazardaki rekabetin ilgili 410
anlaşmalardan önceki ve sonraki düzeyinin tespitini içermektedir. Bu bağlamda,
Ülker Grubu’nun ilgili pazarlarda hakim durum seviyesinde ya da yüksek pazar gücü
seviyesinde ortaya çıkan konumu, inceleme konusu anlaşmaların içerdiği rekabet
sınırlamalarının pazardaki rekabeti olumsuz etkileme gücünü arttırmaktadır.

H.3.3.1.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu

İlgili pazarda mevcut rakipler ne kadar güçlü ise ve sayıca ne kadar çoksa, dikey
anlaşmaya taraf sağlayıcının veya alıcının ilgili pazarda kapama etkisi yaratması
ihtimali ve markalar arası rekabetin azalma riski o derece düşüktür. Tablo 1’de 420
görüldüğü üzere bisküvi pazarında, Ülker Grubu’nun en yakın rakibi olan Eti'nin pazar
payı Ülker Grubu’nun yarısı dolaylarında olup diğer rakipler görece çok düşük pazar
paylarında seyretmekte ve bu pazar payları istikrar kazanmış görünmektedir. Kek
pazarında her ne kadar Eti ile Ülker Grubu’nun pazar payları birbirine yakın bir seyir
izlemekte ise de diğer rakiplerin pazar payları görece çok düşük kalmaktadır.
Çikolata kaplamalı ürünler pazarında ise Ülker en yakın rakibinin yaklaşık on katı
pazar payına sahip bulunmakta, pazar Ülker dışında düşük pazar paylarına sahip çok
sayıda firmadan oluşmaktadır. Bu nedenle ilgili pazarlardaki göreli pazar payları
markalar arası rekabetin yoğunluğunun yeterli düzeyde olmadığına işaret etmektedir.
430
H.3.3.1.3. Alıcının Pazardaki Konumu

Dikey anlaşmalarda, alıcının ilgili ürün pazarındaki konumunun, pazarın yapısına
göre, etkin rekabete hem pozitif hem de negatif etkilerinin olabileceği bilinmektedir.
Güçlü bir sağlayıcı karşısında güçlü bir alıcının bulunması, sağlayıcının pazar
kapama etkisine neden olabilecek sınırlamalarını dikte ettirmesini zorlaştıracak, diğer
yandan dağıtım kanallarının açıklığı nedeniyle üst pazara başarılı yeni girişleri de
teşvik edecektir.

Mevcut durumda Ülker Grubu’nun ilgili pazarlarda dağıtım yaptığı üç kanal 440
bulunmaktadır. Bunlardan ilki Pasifik Tüketim Ürünleri Satış ve Ticaret A.Ş.
08-66/1060-415
11
aracılığıyla ulusal zincir marketlere yapılan satışlardır. Diğer ikisi ise Atlas gibi
pazarlama şirketleri üzerinden distribütör ve daha küçük çaplı dağıtıcılar olan
plasiyerler vasıtasıyla gerçekleştirilen satışlar ile Atlas tarafından doğrudan doğruya
ÖSM’lere yapılan satışlardır. Dağıtım seviyesinde Atlas’ın distribütörlerine benzer
nitelikte faaliyet gösteren teşebbüslerin sayılarının fazlalığı, bir yandan bu kanalda
alım gücünün var olmadığına işaret ederken diğer yandan da kanalın halen rekabete
açık bulunduğunu göstermektedir. Ulusal zincir marketler bakımından bu kanallarda
önemli bir alım gücünün bulunduğunun söylenmesi mümkündür. ÖSM’ler bakımından
ise ulusal zincir marketler ölçüsünde bir alım gücünden bahsetmek olası değildir. 450

H.3.3.1.4. Pazara Giriş Engelleri

Pazar payları, pazarların yapısı ve teşebbüslerin konumları hakkında önemli bilgiler
vermekle birlikte, söz konusu ürün pazarları açısından giriş engeli olarak ortaya çıkan
bazı unsurlar büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede marka gücü ve reklam
harcamaları, portföy gücü ve dağıtım kanalları gibi unsurların dosya konusu ürün
pazarları bakımından pazara giriş engeli özelliği gösterip göstermediği incelenmelidir.

Ülker markasının Türkiye çapında marka sıralamalarındaki konumu Ülker’in yüksek 460
marka gücüne sahip olduğunun bir göstergesidir. “impulse ürünler” açısından
markalaşma ve marka bilinirliğinin üst düzeyde tutulması büyük önem taşımaktadır.
Marka bilinirliğini yaratmak ise yüksek reklam ve pazarlama harcamalarını gerekli
kılmaktadır. Bu sektörde faaliyet gösteren firmalar değişik pazarlama ve satış
teknikleriyle tüketicilerin zihninde yer edinmeye çalışmaktadırlar. Pazara tüm ülke
çapında girmek isteyen girişimcilerin karşılaşacağı en büyük engel, tüketiciler
nezdinde marka bilinirliği çok yüksek ve yıllardan beri pazarda bulunan ürünlerin
arasına kendi çıkaracağı ürünleri konumlandırabilmek ve bu ürünlerin tüketiciler
tarafından kabul edilmesini sağlamaktır. Her ne kadar ilgili ürün pazarlarına yerel
bazda girişler mümkünse de, Türkiye çapında piyasaya Ülker’in üzerinde rekabetçi 470
baskı oluşturacak düzeyde etkin bir giriş yapılabilmesinin önündeki en büyük
engellerden biri, Ülker’in marka gücü ve yoğun reklam harcamalarıdır. Bu koşullar
pazara yeni girecek bir firmanın pazara etkin giriş yapabilmesi için yüksek reklam
giderlerine katlanmak durumunda olduğunu ortaya koymaktadır. Bu giderlerin batık
maliyet niteliğinde olduğu açıktır.

Tüketicinin belirli bir plan dahilinde değil, alışveriş sırasında rafta görerek
düşünmeden satın aldığı ürünlerden oluşan “impulse ürünler” için son noktalarda
bulunurluk; satış sürecinin kesintisiz devamının sağlanması ve reklam
harcamalarından en üst düzey verimin alınabilmesi için büyük önem taşımaktadır. Bu 480
nedenlerden ötürü, pazarlarda ülke çapında faaliyet gösteren veya gösterecek
firmalar için sürekli değişen tüketici talebine adapte olabilecek bir üretim sisteminin
ve ürünlerin maksimum sayıda son noktaya ulaşmasını temin etmek amacı ile de
etkin ve geniş bir dağıtım ağının kurulması önemlidir.

Portföy gücü markalardan kaynaklanan toplam pazar gücünün, portföyü oluşturan
ayrı ayrı markaların pazar gücü toplamını aşması şeklinde tanımlanmaktadır.
Yeniden satıcılara geniş bir portföy sağlayabilmenin getireceği en önemli sonuçlar,
firmanın bu satıcılar karsısındaki pazarlık gücünü arttırması ve satış/pazarlama
faaliyetlerinde kapsam ekonomilerinden faydalanabilmesidir. Ülker’in atıştırmalık 490
ürünler, süt ve süt ürünleri, yağ, mutfak ürünleri, kahve gibi gıda ürünlerinin hemen
08-66/1060-415
12
hemen bütün segmentlerinde reklam ve pazarlama aktiviteleriyle desteklediği belirli
bir marka bilinirliğine sahip ürünleri bulunmaktadır. Buna ek olarak Ülker Grubu
görece düşük gelirli tüketici grubuna hitap eden ikincil markalar(Halk) ile pazardaki
konumunu güçlendirmektedir. Bu sayede Ülker hem üst segmentte bulunan
markalarla rekabet etmekte hem de ekonomik segmentte yer alan markası Halk ile
de bu segmentteki rekabete ortak olmaktadır. Böylece pazarın değişik seviyelerindeki
tüketici talebini karşılayabilmekte ve toplam satışlarını artırmaktadır. Yukarıda sayılan
nedenlerle Ülker birçok perakendecinin değişik gıda segmentlerinde ve hatta değişik
gelir segmentlerinde ihtiyaç duyabileceği ürünleri tek başına sağlayabilmektedir. 500
Böylece piyasaya yeni girecek firmaların, tüm ihtiyaçlarını tek bir dağıtıcından
almanın ekonomik kazanımlarının farkında olan perakendecilerle anlaşma yapmaları
zorlaşmaktadır.

Yukarıda ele alınan faktörler 2.6.2005 tarih ve 05-38/487-116 sayılı kararda, pazara
yeni girecek firmalar açısından birer giriş engeli olarak değerlendirilmiştir.

H.3.3.1.5. Pazarın Doygunluk Seviyesi

Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara 510
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmakta ve dikey anlaşmaların olumsuz etkilerinin dinamik pazarlara
göre bu tip doygun pazarlarda daha yüksek olacağı dikkate alınmaktadır. Dosya
konusu sözleşmelerden etkilenen pazarların gerek iç tüketim gerekse dış satım
yönüyle büyüme potansiyeli olan pazarlardır. Sözleşmeye konu ürünlerin bulunduğu
sektörlerde firmaların yeni ürünlerle tüketici gözünde diğer markalardan farklılaşma
çabalarına bağlı olarak, pazarın dinamik bir pazar olduğu ve pazarın bu özelliklerinin
hem sektördeki firmalar hem de tüketiciye yeni ve değişik ürün sunmak amacında
olan girişimciler açısından bir fırsat yaratabilecektir.
520
H.3.3.1.6. Ticaretin Seviyesi

Rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların, pazar gücüne sahip
teşebbüslerce, özellikle perakende seviyesindeki satış kanallarıyla yapıldığında
pazarın rakip teşebbüslere kapatılması gibi sonuçlar doğurduğu, anlaşmaya taraf
teşebbüsün pazar payını katılaştırdığı ve markalar arası rekabeti olumsuz yönde
etkilediği bilinmektedir.

Toptancı/Dağıtım seviyesinde bir yoğunlaşma bulunmadıkça rekabet etmeme
yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların perakende seviyesindeki anlaşmalara göre 530
daha az rekabet sorunu yarattığı söylenebilir. Distribütörlük/plasiyerlik anlaşmaları
Atlas ile toptancı seviyesinde faaliyet gösteren teşebbüsler arasında
imzalanmaktadır. Pazarın toptancı seviyesinde yapılan ve süresi toplamda 5 yılla
sınırlı olan ilgili sözleşmelerin dağıtım kanallarının rakip teşebbüslere kapanmasına
yol açmayacağı ve markalar arası rekabete etkisinin sınırlı düzeyde olacağı
kanaatine varılmıştır.

Bununla birlikte ÖSM’ler ile yapılan anlaşmalar perakende seviyesinde etkili
olmaktadır. ÖSM anlaşmalarında yer alan ürünlerin satışı, teşhiri ve prim sistemleri
ile ilgili düzenlemelerin olası etkilerinin ayrıca incelenmesi gerekmektedir. 540
08-66/1060-415
13

H.3.3.1.7. Ürünün Niteliği

Dikey kısıtlamaların rekabet üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi özellikle nihai
ürünler açısından önem arz etmektedir. Eğer ürün heterojen ve görece daha ucuz ise
ve daha çok tek seferlik alımları gerektiriyorsa dikey kısıtlamaların ilgili ürünün yer
aldığı pazarlardaki rekabeti olumsuz etkilemesi daha olası kabul edilmektedir.
Sözleşme konusu ürünler ürün farklılaştırılmasına yönelik satış politikalarından
kaynaklanan bir heterojen niteliğe sahip, görece ucuz ve sıklıkla tekrarlanan alımlar
gerektiren ürünlerdir. 550

Yukarıda yer verilen ölçütlerin tamamı bir arada değerlendirildiğinde inceleme konusu
distribütörlük/plasiyerlik anlaşmalarında yer alan rekabet etmeme yükümlülüklerinin
etkisini toptan/dağıtım seviyesinde gösterdiği, pazar kapama ihtimali çerçevesinde
anılan rekabet sınırlamalarının Ülker Grubu’nun büyük pazar gücüne rağmen mevcut
veya potansiyel rakiplerin toptan/dağıtım seviyesine erişebilmeleri üzerinde sınırlı bir
etki doğurmakta olduğu, toptancı seviyesindeki alıcılara getirilen bölge ve müşteri
münhasırlığı uygulamalarının da ilgili pazarların önemli bir bölümünde rekabeti
ortadan kaldıracak derecede bir etkisinin bulunmadığı kanaatine ulaşılmıştır.
560
Ancak diğer taraftan, 2.6.2005 tarih ve 05-38/487-116 sayılı Kurul kararında da
belirtildiği üzere, ÖSM sözleşmelerinde yer alan Ülker Grubu ürünlerinin doğrudan
rafa girmesine, teşhir alanlarının düzenlenmesine, prim ve indirim sistemine ilişkin
hükümlerin pazar kapama etkisine ve dolayısıyla ilgili pazarın önemli bir bölümünde
rekabetin sınırlanmasına yol açma riski bulunmaktadır.

İnceleme konusu ÖSM anlaşmasında yer alan “Mağazalarda Satılacak Atlas
Ürünleri” başlıklı 5. madde ÖSM’lere, çeşit primine hak kazanabilmeleri için, Atlas
tarafından dağıtılan yeni ürünlerin ya da rakipleri rafta bulunan ürünlerin doğrudan
listelenme zorunluluğu getirmekte olup 05-38/487-116 sayılı Kurul kararına konu bu 570
hüküm aynen korunmaktadır. Bahse konu kararda konuyla ilgili olarak şu tespitler
yapılmıştır:
“Bağlama anlaşmaları (tying agreements) her ne kadar sınırları net bir sekilde
çizilemese de iktisadi açıdan, sağlayıcı konumundaki teşebbüsün bir mal veya
hizmetin satımını, alıcının ayrı bir ürünü de alması koşuluna bağladığı anlaşmalar
şeklinde tanımlanmaktadır. Bağlama anlaşmalarının genel tanımı, satın alma
sürecinde iki ürünün birbirine bağlanmasını şart koşmakla beraber, ticari hayatta
müşterilerin bağlı ürünü de satın almak zorunda kaldıkları yükümlülükler farklı
ağırlıklarda karsımıza çıkmaktadır. Bunların basında, tüm ürün çeşitlerinin alıcı
tarafından satın alınması koşuluna bağlı anlaşmalar gelmektedir. Sözleşmede yer 580
alan, yeni çıkan ve rakip muadillerinin satısının gerçekleştiği Ülker ürünlerinin de
satımının yapılma yükümlülüğü, tüm ürün çeşitlerinin ÖSM tarafından satın alınması
koşulu kapsamında bağlama anlaşması olarak değerlendirilebilecek türden bir
sınırlamadır.”

Bu çerçevede listeleme zorunluluğu uygulaması, talebi düşük ürünlerin de portföy
gücüne dayalı olarak pazarda yer almasını sağladığı gibi bazı segmentlerde Ülker
Grubu ürünler yerine başkaca rakip ürünlere yer vermeyi tercih etmek isteyebilecek
ÖSM’leri engellemektedir.
590
08-66/1060-415
14
Diğer yandan, ÖSM’ler, Atlas Pazarlama ürünlerinin satışından elde ettiği ciro primini
alabilmek için anlaşmada yer alan tüm hükümlere uymak zorundadır. Buna Atlas
ürünlerinin doğrudan listelenmesi ile ilgili hükümler de dahildir. Bu durum, listeleme
zorunluluğunun prim ve raf uygulamalarıyla iç içe geçmiş olduğunu göstermektedir.
Söz konusu üç farklı uygulama birbirini tamamlayan bir görünüm arz etmektedir.

İnceleme konusu ÖSM anlaşmasının “Teşhir Alanları” başlıklı 6. maddesi Atlas
tarafından dağıtılan yeni ürünlerin ya da rakipleri rafta bulunan Atlas ürünlerinin
doğrudan rafa konması zorunluluğu getirmekte olup 05-38/487-116 sayılı Kurul
kararına konu olan biçiminde pazar paylarına dayalı olarak getirilen teşhir 600
zorunluluğu mevcut durumda “asgari her ürün kategorisine göre Atlas’ın en güçlü
rakibi olan firmanın muadil ürünlerine verdiği raf yeri” ölçütüne bağlanmıştır.

Teşhir alanlarına ilişkin bu düzenleme, Ülker Grubu’nun bisküvi, kek, çikolata
kaplamalı ürünler gibi önemli ölçüde pazar gücüne sahip olduğu pazar
segmentlerindeki bu gücünün ekonomik etkinlik ve üstün iş yetenekleriyle değil pazar
gücüne dayanan yollarla rakiplere karşı korunması ve geliştirilmesine hizmet eder
niteliktedir. Öyle ki, rakip teşebbüslerin ürünlerine olan talep artsa dahi Ülker Grubu
ürünlerinin raftaki oranları hiçbir zaman pazar liderinden az olmayacaktır. Bu durum
ise rakiplerin performansları arttıkça raflarda daha fazla görünmelerine yönelik 610
olanakları fiilen ortadan kaldırmaktadır. Örneğin kek pazarında yaklaşık %(…) pazar
payına sahip olan Ülker Grubu’nun en büyük rakibi yaklaşık % (…) pazar payı ile
Eti’dir. Bu hüküm uyarınca Ülker rafta en büyük rakibi olan Eti’nin %(…) pazar payını
garantilemiş olmaktadır. Diğer rakipler için rafta kalan pay ise %(…)’dir. Eti’nin
performansına bağlı olarak pazar payını artırması Ülker’in herhangi bir satış artırıcı
çaba içine girmeksizin de pazar payını artırmasına neden olacak öyleki rafın sadece
bu iki firma tarafından kapsanmasına yol açabilecektir (Eti’nin pazar payı %(…)
olduğunda diğer küçük rakipler raflara giremeyeceklerdir). Dolayısıyla anılan hüküm
esas olarak küçük üreticileri olumsuz etkileyecek ve rafların iki teşebbüs arasında
paylaşılmasına neden olabilecektir. 620

İnceleme konusu ÖSM anlaşmasının “Iskontolar” başlıklı 7. ve “Prim Sistemi” başlıklı
8. maddeleri, yukarıdaki raf ve listeleme uygulamalarıyla bütünlük içinde bir indirim
sistemi öngörmektedir. 05-38/487-116 sayılı kararda konuyla ilgili aşağıda yer alan
tespitler yapılmıştır:
“ÖSM sözleşmesinde yer alan indirim sistemi incelendiğinde söz konusu sistemin
hedef indirimi niteliğine sahip olduğu görülmektedir. Uygulamada [anlaşmalar]
rekabet etmeme yükümlülüğü içermemesine rağmen hedef indirimi yoluyla da dolaylı
rekabet etmeme yükümlülüğünün tesis edilmesi mümkündür. Hedeflenen indirimin
verilmesinin sözleşmenin diğer hükümlerine ve aynı zamanda yukarıda açıklanan 630
teşhir alanı hükmüne uyulmasına bağlı olması da, fiili ya da dolaylı rekabet etmeme
yükümlülüğünü kuvvetlendiren bir unsurdur.”

İndirim oranlarını gösterir tablo ÖSM anlaşmalarına ek olarak düzenlenen “Atlas Gıda
- ÖSM Anlaşması 2008” başlıklı belgede yer almaktadır. 05-38/487-116 sayılı karara
paralel olarak inceleme konusu anlaşma maddesi ve bahse konu belgede yer verilen
tablo birlikte değerlendirildiğinde sözleşmeyle getirilen uygulamanın rekabet etmeme
yükümlülüğüne benzer etkiler doğurabilecek potansiyele sahip olduğu kanaatine
varılmıştır.
640
08-66/1060-415
15
Anlaşmalara ek olarak gönderilen çalışma sirkülerinde ÖSM’ler Atlas ürünlerinden
elde ettikleri aylık cirolara göre gruplara ayrılmakta ve tüm indirim oranları grup
bazında belirlenmektedir. Tablo 2’den ÖSM’lere dört farklı indirim uygulandığı
görülmektedir.

Tablo 2: ÖSM İndirim ve Prim Oranları
Aylık Ciro
Miktarları
Fatura
Altı (%)
3 Aylık
Hedef (%)
Çeşit
Primi (%)
Toplam
İskonto (%)
Sabit Teşhir &
Aksiyon (%)
Tolam
Maliyet (%)
SSM
500-1000
YTL
(….) (….) (….) (….) (….) (….)
ÖSM 4
1.001 - 6.000
YTL
(….) (….) (….) (….) (….) (….)
ÖSM 3
6.001 -
10.000 YTL
(….) (….) (….) (….) (….) (….)
ÖSM 2
10.001 -
60.000 YTL
(….) (….) (….) (….) (….) (….)
ÖSM 1
60.001 -
200.000 YTL
(….) (….) (….) (….) (….) (….)
Yerel Zincir (….) Mevcut Şartlar (….)

Bunlardan ilki “Fatura Altı” indirim olup herhangi bir şarta bağlanmaksızın ÖSM’lerin
KDV öncesi toplam Atlas ürünleri alım miktarına, belirtilen oranda indirim yapılması
suretiyle uygulanan bir indirim biçimidir. 650

İkinci tür indirim “Çeşit Primi” indirimidir. Bu uygulama çerçevesinde, ÖSM
noktalarının metrekareleri ve ciroları dikkate alınarak objektif kriterler çerçevesinde
bulundurmaları gereken ürünler tespit edilmekte ve ÖSM’lere ürün çeşit listesi ile
bildirilmektedir. Ürün çeşit listesi, ürünlerin kategorilerine göre ayrıldığı bir listedir.
ÖSM’lerin çeşit priminden faydalanabilmeleri için ürün çeşit listesinde bulunan tüm
Atlas ürünlerini mağazalarında satışa sunmaları gerekmektedir. Buna ek olarak,
ÖSM’ler hangi gerekçeyle olursa olsun listede yer alan herhangi bir Atlas ürününün
rakip eşdeğerinin satışını mağazalarında durdurmaları halinde Atlas ürünlerini de
liste dışı tutabilmekte fakat herhangi bir Atlas ürününün rakip eşdeğerini satmaya 660
başlamaları durumunda, ÖSM’lerin çeşit priminden yararlanmaya devam edebilmeleri
için, liste dışı bırakılan ilgili Atlas ürününü de raflarında bulundurmaları
gerekmektedir.

Çeşit primi iki parçadan oluşmaktadır. ÖSM’ler tek bir ürün kategorisine ait tüm
ürünleri bulundurduklarında o kategori cirosu üzerinden belirlenmiş indirimi
kazanmakta (%…) buna ek olarak ÖSM’ler listede belirtilen tüm kategorilerdeki
ürünleri bulundurduklarında ise toplam ciroları üzerinden ilave %(…) indirime daha
hak kazanmaktadırlar.
670
Üçüncü indirim türü “Sabit Teşhir & Aksiyon” indirimidir. ÖSM, kullanım hakkını bir
bedel karşılığında Atlas ürünlerine kiraladığı ek teşhir yerlerine Atlas ürünleri dışında
ürün koymaması ve Atlas ürünlerini bu noktalarda kesintisiz teşhir etmesi halinde
toplam ciroları üzerinden miktarı önceden belirlenen bu indirime hak kazanmaktadır.

08-66/1060-415
16
Dördüncü indirim türü ise “3 Aylık Hedef” indirimidir. Bu indirim, sene başında
belirlenmiş 3 aylık hedef ciro miktarlarına ulaşılması durumunda hak edilen bir
indirimdir. Sene başında bir araya gelen Atlas ve ÖSM yetkilileri o sene hedef
indirimine konu olacak ciro miktarını geçmiş senenin cirosunu da göz önüne alarak
kategori bazında belirlemektedir. Daha sonra ise bu ciro miktarına karşılık gelen 3 680
aylık ciro miktarları hesaplanmaktadır. ÖSM’ler belirlenen bu 3 aylık ciro miktarlarının
%(….)’ünü gerçekleştirdiklerinde tabloda belirtilen indirim miktarının tamamını,
%(…)’ini gerçekleştirdikleri takdirde %(…)’ini ve %(…)’ını gerçekleştirdikleri takdirde
ise %(…)’sini almaya hak kazanmaktadırlar. Hedef gerçekleşme oranı %(…)’ın
altında kalan ÖSM’ler ise 3 aylık hedef indiriminden yararlanamamaktadır.

Hedef indirimi, bir teşebbüsün müşterilerine belirli bir dönem için saptanan satış
hedefine ulaşmaları durumunda uyguladığı indirimdir. Bu indirimler yüksek pazar
gücüne sahip teşebbüsler tarafından uygulandığında dışlayıcı etkiler
doğurabilmektedir. Söz konusu indirimin hak edilmesi genellikle bir önceki yılın 690
satışlarında gerçekleşecek bir artışa bağlı olmakta ve bu durum alıcıyı hedef indirimi
uygulayan teşebbüsten yaptığı alımları her yıl arttırmaya teşvik etmektedir.

Yüksek pazar gücüne sahip teşebbüsler tarafından gerçekleştirilen hedef indirimi
uygulamaları genellikle teşebbüslerin pazar payını korumasını ya da arttırmasını
sağlamakta, pazarın rakiplere ya da pazara yeni girecek oyunculara kapanmasına
yol açabilmektedir. Ancak bu noktada hedef indirimi yoluyla fiili münhasırlık
olasılığının pazardaki kapsama alanı önem kazanmaktadır. Bu çerçevede ilk olarak
Atlas’ın farklı satış kanallarında yapılan satışlarının değerlendirilmesi gerekmektedir.
Tablo 3’te Atlas’ın 2007 yılı satışlarının kanallar bazında dağılımı sunulmaktadır. 700



Tablo 3: Atlas Toplam Satışları içinde Alternatif Kanalların Ağırlığı
Kanal Miktar (%) YTL (%)
Zincir Market (…) (…)
Distribütör (…) (…)
Plasiyer (…) (…)
ÖSM (…) (…)
Diğer (Grup içi) (…) (…)
TOPLAM 100,0 100,0

Ülker Grubu’nun pazar gücü ve bu pazar gücünün inceleme konusu anlaşmalardaki
yansıması, pazarda fiilen sisteme dahil ÖSM sayısından ziyade anlaşmaların
pazardaki potansiyel kapsama alanı önem kazanmaktadır.

Muhtemel kapsama oranına Atlas açısından bakıldığında Atlas’in doğrudan ve 710
distribütörler vasıtasıyla ÖSM’ler ile anlaşma imzaladığı bilindiğinden Atlas
08-66/1060-415
17
dağıtım/satış kanallarının %(…-…) gibi yüksek bir oranda ÖSM anlaşması içerme
potansiyeline sahip olduğu anlaşılmaktadır. Kapsama oranına perakende sektörü
açısından bakıldığında ÖSM statüsüne girmesi mümkün olan gıda perakende
noktalarının tüm gıda perakende sistemi içindeki yeri dikkate alınmalıdır.

İnceleme konusu ÖSM anlaşmalarına ek sirkülerde ÖSM statüsü SSM olarak
başlayan ve dört farklı Atlas cirosu düzeyine göre satış kapasitesiyle de orantılı
olarak büyüyen bir özellik göstermektedir. Hedef ciroya bağlı indirimler doğal olarak
satış kapasitesiyle de orantılı sonuç verdiğinden küçük market türü satış noktalarıyla 720
büyük yerel zincir marketler arasındaki yelpazede bulunan tüm satış noktaları
potansiyel olarak ÖSM anlaşması imzalayabilecek konumdadır. Bu bağlamda hedef
indirimi uygulamasının pazarda önemli bir kapama etkisi yaratma potansiyeli
bulunmaktadır. 05-38/487-116 sayılı Kurul kararına konu ÖSM anlaşmalarındaki
hedef indirimi sistemiyle ilgili olarak:

“Atlas Pazarlama tarafından dağıtımı yapılan ürünlere ilişkin verilen indirim, tüm
ÖSM’ler için aynı oranda tespit edilmiştir. Diğer bir ifade ile her bir ÖSM’nin ihtiyacına
göre yapılandırılmış farklı farklı indirim sistemleri mevcut değildir. Bu yönüyle ilk
bakışta söz konusu sistemin alıcıların ihtiyacının önemli bir kısmının Ülker’den temin 730
edilmesine yönelik olarak düzenlendiğini söylemek zordur.“ ifadelerine yer verilmiştir.

Yukarıda yer verildiği üzere, Atlas’ın inceleme konusu ÖSM anlaşmaları matbu
şekilde düzenlenmiş olup Ülker Grubu ekonomik bütünlüğünün iradesini
yansıtmaktadır. Dolayısıyla, inceleme konusu ÖSM anlaşmalarında düzenlenen
hedef indirimi sistemi Ülker Grubu şirketlerinin aynı tipteki ÖSM anlaşmalarında
düzenlenen indirim sistemiyle uyum içindedir. Bu nedenle Atlas’ın ÖSM anlaşması
eki olarak düzenlenen çalışma sirkülerine ek olarak Merkez Gıda Pazarlama A.Ş.
(Merkez) tarafından sunulan “ÖSM Anlaşması 2008” başlıklı belgede yer alan
düzenlemeler de göz önünde bulundurulmalıdır. Anılan belgede ürün kategorilerinde 740
yıllara göre ciro hedefleri konulduğu görülmektedir. Yıllık ve üç aylık hedef cirolar
ÖSM ve Merkez yetkililerinin müzakereleri sonucunda kararlaştırılmaktadır. Belgede
2008 yılına ait hedef cirolarının 2007 yılında gerçekleşen cirolar esas alınarak
belirlendiği ve yıllara göre artan oranda olduğu anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, Ülker
Grubu’nun portföy gücü de dikkate alındığında, inceleme konusu ÖSM
anlaşmalarında yer alan hedef indirimi sisteminin hacim etkinliğine yönelik bir indirim
olma niteliğini kaybederek ÖSM’leri ihtiyaçlarının önemli bir bölümünü Atlas’tan satın
almaya zorlayacak bir sadakat indirimi haline dönüşme olasılığı son derece yüksektir.

Diğer taraftan, inceleme konusu anlaşmalarda hedef indirimi olarak adlandırılabilecek 750
indirim türü dışında Atlas ürün portföyünün tamamını almaya teşvik eden (full line
forcing) türde bir indirim niteliği taşıyan çeşit primi de hedef indirimiyle birlikte birikimli
etki doğurarak fiili dışlamaya yol açabilecek bir niteliğe sahiptir.

Tüm bu açıklamalar çerçevesinde, ürün listeleme zorunluluğuna ve teşhir alanlarına
ilişkin düzenlemeler ve anılan prim/indirim sistemi bir bütün olarak
değerlendirildiğinde ÖSM anlaşmalarının rakiplerin dışlanmasına yol açabilecek
potansiyele sahip olduğu sonucuna ulaşılmaktadır.
08-66/1060-415
18

H.3.3.2. Malların Üretim Veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Ekonomik 760
Veya Teknik Gelişmenin Sağlanması

Muafiyet değerlendirmesinde, üretim veya dağıtımda iyileşme ile ekonomik ve teknik
gelişme gibi yararlı etkilerden sadece işlemin taraflarının faydalanması değil, bu
gelişmelerin ekonomik etkinlik artışı yoluyla toplumsal refaha somut katkılarının
bulunması odak noktasını oluşturmaktadır. Üretim veya dağıtım maliyetlerinin
düşürülmesi, mal arzının artırılması ve devamlılığının sağlanması, piyasalara yeni
girişlerin kolaylaştırılması, kalitenin artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim
tekniklerinin bulunması gibi hallerde belirtilen somut faydanın ortaya çıktığı kabul
edilmektedir. 770

Sözleşme konusu ürünlerin çok sayıda satış noktasında tüketiciye ulaştırılması,
sektörde faaliyet gösteren tüm firmalar için büyük önem taşımaktadır. Reklam
harcamalarının yoğun olduğu sektörde, bu harcamalardan beklenen verimin
sağlanabilmesi için tüketicinin satış noktasında ürünle karşılaşması zorunludur.
Esasen tüketicinin alışveriş listesinde yer almayan ve “impulse buying” yoluyla satın
alınan söz konusu ürünler için bulunurluğun sağlanması tek başına yeterli
olmamakta, söz konusu ürünlerin teşhir yerlerinin nihai satış noktasındaki konumu da
önem kazanmaktadır. Ürünlerin kasa önünde ya da kasaya yakın stantlarda yer
alması tüketicinin ürünleri görerek satın alma kararı vermesi ile satın almayı 780
gerçekleştirmesi arasındaki süreyi kısaltarak satışların arttırılmasını sağlamaktadır.

Ülker Grubu’nun Atlas gibi pazarlama şirketleri yoluyla yürüttüğü distribütörlük sistemi
esasen büyük miktarlarda alım yapan sınırlı sayıda zincir market ve benzeri noktalara
yapılan satışlar için değil, sayıları oldukça yüksek ve daha küçük oranlarda alım
yapan satış noktalarına yapılan teslimatlar için kullanılmaktadır. Münhasır
distribütörlük sistemi ile sayıları yüksek miktarlarda olan bu satış noktalarında mal
arzının sürekliliği sağlanmakta, söz konusu ürünler için yapılan pazarlama ve reklam
harcamalarından verim alınabilmesi için gerekli temel unsur olan yüksek bulunurluk
oranlarının temin edilmesi kolaylaşmaktadır. 790

Öte yandan, tüm sağlayıcılar perakende satış noktalarında ürünlerinin yer almasını
sağlamak için distribütörleri aracılığıyla rekabet etmektedir. Söz konusu yükümlülük
distribütörlerin sağlayıcının reklam ve promosyon uygulamalarını sahaya birebir
yansıtmalarını sağlayacaktır. Distribütörlere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü ve
münhasırlığa yönelik hükümler bunların emek ve faaliyetlerini kendi bölgesindeki
satış noktalarına ve tek markaya özgülemek suretiyle daha etkin bir dağıtım sistemi
oluşturmasına olanak tanırken markalar arası rekabetin artmasına katkı sağlamakta
ve diğer sağlayıcıların bu distribütörlere yapılan yatırımlardan yararlanması
(bedavacılık sorunu) engellenmektedir. 800

Buna ek olarak belirtmek gerekir ki, Atlas’ın satışını yaptığı ürünler tüketici
tercihlerinin yakın takip edilmesini gerektiren ve belirli bir raf ömrü olan gıda
ürünleridir. Tüketicinin beklentilerine yönelik ürünler geliştirerek piyasaya sunabilmek
için de sağlayıcıların nihai satış noktası ve distribütör kanalları üzerinden gelecek
sürekli bir veri akışına ihtiyaçları olmaktadır. Distribütör kendi bölgesindeki satış
noktalarına yoğunlaşarak firmaya tüketici tercihleri ile ilgili daha sağlıklı ve hızlı geri
bildirim ulaşmasını sağlarken nihai satış noktalarındaki ürünlerin raf ömrü ve saklama
08-66/1060-415
19
koşullarının takibini daha kolay yapabilecek, stok yönetimini iyileştirecektir. Bu
durumda pazarlama, dağıtım ve reklam harcamalarının daha etkin bir biçimde 810
yapılmasını sağlarken ürün fiyatlarında bir azalmayı da beraberinde getirebilir.

Ancak bu değerlendirmeler hiç şüphesiz dağıtım kanallarında belirgin bir
yoğunlaşmanın bulunmadığı, alternatif kanalların benzer tipte anlaşmalarla aktif ya
da potansiyel rakiplere önemli ölçüde kapatılmadığı durumlarda geçerlidir. Şayet
toptan/dağıtım seviyesinde bir pazar kapama etkisi görülürse bu değerlendirmeler
geçersiz hale gelecektir. İnceleme konusu dosya bakımından bu kaygının henüz
bulunmadığı görülmektedir.

Perakende noktalarıyla yapılan anlaşmalarda önemli etkinlik artışları ancak ciddi 820
müşteriye özgü spesifik yatırımlar ve know-how aktarımları gibi yollarla sağlanabilir.
Bu bağlamda, perakende seviyesini ilgilendiren ÖSM anlaşmalarının yenilik yaratan
ve etkinlik arttırıcı özellikleri toptan/dağıtım seviyesine göre son derece sınırlı
olduğundan içerdikleri doğrudan ya da dolaylı rekabet sınırlamalarının muafiyet
koşullarını taşıma ihtimali de o derecede azalmaktadır.

H.3.3.3. Tüketicinin Yarar Sağlaması

Distribütörler/plasiyerler sayıları oldukça yüksek ve küçük ölçekli satış noktalarına
dağıtım yaptıklarından kendilerine atanan münhasır bölge ve müşteri grubuna 830
yoğunlaşarak ürünlerin tüketicilerin kolaylıkla erişebileceği nihai satış noktalarında
bulunmasını ve bu noktalarda mal arzının devamlılığını sağlamaktadır. Dağıtım
ağının etkinliği, tüketici tercihlerini en iyi şekilde yansıtan ürünlerin geliştirilmesinin ve
azalan pazarlama-dağıtım maliyetlerinin fiyatlara yansıtılmasıyla ürünlerin tüketicilere
daha düşük fiyatlarda sunulmasının önünü açabilecektir. Öte yandan nihai satış
noktalarındaki ürünlerin raf ömrü ve saklama koşullarının distribütörler tarafından
takip edilmesi de tüketiciye hijyenik koşullarda kaliteli ürün sunulmasını
kolaylaştıracaktır.

Bununla birlikte, yukarıda belirtildiği üzere, ÖSM anlaşmalarının etkinlik arttırıcı 840
özellikleri sınırlı bulunduğundan tüketiciye olan yansımaları da sınırlı kalacaktır.

H.3.3.4. Rekabetin Zorunlu Olandan Fazla Sınırlanmaması
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) ve (b) bentlerindeki faydaların elde
edilebilmesi için rekabeti daha az sınırlayan bir yöntem mevcut ise, söz konusu
rekabet sınırlamalarına muafiyet tanınması mümkün değildir. Eğer, rekabet
sınırlamaları önemli etkinlik artışlarıyla ya da objektif haklı gerekçelerle
dengelenemiyorsa söz konusu rekabet sınırlamalarının rekabeti gereğinden fazla
sınırladığı kabul edilir.
850
İnceleme konusu anlaşmalarda distribütörlere ve plasiyerlere münhasır dağıtım
yapacakları bölge ve müşteri gruplarının sınırları çizilmiş ve dağıtıcıların belirlenen
müşteri grubu dışına yapacağı aktif satışları kısıtlanmıştır. Sözleşmeler ile
distribütörlerin veya plasiyerlerin pasif satışlarını kısıtlayabilecek bir hüküm
getirilmemiştir. Bu yönüyle söz konusu hükümlerin rekabeti zorunlu olandan fazla
sınırlamadığı anlaşılmaktadır.

08-66/1060-415
20
Anlaşmalardaki rekabet etmeme yükümlüklerinin 5 yılla sınırlı kalacağı belirtilmiştir.
Distribütörlere ve plasiyerlere anlaşma süresince getirilen rekabet etmeme
yükümlüğünün rekabeti zorunlu olandan fazla sınırlamadığı kanaatine varılmıştır. 860

Ancak, Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi’nin Cezai Şart başlıklı maddesi, sözleşmeye
taraf distribütörlere sözleşmenin feshinden sonra dahi rekabet yasağını ihlal etmeleri
halinde cezai şart öngörerek distribütörlere getirilen rekabet yasağının fiilen süresiz
olarak uygulanmasının önünü açmaktadır.

Bu tür sınırlamalar ancak haklı gerekçelere dayanan istisnai durumlarda ve kısa
süreler için getirildiğinde muafiyet koşullarının sağlanması ile mümkün olabilmektedir.
Nitekim 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine göre bu tür bir sınırlama barındıran
anlaşmaların grup muafiyetinden yararlanabilmesi için söz konusu rekabet yasağı: 870

1) Anlaşma konusu mal ve hizmetlere rakip mal ve hizmetlere ilişkin olmalı,
2) Yalnızca anlaşma süresince alıcının faaliyetini sürdürdüğü tesis veya araziyi
kapsamalı,
3) Alıcıya devredilen know-how’ın korunması için zorunlu olmalı,
4) Süresi bir yılı aşmamalıdır.

Bu çerçevede inceleme konusu dikey anlaşmalarda sözleşmenin sona erdiği döneme
ilişkin olarak alıcılara getirilen süresiz ve orantısız rekabet yasağının rekabetin
zorunlu olandan fazla sınırlanması sonucuna yol açtığı görüldüğünden sözleşme 880
sonrasına ilişkin olarak getirilen rekabet yasağı hükmünün ilgili anlaşmalardan
çıkarılması gerekmektedir.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre

1- 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık taşıyan hükümler içermeleri
nedeniyle başvuru konusu tip sözleşme niteliğindeki Tek Elden Dağıtım
Sözleşmesi, Tüccar Plasiyer Bayilik Sözleşmesi ve ÖSM Sözleşmesi’ne Menfi 890
Tespit Belgesi verilemeyeceğine,

2- Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını
karşılamaması nedeniyle başvuru konusu Tek Elden Dağıtım Sözleşmesi’ne
bireysel muafiyet tanınamayacağına, anılan sözleşmenin 23. maddesinde yer
verilen ve sözleşmenin feshinden sonraki dönemde rekabet yasağının ihlal
edilmesi halinde distribütöre cezai şart öngören hükmün sadece sözleşme süresi
ile sınırlanacak şekilde düzenlemesine,

3- Mevcut haliyle 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan koşulların tamamını 900
karşılamaması nedeniyle başvuru konusu ÖSM Sözleşmesi’ne bireysel muafiyet
tanınamayacağına;

a. Eşdeğer rakipleri rafta bulunan Atlas Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş.
ürünlerinin doğrudan listelenmesi zorunluluğuna ilişkin hükmün,
b. Teşhir alanlarında Atlas Gıda Pazarlama San. ve Tic. A.Ş. ürünleri için
minimum en büyük rakibe ayrılan alan kadar yer verilmesi şartının,
08-66/1060-415
21
c. Çeşit Primi’ne yönelik hükümlerin,

anılan sözleşmeden çıkarılmasına, 910

d. Hedef İndirimi sisteminin sadakat indirimi haline dönüşerek ilgili
ÖSM’leri ihtiyaçlarının önemli bir bölümünü Atlas Gıda Pazarlama San.
ve Tic. A.Ş.’den satın almaya zorlayacak biçimde değil, hacim
etkinliğine yönelik miktar indirimi şeklinde tüm ÖSM’ler için objektif ve
eşit şartlarda düzenlenmesine,

4- 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle başvuru konusu Tüccar Plasiyer Bayilik Sözleşmesi’ne bireysel
muafiyet tanınmasına, 920

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy