Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-66/1064-419

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-2-173 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-66/1064-419
Karar Tarihi : 20.11.2008

A.TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Hakan Suat ÖLMEZ, Ayşe Özlem UZUN, Nur Seda KÖKTÜRK

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Çivril Radyo ve Televizyon Yay. Rek. San. ve Tic. A.Ş.
Çayır Mah. Lale Sok. No:4 Çivril/Denizli
20
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILANLAR:

- Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM)
Sıracevizler Cad. Esen Sok. Saruhan Plaza N:6 K:6 Şişli/
İstanbul
- Musiki Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği (MSG)
Barbaros Bulvarı Dr. Orhan Birman İş Merkezi No:121 Kat:1
Balmumcu Beşiktaş/İstanbul
- Bağlantılı Hak Sahibi Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği
(MÜYAP) 30
Kuloğlu Mah. Turnacıbaşı Sok. No:16/5-6 Beyoğlu/İstanbul
- Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR)
Büyükdere Cad. Kervangeçmez Sk. Osman Keçeli İş Merkezi
No:3 K: 5/5 Mecidiyeköy/İstanbul

E. DOSYA KONUSU: MESAM, MSG, MÜYAP ve MÜYORBİR Meslek
Birlikleri’nin, yayıncı kuruluşlara karşı uygulamakta oldukları müzik eserleri
telif ücreti tarifeleri ile hâkim durumlarını kötüye kullandıkları ve Rekabet
Kurulu’nun 20.6.2007 tarih ve 07-53/617-208 sayılı kararı ile MESAM, MSG,
MÜYAP ve MÜYORBİR Meslek Birlikleri tarafından yapılan “Meslek Birlikleri 40
Ortak Hareket Protokolü”ne verilen muafiyet şartlarına söz konusu birliklerin
uymadıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Çivril Radyo/TV yetkilisi Mehmet NOKAY tarafından
gönderilen şikayet dilekçesinde özetle;
- Şirketinin, Denizli’nin Çivril ilçesinde yayın yapan yerel bir radyo ve
televizyona sahip olduğu,
- Söz konusu radyo ve televizyonda müzik çalabilmek ve çalınacak müziklerin
telif hakkını ödemek için MESAM, MSG, MÜYORBİR ve Bağlantılı Hak Sahibi
08-66/1064-419
2
MÜYAP Meslek Birlikleri’ne ve bu birlikler tarafından kurulan Ortak Lisanslama
Birimi’ne çeşitli kereler müracaat ettikleri, telif bedelini öğrenmek ve ilgili 50
yetkililer ile görüşmek için yapmış oldukları müracaatlarda kendilerine
dönülmediği, kendilerine vakit kaybettirildiği,
- Daha sonradan Ortak Lisanslama Birimi’nden bir avukatın, telefonda
kendilerine radyo ve televizyon için 84.000 YTL telif ücreti ödemeleri
gerektiğini belirttiği, ancak kendilerinin yıllık gelirinin 5000 YTL olması
sebebiyle söz konusu yüksek telif ücretini ödeyemeyeceği,
- Kendilerine bir ay daha beklemeleri halinde RATEM’in fiyat listesini
açıklayacağı ve o zaman daha az ücret ödeyebileceklerinin söylendiği,
- Kendisinin RATEM’e üye olmadığı, böyle bir zorunluluğunun da olmadığı
ancak Ortak Lisanslama Birimi’nden bu yönde dolaylı olarak baskı 60
uygulandığı,
- RATEM üyesi olması halinde %50 daha az ücret ödeyeceğinin belirtildiği,
fakat Ortak Lisanslama Birimi’nden başka bir avukatla görüştüğünde bu oranın
%25 olarak söylendiği,
- Meslek Birlikleri’nin Rekabet Kurulu’nun 20.6.2008 tarih ve 07-53/617-208
sayılı kararında “Meslek Birlikleri Ortak Hareket Protokolü”ne verilen
muafiyetin, “eserlerin yayıncı kuruluşların gelirleriyle orantılı olarak
fiyatlandırılması” şartına uymadıkları,
belirtilerek şikayete konu hususların 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesi
talep edilmektedir. 70
Şikayetçinin gönderdiği ek bilgi yazılarında ayrıca, kendisinin konuya ilişkin olarak
Ortak Lisanslama Birimi’ne, Kültür Bakanlığı’na, RATEM’e, MESAM’a, MÜYAP’a,
MÜYORBİR’e ve MSG’ye, yaptığı başvuruların ve bu kapsamda gönderdiği e-posta
ve faksların birer örneği ile 26.06.2008-13.08.2008 tarihleri arasında söz konusu
meslek birliklerindeki yetkililere ulaşmak için yaptığı telefon görüşmeleri hakkında
bilgilere yer verilmektedir. Bu görüşmeler çerçevesinde RATEM’e üye olması için
Ortak Lisanslama Birimi’nin kendisini teşvik edici bir tavır takındığı, üye olmadığı
takdirde %50 daha fazla ödemesi gerektiğini belirttikleri ifade edilmiştir.
Kültür Bakanlığı’na göndermiş oldukları yazıda ise Çivril ilçesinde TRT dışında ulusal
yayın yapan 3 kanal olduğu, bu yüzden ilçe sakinlerinin çanak antene döndüğü ve 80
çubuk antende yayınları izlenen kendi kanalının izleyicisinin azalmış olduğu, bu
duruma telif hakları ücretlerinin yüksekliği sebebiyle radyo ve televizyonda müzik
çalamayışları da eklenince izleyici ve dinleyici kaybının arttığı ve reklamlarının
sıfırlanma noktasına geldiği, aslen televizyon geliri sayesinde radyolarını
destekledikleri, ancak bu gelişmeler sebebiyle radyoyu destekleyemedikleri, bu
sebeple de radyoda yayınlayabildikleri yegane programın ücretsiz yayınlayabildikleri
bazı programlar olduğu, radyo ve televizyon şirketinin 2007 yılı toplam gelirinin 4000
YTL civarında olduğu, oysa RATEM’e üye olunsa bile talep edilen telif ücretinin 5500
YTL olduğu bilgilerine yer verilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 04.08.2008 tarih ve 5002 sayı ile giren 90
şikayet üzerine yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 15.9.2008 tarih ve 2008-2-
173/İİ-08-HSÖ sayılı İlk İnceleme Raporu 17.9.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-
110/289 sayılı Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu’nun 25.9.2008 tarih ve 08-56
08-66/1064-419
3
sayılı toplantısında görüşülmüş ve MESAM, MÜYAP, MSG ev MÜYORBİR hakkında
önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 12.11.2008 tarih ve 2008-2-173/ÖA-08-HSÖ
sayılı Önaraştırma Raporu 13.11.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-110/381 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 20.11.2008 tarih ve 08-66 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; 100
MESAM, MSG, MÜYAP ve MÜYORBİR’in yayıncı kuruluşlara karşı uygulamakta
oldukları müzik eserleri telif ücreti tarifeleri vasıtasıyla hakim durumlarını kötüye
kullandıkları ve Rekabet Kurulu’nun 20.6.2007 tarih ve 07-53/617-208 sayılı kararı ile
anılan Meslek Birlikleri tarafından yapılan “Meslek Birlikleri Ortak Hareket
Protokolü”ne verilen bireysel muafiyette öngörülen şartlara uymadıkları iddialarına
yönelik olarak ciddi bulgulara ulaşılamadığı ve bu nedenle 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
bulunmadığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Taraflar 110
I.1.1. Şikayet Eden: Çivril Radyo Televizyon Yay. Rek. San. ve Tic. A.Ş. (Çivril
Radyo/TV)
Denizli Çivril ilçesinde yerel radyo ve televizyon yayıncılığı hizmeti veren bir
teşebbüstür.
I.1.2. Şikayet Edilenler
- Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM)
MESAM, ilgili mevzuat uyarınca müzik eseri sahiplerinin (besteci, söz yazarı, aranjör
ve editör) ve mali hakları kullanma yetkisine haiz kişilerin çıkarlarını korumak, 5846
sayılı Kanun ile tanınmış hakların idaresi ve takibini, alınacak ücretlerin tahsilini ve
hak sahiplerine dağıtımını sağlamak amacıyla faaliyette bulunmaktadır. Birlik, 120
11.08.1986 tarihinde kuruluş başvurusunda bulunmakla tüzel kişilik kazanmış olup,
08.12.1986 tarihinden bu yana faaliyetlerini sürdürmektedir. MESAM, ülkemizde
kurulmuş olan müzik eserleri alanındaki ilk meslek birliğidir.
MESAM, yabancı telif birlikleriyle imzaladığı temsilcilik anlaşmaları vasıtasıyla,
100’den fazla ülkede mekanik ve temsili alanda hem MESAM üyelerinin haklarını
koruma altına almakta, hem de dünya repertuarını Türk müzik kullanıcılarının
hizmetine yasal olarak sunmaktadır. Birlik, aynı zamanda müzik, sinema, edebiyat,
tiyatro ve plastik sanatlar alanında faaliyet gösteren eser sahiplerini temsil eden
Uluslararası Telif Birlikleri Konfederasyonu CISAC’ın ve mekanik alanda Uluslararası
Mekanik Çoğaltım Bürosu BIEM’in üyesidir. 130
Musiki Eseri Sahipleri Grubu Meslek Birliği (MSG)
MSG, kendisine üye olan eser sahiplerinin (besteci, söz yazarı, yayımcı, aranjör1)
eserleri için müzik kullanıcılarına kullanım izni ve lisansı veren, mali haklarını
toplayan ve toplanan telifleri üyesi eser sahiplerine dağıtan bir meslek birliğidir.

1 Aranjörler ancak kendilerine besteci ve söz yazarı tarafından eser üzerinden bir pay verilmişse, ancak o pay
oranı kadar eser sahipliği kazanmaktadır.
08-66/1064-419
4
2 Ağustos 1999'da Kültür Bakanlığı tarafından resmi kuruluşu onaylanan MSG,
çoğaltma (mekanik) ve temsil/yayın (performing) alanında üyesi bulunan eser
sahiplerinin haklarını korumakta ve kullanımlardan doğan teliflerini toplamaktadır. Bir
müzik eserinin canlı yorumu, CD/kaset olarak çoğaltılması, radyo- TV- video yoluyla
yayımlanması ya da karaoke aracılığıyla kullanılması söz konusu olduğunda
kullanıcıların MSG lisansı almaları 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu 140
(FSEK) uyarınca zorunlu kılınmıştır. MSG lisansı, müzik eseri kullanıcılarına Türkiye
ve dünyanın her yerinden milyonlarca müziği yasal olarak kullanabilme olanağını
sağlamaktadır.
- Mü-Yap Bağlantılı Hak Sahibi Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği
(MÜYAP)
Türkiye'de fikri mülkiyetin korunması ile ilgili ulusal mevzuat gereğince Fonogram
Yapımcıları, üzerinde hak sahibi bulundukları fonogramlarda (kaset ve CD’lerde)
bulunan müzik tespitlerinin dijital iletim de dahil olmak üzere her türlü telli veya telsiz
araçlarla satışı veya diğer biçimlerde umuma iletimine izin vermek veya yasaklamak
hakkına sahiptir. MÜYAP, üyeleri bulunan fonogram yapımcılarının bu haklarını 150
korumak ve takip etmek üzere kurulmuş bir meslek birliğidir.
- Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR)
Besteci, söz yazarı gibi müzik üreticilerinin belli bir dayanışma ve örgütlenme sistemi
içerisinde telif haklarını almaları sonucunda ‘’yorumcu sanatçı’’ diye adlandırılan icra
ve ses sanatçılarının da haklarını takip etmek amacıyla kurulmuş bir örgüttür.
MÜYORBİR, yorumcuların yani icracı sanatçıların kanun gereği sahip oldukları
hakların takibi ve tahsilini yapmaktadır. Birlik, 1999 yılının Nisan ayından bu yana
altyapı donanımını tamamlayarak çalışmalarını sürdürmektedir.
- Radyo Televizyon Yayıncıları Meslek Birliği (RATEM)
RATEM doğrudan şikayet edilen bir meslek birliği olmamakla birlikte, şikayet 160
dilekçesinde özellikle isminin geçmesi ve RATEM’e üye olmak için zorlandığının ifade
edilmesi nedeniyle, bu meslek birliği hakkında da aşağıda bilgi verilmektedir.
RATEM, radyo televizyon yayıncılığının sorunlarına çözüm üretmek ve 5846 Sayılı
Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu'ndan kaynaklanan hakların takibini ve korunmasını
sağlamak amacıyla 2001 yılında kurulmuştur.
Kuruluşunu takiben, koymuş olduğu hedeflerin gerçekleştirilmesi için ulusal, bölgesel
ve yerel radyo ve televizyon yayıncılarını aynı çatı altında birleştirmiştir. Ülkemizde,
Radyo ve Televizyon Üst Kuruluna karasal ortamda yayın yapmak üzere lisans
başvurusunda bulunan 23’ü ulusal, 16’sı bölgesel ve 213’ü yerel toplam 252
televizyon kuruluşu ile 36’sı ulusal, 102’si bölgesel ve 952’si yerel 1090 radyo 170
kuruluşundan toplam 750'si RATEM üyesidir.
I.2. İlgili Pazar
I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Meslek birlikleri, müzik sektöründe eser sahiplerinin, fonogram yapımcılarının ve
icracı sanatçıların yasadan doğan telif haklarının takibi, tahsili ve dağıtımı amacıyla
faaliyet göstermektedirler. Bu sebeple dosya kapsamında ilgili ürün pazarı, “müzik
eseri sahipliğinden kaynaklanan telif haklarının takibi, tahsili ve dağıtımı ” pazarı
olarak belirlenmiştir.

08-66/1064-419
5
I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 180
İncelemeye konu olan hususlar, haklarında önaraştırma yürütülen meslek birliklerinin
müzik eseri sahipliğinden kaynaklanan telif haklarının takibi, tahsili ve dağıtım
faaliyetlerini ilgilendirmektedir. Bu faaliyetlerin tüm Türkiye çapında gerçekleştirilmesi
ve ülke içerisinde rekabetin farklılaşmasına neden olacak bir unsurun bulunmaması
sebebiyle ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
I.3. Teşebbüs Kavramı
FSEK uyarınca hak sahipleri; müzik eserleri sahipleri, yapımcıları ve yorumcuları
olarak çeşitli mali haklara sahip olan veya asıl iştigal konusu bunlar olmamakla
birlikte miras, satın alma vb. yollarla bu hakları devralmış olan gerçek veya tüzel
kişilerdir. 190
Meslek birliklerinin üyelerinin haklarını kullanma biçimi, üyeler adına sözleşme
yapılması, elde edilen bedelin bir kısmının doğrudan meslek birliğinin geliri olması,
üyelerin kendi eserlerinin bedelini tayin etme imkanlarının olmaması (FSEK 41.
madde uyarınca sanatçılar kendi telif haklarını talep edememektedir) gibi hususlar
göz önünde bulundurulduğunda, kâr amacı gütmeseler dahi üyeleri adına ticari
faaliyette bulundukları ve elde edilen gelirin üyeler arasında paylaştırıldığı
görülmektedir. Ayrıca, kullanıcılardan kullanımın niteliğine göre farklı tarifeler talep
edilmekte ve 42. maddenin A bendine göre toplu sözleşmelerde bu tarifeler
üzerinden telif yükümlüsü adedine göre indirim uygulanabilmektedir. Yine aynı
maddeye göre meslek birlikleri dışında hiçbir kişi ya da kurum lisanslama 200
yapamamaktadır.
Hak sahipleri, gerek tek başlarına, gerekse meslek birlikleri aracılığıyla bu hakları
ticari faaliyete konu etmeleri nedeniyle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun açısından teşebbüstürler. Zira, 4054 sayılı Kanun’un 3. maddesinde teşebbüs
kavramı “piyasada mal veya hizmet üreten, pazarlayan, satan gerçek ve tüzel
kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik bakımdan bir bütün teşkil eden
birimleri” şeklinde tanımlanmaktadır. MESAM, MÜYAP, MÜYORBİR ve MSG de
FSEK uyarınca eser sahiplerinin ve komşu hak sahiplerinin haklarının takip ve tahsili
için kurulmuş meslek birlikleridir. Bu açıdan bakıldığında bu meslek birliklerinin
“teşebbüs birlikleri” olduğu anlaşılmaktadır. 210
Rekabet Kurulu daha önceki kararlarında da söz konusu meslek birliklerinin teşebbüs
birlikleri olduklarına karar vermiştir2.
I.4. Hakim Durum Analizi
Haklarında önaraştırma yapılan meslek birlikleri kendi alanlarında Türkiye’deki en
önemli meslek birlikleridir. Ayrıca bu meslek birlikleri ortak bir protokol çerçevesinde
ortak tarifeler belirlemişlerdir. Dolayısıyla bir müzik eserine ilişkin olarak hak takibi
yapılması ancak bu meslek birliklerine üye olunması yoluyla mümkün görünmektedir.
Bu meslek birliklerine üye olmayan münferit sanatçılar, değerlendirme açısından
ihmal edilebilir düzeydedir. Kaldı ki bu meslek birlikleri dışında kalan münferit
sanatçılar kesinlikle bu meslek birliklerine rakip kaynak oluşturabilecek düzeyde 220
değillerdir.
Yayıncılar açısından bakıldığında, bu meslek birlikleri ile anlaşma yapmayan
yayıncıların, meslek birliklerine üye olmayan münferit sanatçılar dışında hiçbir müzik

2 Rekabet Kurulu’nun 07.05.2002 tarih ve 02-27/290-118 sayılı ve 20.06.2007 tarih ve 07-53/617-206 sayılı
kararları
08-66/1064-419
6
yayını yapamayacağı görülmektedir. Ayrıca, bu meslek birlikleri, uygulamaya
koydukları ortak hareket protokolü ile yayıncılar karşısında tek bir muhatap haline
gelmişlerdir. Bu nedenlerle anılan meslek birlikleri, her ne kadar farklı hakların
lisanslamasıyla yükümlü olsalar da, ortak hareket protokolü çerçevesinde birlikte
hareket etmektedirler.
Şikayet konusu iddia da bu meslek birliklerinin lisanslamasını yaptıkları müzik
eserlerini yayınlamak isteyen bir yerel radyo ve televizyon kanalının, bu isteğinin 230
çeşitli zorlamalar nedeniyle yerine getirilmediği yönündedir. Şikayet konusu olayda,
bahse konu meslek birliklerine alternatif herhangi başkaca bir meslek birliği
bulunmamaktadır. Şikayetçinin bu meslek birlikleri ile anlaşamaması durumunda
bunu telafi edecek başka bir kaynak bulunmamaktadır. Bu nedenle müzik yayını
yapmak isteyen bir yayıncı için bu meslek birlikleri tek kaynak durumundadır.
Bu meslek birliklerinin pazarlık güçlerinin çok yüksek olması, müzik eserlerinin
lisanslamasında en önemli gücü oluşturdukları, müşterilerin talep esnekliklerinin zayıf
olması gibi hususlar hakim durum analizini güçlendiren etkenlerdir.
Yukarıda yer verilen bilgiler ışığında önaraştırmaya konu olan söz konusu meslek
birliklerinin birlikte hakim durumda oldukları sonucuna ulaşılmaktadır. 240
I.5. Şikayet Konusu İddialar ve Değerlendirmeler
Şikayet konusu iddialar; Türkiye’de müzik yayınlarının telif haklarını koruma için
kurulmuş olan MESAM, MSG, MÜYAP ve MÜYORBİR’in hakim durumlarını kötüye
kullandıkları ve Rekabet Kurulu’nun bu meslek birliklerinin yürürlüğe koyduklarına
Ortak Hareket Protokolüne yönelik olarak öngördüğü muafiyet şartlarının ihlal
edildiğine ilişkindir.
Anılan meslek birlikleri, 2008 yılı Ocak ayından itibaren Ortak Lisanslama Birimi
(OLB) bünyesinde ortak lisanslamaya geçmişlerdir. Ortak Lisanslama Birimi
oluşturulmasına olanak sağlamak açısından yapmış oldukları “Meslek Birlikleri Ortak
Hareket Protokolü”ne ilişkin olarak Rekabet Kurulu’na 2007 yılında muafiyet/menfi 250
tespit başvurusunda bulunmuşlardır.
Bu nedenle öncelikle şikayet edilen meslek birliklerinin 2007 yılında yapmış oldukları
“Meslek Birlikleri Ortak Hareket Protokolü”ne yönelik olarak Rekabet Kurulu’nun
almış olduğu 20.6.2007 tarih ve 07-53/617-206 sayılı Kararı’na değinmekte fayda
görülmektedir. Anılan karar’da Rekabet Kurulu;
1- Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği (MESAM), Musiki Eseri Sahipleri
Grubu Meslek Birliği (MSG), Bağlantılı Hak Sahibi Fonogram Yapımcıları
Meslek Birliği (MÜYAP), Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR)
tarafından yapılan “Meslek Birlikleri Ortak Hareket Protokolü”ne 4054 sayılı
Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi verilemeyeceğine, 260
2- Ancak söz konusu Protokol’e,
- eserlerin yayıncı kuruluşların gelirleriyle orantılı olarak fiyatlandırılması,
- yayıncıların kullandıkları eser başına fiyatların belirlenmesi ve kullanmadıkları
eserler için ödeme yapmaya zorlanmaması,
- müşteriler arasında ayrımcılık yapılmaması,
- belli bir müzik eserinin alınmasının başka eserlerin de alınması şartına
bağlanmaması
08-66/1064-419
7
koşullarıyla 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesin kapsamında bireysel muafiyet
verilmesine karar vermiştir.
Rekabet Kurulu Kararı’nda da görüldüğü üzere adı geçen meslek birliklerinin ortak 270
protokolün uygulanması sürecinde muafiyetlerinin devam etmesi için uymak zorunda
oldukları koşullar açık olarak belirtilmiştir. Anılan meslek birlikleri bu koşullara
uymadıkları takdirde, Rekabet Kurulu vermiş olduğu bireysel muafiyeti geri
alabileceği gibi, haklarında işlem de başlatabilecektir.
Şikayet konusu iddialardan bazıları Kurul’un yukarıda yer verilen şartlarının ihlal
edildiği şeklindedir. Bu nedenle şikayet konusu iddialar bu yönden de
değerlendirmeye tabi tutulmuştur.
I.5.1. Meslek Birliklerinin Gelire Orantılı Fiyatlandırma Yapmadıklarına İlişkin
İddialar
Şikayete konu olan meslek birlikleri ve bunların oluşturduğu ortak lisanslama 280
biriminde yapılan incelemelerde, lisanslama bedellerinin çeşitli yayıncı segmentlerine
göre farklılaştığı, yayıncıların yerel, bölgesel ve ulusal olmalarına; gelişmiş ve az
gelişmiş bölgede bulunmalarına; müzik yayını ağırlıklı ve genel yayın ağırlıklı
olmalarına ve dolayısıyla gelir durumlarına göre çeşitli liste fiyatları oluşturulduğu,
yayıncıların ödeme durumlarına göre farklı fiyat tarifeleri belirlendiği tespit edilmiştir.
Lisanslama konusuna ilişkin olarak MESAM yetkilisi Necmettin OVACIK ve OLB
avukatı Eylem AKKAYALI ile yapılan görüşmede müzik kullanıcı lisanslarının 1 Ocak
2008 tarihinden beri Ortak Lisanslama Birimi tarafından verildiği, lisanslama
sonrasındaki işlemlerin ise halen ilgili meslek birlikleri tarafından yürütüldüğü, radyo
ve televizyonlar için gelire orantılı tarife belirlenirken, geri kalan kapalı devre ya da 290
internetten yayın yapan kuruluşlar ile eser başı anlaşma yapılabildiği belirtilmiştir.
Radyo ve TV kuruluşlarından tarife bedeli dışında yıllık bir bedel de talep edildiği,
tarifelerin belirlenmesinde ise coğrafi bölge ve yayıncı kuruluşun bulunduğu yerleşim
yerinin nüfusunun da birer indirim kriteri olarak kullanıldığı ifade edilmiştir.
Şikayet konusu olayda şikayetçi olan yerel radyonun, lisanslamaların gelire orantılı
olarak yapılmaması iddiasının, kendi gelir düzeyinin bu lisans ücretlerini
ödeyemeyecek düzeyde bulunması ve bu miktarın aşağıya çekilmesini istemesinden
kaynaklandığı anlaşılmaktadır.
Rekabet Kurulu yukarıda değinilen muafiyet/menfi tespit kararında yer verdiği, gelire
orantılı fiyatlandırma yapılması şartı, her bir yayıncının bilançosuna veya gelir 300
kalemlerine bakarak, her biri için farklı bir fiyat belirleme anlamına gelmemelidir.
Kaldı ki, böyle düşünülmesi durumunda herhangi bir yıl zarar açıklayan bir yayıncı
hiçbir telif ücreti ödemeyecek anlamı çıkacaktır ki, bu da gerek fikri mülkiyet hukuku
ve gerekse ticaret hukuku anlamında kabul edilemez bir durum olacaktır.
Bir üreticinin ürünü üretmek için kullandığı hammadde bedeli ne ise, bir radyo
yayıncısı için de müzik telif ücretleri aynı anlama gelmektedir. Bu nedenle her bir
yayıncının gelirine orantı yaparak lisans fiyatı çıkarılması, telif sahiplerinin haklarını
zedeleyici olacaktır.
Bununla birlikte, lisanslama haklarına sahip olan bu meslek birlikleri, müzik
yayınlarının tek arz edeni durumunda bulunduğundan (meslek birliklerine üye olan 310
kişilerin eserleri açısından), bu meslek birliklerinin lisanslama fiyatlarının mümkün
olduğunca Türkiye’nin ekonomik koşullarına uygun oluşturulması, müzik yayınları
08-66/1064-419
8
vasıtasıyla ayakta kalmaya çalışan yayıncıların faaliyetleri açısından hayati bir
öneme sahiptir.
Yukarıda da belirtildiği üzere meslek birlikleri Rekabet Kurulu’nun şart olarak
öngördüğü kurallara uymaya yönelik olarak çeşitli çalışmalar yapmışlar ve fiyat
listelerini buna göre belirlemişlerdir.
Yerinde incelemede elde edilen “Meslek Birlikleri 2008 Tarifeleri” başlıklı belgeden
tarifelerin düzey (ulusal, bölgesel, yerel, uydu, kablo, operatör kuruluşlar, dijital),
ortam (karasal, uydu 1, kablo 1, dijital) ve gelir aralıklarına göre ayrı ayrı belirlendiği 320
anlaşılmıştır. Bunun yanında, tematik3 radyo ve televizyonlara %30, kablo, uydu
ve/veya dijital iletimden en az ikisini aynı anda yapanlara her iki tarifenin toplam
bedeli üzerinden %25, her üç ortamda yayın yapanlara üç tarifenin toplamından %50,
(Marmara-Akdeniz-Ege bölgelerindeki) büyükşehir statüsü dışında kalan tüm illerdeki
yayıncılara ise bulundukları bölge ve nüfusa göre %10-%50 arası indirim yapılacağı
görülmektedir. Yetkililerden alınan bilgiye göre, tarifelerde ilk belirlenen bedel
üzerinden yıllık (tefe+tüfe)/2 oranında artış-zam gerçekleşmektedir.
Şikayetçiye ilişkin olarak da meslek birliklerinden yapılan beyanlarda, şikâyetçinin
kendilerinden lisans talebinde bulunduğunu ancak indirimler sonrası gerçekleşen
miktarı yüksek bulduğunu, bu yayıncıya tematik indirimi de yaptıklarını, ödemelerini 330
taksite bağladıklarını ve ayrıca RATEM ile yapılacak anlaşma sonucunda RATEM
üyesi olmasa dahi indirim alabileceğini ancak bunun için bir süre beklemesi
gerektiğini ilettikleri ifade edilmiştir.
Bu ifadelerden de anlaşıldığı üzere, bu meslek birliklerinin RATEM ile yapmış
oldukları anlaşma gereği, RATEM üyelerine oldukça önemli indirimler sağlanacağı
anlaşılmıştır. RATEM Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf GÜRSOY tarafından ifade
edildiği kadarıyla bazı yerel radyo yayıncıları ayda sadece 40-50 YTL ücret ile bu
lisanslama bedellerini ödeyebileceklerdir. RATEM üyesi olmayan radyo yayıncıları
ise RATEM ile yapılan bu anlaşma sayesinde yine oldukça önemli bir indirim elde
edeceklerdir. 340
Çeşitli müzik yayıncısı ve kullanıcısı meslek birlikleri ve dernekler ile yapılan bu gibi
anlaşmalar ile lisanslama fiyatlarının daha da aşağıya çekilmesi öngörülmektedir.
Anılan meslek birlikleri kendilerinden müzik lisanslamasını üyeleri adına yapmak
isteyen başkaca meslek birlikleri ile de toplu anlaşmalar daha önce yaparak oldukça
yüksek indirimler sağlamışlardır. Benzer bir anlaşma Türkiye Otelciler Federasyonu
(TUROFED) ile de yapılmış ve söz konusu anlaşma ile TUROFED üyelerin oda
sayısına göre indirimlerde bulunulduğu yetkililerce açıklanmıştır.
Elde edilen bu bilgiler ışığında şikayet edilen meslek birliklerinin gelire orantılı fiyat
belirlemedikleri ve böylece bazı yayıncıları dışladıklarına yönelik herhangi bir ciddi
delile ulaşılamamıştır. 350
I.5.2. Şikayetçinin Eser Başına Anlaşma Yapma İsteğinin Reddi
Şikayetçi Mehmet NOKAY, sahip olduğu radyo ve televizyon için belirlenen tarifeyi
çok yüksek bulduğunu, eser başına anlaşma yapmak istediğini ancak kendisine

3 Yayınları müzik haricinde belirli bir konu üzerinde yoğunlaşmış ve bir gün içerisinde tüm yayın
akışındaki toplam müzik yayını en fazla 3 saat olan kuruluşlar tematik olarak adlandırılmaktadır.
Tarifelerin belirlenmesinde bir radyo ve/veya televizyonun kaç şarkı çaldığı değil (adet), toplam yayının
ne kadarında müzik çaldığı (süre) önemli olduğundan yayıncının tematik olup olmadığının ödeyeceği
telif bedeli üzerinden doğrudan etkisi bulunmaktadır.
08-66/1064-419
9
böyle bir uygulamanın olmadığının ve mevzuatın da buna izin vermediğinin
söylendiğini ifade etmektedir.
Şikayete konu olan bu hususun, meslek birliklerinin lisanslama işleyiş tekniğine aykırı
olduğu anlaşılmaktadır. Şöyle ki, lisanslama ücretleri çalınan müzik yayınlarının
süresi esas alınarak belirlenmektedir. Böylece, müzik yayınlarının toplam yayın
içerisindeki oranına bakılarak daha az süreli kullanımlarda indirimlere gidilmesi ve az
süre müzik yayını yapanlara (tematik kanallar) daha az bedel tahakkuk edilmesi söz 360
konusu olmaktadır. Lisanslama fiyat listesine bakıldığında da tüm yayın akışının
%30’dan daha az müzik yayını yapanlar için extra bir indirim yapıldığı da
görülmektedir.
Şikayetçinin talep ettiği belli şarkıların istenmesi hususu mümkün olmakla birlikte
fiyatlandırma esnasında teknik olarak bir farklılık yaratmamaktadır. Tek bir şarkı alan
bir yayıncı bile aynı şarkıyı yine belirtilen süreler boyunca yayınlayacağı için, tek bir
parça veya birden fazla parça arasında fiyatlandırma açısından herhangi bir farklılık
bulunmamakta, çalınan süre esas alınmaktadır. Tek bir parça çalınması sadece o
parçanın telif haklarına sahip olan kişilere daha yüksek bedel ödenmesi anlamına
gelecek, meslek birliklerine ödenen bedelde herhangi bir değişiklik olmayacaktır. 370
Yerinde incelemelerde meslek birliklerinin yetkililerinden edinilen bilgilerden,
televizyon ve radyo yayıncılığında zaman esasına göre fiyatlandırma yapıldığı, ancak
internet gibi yeni nesil mecralarda veya kapalı devre yayınlarda eser başına
ücretlendirme de uygulayabildikleri anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, şikayetçi olan yerel yayıncının parça başına bedel ödemesi talebi
yukarıda belirtilen hususlar çerçevesinde değerlendirilmesi gerekmekte olup, bu
talebinin geri çevrilmesi meslek birliklerinin bu yayıncıyı dışlaması veya hakim
durumlarını kötüye kullanması olarak nitelendirilebilecek bir husus değildir. Nitekim
yayıncı kullanmak istediği eserleri seçmekte özgür olmakla birlikte, bu eserler
kullanılan süre esas alınarak ücretlendirilmektedir. Dolayısıyla, bu hususun iddia 380
edildiği gibi Rekabet Kurulu’nun 2007 yılında vermiş olduğu bireysel muafiyet
şartlarını bozucu bir nitelik de taşımadığı sonucuna varılmıştır.
I.5.3. RATEM’e Üye Olunmasına Zorlandığı ve Ayrımcı Fiyat Uygulandığı
İddiaları
Şikayetçi, meslek birliklerine yapılan başvuru sonrasında kendisine RATEM üyesi
olması durumunda daha düşük fiyat verilebileceğinin, bunun için de yine belli bir süre
beklemesi gerektiğinin söylendiğini ifade ederek, aslında meslek birliklerinin kendisini
oyaladığını ve RATEM’e dolaylı olarak üye olmaya zorlandığını iddia etmiştir.
Yukarıda bahsi geçen meslek birlikleri ile yapılan görüşmelerden, RATEM ile bir iyi
niyet protokolü imzalandığı ve 22 Ekim 2008 tarihinde de bir anlaşma 390
imzalanmasının planlandığı anlaşılmıştır (Anlaşma belirtilen tarihte imzalanmıştır).
Yetkililer, söz konusu anlaşma ile Türkiye’de telif hakları ile ilgili bilinci arttırmayı,
sisteme daha fazla sayıda yayıncıyı katmayı, yayıncılara tarifelerin belirlenmesi ve
bedellerin ödenmesi konusunda çeşitli indirimler sağlamayı amaçladıklarını
belirtmişlerdir. Bunun dışında, söz konusu protokol ile meslek birliklerinin karşılarında
tek muhatap bulunmasının, protokol taraflarına önemli kolaylıklar sağlayacağı da
ifade edilmiştir. Yerinde inceleme esnasında yapılan görüşmelerde, bu protokol ile,
RATEM üyeleri için belirlenen tarifelerin indirimli resmi rakamların yaklaşık %70
altında olmasının planlandığı belirtilmiştir. Meslek birlikleri yetkililerinin ifadelerinden,
bu protokol sonucunda RATEM üyesi olmayanlar için de önemli bir indirim 400
08-66/1064-419
10
sağlanacağı öngörülmektedir. Ortak Lisanslama Birimi yetkilisi Av Eylem AKKAYALI,
RATEM üyesi olmayan yayıncıların bu protokol sonrasında çok dezavantajlı duruma
düşmemesi için halihazırdaki tarife üzerinden çeşitli indirimler uygulanacağını ve
protokolün imzalanmasının ardından meslek birlikleri resmi fiyat tarifelerinin yalnızca
kağıt üzerinde kalacağını belirtmiştir.
Yerinde incelemenin yapıldığı tarihte söz konusu anlaşma henüz imza aşamasına
gelmemişken, önaraştırma sürecinde imzalandığı şifahi olarak beyan edilmiştir. Bu
anlaşmanın da Rekabet Kurulu gündemine taşınacağı ayrıca raportörlerce yapılan
görüşmelerde ifade edilmiştir.
RATEM Yönetim Kurulu Başkanı Yusuf GÜRSOY, çoğunluğu yerel yayıncılardan 410
oluşan birlik üyelerinin kanundan doğan yükümlülükleri sebebiyle eser ve bağlantılı
haklar ile ilgili olarak, yayınlarında yer verdikleri müzik eserleri için meslek
birliklerinden izin almak zorunda olduklarını, 22 Ekim’de imzalamayı planladıkları
Protokol ile meslek birlikleri karşısında tek başına güçsüz durumda olan radyo ve
televizyon kuruluşlarını haklarında açılan/açılacak davalardan kurtarmayı, meslek
birliklerinin talep ettikleri ve Türkiye şartlarında çok yüksek olan telif ücretlerinde
indirim yapılmasını sağlamayı ve bu şekilde yayıncılar arasında fikri mülkiyet
haklarının bilinirliğini arttırmayı amaçladıklarını belirtmiştir. Söz konusu Protokol’de
RATEM üyesi olmayanlar için meslek birlikleri tarafından belirlenecek tarifeler
konusunda belli şartların (üye olmayanlardan üye olanlara göre en az %50 fazla telif 420
bedeli alınması) bulunmasını talep ettiklerini doğrulayan GÜRSOY, meslek
birliklerinin gelecekte RATEM üyesi olan yayıncı kuruluşların avantajını yok etmesi
olasılığını ortadan kaldırmayı amaçladıklarını ifade etmiştir.
Yukarıda yer verilen bilgilerden, RATEM ile meslek birlikleri arasında yapılan
anlaşmanın, şikayetçi olan yerel radyo yayıncısının şikayette bulunduğu tarihlerde
henüz son aşamaya gelmediği, kendisine iletilen ve RATEM’e üye olması durumunda
daha düşük, üye olmazsa daha yüksek ücret ödeyeceği hususunun yapılacak
anlaşma taslağından kaynaklandığı, kendilerini oyaladıkları yönündeki iddianın ise
henüz RATEM ile anlaşma yapılmadığından dolayı, anlaşmayı bekleme
zorunluluğundan kaynaklandığı anlaşılmaktadır. 430
Bu nedenle meslek birliklerinin kendilerine başvuran radyo yayıncılarını RATEM ile
anlaşma yapma konusunda mecbur kılması söz konusu değildir. RATEM üyeleri ile
meslek birlikleri arasında yapılan anlaşmaya göre, RATEM üyesi olanların daha
düşük lisanslama ücreti ödemeleri ise ticari hayatın doğal bir sonucudur. Yaklaşık
750 üyeyi bu meslek birliklerine getiren ve hepsinin ortak temsilcisi olarak anlaşma
yapan RATEM’in bireysel olarak anlaşma yapmaya çalışan tek bir yayıncıya göre
daha farklı bir fiyat teklifi alması makul iktisadi ve ticari gerekçelere dayandığı açıktır.
Bu nedenle, bu konunun Rekabet Kanunu’nun hakim durumun kötüye kullanılması
başlıklı 6. maddesi kapsamında bir ayrımcı uygulamaya örnek teşkil etmediği
kanaatine varılmıştır. Ayrıca anılan protokolün rekabet ihlali edecek şekilde 440
uygulamalara yol açması durumunda, inceleme konusu şikayetten bağımsız bir
şekilde ayrıca değerlendirilecektir.
Yerinde incelemeler kapsamında elde edilen bilgi, belge ve yukarıda yer verilen tespit
ve değerlendirmeler çerçevesinde, meslek birliklerinin şikayet konusu eylemlerinin
4054 sayılı Kanun’un 4 ve 6. maddeleri kapsamında ihlal teşkil etmediği ve anılan
meslek birlikleri hakkında bir soruşturma açılmasına gerek olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
08-66/1064-419
11
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
Dosya konusu iddialar ile ilgili olarak Türkiye Musiki Eseri Sahipleri Meslek Birliği 450
(MESAM), Müzik Yorumcuları Meslek Birliği (MÜYORBİR), Bağlantılı Hak Sahibi
Fonogram Yapımcıları Meslek Birliği (MÜYAP) ve Musiki Eseri Sahipleri Grubu
Meslek Birliği (MSG) hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca
soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine OYBİRLİĞİ ile karar
verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy