Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-67/1089-423

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-3-121 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-67/1089-423
Karar Tarihi : 27.11.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN, Mehmet
Akif ERSİN, Dr.Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Meltem BAĞIŞ AKKAYA, Hüseyin COŞGUN,
İmren SEYRANTEPE

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Av. Pınar AYBEK
Bener Hukuk Bürosu Yapı Kredi Plaza C Blok 20
Levent / İstanbuL

D. TARAFLAR : Numil Gıda Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yapı Kredi Plaza B Blok Kat:9 Levent / İstanbul

Mercan Satış ve Dağıtım Tic. Ltd. Şti.
Zahireciler Sitesi Yanı Keşan / Edirne

E. DOSYA KONUSU: Numil Gıda Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. ve Mercan
Ticaret Ltd. arasında imzalanan ve 21 distribütör ile de imzalanacak olan ve tip 30
sözleşme niteliğindeki münhasır distribütörlük sözleşmesine bireysel muafiyet
tanınması talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.6.2008 tarih ve 4118 sayı ile giren ve
en son 20.11.2008 tarih ve 7687 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddelesi ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 20.11.2008 tarih ve 2008-3-121/Öİ-08-MBA sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 20.11.2008 tarih ve REK.0.07.00.00-
130/256 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-67 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek 40
karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Numil Gıda Ürünleri San. ve Tic.
A.Ş.’nin Mercan Ticaret Ltd. Şti. ile imzaladığı standart Distribütörlük Sözleşmesi’ne
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle sözleşme konusu ilgili ürün pazarlarından teşebbüsün pazar payının %40’ı
aştığı hazır bebek mamaları pazarı ile bebek ve anne çayları pazarlarında bireysel
muafiyet tanınabileceği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

08-67/1089-423
2
50

H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Numil Gıda Ürünleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Numil)

Numil, Milupa marka bebek mamalarını ithal ederek Türkiye’de dağıtım ve
pazarlamasını yapmak üzere 1984 yılında Çarmosan Gıda Ürünleri Sanayi ve Ticaret
A.Ş. adı ile kurulmuştur. 1997 yılında hisselerinin büyük çoğunluğu Nutricia 60
International B.V tarafından satın alınan şirket 2001 yılından itibaren şimdiki ticaret
ünvanını kullanmaya başlamıştır. Numil 2007 yılında özellikle şişelenmiş su ve süt
ürünleri alanında faaliyet gösteren Fransız gıda sirketi Groupe Danone SA tarafından
satın alınmıştır. Numil’in hissedarlık yapısı Tablo 1’de sunulmuştur.

Tablo 1: Numil’in Hissedarlık Yapısı
Adı-Ünvanı Sermaye Oranı
Danone International BV (……)
Danone Baby and Medical Nutrition Nederland BV (……)
Danone Financial Center BV (……)
Danone Beher BV (……)
Danone Trading BV (……)
Kaynak: Bildirim Formu

Numil Türkiye’de bebek beslenmesinde Milupa, Nutricia ve Bebelac markalarıyla ve
klinik beslenme ürünleri alanında faaliyet göstermektedir. Bebelac markası altında 70
ise, biberon, kaşık ve kavanoz mamaları, Milupa markası altında ise bunlara ek
olarak meyve püreleri ile bebek ve anne çayları pazara sunulmaktadır. Biberon
mamaları, anne sütü yokluğunda ya da yetersizliğinde anne sütü yerine verilen
besinsel olarak anne sütüne yakınlaştırılmış mamalardır. Kaşık mamaları ve kavanoz
mamaları ise bebeklerin 4-6. aydan sonra ek besinlere geçişi ile başlanabilecek,
bebeklerin artan besin ihtiyacını karşılayan ürünlerdir. Bunlara ek olarak Numil’in
ürün portföyünde klinik beslenme ürünleri adı verilen, bebeklerin ishal, kabızlık gibi
hastalıklarını tedavi edici özelliğe sahip özel mamalar da mevcuttur.

Numil biberon mamaları, kavanoz mamaları, kaşık mamaları, büyüme sütü, bebek ve 80
anne çayları, bebek meyve püreleri ve bebek meyve suları gibi pazara sunduğu tüm
ürünlerini yurtdışından ithal etmektedir. Ayrıca sadece hastane ve ecza depolarına
dağıtımı yapılan ve hasta beslenmesinde kullanılan özel formüllü ürünler olan klinik
beslenme ürünleri de ithalat yoluyla pazara sunulmaktadır.

Numil ürün tedarik ettiği müşterilerini dört gruba ayırmaktadır.

1. Zincir marketler ve ecza depoları – Numil tarafından gönderilen cevabi yazıda
eczaneler ve ecza depoları arasında Numil’in bilgisi dahilinde herhangi bir
münhasırlık anlaşması bulunmadığını, eczanelerin Numil ürünlerini diledikleri 90
ecza deposundan ya da distribütörden alabilmekte serbest oldukları belirtilmiştir.
2. Hastane ve benzeri sağlık kuruluşları
08-67/1089-423
3
3. Sözleşme konusu ürünlerin ticaretine odaklanmış nihai satış noktaları- Perakende
düzeyde faaliyet göstermek ve sadece Numil’in ürünlerini satmak üzere
oluşturulması planlanan satış noktalarıdır. Ancak söz konusu uygulamaya henüz
başlanmamıştır.
4. İlk üç gruba girmeyen bakkal, market, büfe ve benzeri nihai satış noktaları

Numil, ilk üç müşteri grubuna kendi bünyesinde bulunan dağıtım ağı ile doğrudan
satış yapmaktadır. Başvuru konusu sözleşmenin amacı dördüncü gruba dahil olan 100
müşterilere yapılacak olan bebek beslenmesine ilişkin ürünlerin tedarikinin toptancı
seviyesinde faaliyet gösteren distribütörler aracılığı ile yapılmasını sağlamaktır.
Numil’in faaliyet alanlarından olan “klinik beslenme ürünleri” sadece doğrudan
dağıtım yöntemiyle ecza depoları ve sağlık kuruluşlarına sunulduğundan başvuru
konusu sözleşmenin dışında kalmaktadır. Numil’in başvuru konusu sözleşmeyi
imzalayacağı 22 adet distribütörü mevcuttur.

H.1.2. Mercan Satış ve Dağıtım Tic. Ltd. Şti. (Mercan Ticaret)

Mercan Ticaret, Edirne’de faaliyet gösteren bir teşebbüs olup Numil ürünlerinin satış 110
ve dağıtımı ile iştigal eden 22 Numil distribütöründen biridir.

H.2. İlgili Pazar

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca 120
tespit edilen ve pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirmeye
katılabilmektedir.

14.8.2003 tarih ve 03-56/651-299 sayılı Kurul kararında da belirtildiği üzere anlaşma
konusu ürünlerden olan hazır bebek mamaları üç ana kategoride
değerlendirilmektedir. Bu kategoriler mamaların hangi aylardaki bebekler için
kullanılabileceklerine, anne sütüne yakınlıklarına, içerdikleri enerji miktarına göre
farklılaşmaktadır. Bu kategorilerden biri olan biberon mamaları, başlangıç ve devam
biberon mamalarından oluşmaktadır. Biberon mamaları, besin değeri olarak anne
sütüne yakınlaştırılmış, anne sütü yokluğunda ya da yetersizliğinde anne sütü yerine 130
verilen mamalardır. Başlangıç biberon mamaları için geçerli promosyon ve reklam
yasağı uygulaması başlangıç biberon mamalarını, devam biberon mamalarından
rekabet koşulları bakımından farklılaştırmaktadır. Kaşık mamaları ve kavanoz
mamaları ise anne sütüne alternatif oluşturmayan, bebeklerin 4-6. aydan sonra ek
besinlere geçişi ile başlanabilecek, bebeklerin artan besin ihtiyacını karşılayan
ürünlerdir. Bu nedenle kaşık ve kavanoz mamaları biberon mamalarının alternatifi
olmamakta, biberon mamalarının tamamlayıcısı olarak tüketilmektedirler. Kaşık
mamaları ve kavanoz mamaları da kullanım amaçları bakımından birbirlerinden
farklılaşmaktadır. Kaşık mamaları bebeklerin öğünlük yemek ihtiyaçlarını karşılarken,
kavanoz mamalarının kaşık mamalarının yanında bebeklerin özellikle meyve 140
ihtiyaçlarını gidermeye yönelik tamamlayıcı besinleri oluşturmaktadır.

08-67/1089-423
4
İncelemeye konu anlaşma yukarıda kategorilerine yer verilen hazır bebek mamaları
dışında bebek ve anne çayları, bebek meyve püreleri, bebek meyve suları ve
büyüme sütü ürünlerini de kapsamaktadır. Bebek ve anne çayları, bebeklerin gaz
sancısını giderici papatya ve rezene içerikli bitkisel çaylar ile emziren anneler için
özel üretilmiş bitkisel çayları kapsamaktadır. Büyüme sütü normal sütlerden farklı
olarak bebeklerin bir yaşından itibaren sütün içerdiği tüm besin öğelerini içermekle
birlikte, bağışıklık sistemini destekleyici içeriği olan bir üründür. Bebek meyve püreleri
ve bebek meyve suları ise katkısız, organik meyvelerden yapılmış bebek 150
beslenmesine yönelik ürünlerdir.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında ilgili ürün pazarı; "bebek ve anne çayları pazarı”,
"başlangıç biberon mamaları pazarı", "devam biberon mamaları pazarı", "kaşık
mamaları pazarı", "kavanoz mamaları pazarı" ve “bebek meyve püresi pazarı”
şeklinde birden fazla alt ilgili ürün pazarından oluşan, bununla birlikte anlaşma
konusu ürünleri bir bütün olarak kapsayan "hazır bebek maması pazarı" olarak
belirlenmiştir

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 160

Coğrafi pazar belirlenirken, özellikle ilgili mal ve hizmetlerin özellikleri ile tüketici
tercihleri bakımından giriş engellerinin, ilgili bölge ile komşu bölgeler arasında
teşebbüslerin pazar payları veya mal ve hizmetlerin fiyatları bakımından hissedilir bir
farklılığın olup olmadığı gibi unsurlar dikkate alınır.

İnceleme konusu ilgili ürün pazarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz
kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir
farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir. 170

H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. Bildirim Konusu İşlem

Bildirim konusu işlem Numil ile 22 adet distribütörü arasında toptancı seviyesinde
münhasırlık esasına dayanan ilişkinin yürütülmesini sağlamak amacıyla akdedilen tip
sözleşme olan “Distribütörlük Sözleşmesi”ne, anlaşmanın konusunu oluşturan ilgili
ürün pazarlarından teşebbüsün pazar payının %40’ı aşmadığı büyüme sütü pazarı
dışında kalanlar için bireysel muafiyet tanınması talebidir. Sözleşmenin süresi bir yıl 180
olarak belirlenmiş, taraflardan herhangi birinin süre hitamından bir ay önce Noter
kanalıyla feshi ihbar etmemesi durumunda sözleşmenin, her durumda toplam süresi
5 yılı aşmayacak şekilde, kendiliğinden yenileneceği ifade edilmiştir.

Distribütörlük Sözleşmesi ile distribütör sözleşme yürürlükte kaldığı müddetçe, kendi
faaliyet bölgesinde, sözleşme konusu ürünlerin (şirketin doğrudan sevkiyat yaptığı
zincir marketler ve ecza depoları ile sözleşme konusu ürünlerin ticaretine odaklanmış
nihai satış noktaları dışındaki) bakkal, market, büfe ve benzeri nihai satış noktalarına
(müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla) dağıtımını yapmak
konusunda yetkilendirilmektedir. Dolayısıyla sözleşme tarafı teşebbüslerin dağıtım 190
zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet göstermeleri sebebiyle, anılan sözleşme rekabet
hukuku çerçevesinde bir dikey anlaşmadır.
08-67/1089-423
5

H.3.2. Sözleşmedeki Rekabet Kısıtları

Numil ile distribütörleri arasında yapılan Distribütörlük Sözleşmesi ile Numil’in pazara
sunduğu ürünlerin, distribütörler tarafından kendilerine tanınan münhasır bölge
sınırları içerisinde satış ve dağıtımının yapılmasına ilişkin şartlar belirlenmektedir.

Söz konusu sözleşme ile distribütöre, kurulması gereken depo standartları, istihdam 200
edilecek araç ve personelin sayısı ve nitelikleri, kullanılacak otomasyon sistemi,
bulundurulacak stok miktarı gibi konulara ilişkin yükümlülükler getirilmektedir.

Sözleşmenin 3.1. maddesinde;
“Distribütör Sözleşme yürürlükte kaldığı müddetçe kendi faaliyet bölgesinde(Ek-
2’deki Ürün Listesinde yer alan) Sözleşme konusu ürünlerin (Şirket’in doğrudan
sevkiyat yaptığı zincir marketler ve ecza depoları ile Sözleşme konusu ürün ticaretine
odaklanmış nihai satış noktaları dışındaki) bakkal, market,büfe ve benzeri nihai satış
noktalarına (müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla) dağıtımını
yapmak konusunda yetkilidir. Faaliyet bölgesi dışına madde 4.1.’de belirtilen 210
çerçevede, satış yapması yasaktır. Yukarıda yazılı açıklamalar dışında kalan satış
noktalarına ise, bu Sözleşme koşulları dahilinde bölge sınırı olmaksızın satış
yapılabilir. Ancak Numil bir Distribütörün faaliyet bölgesinde gerek gördüğü
durumlarda dağıtım ve satışı kendisi ya da atayacağı başka bir Distribütör kanalıyla
kendisi ya da bu distribütör için de bir bölge belirlemek kaydıyla yapabilir. ” ifadesi yer
almaktadır.

Sözleşmenin 4.1. maddesinde;
“Distribütör sadece kendisine dağıtım bölgesi olarak verilen yerleşim bölgelerinde
dağıtım yapacak olup, madde 5.1 hükümleri çerçevesinde bölge dışında müşteri 220
arayıp satış yapamaz, şube açamaz, dağıtım deposu kuramaz. Ancak faaliyet
bölgesinde olsun veya olmasın nihai tüketiciler dışındakilere pasif satış yapabilir.
Ayrıca Sözleşme konusu mallara rakip olan ürünlerin dağıtımını ve ticaretini
yapamaz” hükümlerine yer verilmiştir.

Bu hükümler ile Numil, distribütörlerine şirketin doğrudan sevkiyat yaptığı zincir
marketler ve ecza depoları ile sözleşme konusu ürün ticaretine odaklanmış nihai
satış noktaları dışındaki bakkal, market, büfe ve benzeri nihai satış noktalarına
dağıtım yapmak üzere münhasır bölge tahsis etmekte ve distribütörlerinin kendilerine
ayrılmış bölge dışındaki münhasır bölgelere yapacakları aktif satışları kısıtlamaktadır. 230
Bunlara ek olarak Numil distribütörlerine açıkça rekabet etmeme yükümlülüğü
getirmektedir.

Sözleşme’nin 11.5. maddesinde ise şu ifadelere yer verilmiştir: “Bununla beraber işbu
Sözleşmenin herhangi bir şekilde sona ermesi ya da erdirilmesi durumunda
Distribütör faaliyette bulunduğu tesis ile sınırlı olmak kaydıyla ve fesih tarihinden
itibaren 1 (bir) yıl müddetle Sözleşme konusu ürünlerle rekabet halindeki ürünlerin
pazarlaması ve dağıtımı ile direkt veya dolaylı olarak iştigal edemez”.

Bu madde incelendiğinde distribütörlere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün 240
sözleşmenin sona ermesinden sonra da 1 yıl süre ile yürürlükte kalacağı
anlaşılmaktadır.
08-67/1089-423
6
Sözleşme’nin “Satış Şartları” başlıklı 4. maddesinde “Şirket Distribütör’e marka ve
kategori bazında Milupa biberon- Milupa ek besin- Bebelac biberon- Bebelac ek
besin olarak alım ve satış mal kotaları tahsis edecek olup, bu kotaların Distribütör
tarafından aşılması durumunda, Distribütör aşılan her bir alım kotası için %(…), her
bir satış kotası için %(…) oranını aşmayan kota primi almaya hak kazanır. Şirket
sadece alım veya satış kotasına bağlı prim belirleme hakkını saklı tutar” ifadesine yer
verilmektedir.
250
Yukarıdaki maddede Numil’in bildirime konu sözleşmeyi imzalayacağı
distribütörlerine uyguladığı prim sisteminden bahsedilmektedir. Numil tarafından
gönderilen 13.10.2008 tarih ve 6641 sayılı bilgi yazısında, söz konusu prim
sisteminin Numil’den alış kotası ve distribütörden marketlere satış kotası olmak üzere
iki farklı kotaya dayandığı belirtilmiştir. Numil’den alış kotası, distribütörün aylık ve
yıllık performansına, pazar büyümesine göre belirlenen ve şirket büyüme hedeflerine
paralel olarak tayin edilen kotadır. Distribütörden marketlere satış kotası ise geçmiş
dönemlerde marketlerin distribütörlerden yaptıkları alışveriş tutarlarına göre
hesaplanan aylık kotalardır. Tüm kotalar geçmiş verilere, sezonluk etkilere ve
bölgesel fırsatlara bakılarak her bir distribütör için ayrı bir rakam şeklinde 260
belirlenmektedir. Söz konusu prim sisteminin dayandığı kotalardan biri olan alış
kotası, distribütörlere toplam alım rakamı üzerinden hesaplanmaktadır. Prim
sisteminin dayandığı bir diğer kota olan satış kotasının ise, bireysel her bir satış
noktasına yapılan satışlar göz önüne alınarak değil geçmiş dönemlerde distribütörün
gerçekleştirdiği toplam satışlar göz önüne alınarak tek bir rakam olarak hesaplandığı
teşebbüs vekili tarafından ifade edilmiştir. Söz konusu indirim sisteminin rekabet
hukukunda yer alan hedef indirimi kavramı çerçevesinde incelenmesi gerekmektedir.

İlgili ürün pazarlarında yüksek pazar payları ile lider konumda bulunan Numil’in dikey
sözleşmelerinde yer alan münhasır bölge oluşturulması yoluyla distribütörlerin aktif 270
satışlarını sınırlaması, distribütörlerine toptancılık seviyesinde rekabet yasağı
getirmesi ve distribütörlerine alım ve satış kotasına dayalı prim sistemi
uygulamasının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında rekabeti sınırladığı
kanaatine varılmıştır.

H.3.3. 2002/2 Sayılı Tebliğe Göre Yapılan Değerlendirme

2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliği ile 2002/2 sayılı Tebliğ’de değişikliğe gidilmiş ve
2002/2 sayılı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten ilgili ürün pazarlarındaki pazar payı
%40’ı aşmayan teşebbüslerin yararlanabileceği hükmü eklenmiştir. Bildirim 280
Formu’nda, başvuru konusu sözleşmenin bu değişiklik yapılmadan önce 14.8.2005
tarih ve 03-56/651-299 sayılı Kurul kararına dayanarak 2002/2 sayılı Tebliğ’den
yararlandığı belirtilmiştir. Teşebbüsler arası dikey anlaşmaların 2002/2 sayılı Tebliğ
ile getirilen grup muafiyetinden yararlanabilmeleri için esasen Rekabet Kurulu’nun bir
karar tesis etmesine gerek olmamakta, sözleşmeler 2002/2 sayılı Tebliğ’de sayılı
koşulları taşıdıkları an herhangi bir bildirime gerek olmaksızın grup muafiyetinden
otomatik olarak yararlanmaktadır.

Bildirim Formu’nda söz konusu pazar payı eşiği uygulamasının başlaması ile anılan
sözleşmenin, Numil’in büyüme sütü pazarı dışında kalan ilgili ürün pazarlarındaki 290
pazar payının %40’ın üzerinde olması sebebiyle 2002/2 sayılı Tebliğ’den
yararlanmaz hale geldiği; incelemeye konu başvurunun da anılan sözleşmenin
08-67/1089-423
7
büyüme sütü pazarı dışında kalan ilgili ürün pazarlarında uygulanabilmesi için
bireysel muafiyet talebi zorunluluğu doğduğu ifade edilmiştir.

Anılan anlaşmanın Numil’in pazar payının %40’ın altında olduğu büyüme sütü
pazarında 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamı dışına çıkmasına neden olacak türde ağır
sınırlamalar içermediği görülmektedir.

Bu nedenle bireysel muafiyet incelemesi sözleşme konusu ilgili ürün pazarlarından 300
teşebbüsün pazar payının %40’ı aştığı başlangıç biberon mamaları pazarı, devam
biberon mamaları pazarı, kavanoz mamaları pazarı, kaşık mamaları pazarı, bebek
meyve püresi pazarı, bebek meyve suyu pazarı ve bebek ve anne çayları pazarı için
yapılacaktır.

H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

Bu noktada 4. madde kapsamında olduğu ve sözleşme konusu ilgili ürün
pazarlarından Numil‘in pazar payının %40’ı aştığı büyüme sütü pazarı dışında
kalanlar bakımından, grup muafiyetinden yararlanmadığı tespit olunan Distribütörlük 310
Sözleşmesi’nin bireysel muafiyet koşullarını taşıyıp taşımadığı incelenecektir.

H.3.4.1. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması

İlgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkması riski bulunup
bulunmadığının belirlenmesi amacıyla ilgili anlaşmaların grup muafiyeti kapsamından
çıkmasına neden olan yüksek pazar gücü karinesinin geçerliliğinin öncelikle test
edilmesi gerekmektedir.

Pazar gücünün pazardaki yansımasının incelenmesi için kullanılacak ölçütler, 320
sağlayıcının pazardaki konumu, rakiplerin pazardaki konumu, alıcının pazardaki
konumu, pazara giriş engelleri, pazarın doygunluk düzeyi, ticaretin seviyesi, ürün
özellikleri olarak sıralanabilir

H.3.4.1.1. Sağlayıcının Pazardaki Konumu

Sağlayıcının pazardaki konumu hakkında fikir sahibi olmak amacıyla ilk ele alınan
unsur sağlayıcının ilgili pazardaki pazar payıdır. Tablo 2’de Numil’in Distribütörlük
Sözleşmesi’nin konusunu oluşturan ürünlerin son 3 yıla ilişkin pazar payları
sunulmuştur. 330

Tablo 2: Numil’in ilgili ürün pazarlarındaki pazar payları (hacim bazında)
İlgili Ürün Pazarı Pazar Payı (2005) (%)
Pazar Payı
(2006) (%)
Pazar Payı
(2007) (%)
Başlangıç Biberon Mamaları (….) (….) (….)
Devam Biberon Mamaları (….) (….) (….)
Kavanoz Mamaları (….) (….) (….)
Kaşık Mamaları (….) (….) (….)
Bebek ve Anne Çayları Pazarı (….) (….) (….)
Bebek Meyve Püresi Pazarı (….) (….) (….)
Bebek Meyve Suyu Pazarı* (….) (….) (….)
Kaynak: Bildirim Formu
08-67/1089-423
8
*Numil’in söz konusu ürün satışları 2008 Mayıs ayı itibari ile başlamış olduğundan sağlıklı pazar payı
bilgilerine ulaşılamamıştır.

Tablo 2’de yer verilen pazar payları incelendiğinde, Numil’in, hazır bebek mamaları
pazarının alt pazarlarını oluşturan tüm ilgili ürün pazarlarında yaklaşık %(…) ve
üzerinde pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Daha önce belirtildiği üzere
bebek beslenmesi ürünlerinin esas hedef kitlesini aileler ve doktorlar oluşturmakta, 340
sektörde yer alan firmalar da söz konusu müşteri gruplarında marka bilinirliği ve
güvenilirliği oluşturmak için yoğun reklam ve ürün tanıtımı faaliyetlerine ihtiyaç
duymaktadır. Bağımsız araştırma şirketleri tarafından yapılan araştırmalarda Numil’e
ait Milupa markasının aileler tarafından bilinirliğinin %97 olduğu ve Milupa’nın
doktorların %88'i tarafından tavsiye edildiği bilgisi yer almaktadır. Numil’in bir diğer
markası olan Bebelac'a bakıldığında ise markanın, son yıllarda bebek maması
pazarında gerçekleşen büyümenin yaklaşık üç katı büyüdüğü gözlemlenmektedir.
Bebelac’ın pazarda son yıllarda en hızlı büyüyen markalardan biri olduğu
bilinmektedir.
350
H.3.4.1.2. Rakiplerin Pazardaki Konumu

Numil’in ve rakiplerinin yukarıda belirtilen ilgili ürün pazarlarındaki hacim bazında
hesaplanmış pazar payları aşağıdaki tablolarda yer verilmiştir.

Tablo 3: Başlangıç Biberon Mamaları Pazarı (hacim bazında)
Firma Adı Pazar Payı (2005) (%)
Pazar Payı (2006)
(%)
Pazar Payı
(2007) (%)
Numil (….) (….) (….)
Ülker Hero Baby (….) (….) (….)
Nestle (….) (….) (….)
Wyeth (….) (….) (….)
Abbott (….) (….) (….)
Humana (….) (….) (….)
Kaynak: Bildirim Formu

Başlangıç biberon mamaları pazarında Numil’in pazar payı en yakın rakibinin pazar
payının yaklaşık beş katına ulaşmaktadır. Pazarda Numil’e rakip olarak faaliyet 360
gösteren beş firma bulunmakta, fakat Numil’in tek başına pazar payının söz konusu
firmaların tümünün toplam pazar payından büyük olduğu görülmektedir.

Tablo 4: Devam Biberon Mamaları Pazarı (hacim bazında)
Firma Adı Pazar Payı (2005) (%)
Pazar Payı (2006)
(%)
Pazar Payı
(2007) (%)
Numil (….) (….) (….)
Ülker Hero Baby (….) (….) (….)
Nestle (….) (….) (….)
Wyeth (….) (….) (….)
Abbott (….) (….) (….)
Humana (….) (….) (….)
Kaynak: Bildirim Formu

Tablo 4’ten görüldüğü üzere Numil, devam biberon mamaları pazarında da
rakiplerine kıyasla oldukça yüksek pazar paylarına sahiptir. Başlangıç biberon
08-67/1089-423
9
mamaların pazarında olduğu gibi devam biberon mamaları pazarında da Numil’in
üzerinde rekabetçi baskı oluşturacak bir rakipten söz etmek güçtür. 370

Tablo 5: Kavanoz Mamaları Pazarı (hacim bazında)
Firma Adı Pazar Payı (2005) (%)
Pazar Payı (2006)
(%)
Pazar Payı
(2007) (%)
Numil (….) (….) (….)
Ülker Hero Baby (….) (….) (….)
Kaynak: Bildirim Formu

Kavanoz mamaları pazarında ise Numil’in karşısında rakip olarak sadece Ülker
faaliyet göstermektedir. Pazarda faaliyet gösteren sadece iki oyuncu bulunmasına ek
olarak, Numil’in söz konusu ilgili ürün pazarında da oldukça yüksek pazar payına
sahip olduğu görülmektedir.

Tablo 6: Kaşık Mamaları Pazarı (hacim bazında) 380
Firma Adı Pazar Payı (2005) (%)
Pazar Payı (2006)
(%)
Pazar Payı
(2007) (%)
Numil (….) (….) (….)
Ülker Hero Baby (….) (….) (….)
Ülker Gogly (….) (….) (….)
Nestle (….) (….) (….)
Arı (….) (….) (….)
Kaynak: Bildirim Formu

Kaşık mamaları pazarı ise daha önce incelenen ilgili ürün pazarlarına göre daha
rekabetçi bir yapı sergilemektedir. Öte yandan Numil’in 2005-2007 yılları arasında
pazar payını arttırdığı ve mevcut durumda en yakın rakibinin yaklaşık iki katına
ulaşan pazar payı ile pazar lideri konumunda olduğu görülmektedir.

Tablo 7: Bebek ve Anne Çayları Pazarı (hacim bazında)
Firma Adı Pazar Payı (2005) (%)
Pazar Payı (2006)
(%)
Pazar Payı
(2007) (%)
Numil (….) (….) (….)
Ülker Hero Baby (….) (….) (….)
Humana (….) (….) (….)
Doğadan (….) (….) (….)
Dalin (….) (….) (….)
Kaynak: Bildirim Formu
390
Tablo 7’de bebek ve anne çayları pazarında da Numil’in rakiplerine kıyasla oldukça
yüksek pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Numil’in pazar payı 2005 -2007
yılında azalma trendi içerisinde olsa da, pazardaki mevcut görünüm halen Numil
üzerinde yeterli rekabetçi baskının varlığından söz etmeyi güçleştirmektedir.

Tablo 8: Bebek Meyve Püresi Pazarı
Firma Adı Pazar Payı (2005) (%)
Pazar Payı (2006)
(%)
Pazar Payı
(2007) (%)
Numil (….) (….) (….)
Ülker Hero Baby (….) (….) (….)
Kaynak: Bildirim Formu

08-67/1089-423
10
Bebek meyve püresi pazarında faaliyet gösteren Ülker firmasının 2005 yılı itibarıyla
Numil üzerinde rekabetçi baskı oluşturduğundan söz edilebilirse de 2007 yılına 400
gelindiğinde bu durumun geçerliliğini yitirdiği, Numil’in %(…)’lık bir pazar payı ile
pazarda rekabetçi baskılardan uzak faaliyet gösterebilir konumda olduğu
görülmektedir.

Yukarıdaki tablolarda yer verilen ilgili ürün pazarlarındaki pazar payları, Numil’in
yüksek pazar gücüne sahip olduğuna işaret etmektedir. Öte yandan Numil’in
pazardaki konumu değerlendirilirken Türkiye’de söz konusu ürünlere olan talebin
tüketim alışkanlıklarındaki değişiklikler ve gelir düzeyindeki artışa bağlı olarak son
zamanlarda artış göstermekte olduğu ve bu nedenle pazarın büyüyen ve halihazırda
büyüme potansiyeli yüksek bir pazar olduğu da dikkate alınmıştır. 410

H.3.4.1.3. Alıcının Pazardaki Konumu

Dikey anlaşmalarda, alıcının ilgili ürün pazarındaki konumunun, pazarın yapısına
göre, etkin rekabete hem pozitif hem de negatif etkilerinin olabileceği bilinmektedir.
Güçlü bir sağlayıcı karşısında güçlü bir alıcının bulunması, alıcının pazarlık gücünü
artırmakta, sağlayıcının pazar kapama etkisine yol açabilecek bir takım sınırlamaları
alıcı yoluyla uygulamasını zorlaştırmaktadır.

Numil halihazırda ilgili ürün pazarlarında ürün dağıtımını iki kanaldan 420
gerçekleştirmektedir:
1. Dağıtımın Numil tarafından doğrudan yapıldığı zincir marketler, ecza depoları,
hastane ve benzeri sağlık kuruluşları
2. Dağıtımın Numil’in distribütörleri aracılığıyla gerçekleştirildiği bakkal, market ve
büfe benzeri nihai satış noktaları.

Söz konusu dağıtım kanallarının ilkinde yer alan zincir marketler ve ecza depolarının
Numil’e karşı bir alım gücü oluşturduğundan söz etmek mümkündür. Öte yandan
mevcut durumda söz konusu kanallarda Numil’in herhangi bir münhasırlık
uygulaması bulunmamaktadır. Numil’in münhasırlık uygulamasını gerçekleştirdiği 430
distribütörlük kanalında ise mevcut ve potansiyel olarak çok sayıda teşebbüsün
faaliyet gösterdiği bilinmektedir. Bu durum söz konusu kanalda alım gücünün var
olmadığına işaret ederken aynı zamanda pazara girmek isteyen sağlayıcıların kendi
münhasır distribütörlük ağlarını kurmakta zorluk yaşamayacaklarını da ortaya
koymaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgede yer alan Numil’in en yakın rakiplerinde
olan Hero Gıda Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Ülker Hero Baby) ve Nestle Türkiye Gıda
San. A.Ş. (Nestle)’den gelen bilgi yazılarında konuya ilişkin benzer ifadelerin
bulunduğu anlaşılmıştır.

H.3.4.1.4. Pazara Giriş Engelleri 440

Pazar payları, pazarların yapısı ve teşebbüslerin konumları hakkında önemli bilgiler
vermekle birlikte, söz konusu ürün pazarları açısından giriş engeli olarak ortaya çıkan
bazı unsurlar da büyük önem taşımaktadır. Bu çerçevede marka gücü ve reklam
harcamaları gibi hususların dosya konusu ürün pazarları bakımından pazara giriş
engeli özelliği gösterip göstermediği incelenmelidir.

Söz konusu ilgili ürün pazarları toplumdaki bilinç düzeyini arttırmak yoluyla talep
artışı sağlamaya uygun nitelikte olup firmaların rekabetçi avantaj sağlamak için
08-67/1089-423
11
kullandıkları en önemli unsurlardan biri ürün ve marka bilinirliğini arttırma yönündeki 450
çalışmalar olmaktadır. Firmalar tarafından tüketicilere ulaşmak için ağırlıklı olarak
televizyon, gazete ve dergilerde yayınlanan reklamlar, web sitesi, kısa mesaj
servisleri gibi interaktif iletişim kanalları kullanılmaktadır. Ürünlerin ilk hedef kitlesi
olan anneler ve aileler ile birebir iletişim kurabilmek için ise market içleri ve fuar gibi
etkinliklerde önemli tanıtım alanları arasında yer almaktadır. Doktorlar için de medikal
tanıtımlara ağırlık verilmektedir.

İlgili ürün pazarlarına yasal etkin bir giriş yapılmasının önünde fiili ya da hukuki bir
engel bulunmamaktadır. Öte yandan piyasada kalıcı olabilmek için hedef tüketici
grubunda ürün-marka bilinirliği ve güvenilirliği yaratmanın son derece önemli olduğu 460
incelemeye konu ürün pazarlarında Numil’in üzerinde rekabetçi baskı oluşturacak
düzeyde etkin bir giriş yapılabilmesinin önündeki en büyük engellerden biri, Numil’in
yukarıda bahsedilen kanallarla gerçekleştirdiği yoğun reklam, tanıtım ve pazarlama
harcamaları sonucu elde ettiği yüksek marka gücü ve marka bilinirliğidir. Bu durum
pazara yeni girecek bir firmanın pazara etkin giriş yapabilmesi için batık maliyet
niteliğinde olacak olan yüksek pazarlama ve reklam giderlerine katlanmak
durumunda olduğunu ortaya koymaktadır.

H.3.4.1.5. Pazarın Doygunluk Seviyesi
470
Teknolojik gelişmenin düşük düzeyde olduğu, yeni ürünlerin ve markaların pazara
sunulmadığı ve talebin genellikle sabit veya düşüşte olduğu pazarlar doygun pazarlar
olarak tanımlanmakta ve dikey anlaşmaların olumsuz etkilerinin dinamik pazarlara
göre bu tip doygun pazarlarda daha yüksek olacağı dikkate alınmaktadır. Bebek
beslenme ürünlerine ilişkin pazarlar ise özelikle son yıllarda en hızlı büyüyen
pazarlardan biri olmuştur. Bebek beslenme ürünleri son beş yılda çok hızlı büyüme
göstermiş olmasına rağmen, büyüme potansiyeli halen son derece yüksek bir pazar
konumunu korumaktadır. Toplumun bebek beslenmesi konusunda sahip olduğu
bilinç düzeyinde gözlenen artış, değişen yaşam koşulları ve tüketim alışkanlıkları ilgili
ürün pazarlarında artan talebi beraberinde getirmektedir. Pazarın potansiyelinin 480
farkında olan oyuncular da pazara sundukları yeni ürünlerle ve bu ürünleri
destekleyici pazarlama çalışmalarıyla talepteki artışı değerlendirmeye
çalışmaktadırlar.

H.3.4.1.6. Ticaretin Seviyesi

Rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların, pazar gücüne sahip
teşebbüslerce, özellikle perakende seviyesindeki satış kanallarıyla yapıldığında
pazarın rakip teşebbüslere kapatılması gibi sonuçlar doğurduğu, anlaşmaya taraf
teşebbüsün pazar payını katılaştırdığı ve markalar arası rekabeti olumsuz yönde 490
etkilediği bilinmektedir.

Toptancı seviyesindeki rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların ise
Rekabet Hukuku’nda, distribütörlerin satışını yaptığı ürünlere daha fazla
yoğunlaşmasını sağlayarak etkinlik doğurduğu, mal arzının sürekliliğinin sağladığı ve
tüketicinin yaratılan bu ekonomik etkinliklerden faydalandığı dikkate alınmaktadır.
Başvuru konusu sözleşme sağlayıcı ile toptancı seviyesinde faaliyet gösteren
teşebbüsler arasında imzalanmaktadır. Pazarın toptancı seviyesinde yapılan ve
süresi toplamda 5 yılla sınırlı olan, ilgili sözleşmelerin yukarıda belirtilen pazarların
08-67/1089-423
12
rakip teşebbüslere kapanmasına yol açmayacağı ve markalar arası rekabete etkisinin 500
sınırlı düzeyde olacağı kanaatine varılmıştır.

Daha önce vurgulandığı üzere ilgili pazarlarda Numil önemli bir pazar gücüne
sahiptir. Ancak münhasır bölge yoluyla aktif satışların sınırlanması tek başına ilgili
pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmamaktadır.
Zira hem rakip ürünlerin varlığı hem de ürünlerin münhasır dağıtım sistemi dışında
kalan eczaneler, zincir marketler ya da sağlık kuruluşları tarafından da satılıyor
olması pazarın önemli bir kısmında rekabetin ortadan kalkma olasılığını
sınırlamaktadır.
510
Öte yandan söz konusu sözleşmede yer alan satış kotasına dayalı prim sistemi
uygulamasının yüksek pazar gücüne sahip bir teşebbüs tarafında uygulandığından
rekabet hukuku anlamında bir hedef indirimi uygulamasına dönüşerek pazar kapama
etkisine ve dolayısıyla ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin sınırlanmasına
yol açma riskinden söz etmek mümkündür.

Teşebbüsün müşterilerine belirli bir dönem için saptadığı satış hedefine ulaşmaları
durumunda uyguladığı indirime hedef indirimi adı verilmektedir. Bu indirimlerin marka
içi ve markalar arası rekabete olumlu katkıları olabilmekte ise de, yüksek pazar
gücüne sahip teşebbüsler tarafından uygulandığında dışlayıcı etkiler 520
doğurabilmektedir. Söz konusu indirimin hak edilmesi genellikle bir önceki yılın
satışlarında gerçekleşecek bir artışa bağlı olmakta ve bu durum alıcıyı hedef indirimi
uygulayan teşebbüsten yaptığı alımları her yıl arttırmaya teşvik etmektedir. Yüksek
pazar gücüne sahip teşebbüsler tarafından gerçekleştirilen hedef indirimi
uygulamaları genellikle teşebbüslerin pazar payını korumasını ya da arttırmasını
sağlamakta, pazarın rakiplere ya da pazara yeni girecek oyunculara kapanmasına
yol açabilmektedir.

Tablo 9’da Numil’in 2007 yılı satışlarının kanallar bazında dağılımına yer verilmiştir.
530
Tablo 9: Numil’in Toplam Satışları içinde Alternatif Kanalların Ağırlığı
Kanal % (YTL) % (Hacim)
Distribütör (….) (….)
Ecza Deposu (….) (….)
Zincir Market (….) (….)
Hastane (….) (….)
Diğer (….) (….)
Toplam 100,0 100,0
Kaynak: Bildirim Formu

Söz konusu satış kotasına dayalı prim sisteminin kapsama alanına bakıldığında
Numil’in satışlarının yaklaşık %(…)’lik kısmında uygulandığı görülmektedir. Dosya
mevcudu bilgi ve belgede yer alan, sözleşme konusu ürünlerin ve bunlara rakip
ürünlerin bulunurluk oranlarını gösteren AC Nielsen firmasına ait verilerden alınan
tablo örneğinden de anlaşıldığı üzere Numil ile aynı pazarda faaliyet gösteren Nestle
ve Ülker’in belirli metrekarenin altındaki perakende noktalarında da pazar payları ile
orantılı düzeyde bulunurluk sağlayabildikleri görülmektedir. Distribütörlere toplam 540
alım ve satış rakamlarına göre belirlenen kotalara dayalı olarak uygulanan indirim
08-67/1089-423
13
sisteminin perakende seviyesinde rekabeti sınırlayıcı etkiler doğurmadığı kanaatine
varılmıştır.

Söz konusu prim sistemi yukarıda yer verilen bilgiler ışığında incelendiğinde, alım ve
satış kotalarına dayalı indirimlerin halihazırda sadece münhasır dağıtıcı konumunda
olan distribütörlere toplam alım ve toplam satış rakamı üzerinden uygulanmakta
olduğu dolayısıyla da etkilerinin toptancı seviyesinde kaldığı, perakende düzeyinde
dolaylı etki doğurabilecek kısıtlar içermediği görülmüştür.
550
Bu nedenle toptancı seviyesinde münhasır bölge yoluyla aktif satışların sınırlanması
ve halihazırda münhasır dağıtıcı konumunda olan distribütörlere sadece toptancı
seviyesinde etkiler yaratacak alım ve satış kotasına dayalı prim sistemi uygulanması
ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden
olmamaktadır. Zira söz konusu pazarların büyüme potansiyeli yüksek pazarlar
olması, pazarda rakip ürünlerin varlığı ve ürünlerin aynı zamanda münhasır dağıtım
sistemi dışında kalan organize perakendeciler ve eczaneler tarafından satılıyor
olması pazarın önemli bir kısmında rekabetin ortadan kalkma olasılığını
sınırlamaktadır.
560
H.3.4.1.7. Ürünün Niteliği

Dikey kısıtlamaların rekabet üzerindeki etkilerinin değerlendirilmesi özellikle nihai
ürünler açısından önem arz etmektedir. Eğer ürün heterojen ve görece daha ucuz ise
ve daha çok tek seferlik alımları gerektiriyorsa dikey kısıtlamaların ilgili ürünün yer
aldığı pazarlardaki rekabeti olumsuz etkilemesi daha olası kabul edilmektedir.
Sözleşme konusu ürünler yapılacak ar-ge yatırımları ile ürün farklılaştırılmasına
uygun, bu nedenle heterojen niteliğe sahip ve sıklıkla tekrarlanan alımlar gerektiren
ürünlerdir.
570
İlgili bölümde belirtildiği üzere Numil, sözleşme konusu ilgili ürün pazarlarında yüksek
paylarının desteklediği yüksek pazar gücüne sahip önemli bir sağlayıcı
konumundadır. Ancak, söz konusu pazarların büyüme potansiyeline sahip pazarlar
olduğu da göz önünde bulundurulmalıdır. Öte yandan, söz konusu ilgili ürün
pazarlarının hemen hemen tümünde Numil’in rakibi konumunda, Ülker gibi yüksek
düzeyde marka bilinirliği ve güvenirliğine ve geniş bir ürün portföyüne sahip bir firma
faaliyet göstermektedir. Böyle bir firmanın varlığının Numil üzerinde halihazırda
olmasa bile potansiyel bir rekabetçi baskı oluşturduğundan bahsedilebilir. Öte
yandan söz konusu ürünlere yönelik talebin yeni yeni gelişmekte olduğu bu nedenle
söz konusu pazarların büyüyen ve halihazırda büyüme potansiyeli yüksek pazarlar 580
olduğu da değerlendirilmeye katılmalıdır.

Bu nedenle incelemeye konu sözleşmede yer alan toptancı seviyesindeki
münhasırlık uygulaması ve distribütörlere yönelik prim sistemi uygulamasının ilgili
ürün pazarlarının önemli bir bölümünde mevcut rekabeti sınırlandıracak ya da
gelişmesini engelleyecek derecede bir etki doğurmadığı, bu bağlamda inceleme
konusu anlaşmaların ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti sınırlama etkisinin
bulunmadığı kanaatine varılmıştır.

08-67/1089-423
14
H.3.4.2. Malların Üretim Veya Dağıtımı İle Hizmetlerin Sunulmasında Yeni 590
Gelişme Ve İyileşmelerin Ya Da Ekonomik Veya Teknik Gelişmenin Sağlanması

Muafiyet değerlendirmesinde önemli olan, üretim veya dağıtımda iyileşme ile
ekonomik ve teknik gelişme gibi yararlı etkilerden sadece işlemin taraflarının
faydalanması değil, bu faydaların ekonomiye yapacakları somut katkıların da
bulunmasıdır. Üretim veya dağıtım maliyetlerinin düşürülmesi, mal arzının artırılması
ve devamlılığının sağlanması, piyasalara yeni girişlerin kolaylaştırılması, kalitenin
artırılması ve yeni ürünlerin ya da üretim tekniklerinin bulunması gibi hallerde
belirtilen somut faydanın ortaya çıktığı kabul edilmektedir.
600
Genel olarak hızlı tüketim malları kategorisinde yer alan ürünlerde arz devamlılığının
sağlanması için iyi işleyen bir dağıtım ağı kurulmasının önemi bilinmektedir.
Sözleşme konusu ürünlerin bebek beslenmesine yönelik ürünler olduğu dikkate
alındığında ise arz devamlılığının yetişkinlere yönelik ürünlere göre çok daha büyük
önem arz ettiği söylenebilir.

Münhasır distribütörlük sistemi ile distribütörün kendi bölgesi içerisinde daha verimli
çalışması, böylece de daha etkin ve yaygın bir dağıtım ağının kurulması
amaçlanmaktadır. Anlaşmaya konu ürünlerin bebek beslenmesine yönelik olmaları
ve belli yaş grubu altında bebeklerin beslenmesine yönelik ürünlere uygulanan 610
mevcut reklam yasakları nedeni ile distribütörlerin ürünlerin tanıtımında yoğun çaba
göstermesi gerekmektedir. Bu nedenle söz konusu ürünler için kurulacak bir dağıtım
sisteminde müşteri ziyaretleri önem arz etmektedir. Distribütörler kendilerine ayrılan
bölgelerde ürünlerin niteliği gereği tüm müşterileri düzenli ararlıklarla ziyaret etmekte,
yeni ürünlere ilişkin bilgi aktarımı yapmakta ve ürünün son kullanma tarihlerinin
kontrolünü yapmaktadır. Bu tür bir hizmetin verilebilmesi ve sürekliliğinin
korunabilmesi için distribütörler düzenli olarak personel, ekipman ve teçhizata
finansal kaynak ayırmakta ve bunun sonucu olarak belirli bir müşteri portföyüne
yoğunlaşmaktadırlar. Oluşturulan münhasır bölgeler ve aktif satış yasağı uygulaması
distribütörlerin hizmet kalitesini arttırmak için yapmış oldukları bahsi geçen 620
yatırımlardan bekledikleri geri dönüşümleri alabilmelerini sağlamakta, diğer
distribütörlere göre daha fazla çaba gösteren, daha sık müşteri ziyaretinde bulunan,
daha fazla nitelikli eleman çalıştıran distribütörlerin bu çabaları sonucu oluşturdukları
müşteri portföyünden aynı yatırımı yapmayan diğer distribütörlerin de yararlanması
önlenmiş olmaktadır. Distribütörlere getirilen rekabet etmeme yükümlülüğünün ise
distribütörlerin satışlarına net katkı sağlamak amacıyla perakende noktalarında
ürünlerinin yer almasını sağlamak ve ürünlerin tanıtımını gerçekleştirmek yolunda
gösterecekleri gayreti en üst noktaya çıkarması beklenmektedir. Ayrıca söz konusu
yükümlülük distribütörlerin sağlayıcının reklam ve promosyon uygulamalarını sahaya
birebir yansıtmalarını sağlayacak ve buna ek olarak Numil’in distribütörlerine 630
aktardığı know-how niteliği taşıyan ürün nitelikleri ve bebek beslenmesine yönelik
eğitimleri de daha etkin biçimde kullanmaları ve satış artırıcı sonuçlar elde etmeleri
yönünde destekleyici olacaktır. Böylece münhasırlık ve rekabet etmeme
yükümlülüğüne yönelik hükümler içeren Distribütörlük Sözleşmesi ile distribütörün
kendi bölgesindeki satış noktalarına yoğunlaşması temin edilerek, bölgesi içinde
daha etkin bir dağıtım sistemi oluşturmasına olanak tanınmaktadır.

08-67/1089-423
15

H.3.4.3. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
640
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir
anlaşmaya muafiyet tanınabilmesi için aranan ikinci koşul, yukarıda ifade edilen
ekonomik iyileşme veya gelişmelerden tüketicilerin de faydalanmasıdır.

Distribütörler sayıları oldukça yüksek ve küçük ölçekli satış noktalarına dağıtım
yaptıklarından kendilerine atanan münhasır bölge ve müşteri grubuna yoğunlaşarak
ürünlerin tüketicilerin kolaylıkla erişebileceği nihai satış noktalarında bulunmasını ve
bu noktalarda mal arzının devamlılığını sağlamaktadırlar. Söz konusu sözleşme ile
tüketicilere irili ufaklı birçok nihai satış noktalarında ürünler ve markalar arası tercih
yapabilme imkânı sunulmaktadır. 650

Öte yandan nihai satış noktalarındaki ürünlerin raf ömrü ve saklama koşulları
distribütörler tarafından takip edilmesi de tüketiciye hijyenik koşullarda ürün
sunulmasını sağlayacaktır.

Bunlara ek olarak distribütörlere uygulanan alım ve satış kotalarına dayalı prim
sisteminin ise distribütörlerin perakende noktalarına uyguladıkları fiyatlarda düşüş
sağlayacağı öngörülmektedir. Söz konusu fiyat düşüşleri de perakende noktaları
aracılığıyla nihai tüketiciye yansıyacaktır.
660
H.3.4.4. Rekabetin (a) ve (b) Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Sınırlanmaması

4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşul gereği, 5. maddenin (a)
ve (b) bentlerindeki faydaların elde edilebilmesinde rekabeti daha az sınırlayan bir
yöntem mevcut ise, söz konusu anlaşmaya muafiyet tanınması mümkün değildir.

Distribütörlük Sözleşmesi’nin ilgili maddeleriyle distribütörlere münhasır dağıtım
yapacakları bölgeler atanmış ve dağıtıcıların belirlenen bölge dışına yapacağı aktif
satışları kısıtlanmıştır. Sözleşmeler ile distribütörlerin veya plasiyerlerin pasif 670
satışlarını kısıtlayabilecek bir hüküm getirilmemiştir. Bu yönüyle söz konusu
hükümlerin rekabeti, 4054 sayılı Kanun’un 5.maddesinin (a) ve (b) bentlerinde
sayılan faydaların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlamadığı kanaatine
varılmıştır.

Yine anılan sözleşme ile distribütörlere getirilen rekabet etmeme yükümlüğünün, (a)
ve (b) bölümlerinde ifade edilen faydaların sağlanması açısından gerekli olduğu
kanaati oluşmuştur. Sözleşmelerdeki rekabet etmeme yükümlükleri süre açısından
ele alındığında, sözleşmenin ilgili maddesinde, bu yükümlüklerin 5 yılla sınırlı
kalacağı belirtilmiştir. Bu nedenle söz konusu hükümlerin rekabeti, anılan (a) ve (b) 680
bentlerinde sayılan faydaların elde edilmesi için zorunlu olandan fazla sınırlamadığı
sonucuna ulaşılmıştır.

Sözleşmede yer alan rekabet etmeme yükümlüğü anlaşmanın feshinden sonra ise
sadece distribütörün faaliyet gösterdiği tesis ile sınırlı kalmak kaydıyla 1 yıl süre ile
geçerli olacağı da ifade edilmiştir. Sözleşme sonrası döneme ilişkin rekabet
yasaklarının muafiyet koşullarının sağlanması mümkün olabilmektedir. Nitekim
08-67/1089-423
16
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine göre bu tür bir sınırlama barındıran anlaşmaların
grup muafiyetinden yararlanabilmesi için söz konusu rekabet yasağı: anlaşma
konusu mal ve hizmetlere rakip mal ve hizmetlere ilişkin olmalı; yalnızca anlaşma 690
süresince alıcının faaliyetini sürdürdüğü tesis veya araziyi kapsamalı; alıcıya
devredilen know-how’ın korunması için zorunlu olmalı ve süresi bir yılı aşmamalıdır.

Bu çerçevede inceleme konusu dikey anlaşmalarda sözleşmenin sona erdiği döneme
ilişkin olarak alıcılara getirilen 1 yıl süreli rekabet yasağının rekabetin zorunlu
olandan fazla sınırlanması sonucuna yol açmadığı kanaatine varılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre 700

Bildirim konusu sözleşmeye 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların
tamamını karşılaması nedeniyle ilgili ürün pazarlarından teşebbüsün pazar payının
%40’ı aştığı hazır bebek mamaları pazarı ile bebek ve anne çayları pazarları
bakımından bireysel muafiyet tanınmasına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy