Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-69/1121-437

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-2-189 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 08-69/1121-437
Karar Tarihi : 4.12.2008

TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Remzi Özge ARITÜRK, Nur Seda KÖKTÜRK

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : - Av. M. Gürkan KARAKAYA
Ayrılıkçeşme Sok. No:98 Acıbadem Kadıköy/İstanbul

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
- Xerox Büro Araçları Servis A.Ş.
Kasap Sok. Konal Azer İşhanı No:12/6 34394 Esentepe
Beşiktaş/İstanbul
- Dağıtım kanalında bulunan bayileri

E. DOSYA KONUSU: Xerox Büro Araçları Servis A.Ş. (Xerox Türkiye)’nin,
kurduğu bayilik sisteminde bayilerine coğrafi bölge bazında münhasır olarak
faaliyet gösterme yetkisi verdiği ve bu bayileri kendi bölgeleri dışından gelen
ürün ve hizmet taleplerini geri çevirmek zorunda bırakmak suretiyle pasif
satışları engellediği iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde özetle;
- Şikayetçinin İstanbul’da faaliyet gösteren bir hukuk bürosunda çalışmakta
olduğu, büro’daki bilgisayarların şebeke sistemi ile birbirine ve fotokopi-yazıcı
sistemine bağlı olduğu,
- Söz konusu fotokopi makinesi-yazıcının 05.10.2005 tarihinde Xerox
Türkiye’nin bayisi olarak faaliyet gösteren Lidya Bilişim Teknoloji Sistemleri
San. ve Tic. Ltd. Şti. (Lidya Bilişim)’den satın alındığı ve aynı tarihte bir de
servis sözleşmesi imzalandığı1,
- 26.6.2008 tarihinde, servis sözleşmesi gereğince Lidya Bilişim’den kartuş
talep edildiği ancak Lidya Bilişim tarafından kendilerine 3 aylık fatura tebliğ
edilmiş olmasına rağmen (şikayetçi, tebliğin ellerine geçmediğini iddia
etmektedir) bedellerin ödenmediği için hizmete blokaj konduğu gerekçesiyle
taleplerinin karşılanmadığı ve ücret karşılığı kartuş talep ettiklerinde ise bu kez

1 Şikayet dilekçesinde yer alan bilgilere göre şikayetçinin çalıştığı hukuk bürosu, Haziran 2008’de
Lidya Bilişim ile olan servis sözleşmesini, süreklilik arz eden servis yetersizliği, fatura tanzimi,
gönderimi ve sarf malzemesi temininden haksız olarak imtina ettiği gerekçeleriyle feshetmiştir.
08-69/1121-437
2
hizmet sözleşmesi fatura bedelleri ödenmeden kartuş temin edilemeyeceği
beyanı ile karşılaşıldığı,
- Bu gelişmelerin ardından gerek Xerox Türkiye ile gerek Xerox Türkiye’nin
Lidya Bilişim dışındaki bayileriyle bağlantıya geçilerek bu yerlere kartuş temin
taleplerinin iletildiği,
- Xerox Türkiye tarafından, bayileri ile yaptıkları sözleşme gereğince Anadolu
Yakası’nda münhasıran Lidya Bilişim’in yetkili olduğu, kendileri dahil hiçbir
bayinin bu bölgedeki talepleri karşılayamayacağının beyan edildiği,
- Xerox Türkiye bayilerinin de, yaptıkları sözleşme gereğince Kadıköy’de
faaliyet göstermekte olan hukuk bürosuna Lidya Bilişim’den başka hiçbir
bayinin kartuş temin edemeyeceğini ve konunun Xerox Türkiye tarafından
cezai müeyyideye bağlandığını ifade ettikleri,
- Çeşitli tanık beyanları, Xerox Türkiye’nin bazı bayileri ile yapılan e-posta
yazışmalarının yanı sıra sarf malzemesi temin edilememesi ve pasif satış
yasağına aykırı hareketlerden dolayı ortaya çıkan zararların tazmini için
Kadıköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde 2008/694 E. nolu dosyadan Xerox
Türkiye, Lidya Bilişim, BNK Teknoloji Sistemleri San. Ve Tic. Ltd.Şti (BNK),
SYB Büro Makinaları Paz. ve Tic. Ltd.Şti (SYB) ve Aroks Dokümantasyon
Sistemleri Tic. Servis Ltd. Şti (Aroks)’a açılan dava dilekçesine de yer verilere
Xerox Türkiye’nin, kurduğu bayilik sisteminde pasif satışları engellediği,
- Söz konusu davanın açılmasından sonra ise Xerox Türkiye ve Lidya Bilişim
hariç diğer muhatapların sarf malzemesi vermeye hazır olduklarına dair
beyanlarda bulundukları ve fakat yalnızca BNK’nın beyanını tevsik eder
nitelikte ve yalnızca sarf malzemesi ile sınırlı olmak üzere satışa arzda
bulunduğu,
- Ayrıca BNK’nın, kopya başına servis anlaşması yapmaktan imtina ettiği, oysa
söz konusu hizmetin bütün Xerox ürünleri kullanıcılarına arz edilen ve hukuk
bürolarının Lidya Bilişim’den satın aldığı fakat şu anda mahrum kaldığı bir
hizmet olduğu, sonuç olarak kopya başı servis hizmet sözleşmesi
yapılmayarak pasif satışların engellenmesi konulu hukuka aykırılığın devam
etmekte olduğu
ifade edilerek şikayete konu hususların 4054 sayılı Kanun çerçevesinde incelenmesi
talep edilmiştir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 31.7.2008 tarih ve 4901 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 16.9.2008 tarih ve 6179 sayı ile tamamlanan şikayet üzerine
yapılan inceleme neticesinde hazırlanan 10.10.2008 tarih ve 2008-2-189/İİ-08-RÖA
sayılı İlk İnceleme Raporu 13.10.2008 tarih ve REK.0.06.00.00-110/319 sayılı
Başkanlık Önergesi ile Rekabet Kurulu’nun 16.10.2008 tarih ve 08-58 sayılı
toplantısında görüşülmüş ve Xerox Türkiye ile dağıtım ağında bulunan bayileri
hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Yapılan inceleme sonucunda hazırlanan 27.11.2008 tarih ve 2008-2-189/ÖA-08-RÖA
sayılı Önaraştırma Raporu 28.11.2008 tarih, REK.0.06.00.00-110/395 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 4.12.2008 tarih ve 08-69 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
08-69/1121-437
3
- Xerox Türkiye ile dağıtım kanalı ve bayileri konumundaki teşebbüslere, söz
konusu teşebbüslerin Xerox ürünlerinin yeniden satışına ve bu ürünlere ilişkin
yetkili servis tayin edilmesine yönelik bayilik sisteminde pasif satışların
engellenmesine yönelik düzenleme ve uygulamalarına ilişkin olarak soruşturma
açılmasına gerek olmadığı,
- Bununla birlikte, Xerox Türkiye ile dağıtım kanalı ve bayileri konumundaki
teşebbüslere, bayilerle yapılan bayilik sözleşmeleri ve müşterilerle yapılan
sözleşmeler başta olmak üzere her türlü sözleşmelerinde doğrudan ya da dolaylı
olarak pasif satış yasağı tesis edilmesine olanak tanıyan düzenlemelere ve bu
düzenlemelere paralel uygulamalara son vermeleri, aksi takdirde haklarında 4054
sayılı Kanun çerçevesinde işlem başlatılacağı hususunda ilgili teşebbüslere
anılan Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca yazı gönderilmesi
gerektiği
ifade edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Xerox Türkiye Dağıtım Sistemi
Xerox Türkiye’nin hisselerinin %(…)’unun bir İngiliz şirketi olan Xerox Limited (Xerox
Ltd.)’e ait olduğu, Xerox Ltd.’nin ise Xerox Grubu’nun ana şirketi olan Xerox
Corporation’ın dolaylı iştiraki olduğu söz konusu teşebbüsce bildirilmiştir. Xerox
Türkiye’ye ait internet sitesinden alınan bilgilere göre, Türkiye’de 1989 yılından beri
faaliyet gösteren Xerox Türkiye yazıcı, fotokopi, faks, tarayıcı, LCD monitör, çok
fonksiyonlu ofis makineleri, üretime yönelik yüksek kapasiteli baskı sistemleri, yazılım
programları, ofis kâğıdı gibi ürünlerin satışını ve bu ürünlere yönelik servis hizmetini
gerçekleştirmektedir. Geniş bir ürün portföyüne sahip olan şirket, ürünlerini piyasaya
sürmek ve müşterilere ulaştırmak için farklı dağıtım kanalları kurulduğunu ifade
etmiştir. Halihazırda Xerox ürünlerinin satıldığı doğrudan ve dolaylı satış olmak üzere
2 ana dağıtım kanalı bulunmaktadır.
I.1.1. Dolaylı Satış Kanalı
 OPB (Office Printing Business) grubu ürünleri için 4 farklı distribütör
bulunmaktadır. Bu distirbütörlerin Xerox Ltd. ile imzalamış oldukları anlaşmalar
çerçevesinde Xerox ürünlerini Türkiye’ye getirdikleri ve 3000’e yakın yeniden
satış veya perakende mağazası vasıtasıyla anılan ürünleri nihai kullanıcılara
ulaştırdıkları ifade edilmiştir.
 OSG (Office Solution Group) ve XWF (Xerox Wide Format)2 olarak adlandırılan
ürün grubundaki ürünler için ise 2 adet distribütör bulunmaktadır. Bu
distribütörlerin de Xerox Ltd. ile imzalamış oldukları anlaşmalar çerçevesinde
Xerox ürünlerini Türkiye’ye getirdikleri ve bu ürünlerin Türkiye genelindeki 15
bayiye dağıtımını yaptıkları belirtilmiştir.
Anılan 15 bayi de Xerox Türkiye ile yaptıkları anlaşmalar çerçevesinde kendilerine
tanımlanan bölgeler içerisinde OSG ve XWF grubu ürünlerin satışını yapmakta ve
aynı zamanda bu ürün grupları için yetkili servis sağlamaktadırlar. Bayiler, müşteriler
ile sayfa başı servis anlaşması (FSMA anlaşması) yapabildikleri gibi servis çağrısı

2 XWF ürünler, geniş format-A0 boyutunda basabilen renkli ve siyah/beyaz baskı yeteneğine sahip
ürünlerden oluşmaktadır. Bu ürünlerin, ağırlıklı olarak mimarlık büroları, inşaat sektörü ile reklamcılık
alanında faaliyet gösteren teşebbüslerce kullanıldığı ifade edilmiştir.
08-69/1121-437
4
geldiğinde ücretli olarak da servis verebilmektedirler. Bayilerin servis vermek için
veya müşterilere satış yapmak için ihtiyaç duydukları tüketim malzemesi ve yedek
parça ihtiyacını ise, Xerox Türkiye’nin ithal etmek suretiyle karşıladığı belirtilmektedir.
Xerox Türkiye’nin 14 tanesi İstanbul (Anadolu ve Avrupa olmak üzere 4 adet),
Ankara, Bursa, İzmir, İzmit, Antalya, Adana, Kayseri, Samsun, Trabzon ve
Erzurum’da 1 tanesi ise Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC)’nde olmak üzere 15
adet bayisi bulunmaktadır. Bayilerde yapılan yerinde incelemelerde yapılan
görüşmelerden ve Xerox Türkiye ile bayiler arasında yapılan Bayi Sözleşmesi’nin
(…). maddesinden, bayilerin sorumlu oldukları bölgelerin Xerox Türkiye tarafından
belirlendiği anlaşılmaktadır.
I.1.2. Doğrudan Satış Kanalı
Doğrudan satış kanalında Xerox Türkiye’nin “Key Account” olarak adlandırılan
yaklaşık (…) adet müşterinin her türlü satış ve servis hizmetinin yönetiminden
sorumlu olduğu ifade edilmiştir. Key Account sistemindeki müşterilerin
oluşturulmasında, müşteri şirketin finansal büyüklüğü, o şirkette çalışan beyaz yakalı
sayısı ve bilgisayar adedi gibi dökümantasyon hacmini etkileyen ölçütler belirleyici
olmaktadır.
I.2. Xerox Türkiye ve Bayileri Tarafından Bölge Dışı Satışlara İlişkin Getirilen
Düzenlemeler ve Gerçekleştirilen Uygulamalar
I.2.1. Sözleşmelerdeki Bölge Dışı Satışlara İlişkin Düzenlemeler
I.2.1.1. Xerox Türkiye’nin Bayileri ile Yaptığı Bayi Sözleşmeleri
Xerox Türkiye’nin ana bayileri ile yaptığı “Bayi Sözleşmesi”nin (….) maddesinden söz
konusu taraflar arasındaki ilişkinin, bayilerin Xerox Türkiye tarafından atanan
faaliyetlerle ilgili olarak ticari veya mali riskleri bizzat taşımaları nedeniyle rekabet
hukuku bağlamında acentelik ilişkisi olmayıp bayilik ilişkisi arz ettiği ve 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesi kapsamı içerisinde yer aldığı anlaşılmıştır.
Bayi Sözleşmesi’nin “Tanımlamalar” başlıklı (…) maddesinin (…) nolu alt
maddesinde “Bölge”, anılan sözleşmenin Ek-II’sinde öngörülen coğrafi alanı
tanımlamak için kullanılmaktadır.3 Sözleşme’nin, “Bayinin Faaliyet Gösteremeyeceği
Müşteriler” başlıklı Ek-III’ünde ise, Sözleşme’nin tarafı olan bayinin satış
yapamayacağı, Xerox Türkiye ya da Xerox Türkiye’nin başka bayilerine yönelik
münhasır müşteri grupları tanımlanmıştır. Ayrıca Sözleşme’nin Ek-I’inde, “bölge
sınırlaması olan ürünler” şeklinde tanımlanan ürünlerin satışı düzenlenmektedir. Söz
konusu hükümler, bu halleri ile sırasıyla, münhasır müşteri gruplarına ve bölge
sınırlaması olan ürünlere yönelik yalnız aktif satışları değil aynı zamanda pasif
satışları da içeriyor görünümündedir.
Bayi Sözleşmesi’nin (…) nolu maddesi ise, “(…………TİCARİ SIR……….…)”
şeklindedir. Söz konusu hükümler uyarınca bayiye kendi faaliyet alanı için belirlenen
bölge dışına yönelik aktif satış yasağının yanı sıra profesyonel alıcılara yönelik pasif
satış yasağı da getirilmektedir.

3 Örnek niteliğindeki Bayi Sözleşmesi’nde, İstanbul-Asya yakasından sorumlu Lidya Bilişim için “Bölge
tanımlaması”, İstanbul için Doğu Sınırı: Gebze ilçesine kadar olan tüm Anadolu yakası ve Batı Sınırı:
Boğaziçi olarak belirlenmiştir.
08-69/1121-437
5
Bayi Sözleşmesi’nin (…) nolu maddesinin, (………….TİCARİ SIR………) hükümleri
uyarınca Xerox Türkiye, bayilerine, anılan maddede yer alan müşterilere yönelik aktif
ya da pasif satışta bulunmaları veya kendilerine söz konusu müşterilere pasif satışta
bulunmalarının teklif edilmesi-istenmesi hallerinde bu durumu Xerox Türkiye’ye
bildirme yükümlülüğü getirmektedir.
I.2.1.2. Xerox Türkiye Bayilerinin Müşteriler ile Yaptığı Sözleşmeler
SYB ve Aroks’ta yapılan yerinde incelemede elde edilen ve SYB için düzenlenmiş
matbu “Fotokopi Hizmetleri ve Malzeme Temin Sözleşmesi”nin “Münhasır Etki”
başlıklı (….) nolu maddesi, (………...TİCARİ SIR………..) şeklindedir. Aynı hükmün
BNK için düzenlenmiş versiyonu da BNK ile bir müşterisi arasında imzalanan
“Kiralama Sözleşmesi”nde yer almaktadır. Söz konusu hükmün, her ne kadar ilgili
müşterinin Xerox Türkiye tarafından yetkili kılınmamış kişi ve kuruluşlardan ürün ve
hizmet alımında bulunmasının önüne geçmesine hizmet ediyor görünse de, aynı
zamanda, müşterinin bölge dışından ürün veya hizmet alımında bulunmasını da
engelleyerek müşterilere, getirilen sınırlamalar üzerinden, dolaylı yoldan pasif satış
yasağının tesis edilmesini sağlayabilecek nitelikte olduğu anlaşılmaktadır.
Lidya Bilişim’de yapılan yerinde incelemede elde edilen ve İzmir-Manisa-Aydın-
Denizli-Muğla-Uşak illerini kapsayan bölgeden sorumlu Xerox Türkiye bayisi LDS
Teknoloji ve Bilişim Sis. San. Tic. Ltd. Şti. (LDS) ile bir müşterisi arasında imzalanan
“Servis Anlaşması”na ek olarak düzenlenen “Ek Protokol”ün “Yer Değiştirme” başlıklı
(…) maddesi, (…………..TİCARİ SIR………….) şeklindedir. Söz konusu hüküm,
Xerox Türkiye bayilerine tahsis edilen bölgelerdeki ürün ve hizmet ifasının, Xerox
Türkiye tarafından planlanan biçimde gerçekleştirilmesini teminen getirilmiş
bulunmasının yanı sıra; ilgili müşteriye getirilen herhangi bir tavsiyenin ötesine geçen
ve bu müşterinin bölge dışından ürün veya hizmet temini önleyerek dolaylı yoldan
pasif satışları engelleyen sözleşmesel bir yükümlülük niteliği taşımaktadır.
I.2.2. Xerox Türkiye ve Bayileri Tarafından Bölge Dışı Satışlarda İzlenen Tutum
Xerox Türkiye ve bayileri tarafından bölge dışı satışlarda benimsenmesi öngörülen
tutum, konuya ilişkin olarak bayilerle ve müşterilerle yapılan sözleşmelerdeki
doğrudan ve dolaylı hükümlerle düzenlenmiş olsa da, Xerox ürün ve hizmetlerine
ilişkin dağıtım sistemindeki bölge dışı satış politikasının tam olarak nasıl yürütüldüğü
pratik açıdan ortaya konulmalıdır.
Xerox Türkiye ve bayilerinde yapılan yerinde incelemelerde, teşebbüs yetkilileri ile
yapılan görüşmelerde bölge dışından ürün veya hizmet talep edilmesi durumunda ilk
olarak, söz konusu talebin sahibi müşterinin adresinden sorumlu bayi ile irtibata
geçilerek bu müşterinin söz konusu bayiye ya da Xerox dağıtım ağındaki herhangi bir
bayiye bir borcunun bulunup bulunmadığının öğrenildiği, böyle bir borcun bulunması
halinde ilgili müşterinin talebinin, herhangi bir ticari risk üstlenmemek için geri
çevrildiği ifade edilmiştir. Dolayısıyla Xerox Türkiye ve bayilerinin, bölgeleri dışından
ürün ve/veya hizmet talep eden bir müşterinin talebini, bu müşteri ile Xerox Türkiye
veya Xerox Türkiye bayilerinden birisi arasında ticari bir ihtilaf olması halinde,
ödememe riski ile karşılaşmamak için geri çevirmelerinin ve böyle bir riskin varlığını
ortaya koymak açısından bayiler arasında gerçekleştirilen iletişimin makul bir
davranış olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
İkinci olarak, herhangi bir bayiye bölge içinden ya da dışından gelen bir ürün ve/veya
hizmet talebinin, ödeme süresi-kur değişkenlikleri-bayinin gücünü aşan durumlar gibi
bayinin üstlenmek istemeyeceği riskler içermesi ya da bayinin olanaklarını aşması
08-69/1121-437
6
hallerinde devreye, bu talebi karşılayabilecek olanaklara sahip olan Xerox Türkiye’nin
girdiği belirtilmiştir.
Üçüncü olarak, belli bir bölgede mukim bir müşterinin, o bölgeden sorumlu bayinin
hizmetinden memnun olmaması veya ilgili bayi ile herhangi bir sorun yaşaması
durumunda, Xerox Türkiye’nin söz konusu müşterinin kayıtlarını incelediği ve daha
sonra bu müşteriye başka bir bayinin değil de doğrudan kendisinin hizmet verdiği
belirtilmiştir.
Dördüncü olarak, bayilerin müşterilerine özel hesap açtıkları ve aralarındaki mali
işleri bu hesaplar üzerinden takip ettikleri, Xerox Türkiye tarafından servis takip
programı olarak kullanılmak amacıyla kurulan “Planet” adlı kurumsal servis
uygulaması aracılığıyla müşterilerin kullanımlarına verilen ürünlerin servis geçmişinin
düzenli bir şekilde kaydının tutulabildiği belirtilmiştir. Ayrıca bayilerin, kendilerine
sadece telefon üzerinden ulaşan müşterilerin taleplerinin, yurt dışından kaçak olarak
getirilen makine ve sarf malzemelerin veya sahte ürünlerin yayılmasının ve yasal
olmayan pazarlama ve servis faaliyetlerin önünü kesmek amacıyla karşılamayı
istemedikleri, ancak aynı müşterinin peşin ödemek ve ürünü bizzat kendisi teslim
almak koşulu ile talebinin karşılandığı ifade edilmiştir.
Son olarak, tüm bu hususlar dışında, bölge dışından bir ürün ve/veya hizmet talebi ile
karşılaşılması durumunda, ilgili müşterinin talebinin üç alternatif çözümden birisi
aracılığıyla karşılandığı belirtilmiştir: Birinci seçenek, müşterinin, mukim olduğu
bölgeden sorumlu bayi ile bir araya getirilmesidir. Müşterinin bu çözümü
benimsememesi durumunda ikinci seçenek olarak, söz konusu müşteri ile
kendilerinin muhatap olduğu ancak hizmetin müşterinin bulunduğu bölgeden sorumlu
bayi tarafından sunulması önerilmektedir. Bu seçenek ayrıca, Türkiye’nin farklı
bölgelerinde şube ya da birimleri olan müşterilerle olan ilişkilerde sürekli olarak
kullanılan bir yoldur. Bu tipte bir müşteri ile sadece o müşterinin merkez teşkilatının
bulunduğu bölgeden sorumlu olan bayi sözleşme imzalamakta ve söz konusu
müşterinin taşra teşkilatlarına ise hizmet sunumu, o taşra teşkilatının bulunduğu
bölgeden sorumlu bayi tarafından yapılmaktadır. Üçüncü seçenek ise, bayinin
doğrudan doğruya ve bütünüyle ilgili müşteriye kendilerinin hizmet vermesidir. Ancak
bu durumda, ilgili müşteriye bölge dışından verilecek hizmetin koşulları önceden
bildirilmektedir. Zira bölge dışından sunulacak bir hizmet sunumu gerek zamanlama
gerek maliyet açısından çoğunlukla daha dezavantajlı olacaktır.
I.2.3. Bölge Dışı Satış Yapıldığına İlişkin Tespitler
Xerox Türkiye ve bayilerinde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen belgeler de
bayiler tarafından bölge dışı satış faaliyetlerinde bulunulduğunu doğrulamaktadır.
Öncelikle Aroks-SYB’de yapılan yerinde incelemede elde edilen “Servis Çağrı
Rapor”larından, Aroks tarafından Lidya Bilişim’e (Sarıgazi, Üsküdar), BNK’ya
(Gayrettepe, 4. Levent, Sarıyer ve Çağlayan ) ve BML A.Ş.’ye (Kocaeli-Gebze) tahsis
edilen bölgelerde bulunan müşterilere servis hizmeti sunulduğu belirlenmiştir. Yine
Aroks-SYB’de yapılan yerinde incelemede, Aroks’un, BNK’nın bölgesinde (Sarıyer)
bulunan bir müşteri ile imzaladığı4 “Dökümantasyon Hizmetleri Sözleşmesi”
bulunmuştur.

4 Yerinde incelemede söz konusu sözleşmeden iki adet bulunmuştur. Sözleşmelerden birisi 2003
tarihinde imzalanmış olup 60 aylık bir süreyi kapsarken diğeri ise 10.12.2008 tarihi itibarıyla geçerli
olacak ve yine 60 aylık bir süreyi kapsayacak şekilde imzalanmak üzere hazırlanmıştır.
08-69/1121-437
7
Benzer şekilde, BNK’da yapılan yerinde incelemede elde edilen bir faturadan, BNK
tarafından Lidya Bilişim’in sorumlu olduğu bölgede (Ümraniye) bulunan bir müşteriye
ve bir Satış Bildirim Formundan da merkezi Levent’te bulunan bir şirketin İzmir
şubesine ürün satışı yapıldığı tespit edilmiştir. Yine BNK’da yapılan yerinde
incelemede elde edilen e-posta yazışmalarından, BNK tarafından Lidya Bilişim’in
sorumlu olduğu bölgede (Kartal) ve Aroks’un kardeş şirketi olan Aroks Digital Baskı
Sistemleri Ticaret Ltd. Şti.’nin sorumlu olduğu bölgede (Ankara) bulunan müşterilere
makine satışı yapıldığı anlaşılmaktadır.
Son olarak, Xerox Türkiye’de yapılan yerinde incelemede, Xerox Türkiye tarafından
servis takip programı olarak kullanılan “Planet” adlı kurumsal servis uygulamasının
OPB (Office Printing Business) için uyarlanmış versiyonunun yeni lisans sözleşmesi
ile kullanımını öneren teklif elde edilmiştir. Xerox ürün ve hizmet dağıtım sistemine
çağrı yoluyla gelen müşteri taleplerini yönlendirmek, bu taleplere çözüm üretmek
amacıyla hazırlanan söz konusu otomasyon sisteminde pasif satışları engellemeye
yönelik herhangi bir formülasyonun benimsenmediği görülmektedir. Aksine söz
konusu programın “Çağrı Açma” kısmında (……………TİCARİ SIR………) ve “Çağrı
Yönlendirme” kısmında da
- “(……………TİCARİ SIR………)
- (……………TİCARİ SIR………) …”
şeklinde uygulamalara yer verilmektedir. Bu yöndeki uygulamaların bölge dışına satış
yapılmasına olanak sağlayan ve müşterinin erişimine açık olan alternatif çözümler
olduğu anlaşılmıştır.
I.3. Xerox Türkiye’nin Pazardaki Konumu
Xerox Türkiye’nin faaliyet gösterdiği pazarlardaki payı markalar arası rekabetin
analizi noktasında önem kazanmaktadır. Zira marka içi rekabeti kısıtlayan dikey
kısıtların pazardaki etkisi markalar arası rekabetin yoğunluğuyla doğrudan alakalıdır.
Daha önce de belirtildiği gibi Xerox Türkiye yazıcı, fotokopi, faks, tarayıcı, LCD
monitör, çok fonksiyonlu ofis makineleri, üretime yönelik yüksek kapasiteli baskı
sistemleri, yazılım programları, ofis kâğıdı gibi ürünlerin satışını ve bu ürünlere
yönelik servis hizmetini gerçekleştirmektedir. Xerox Türkiye’den, faaliyette bulunduğu
bazı pazarlarda kendisinin ve rakibinin sahip olduğu pazar payları hakkında
aşağıdaki bilgiler edinilmiştir5:


Tablo 1: A4 Renkli Çok Fonksiyonlu Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
HP (….)
Epson (….)
Samsung (….)
Canon (….)
Rex Rotary (….)
Xerox (….)
Diğer (….)
Toplam 100

Tablo 2: A4 Siyah/Beyaz Yazıcılar-Pazar Payları

5 Söz konusu pazar paylarının, fotokopi kağıdı pazarı hariç, 2007 yılı IDC çalışmalarından alındığı
belirtilmiştir.
08-69/1121-437
8
Firma Adı Pazar Payı (%)
HP (….)
Samsung (….)
Xerox (….)
Lexmark (….)
Canon (….)
Diğer (….)
Toplam 100

Tablo 3: A4 Siyah/Beyaz Çok Fonksiyonlu Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
Samsung (….)
HP (….)
Xerox (….)
Canon (….)
Brother (….)
Kyocera Mita (….)
Panasonic (….)
Diğer (….)
Toplam 100

Tablo 4: A4 Renkli Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
HP (….)
OKI (….)
Xerox (….)
Lexmark (….)
Diğer (….)
Toplam 100

Tablo 5: A3 Renkli Çok Fonksiyonlu Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
Konica Minolta (….)
Xerox (….)
Develop (….)
Nashuatec (….)
Canon (….)
Rex Rotary (….)
Olivetti (….)
Diğer (….)
Toplam 100



Tablo 6: A3 Siyah/Beyaz Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
HP (….)
Xerox (….)
Lexmark (….)
Diğer (….)
Toplam 100

Tablo 7: A3 Siyah/Beyaz Çok Fonksiyonlu Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
Kyocera Mita (….)
Nashuatec (….)
Kinoca Minolta (….)
Rex Rotary (….)
08-69/1121-437
9
Xerox (….)
Sharp (….)
Toshiba (….)
Panasonic (….)
Canon (….)
Diğer (….)
Toplam 100

Tablo 8: A3 Renkli Yazıcılar-Pazar Payları
Firma Adı Pazar Payı (%)
HP (….)
OKI (….)
Xerox (….)
Diğer (….)
Toplam 100
Yukarıda verilen pazar payları incelendiğinde Xerox Türkiye’nin, Türkiye’de söz
konusu pazarların hiç birinde lider konumda olmadığı, sadece A3 renkli çok
fonksiyonlu yazıcılar ve A3 siyah/beyaz yazıcılar pazarında (pazar lideri ile Xerox
arasında pazar payı bakımından açık ara fark bulunmaktadır) pazar liderini takip
ettiği ve diğer pazarlarda ise daha alt sıralarda yer aldığı görülmektedir. Dolayısıyla
genel olarak, Xerox Türkiye’nin faaliyette bulunduğu pazarlarda markalar arası
rekabetin yoğun olduğu, Xerox Türkiye’nin pazardaki rekabet nedeniyle son yıllarda
pazar payı kaybettiği ve pazar payları itibarıyla bu pazarlarda önemli bir pazar
gücünün bulunmadığı anlaşılmaktadır.
I.4. Değerlendirme
Şikayet temel olarak, Xerox Türkiye’nin, kurduğu bayilik sisteminde bayilerine coğrafi
bölge bazında münhasır olarak faaliyet gösterme yetkisi verdiği ve bu bayileri kendi
bölgeleri dışından gelen ürün ve hizmet taleplerini geri çevirmek zorunda bırakmak
suretiyle pasif satışları engellediği ile ilgilidir. Söz konusu iddia yukarıda yer verilen
inceleme ve tespitler dikkate alınarak 4054 sayılı Kanun çerçevesinde aşağıda iki
başlık altında değerlendirilmektedir.
I.4.1. Şikayetçi ile Xerox Türkiye ve Xerox Türkiye Bayileri Arasındaki Durum
Dosya konusu şikayetin temelinde, şikayetçinin çalıştığı hukuk bürosunda kurulu olan
Xerox markalı ofis sistemini satın aldığı ve FSMA anlaşması imzaladığı Lidya Bilişim
ile çalışmak istemeyerek İstanbul’da bulunan diğer Xerox bayilerinden sarf
malzemesi ve teknik servis talep etmesi bulunmaktadır. Bu sebeple ilk önce
şikayetçinin neden Lidya Bilişim ile çalışmak istemediği incelenmiştir. Şikayetçi,
Lidya’nın kendisine “3 aylık fatura tebliğ edilmiş olmasına rağmen servis anlaşması
bedelini ödemediği için hizmete blokaj konduğu” gerekçesiyle, FSMA anlaşması
kapsamında temin etmeye yükümlü olduğu kartuşu sağlamaktan imtina ettiğini iddia
etmektedir. Ayrıca şikayetçi söz konusu faturanın ellerine geçmediğini ve sonuç
olarak Lidya’nın “süreklilik arz eden yetersizliği, fatura tanzimi ve gönderimi ile sarf
malzemesi temininden imtina etmesi” nedenleri ile Haziran 2008 tarihinde servis
sözleşmesini feshettiklerini ifade etmektedir.
Şikayetçi tarafından gerek Xerox Türkiye’ye gerek diğer İstanbul bayilerine
gönderilen ihtarnamelerde kartuş ve servis sözleşmesi talepleri tekrar edilmekte ve
karşılanmaması durumunda yargı yoluna başvurulacağı bildirilmektedir. Nitekim
şikayetçi, başvuru dilekçesinde kendisine sarf malzemesi temin edilmemesi ve pasif
satış yasağına aykırı hareketlerden dolayı ortaya çıkan zararlarının tazmini için
08-69/1121-437
10
Kadıköy 2. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde 2008/694 E. nolu dosyadan Xerox Türkiye,
Lidya Bilişim, BNK, SYB ve Aroks’a dava açtığını belirtmiştir.
Şikayetçi ile başta Lidya Bilişim olmak üzere Xerox Türkiye bayileri arasında yaşanan
ve yukarıda özetlenen hususların temelinde bir ticari ihtilafın yattığı görülmektedir.
Borcunu ödemeyen müşteriye hizmetin kesileceği hükmü FSMA Sözleşmesi’nde yer
almaktadır.
Lidya Bilişim ile şikayetçi arasında yaşanan olaylar ve şikayetçinin çeşitli kereler
gönderdiği e-posta ve ihtarnameler üzerine Xerox Türkiye Bölge Müdürü Zübeyde
ERSAN tarafından Xerox Türkiye vekili olan ilgili hukuk bürosuna gönderilen
21.8.2008 tarihli e-postada şu ifadelere yer verilmektedir:
“Şehnaz Hanım Merhaba,
Sanırım konuyla ilgili bilginiz var ama çok kısa özetlemek gerekirse Anadolu Yakası
Bölge Bayimiz Lidya, müşterisi Zeytin Hukuk Bürosu ile alacağını tahsil edemediği
için FSMA anlaşmasını fesih etmiş. Zeytin Hukuk Bürosu bunun üzerine diğer
İstanbul bayilerimiz ile temasa geçerek ve FSMA anlaşması yapmak istediğini
bildirmiş. Diğer bayiler bölge dışına servis veremeyeceklerini sözlü olarak belirtmişler.
Zeytin Hukuk Bürosu bayilere ve bize ekteki ihtarnameyi göndermiş bayilerimizden
BNK da ekteki cevabi ihtarnameyi göndermiş. Dün malzeme ve TM servis fiyatlarına
da Zeytin Hukuk Bürosu’na faks ile teklif olarak iletmişler.
Bugün de [FSMA anlaşması talebini içeren] aşağıdaki mail geldi. BNK servis
altyapısının Anadolu yakasına servis vermeye yeterli olmadığını belirterek FSMA
anlaşması yapmayı reddetmek istiyor. Nasıl bir yol izlemeli? Diğer bayilerimizin de
yapması gerekenler nelerdir? Xerox olarak bizim tutumumuz nasıl olmalı?”
İlgili hukuk bürosundan gelen 22.8.2008 tarihli yazıda ise;
“BNK servis anlaşması yapmak zorunda değil. Fakat müşterinin ihtiyaçları tedarik
edilmeli. Bu nedenle, peşin ödemek kaydıyla, gönderdiği liste fiyatları üzerinden
Zeytin Hukuk Bürosu’na istedikleri her türlü malzemeyi satsınlar. Fakat Servis
Anlaşması imzalamaya zorlanamazlar. Xerox da aynı tutum içinde olabilir.” cevabı
verilmiştir.
Söz konusu yazışmalardan anlaşıldığı üzere Xerox Türkiye şikayetçi ile bayileri
arasındaki soruna hukuki çözüm yolları aramıştır.
Lidya Bilişim’de yapılan yerinde incelemede Xerox Türkiye yetkilisi Deniz EYİ
tarafından 25.9.2008 tarihinde Lidya Bilişim’e gönderilen e-postada Zeytin Hukuk
Bürosunda kullanılmakta olan makinenin “install date” ve mevcut sözleşme tarihleri
istenmiştir.
BNK’nın da 29.8.2008 tarihinde şikayetçinin kartuş talebini karşıladığı ilgili faturadan
anlaşılmaktadır. Ayrıca BNK, çağrı başı servis ücreti konusunda da şikayetçiye
teklifini iletmiştir.
Bunun yanında şikayetçi ile Xerox Türkiye arasında da çeşitli yazışmalar
gerçekleşmiştir. 24.10.2008 tarihinde Deniz EYİ, şikayetçi tarafından gönderilen bir e-
postaya şu şekilde cevap vermiştir:
“Merhaba Gürkan Bey,
Tarafınıza daha önce iletmiş olduğum üzere makineniz için uygulayabileceğimiz
sözleşme koşulları aşağıda bilginize sunulmuştur.
08-69/1121-437
11
Opsiyon 1: Time and Material: (her türlü yedek parça, sarf malzeme ve işçilik
bedelidir.)
Yedek parça, işçilik ve sarf malzemesini bedeli karşılığında temin edebilirsiniz. Çağrı
başına servis ücretimiz (…)$+KDV’dir.
Opsiyon 2: FSMA (Tüm servis ve bakım anlaşması-kopya başı anlaşma)
* Sözleşme süremiz yenilemelerde standart 1 yıldır.
* Sözleşme süresince tarafınıza aylık periyotlarda (…) $ fatura edilecektir. Bu bedel
dahilinde (……) adet çekim yapabileceksiniz.
* Aylık olarak verilen (……. adet) çekim adetinin bir sonraki aya devri söz konusu
değildir. Ay içinde yapacağınız çekimlerin (…….) adet kopyayı geçmesi halinde,
yapacağınız her bir çekim ise (….) cent ile çarpılarak fatura edilecektir.
Yukarıda belirtmiş olduğum opsiyonları değerlendirerek, uygun bulduğunuz opsiyonu
bizimle paylaşmanızı rica edebilir miyim lütfen?”
Şikayetçinin servis sözleşmesinin yenilenmesi için objektif unsurların neler olduğuna
dair sorusunu Xerox Türkiye Müşteri Servis Operasyonları Direktörü Gülnur
BAYKURT “Makinanın sayacının (…….) kopyanın altında olması, bir yıllık anlaşma
boyunca harcanan maliyetin elde edilen kazançtan yüksek olmaması, eğer varsa
kullanım hatası sonucu ücretli değişmesi gereken parça ya da malzemeleri ücreti
karşılığı değişmiş olması, müşterinin Xerox’a vadesi geçmiş borcu olmaması, gerekli
ise servis anlaşması fiyatlarında %(…) aşmayacak şekilde fiyat artışının kabul
edilmesi (yıllık enflasyon verilerine göre)” şeklinde cevaplamıştır.
Yukarıda verilen yazışmalardan da anlaşıldığı üzere, Lidya Bilişim ile arasında bir
ticari ihtilaf olmasına rağmen (iddiaya göre bir borcun varlığına rağmen) Xerox
Türkiye şikayetçiye kopya başı servis anlaşması imzalamayı teklif etmiştir.
İstanbul’da faaliyet gösteren diğer bayilerin de şikayetçi ile böyle bir anlaşma
imzalamaktan imtina etmelerinin çeşitli haklı gerekçelerinin olduğu anlaşılmaktadır.
Öncelikle aynı dağıtım sisteminde yer alan başka bir bayiye borcu olduğu bilgisine
sahip oldukları bir müşteri ile çalışmak istememek, amacı kâr elde etmek olan bir
teşebbüs açısından bakıldığında makul karşılanmalıdır. Zira Gülnür BAYKURT
tarafından şikayetçiye gönderilen servis sözleşmesinin yenilenmesine dair objektif
koşullardan biri de “Xerox’a vadesi geçmiş borcunun olmaması”dır. Bunun yanında
kendi bölgesi dışına teknik servis göndermek bir bayi için gerek mesafe gerek servis
ekibinin tesisi açısından daha yüksek bir maliyet anlamına gelmektedir.
Sonuç olarak, Xerox Türkiye tarafından 4.8.2008 ve 17.9.2008 ve BNK tarafından
6.8.2008 tarihlerinde şikayetçiye tebliğ edilen ihtarnamelerde, ücretini peşin ödemek
suretiyle Xerox’dan toner ve servis hizmeti temin edilebileceği belirtilmiştir. 21.8.2008
tarihinde BNK, şikayetçiye toner ve servis hizmeti sağlayabileceğini bildirmiş ve
29.8.2008 tarihinde bahse konu toneri temin etmiştir. BNK, kopya başı servis
sözleşmesi yapmamasını da şikayetçi ile başka bir bayinin arasındaki ticari ihtilafa ve
hizmeti götüreceği bölgenin uzaklığına bağlamıştır. Xerox Türkiye ise 24.10.2008
tarihinde şikayetçiye kendisi ile FSMA anlaşması imzalamaya hazır olduklarını
iletmiştir. Zira ticari ihtilaf, herhangi bir müşteri ile iş yapmaktan imtina etmek için
geçerli bir sebep olsa da Xerox Türkiye’nin müşterilerini mağdur etmemek için
anlaşma yapmaya razı olduğu BNK yetkililerince de ifade edilmiştir.
08-69/1121-437
12
Yukarıda verilen bilgiler ışığında, Xerox Türkiye’nin oluşturmuş olduğu dağıtım yapısı
(pasif satış yasağı) sebebiyle şikayetçinin kendi bulunduğu bölge dışında bir bayiden
veya Xerox Türkiye’nin kendisinden ürün ve servis hizmeti alamadığı iddiasının
(kopya başı servis anlaşması da dâhil olmak üzere) geçerli olmadığı sonucuna
ulaşılmıştır.
I.4.2. Dosya Konusu Pasif Satış Yasağı İddialarının Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi ile rekabeti kısıtlar nitelikteki anlaşmalar
yasaklanmıştır. Aynı Kanun’un 5. maddesi ile anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs
birliği kararlarının 4. madde ile getirilen yasaklamalardan muaf tutulabilmesinin
koşulları belirlenmiştir. Söz konusu maddenin son fıkrasına göre Rekabet Kurulu belli
konulardaki anlaşma türlerine bir grup olarak muafiyet tanınmasını sağlayan ve
bunların şartlarını gösteren tebliğler çıkarabilir. Nitekim Rekabet Kurulu 2002 yılında
“2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”ni çıkarmıştır.
2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği (2002/2 sayılı Tebliğ)’nin kapsamını
belirleyen 2. maddesinde “Üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet
gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli mal veya hizmetlerin alımı,
satımı veya yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalar” dikey anlaşmalar olarak
tanımlanmıştır. Dolayısıyla, Xerox Türkiye’nin, distribütörleri ve bayileri ile imzaladığı
Xerox ürünlerinin yeniden satışına ve bu ürünlere ilişkin yetkili servis tayin edilmesine
yönelik sözleşmeler dikey anlaşma niteliğindedir.
Dikey anlaşmaların pazardaki rekabet üzerindeki olumsuz etkileri ise temel olarak;
giriş engelleri yaratılarak pazarın diğer alıcı veya satıcılara kapatılması, sağlayıcılar
ve alıcılar arasında işbirliğinin (gizli veya açık anlaşma) kolaylaş(tırıl)ması dahil
markalar arası rekabetin azal(tıl)ması ve aynı markanın dağıtıcıları arasında marka
içi rekabetin azal(tıl)ması olarak üç başlık altında toplanmaktadır.
Dikey anlaşmalar 2002/2 sayılı Tebliğ’de belirtilen koşulları taşıması kaydıyla, 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan Kanunun 5. maddesinin üçüncü
fıkrasına dayanılarak grup olarak muaf tutulmuştur.
Anılan Tebliğin 4. maddesi “Aşağıda sayılan rekabeti doğrudan veya dolaylı olarak
engelleme amacı taşıyan sınırlamaları içeren dikey anlaşmalar bu Tebliğ ile tanınan
muafiyetten yararlanamaz” hükmünü içermektedir. Anlaşmaları, Tebliğ’in sağladığı
grup muafiyetinin kapsamı dışına çıkaran hallerin sıralandığı 4. maddenin
bentlerinden (b) bendinde “Aşağıdaki haller dışında, alıcının sözleşme konusu mal
veya hizmetleri satacağı bölge veya müşterilere ilişkin kısıtlamalar getirilmesi.”
şeklinde ifade yer almaktadır. Tebliğ’in 4(b) maddesinde sayılan bu 4 istisnai
durumdan ilki “Alıcının müşterilerince yapılacak satışları kapsamaması kaydıyla,
sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bir bölgeye ya
da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların kısıtlanması” halidir.
2002/2 Sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliğinin Açıklanmasına Dair
Kılavuz (Kılavuz)’da, sağlayıcı teşebbüslerin müşterileri alıcılar arasında aynı anda
hem bölgesel hem de müşteri tipi olarak bölmesinin mümkün olduğu, teşebbüslere
münhasır bir bölge ve/veya müşteri grubu vermek suretiyle tanınan korumanın
mutlak bir koruma olmadığı, alıcı teşebbüslerin kendilerine tahsisli bölgeye ve/veya
müşteri grubuna satış yaparken sisteme dâhil diğer alıcıların ancak aktif
rekabetinden korunabileceği belirtilmiştir. Ayrıca sağlayıcı teşebbüsün, kendisine
veya bir alıcıya tahsis edilmiş münhasır bölgeye ya da müşteri grubuna yapılacak
08-69/1121-437
13
aktif satışları kısıtlayabileceğinin, ancak bu bölgeye veya müşteri grubuna yapılacak
pasif satışların kısıtlanmasının ise anlaşmayı grup muafiyeti kapsamı dışına çıkartan
bir durum olarak değerlendirileceği vurgulanmıştır.
Kılavuz’da başka bir alıcının münhasır bölgesindeki veya münhasır müşteri
grubundaki münferit müşterilere mektup veya ziyaret gibi doğrudan pazarlama
yöntemleriyle gerçekleştirilen satışlar, diğer bir alıcının bölgesinde satış yeri veya
dağıtım deposu kurmak, başka bir alıcıya tahsis edilmiş bölgedeki veya müşteri
gruplarındaki müşterileri doğrudan hedefleyen reklâmlar veya promosyonlar “aktif
satış” yöntemleri arasında sayılmıştır.
Bununla birlikte, Kılavuz’a göre “…başka bir alıcının bölgesindeki veya müşteri
grubundaki müşterilerden gelen ve alıcının aktif çabaları neticesi olmayan talepleri
karşılamak, alıcı malın teslimatını müşterinin adresine götürerek yapsa dahi, “pasif
satış” anlamına gelmektedir.
Rekabet hukukunda mutlak topraksal koruma (pasif satışların yasaklanması) ve/veya
yeniden satış fiyatının belirlenmesi gibi ağır (hardcore) (bölgesel ya da satış fiyatına
ilişkin) kısıtlamalar içeren dikey anlaşmaların doğrudan rekabeti kısıtlama amacı
taşıdığı varsayılmakta ve bu anlaşmaların pazardaki rekabeti önemli ölçüde
sınırlandırıp sınırlandırmadığının ortaya konulması bakımından pazar üzerindeki asıl
etkilerinin değerlendirilmesine gerek görülmemektedir.
Bu çerçevede öncelikle Xerox Türkiye’nin bayileri ile yaptığı bayi sözleşmesine
bakıldığında, söz konusu sözleşme ile yalnız Xerox Türkiye veya Xerox Türkiye’nin
herhangi bir bayisinin hizmet sunabileceği münhasır müşteri grupları ve sözleşmenin
tarafı olan bayiye tahsis edilen münhasır bölgeler birlikte tanımlanmıştır. Bayi
Sözleşmesinde yer alan ilgili hükümler, ayrıntısına yukarıda yer verildiği üzere,
münhasır müşteri gruplarına, bayilerin bölge sınırlaması dahilinde satabilecekleri
ürünlere ve bayilerin bölgesi dışından tesislerine gelen profesyonel alıcılara yönelik
yalnız aktif satışları değil aynı zamanda pasif satışları da açıkça yasaklamakta ya da
yasaklamaya olanak tanımaktadır. Ayrıca Xerox Türkiye, bayilerine, pasif satış
yapılması ya da kendilerine pasif satışta bulunmalarının teklif edilmesi hallerinde,
bunu Xerox Türkiye’ye bildirme yükümlülüğü de getirmektedir. Bunun yanında, Xerox
Türkiye bayilerinin müşteriler ile yaptıkları anlaşmalarda yer alan ilgili hükümlerin,
ayrıntısına yukarıda yer verildiği üzere, müşterilerin bölge dışından ürün veya hizmet
temininin önüne geçerek dolaylı yoldan pasif satışları engellenmesine olanak tanıyan
sözleşmesel bir yükümlülük niteliği taşıdıkları tespit edilmiştir.
Bununla birlikte, Xerox Türkiye tarafından benimsenen bölge dışı satış politikasına
ilişkin açıklamalardan, Xerox ürün ve hizmetlerine ilişkin bayilik sisteminde hem aktif
hem de pasif satış uygulamalarının, Xerox Türkiye’nin bu uygulamalara yönelik genel
bir çerçeve çizme ve bayileri bu çerçevede yönlendirme gereksinimi duyacak kadar
sık gerçekleştiği anlaşılmaktadır. Zira bayileri yönlendirme amacı taşıyan çerçeve
niteliğindeki söz konusu Memorandum’un esasta, bayiler arasında dağıtım sisteminin
özü gereği öngörülen özellikle mali paylaşıma (ciro ve kâr hedefleri, aktif satış yasağı
v.b.) ilişkin aykırılıkların giderilmesini sağlayan önlemleri içerdiği ve son kullanıcı
konumundaki müşteriler bakımından (pasif satışlar dahil) bir mağduriyete yol
açmadığı kanaatine varılmıştır.
Ayrıca Xerox Türkiye ve bayileri tarafından benimsenen bölge dışı satışlara ilişkin
tutuma yönelik açıklamalarda görüldüğü üzere, öncelikle Xerox Türkiye tarafından
öngörülen ürün ve hizmet dağıtım sistemine uygun bir hizmet ağı ve işleyişi
yürütülmeye çalışılmakta, ancak yine pek çok durumda bayiler ya da Xerox
08-69/1121-437
14
Türkiye’nin kendisi tarafından bölge dışı satış yapılması müşterilere sunulan
çözümler arasında yer almaktadır. Bunun yanında Xerox Türkiye ve bayilerinde
yapılan yerinde incelemelerde, Xerox Türkiye tarafından bölge dışı satış faaliyetinde
bulunan bayilere uygulanmış herhangi bir cezai yaptırıma işaret eden bilgi ve belge
de bulunmadığı anlaşılmıştır.
Son olarak, Xerox Türkiye ve bayilerinde yapılan yerinde incelemelerde elde edilen
fatura, servis çağrı raporu, sözleşme, yazışma ve servis takip programına ilişkin
belgelerden Xerox Türkiye tarafından öngörülen dağıtım sisteminde bölge dışı satış
(pasif satış) uygulamalarının yaygın bir şekilde gerçekleştiği anlaşılmaktadır.
Tüm bu hususlara ek olarak rekabet hukukunda dikey anlaşmalar yatay anlaşmalara
göre pazardaki rekabeti daha az kısıtlayan anlaşmalar olarak görülmektedir. Dikey
anlaşmaların çoğu için rekabetçi endişeler markalar arası rekabetin yetersiz olduğu,
diğer bir deyişle sağlayıcı ve/veya alıcının pazar gücünün bulunduğu durumlarda
ortaya çıkabilmektedir. Özelikle markalar arası rekabetin düşük seviyede olduğu
pazarlarda, markalar arası ve marka içi rekabetin korunması bakımından dikey
anlaşmaların rekabeti bozucu etkilerinin varlığının ayrıntılı bir şekilde incelenmesi
önem taşımaktadır. Markalar arası rekabetin yoğun olduğu pazarlarda ise, ağır
(hardcore) kısıtlamalar içermeyen dikey anlaşmaların rekabet üzerindeki olumlu
etkilerinin olumsuz etkilerinden daha baskın olduğu görülmektedir.
Bu dosya kapsamında incelenen ve uygulamada başarılı bir şekilde tesis
edil(e)mediği görülen Xerox ürün ve hizmetlerine ilişkin dağıtım sistemindeki muhtelif
pasif satış yasağı düzenlemelerinin, daha önce de belirtildiği üzere, doğrudan
rekabeti kısıtlama amacı taşıdığı varsayılmakta ve bu tip kısıtlamaları içeren
anlaşmaların pazardaki rekabeti önemli ölçüde sınırlandırıp sınırlandırmadığının
ortaya konulması bakımından pazar üzerindeki asıl etkilerinin değerlendirilmesine
gerek görülmemektedir. Bununla birlikte, söz konusu düzenlemelerin başarılı bir
şekilde işletilememesi bir yana, Xerox Türkiye’nin faaliyet gösterdiği pazarlardaki
konumu itibarıyla, başarılı bir şekilde işletilseydi dahi etkilerinin oldukça sınırlı
düzeyde kalabileceği anlaşılmıştır.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1) Xerox Büro Araçları Servis A.Ş. ile dağıtım kanalı ve bayileri konumundaki
teşebbüslere, söz konusu teşebbüslerin Xerox ürünlerinin yeniden satışına ve
bu ürünler için yetkili servis tayin edilmesine ilişkin bayilik sisteminde pasif
satışların engellenmesine yönelik düzenleme ve uygulamaları nedeniyle 4054
sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek
olmadığına,
2) Bununla birlikte, bayilerle yapılan bayilik sözleşmeleri ve müşterilerle yapılan
sözleşmeler başta olmak üzere her türlü sözleşmelerinde doğrudan ya da
dolaylı olarak pasif satış yasağı tesis edilmesine olanak tanıyan
düzenlemelere ve bu düzenlemelere dayanılarak yapılabilecek uygulamalara
son verilmesi; aksi takdirde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem
başlatılacağının adı geçene bildirilmesi hususlarında aynı Kanun’un
9.maddesinin üçüncü fıkrası uyarınca görüş yazısı gönderilmesi için
Başkanlığa yetki verilmesine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.


Full & Egal Universal Law Academy