Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-2-104 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 08-69/1126-442
Karar Tarihi : 4.12.2008
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, M. Sıraç ASLAN, Süreyya ÇAKIN,
Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER : E. Ebru ÖZTÜRK, Hüseyin ORMAN
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Temsilcileri: Dr. Aydın ÖZTUNALI, Av. Zeynep ÜNALAN
Turan Güneş Bulvarı, 63/1, Yıldız / Ankara
20
D. TARAFLAR : - Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Yakacık Yolu, No: 111, Kartal / İstanbul
- Chemfeed Ltd.
Priory Works, Tonbride, Kent TN11 0QL, İNGİLTERE
- İdeal Makine Endüstri Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
İnkılap Mah., Cumhuriyet Cad. No:13, 34768,
Ümraniye / İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU: Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin, Chemfeed Ltd.
tarafından temsilci olarak atandığı ürün ve sistemlerle ilgili satış haklarının bir
kısmını İdeal Makine Endüstri Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.’ne kullandırılmasına
yönelik “Temsilcilik ve Distribütörlük Sözleşmesi”ne muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 30.5.2008 tarih, 3400 sayı ile giren ve
eksiklikleri en son 18.11.2008 tarih, 7609 sayılı yazı ile tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun ile 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara
İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 27.11.2008 tarih, 2008-2-104/MM-08-EÖ sayılı Ön İnceleme Raporu, 40
28.11.2008 tarih, REK.0.06.00.00-130/397 sayılı Başkanlık Önergesi ile 08-69 sayılı
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda; Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş.’nin,
Chemfeed Ltd. tarafından temsilci olarak atandığı ürün ve sistemlerle ilgili satış
haklarının bir kısmını İdeal Makine Endüstri Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.’ne
kullandırılmasına yönelik “Temsilcilik ve Distribütörlük Sözleşmesi”nin, 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanabileceği ifade edilmiştir.
50
08-69/1126-442
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili İşlem ve Taraflar
H.1.1. İşlemin Niteliği
Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens), su arıtma, ölçüm, kontrol ürünleri ve
sistemlerine ilişkin ürünler konusunda Türkiye’de Chemfeed Ltd. (Chemfeed) şirketinin
münhasır bayisidir. Ancak söz konusu ürünler, Siemens’in faaliyet gösterdiği su, atık
su arıtma tesisleri işlerinin küçük bir kısmını oluşturduğundan, Siemens bu alanda
faaliyet göstermek istememekte, söz konusu ürünlere ilişkin olarak İdeal Makine 60
Endüstri Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.’ye (İdeal Makine) Türkiye sınırları içerisinde faaliyet
göstermeye yönelik distribütörlük hakkı vermeyi amaçlamaktadır. Taraflar bu amaçla
aralarında “Temsilcilik ve Distribütörlük Sözleşmesi” (Sözleşme) akdetmişlerdir. İdeal
Makine’ye tanınan distribütörlük hakkı münhasır nitelik taşımamaktadır; Siemens de
sözleşmeye konu olan ürünlerin satışını Türkiye’de gerçekleştirebilecektir.
Sözleşmenin temel hükümleri aşağıda özetlenmektedir:
- Sözleşme’nin 1.1. maddesinde sözleşmenin konusunun Siemens’in İdeal
Makine’ye su arıtma, ölçüm, kontrol ürünleri ve sistemlerine ilişkin sipariş
almaya yönelik temsilcilik hakkı kullanma iznini verdiği ve anılan ürünlere ilişkin
İdeal Makine’nin Türkiye sınırları içerisinde müşterilerden doğrudan sipariş 70
alabileceği ve bu ürünleri müşterilere doğrudan satabileceği ifade edilmektedir.
Ancak Sözleşme’nin 1.4. maddesine göre gerek Siemens’in, gerekse İdeal
Makine’nin anılan ürünlere ilişkin siparişleri kabul etme zorunluluğu
bulunmamaktadır.
- Sözleşme’de İdeal Makine’nin Siemens tarafından açıkça onay verilmediği
müddetçe Siemens hesabına yükümlülük altına giremeyeceği ve taahhütte
bulunamayacağı (madde 1.5), İdeal Makine’nin bağımsız hareket edeceği, İdeal
Makine ile Siemens arasında herhangi bir işveren/işçi ilişkisi veya ortak girişim
ilişkisi tesis edilmeyeceği ifadesi yer almaktadır (madde 1.6).
- Sözleşme’nin 9.3. maddesinde İdeal Makine’nin ürün satış fiyatlarını ve 80
şartlarını kendisinin belirleyebileceği ifade edilmektedir.
- Sözleşme’nin 13. maddesinde “Rekabet Etmeme” yükümlülüğü
düzenlenmektedir. Anılan maddede, İdeal Makine’nin Siemens’in yazılı onayını
önceden almadan (madde 13.1) sözleşme konusu ürünleri veya onların
herhangi bir kısmını kopyalamayacağı (13.1.1), anılan ürünlerle veya ürünlerin
bir kısmıyla doğrudan veya dolaylı olarak rekabet eden ürünleri
geliştirmeyeceği, üretmeyeceği, dağıtmayacağı ve bu ürünlere ilişkin aracılık
yapmayacağı (13.1.2), bahse konu ürünlere entegre edilecek veya birleştirilecek
ürünler olan ürünleri üretmeyeceği veya satın almayacağı (13.1.3), söz konusu
ürünleri Türkiye sınırları dışında tanıtmayacağı, satmak üzere çağrıda 90
bulunmayacağı, pazarlık yapmayacağı ya da satmayacağı (madde 13.2) ifade
edilmektedir. Ancak aynı maddede (madde 13.2) söz konusu hükmün İdeal
Makine’nin Türkiye sınırları dışında pasif satışlar yapmasına getirilen bir yasak
olarak yorumlanamayacağı belirtilmektedir.
Bildirim formunda rekabet etmeme hükmünün süresinin Sözleşme’nin süresine (madde
20)1 paralel olarak 5 yıl olduğu ifade edilmektedir. İdeal Makine’nin ülke dışına aktif
1 20. maddede Sözleşme’nin süresinin taraflarca imzalanmasından itibaren 5 yıl olarak belirlendiği ifade
edilmektedir.
08-69/1126-442
3
satış yapmasının yasaklanmasının gerekçesi ise “ürünlerin ihracatının yapılmasının
İdeal Makine’nin gümrük ve ticaret mevzuatını dikkate almasını, ürünlerin nakliyesine
ilişkin çeşitli zorlukların aşılmasını, yabancı bir pazarda faaliyet göstermenin
gerekeceği tahsilat, lojistik vb. zahmetlere katlanmasını gerektireceği, bunun da İdeal 100
Makine için ciddi bir zaman ve enerji kaybına neden olacağı, sözleşme konusu
ürünlerin öncelikli olarak Türkiye’de etkin bir şekilde dağıtılmasının ve İdeal Makine’nin
bu alana yoğunlaşmasının hedeflendiği” şeklinde açıklanmaktadır.
H.1.2. Taraflar
H.1.2.1. Siemens Sanayi ve Ticaret A.Ş. (Siemens)
Siemens, komünikasyon sistemleri, otomasyon ve kontrol, enerji üretimi, enerji iletimi
ve dağıtımı, elektronik devre elemanları, atık su ve içme suyu arıtma vb. birçok alanda
faaliyet göstermektedir. Siemens’in Türkiye’de atık su ve içme suyu arıtma alanındaki
faaliyetleri, atık su arıtma tesisi kurmak ve bu tesislerde kullanılan ekipmanların satışı
gibi faaliyetlerdir. 110
Siemens’in hissedarlık yapısı aşağıdaki gibidir:
Tablo 1: Siemens Hissedarlık Yapısı
Hissedarlar Hisse Oranı (%)
Siemens AG 99,7
Dr. Nursel Arsel 0,2
Dr. A. Zafer İncecik 0,0
Süleyman İlden 0,0
Oğuz Tezel 0,0
Kaya Tütengil 0,0
Toplam 100
Tablodan da görüleceği üzere Siemens’in en büyük hissedarı Siemens AG’dir. Söz
konusu şirketin hisseleri Almanya, Londra, İsviçre ve New York borsalarında işlem
görmektedir. Siemens AG, herhangi bir gerçek veya tüzel kişi tarafından kontrol
edilmemektedir. Siemens AG’nin faaliyet gösterdiği iş alanları bilgi ve iletişim,
otomasyon ve kontrol, enerji, ulaştırma, medikal, aydınlatma, finansman ve
gayrimenkul alanlarından oluşmaktadır.
Siemens’in başvuru konusu su arıtma, ölçüm, kontrol ürünleri ve sistemleri ürünlerine
ilişkin Türkiye cirosu (…………...) Avro’dur. Siemens’in pazara yeni giriş yaptığı ve 120
geçmiş yıllarda bir paya sahip olmadığı bildirilmektedir.
H.1.2.2. Chemfeed Ltd. (Chemfeed)
Chemfeed, kimyasal dozaj sistemleri ve dezenfeksiyon ekipmanları alanında faaliyet
göstermektedir. Söz konusu şirket Amerika merkezli USFilter şirketinin bünyesinde
iken, USFilter’in Siemens AG tarafından devralınması ile Siemens AG’nin iştiraki haline
gelmiştir. Dolayısıyla Chemfeed ve Siemens, ekonomik birlik içerisinde yer almaktadır.
Chemfeed’in su arıtma, ölçüm, kontrol ürünleri ve sistemlerine ilişkin yıllık cirosu
yaklaşık (…………...) Avro’dur.
H.1.2.3. İdeal Makine Endüstri Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. (İdeal Makine)
İdeal Makine, dozaj pompaları, oksijen ve azot jeneratörleri, seviye ve basınç 130
sensörlerinin satışı ve bu ürünlere ilişkin servis hizmetleri alanında faaliyet
göstermektedir. İdeal Makine’nin hissedarları %50’şer hisse oranı ile Ercan Akbaş ve
Alpaslan Tekin’dir.
08-69/1126-442
4
H.2. İlgili Pazar
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Bildirim konusu işlem su arıtma ve atık su tesislerinde kullanılan su arıtma, ölçüm,
kontrol ürünleri ve sistemlerine ilişkindir. Su arıtma, içilmesinde, kullanılmasında
sakınca bulunan suların içeriğinde bulunan zararlı, kirletici parametrelerinden
arındırılarak, suyun kullanıma elverişli hale getirme işlemidir. Atık su arıtma işlemi ise
suyun içeriğinde bulunan kirletici maddelerin fiziksel işlemlerle atık sudan alınması 140
amacıyla kullanılan proseslerdir.
Su arıtma ve atık su tesislerinde kullanılan su arıtma, ölçüm, kontrol ürünleri ve
sistemleri aşağıdaki ürünlerden oluşmaktadır:
a) Otomatik tank değiştirme cihazı: Klor kaynağı olarak kullanılan tank bataryasının
boşalması durumunda boşalan batarya tarafında bulunan motorlu vananın kapatılması
ve dolu klor tanklarına sahip olan bataryadaki motorlu vananın açılması sayesinde gaz
beslenmesinin devam etmesini sağlar.
b) Enjektörler: Klorun suya verilmesini ve uygulama noktasının iletilmesini sağlayan
dozlama ekipmanlarının kalbi niteliğindedir.
c) Gaz Klor Dozlama Cihazı: Gaz klorunun dezenfeksiyon amaçlı suya beslendiği içme 150
suyu arıtma tesislerinde, suya besleyen klor gazının miktarını kontrol etmek amacıyla
kullanılır.
d) Klor Kaçak Detektörü: Gazların sıcaklık ve konsantrasyonunun ölçümünde kullanılır.
e) Vakum Regülatörleri: Basınçlı tanklarda depolanan klor gazının basıncını düşürerek
vakum yaratılmasını sağlar.
f) Bakiye Klor Analizörleri: Klorlanmış, arıtılmış sudaki serbest bakiye klorunun
ölçülmesi amacıyla kullanılır.
Bu ürünlerin su ve atık su arıtma sistemlerinde kullanılıyor olması nedeniyle ilgili ürün
pazarı “su arıtma, ölçüm, kontrol ürünleri ve sistemleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar 160
Türkiye sınırları içerisinde ilgili ürün bakımından rekabet şartlarının farklılaşmasına
neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak
belirlenmiştir.
H.3. Değerlendirme
H.3.1.Sözleşme’nin 4054 sayılı Kanun’un 4. Maddesi Kapsamında
Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan
veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya
bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmaları
yasaklamaktadır. 170
Bildirim formundaki beyanlar ve ilgili sözleşme incelendiğinde Siemens’in su arıtma,
ölçüm, kontrol ürünleri ve sistemlerini hem üreteceği, hem de satışını
gerçekleştireceği, İdeal Makine’nin ise anılan ürünlerin sadece satışını
gerçekleştireceği anlaşılmaktadır. Söz konusu iki şirket üst pazar olarak da
nitelendirilebilecek üretim pazarında rakip olmamalarına rağmen, alt pazar olarak
nitelendirilebilecek dağıtım pazarında birbirine rakip olarak faaliyet gösterecektir.
Bu çerçevede aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün
satış haklarının bir kısmının kullanılmasına yönelik olarak akdettikleri bir sözleşmenin
08-69/1126-442
5
rekabeti kısıtlayıcı nitelikte olacağı ve bu nedenle 4. madde yasağına tabi olacağı;
dolayısıyla sözleşmeye Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit verilmesinin 180
mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Aşağıda başvuru konusu sözleşmenin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup
Muafiyeti Tebliği kapsamında olup olmadığı değerlendirilmiştir.
H.3.2. Sözleşmeye İlişkin Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 2. maddesinde
“üretim veya dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde faaliyet gösteren iki veya daha fazla
teşebbüs belirli mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya yeniden satımı amacıyla
yapılan anlaşmalar“ın Tebliğ kapsamında olduğu ifade edilmektedir. Bu çerçevede,
İdeal Makine ve Siemens arasında akdedilen sözleşmenin anılan Tebliğ kapsamında
değerlendirilmesi gerekmektedir. 190
Yukarıda da belirtildiği gibi Siemens sözleşme konusu ürünlerin hem üreticisi hem
dağıtıcısı, ancak İdeal Makine bahse konu ürünlerin üreticisi olmayıp sadece
dağıtıcısıdır. Tebliğ’in “Kapsam” başlıklı 2. maddesinin 5. fıkrasında; rakip teşebbüsler
arasında yapılan dikey anlaşmaların anılan Tebliğ ile tanınan muafiyetten
yararlanamayacağı; ancak sağlayıcının anlaşma konusu malların hem üreticisi hem de
dağıtıcısı olduğu, alıcının ise bu mallarla rekabet eden malların üreticisi değil dağıtıcısı
olduğu dikey anlaşmaların Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanacağı ifade
edilmektedir. Dolayısıyla incelemeye konu Sözleşme’nin Tebliğ kapsamında olduğu
anlaşılmaktadır.
Tebliğ’in “Anlaşmaları Grup Muafiyeti Kapsamı Dışına Çıkaran Sınırlamalar” başlıklı 4. 200
maddesinin (a) bendinde alıcının kendi satış fiyatını belirleme serbestisinin
engellenmesinin anılan sözleşmeleri Tebliğ kapsamından çıkaracağı belirtilmektedir.
İdeal Makine ile Siemens arasında akdedilen Sözleşme’nin 9.3. maddesinde alıcı
konumunda olan İdeal Makine’nin ürün satış fiyatlarını kendisinin belirleyebileceği ifade
edilmektedir. Bu kapsamda ürün satış fiyatına ilişkin hükmün Tebliğ’in anılan hükmüyle
bağdaşır olduğu sonucuna varılmıştır.
Tebliğ’in 4. maddesinin (b) bendinin 1. fıkrasında alıcının müşterilerince yapılacak
satışları kapsamaması kaydıyla, sağlayıcı tarafından kendisine veya bir alıcıya tahsis
edilmiş münhasır bir bölgeye ya da münhasır müşteri grubuna yapılacak aktif satışların
kısıtlamasının Tebliğ kapsamında mümkün olabileceği ifade edilmektedir. 210
Sözleşme’nin “Rekabet Etmeme” başlıklı 13. maddesinde alıcı konumundaki İdeal
Makine’nin sözleşme konusu ürünleri Türkiye sınırları dışında tanıtmayacağı, satmak
üzere çağrıda bulunmayacağı, pazarlık yapmayacağı ya da satmayacağı (madde
13.2), ancak aynı maddede söz konusu hükmün İdeal Makine’nin Türkiye sınırları
dışına pasif satış yapmasına getirilen bir yasak olarak yorumlanamayacağı
belirtilmektedir.
Bu hükümlerden, İdeal Makine’nin anılan ürünleri aktif olarak yurtdışına satamayacağı,
ancak yurtdışındaki müşterilerden bu yönde bir talep gelmesi halinde yurtdışına satış
yapmasının önünde bir engel olmadığı anlaşılmaktadır. İdeal Makine’nin aktif olarak
satış yapacağı bölge ise Türkiye sınırlarıdır. Söz konusu düzenlemenin Tebliğ’in ilgili 220
hükmüne aykırı olmadığı sonucuna ulaşılmıştır.
Tebliğ’in “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesinde ise belirsiz süreli
veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme yükümlülüğünün Tebliğ kapsamında
olmadığı ifade edilmektedir. İdeal Makine ve Siemens arasında akdedilen sözleşmede,
sözleşme süresince İdeal Makine’nin sözleşme konusu ürünlerle doğrudan veya
dolaylı rakip ürünleri üretemeyeceği, dağıtamayacağı ifade edilmektedir. Sözleşme’nin
08-69/1126-442
6
20. maddesine göre sözleşme süresinin sözleşmenin imzalanmasından itibaren beş yıl
olduğu anlaşıldığından, rekabet etmeme yükümlülüğünün beş yılı aşmadığı, bu
çerçevede Sözleşme’nin 13. maddesinin, Tebliğ’in 5. maddesine uygun olduğu
neticesine varılmıştır. 230
Sözleşmenin 13. maddesi incelendiğinde İdeal Makine’nin Siemens’in önceden yazılı
onayı olmaksızın sözleşme konusu ürünleri üretemeyeceği ifade edilmektedir.
Yukarıda yer verilen değerlendirmelerin mevcut duruma göre yapıldığı vurgulanmalıdır.
Bu hallerde değişiklik olması, örneğin bu hüküm çerçevesinde İdeal Makine’nin
sözleşme konusu ürünleri üretmesi durumunda, tekrar değerlendirme yapılması
gerekecektir.
Yukarıda yer verilen açıklamalar çerçevesinde İdeal Makine ile Siemens arasında
akdedilen Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında olduğu sonucuna varılmıştır.
I. SONUÇ 240
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre, Siemens Sanayi ve Ticaret
A.Ş.’nin, Chemfeed Ltd. tarafından temsilci olarak atandığı ürün ve sistemlerle ilgili
satış haklarının bir kısmını İdeal Makine Endüstri Ürünleri San. Tic. Ltd. Şti.’ne
kullandırılmasına yönelik “Temsilcilik ve Distribütörlük Sözleşmesi”nin, 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlandığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy