Rekabet Kurumu - Karar Sayı 08-75/1198-463

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2007-2-131
Karar Sayısı : 08-75/1198-463 (Soruşturma)
Karar Tarihi : 25.12.2008

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER : Adnan AKGÜN, Ekrem SOLMAZ

C. BAŞVURUDA : - Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü
BULUNAN

D. HAKKINDA SORUŞTURMA
YAPILANLAR : - Dia Mar Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti. 20
Rıfkı Tongsir Cad. No:15 Kat:5 34841 Maltepe/ İstanbul
Temsilcisi: Av. Beyhan AKBAŞ, Av. Muhammed
TOKPINAR
Beşevler Sok. Kökçin Apt. Kat:1 Daire:1 Maltepe /İstanbul

- Farm Inter İlaç San. ve Tic. A.Ş.
Fırın Sok. No:61 Kat:3 34381 Bomonti Şişli /İstanbul
Temsilcisi: Av. Dr. Fatoş KILIÇ
Süleyman Seba Cad. Sıraevleri No:41 Akaretler
Beşiktaş /İstanbul 30

- Renka Sağlık Hizmetleri Ltd. Şti.
Öğretmenevleri Mah. Atatürk Bul. No:118/A Antalya
Temsilcisi: Av. M. Mesut ÖZDERİN
Kışla Mah. 52. Sok. Güzel Han 103/8-9 Antalya

E. DOSYA KONUSU : Diyaliz cihazı ve diyaliz sarf malzemeleri pazarlarında
faaliyet gösteren teşebbüslerin diyaliz sarf malzemeleri alım ihaleleri öncesinde
fiyat belirlenmesine ve pazarın paylaşılmasına yönelik anlaşmalar yapmak
suretiyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini ihlal ettikleri iddiası. 40

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Diyaliz cihazı ve diyaliz sarf malzemeleri pazarlarında
faaliyet gösteren teşebbüslerin diyaliz sarf malzemeleri alım ihaleleri öncesinde
düzenli olarak toplantı düzenledikleri ve bu toplantılarda teşebbüslerin ihalelerde
teklif edecekleri fiyatların belirlendiği ve pazarın paylaşılmasına yönelik anlaşmalar
yapıldığı iddia edilmektedir.

G. DOSYA EVRELERİ: Sağlık Bakanlığı’na yapılan bir ihbar üzerine Sağlık
Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü tarafından yapılan başvuru Rekabet
08-75/1198-463
2
Kurumu kayıtlarına 19.6.2007 tarih ve 4214 sayı ile girmiştir. Başvuru üzerine 50
hazırlanan 18.7.2007 tarih ve 2007–2–131/İİ–07-BE sayılı İlk İnceleme Raporu 07–
62 sayılı Rekabet Kurulu gündeminde ele alınmış ve 07–62/757-M sayılı Rekabet
Kurulu Kararı ile diyaliz cihazı ve diyaliz sarf malzemeleri pazarlarında faaliyet
gösteren teşebbüsler hakkında önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
Önaraştırma kapsamında Dia Mar Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti. (Dia Mar), Farm Inter
İlaç San. ve Tic. A.Ş. (Farm Inter), Kumsal Tıbbi Cihaz İlaç Su Arıtma Bilgisayar San.
ve Tic. A.Ş., Renal-Ege Sağlık Ürünleri Bilgisayar Elektronik Ürünleri San. Tic. A.Ş.,
Vaksan Sağlık Tes. Lab. ve Sağl. Malz. Tic. ve San A.Ş., Haidylena Medikal San.
Tic. A.Ş., Mega Medikal S Tic. Ltd. Şti., Methar Sağlık Hizm. A.Ş., Diakan Tıbbi
Cihaz ve Malz. Tic. Ltd. Şti., Diamed Sağlık Hizmetleri A.Ş. ve İstanbul Şişli Etfal 60
Hastanesi’nde yerinde incelemeler yapılmıştır. Önaraştırma sonucunda hazırlanan
16.10.2007 tarih ve 2007-2-131/ÖA-07-BE sayılı Önaraştırma Raporu 1.11.2007
tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 07–83/1011-M sayılı karar ile Farm Inter,
Dia Mar ve Renka Sağlık Hizmetleri Ltd. Şti. (Renka) hakkında yukarıda yer verilen
konu kapsamında soruşturma açılmasına karar verilmiştir.
Soruşturma açılan teşebbüslere, haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açıldığı kararı, ileri sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında
gerekli bilgiler de verilmek suretiyle 14.11.2007 tarih ve 4442, 4443 ve 4444 sayılı
yazılar ile bildirilerek yazılı savunmalarının 30 gün içerisinde gönderilmesi talep
edilmiştir. 70
Renka’dan gelen ilk yazılı savunma 13.12.2007 tarih ve 8221 sayı, Dia Mar’dan
gelen ilk yazılı savunma ise 17.12.2007 tarih ve 8275 sayı ile Kurum kayıtlarına
girmiştir. Farm Inter’den gelen 8.1.2008 tarih ve 146 sayılı yazıda 4054 sayılı
Kanun’un 43/2. fıkrası uyarınca, iddiaların türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi ve
belgenin kendilerine tebliğ edilmesinden sonra yazılı savunmalarını arz edecekleri ve
bu sürede savunma haklarını saklı tuttukları belirtilmiştir.
Soruşturma açılan teşebbüslerden 19.3.2008 tarih ve 957, 958, 959 sayılı yazılar ile
bilgi istenmiştir. Renka’nın cevap yazısı 1.4.2008 tarih ve 2014 sayı, Dia Mar’ın
cevap yazısı 3.4.2008 tarih ve 2077 sayı, Farm Inter’in cevap yazısı 15.4.2008 tarih
ve 2308 sayı ile Kurum kayıtlarına girmiştir. 80
Rekabet Kurulu’nun 17.4.2008 tarih ve 08-29/357-M sayılı kararı ile Farm Inter, Dia
Mar ve Renka hakkında yürütülen soruşturmanın süresi 4054 sayılı Kanun 43.
maddesinin 1. fıkrası uyarınca soruşturmanın süresinin bitim tarihi olan 1.5.2008’den
itibaren 4 ay uzatılmıştır.
Soruşturma sürecinde 15.11.2007 tarihinde Renka’da, 24–25.7.2008 tarihleri
arasında Farm Inter, Dia Mar ve Renka’nın İstanbul bürosunda yerinde
incelemelerde bulunularak tutanak tutulmuştur.
1.9.2008 tarih ve SR/08–3 sayılı Soruşturma Raporu ve ekleri Kurul üyelerine
sunulmuş ve haklarında soruşturma yürütülen teşebbüslere tebliğ edilmiştir. Dia-
Mar’ın ikinci yazılı savunması 26.9.2008 tarih ve 6465 sayı, Renka’nın ikinci yazılı 90
savunması 17.9.2008 tarih ve 6219 sayı, Farm Inter’in ikinci yazılı savunması
21.10.2008 tarih ve 6858 sayı ile Rekabet Kurumu kayıtlarına intikal etmiştir.
Soruşturma Heyeti’nin Ek Görüşü Kanun’un 45. maddesi uyarınca Rekabet Kurulu
üyelerine ve 28.10.2008 tarihinde taraflara tebliğ edilmiştir. Haklarında soruşturma
yürütülen teşebbüsler, Ek Görüş’e herhangi bir cevap göndermemişler ve sözlü
savunma toplantısı talebinde bulunmamışlardır.
08-75/1198-463
3
Rekabet Kurulu 18.12.2008 tarih ve 08-73/1152/M sayılı kararı ile sözlü savunma
toplantısı yapılmasına gerek olmadığına karar vermiştir.
Rekabet Kurulu’nun 25.12.2008 tarih ve 08-75/1198-463 sayılı nihai kararı taraflara
ve başvuruda bulunan Sağlık Bakanlığı Tedavi Hizmetleri Genel Müdürlüğü’ne 100
6.1.2009 tarih ve 47-48-49-50 sayılı yazılar ile bildirilmiştir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Soruşturma Raporu’nda Renka, Dia Mar ve
Farm Inter’in diyaliz sarf malzemeleri alım ihaleleri öncesinde fiyat belirdikleri ve
pazarın paylaşılmasına yönelik anlaşmalar yaparak 4054 sayılı Kanun’un 4.
maddesinin ihlal ettiklerini ispatlamaya dosyada yer alan belgelerin yeterli delil teşkil
etmediği ve soruşturma sürecinde başka bir delile de ulaşılamadığı göz önüne
alınarak Renka, Dia Mar ve Farm Inter hakkında idari para cezası verilmesine yer
olmadığı sonucuna ulaşıldığı ifade edilmektedir.
I. İNCELEME, DEĞERLENDİRME VE HUKUKİ DAYANAK
I.1. Taraflar 110
I.1.1. Dia Mar
Dia Mar, diyaliz sarf malzemeleri pazarında faaliyet göstermektedir. Dia Mar Asahi
marka diyalizör, Hanaco ve Dora marka arter-ven setleri ve Asahi, Dora ve Hanoco
marka arter-ven fistül iğnelerinin satışını gerçekleştirmektedir. Dia Mar’ın satışlarının
yaklaşık olarak %66’sını özel sağlık kuruluşlarına yapılan satışlar, yaklaşık %33’ünü
ise kamu kuruluşlarına yapılan satışlar oluşturmaktadır. Dia Mar, Düzce-Ordu illeri
arasındaki satışlarını aynı zamanda ortağı da olduğu Medmar adlı bayisi, Balıkesir-
Antalya illeri arasındaki satışlarını ise ortağı olduğu Egemar adlı bayisi aracılığıyla
gerçekleştirmektedir. Dia Mar 2008 yılı Mayıs ayından itibaren hemodiyalize yönelik
solüsyon satışları da yapmaya başlamıştır. 120
I.1.2. Farm Inter
Farm Inter, diyaliz cihazı ve diyaliz sarf malzemeleri pazarlarında 2007 yılı Şubat
ayında faaliyet göstermeye başlamıştır. Farm Inter’in Doğu Anadolu, Güneydoğu
Anadolu, İç Anadolu ve Akdeniz Bölgeleri’nde faaliyet gösteren iki bayisi
bulunmaktadır. Diğer bölgelerdeki ihalelere Farm Inter doğrudan katılmaktadır. Farm
Inter, Kawasumi markalı diyaliz sarf malzemelerinin satışını gerçekleştirmektedir.
I.1.3. Renka
Renka, diyaliz cihazları ve diyaliz sarf malzemeleri alanlarında faaliyet
göstermektedir. Renka, Braun marka diyaliz sarf malzemelerinin satışını
gerçekleştirmektedir. Renka’nın satışlarının yaklaşık olarak %97-99’unu özel sağlık 130
kuruluşlarına yapılan satışlar, geri kalan kısmını ise kamu kuruluşlarına yapılan
satışlar oluşturmaktadır. Renka, satışlarının yaklaşık olarak %65-70’ini doğrudan,
geri kalan kısmını ise bayileri aracılığıyla gerçekleştirmektedir. Ayrıca, Renka’nın iki
adet diyaliz merkezi bulunmaktadır.
I.2. İlgili Pazar
Soruşturma Dia Mar, Farm Inter ve Renka’nın kamu kurumlarının diyaliz sarf
malzeme alımlarına ilişkin ihaleler öncesi anlaşarak fiyat belirledikleri iddialarının
incelenmesi amacıyla açılmıştır. Dolayısıyla ilgili ürün pazarının tanımlanmasında
soruşturma konusu ürün ve hizmetler incelemenin başlangıç noktasını
oluşturmaktadır. Bu bağlamda diyaliz hizmetleri ve bu hizmetlerde kullanılan sarf 140
malzemeleri hakkında bilgi verilmesi uygun görülmüştür.
08-75/1198-463
4
Böbrekler kandaki zararlı madde ve sıvıları kandan temizlenmesi ile görevli
organlardır. Birçok hastalık böbreklerin bu görevlerini yapmasına engel
olabilmektedir. Böbrek yetmezliği böbrek fonksiyonlarının geçici (akut böbrek
yetmezliği) veya kalıcı (kronik böbrek yetmezliği) olarak bozulmasıdır. Kronik böbrek
yetmezliği tedavisinde hemodiyaliz, periton diyalizi ve böbrek nakli olmak üzere üç
farklı yöntem bulunmaktadır.
Hemodiyaliz: Hastanede veya diyaliz merkezinde hasta kanının bir makine
yardımıyla alınarak temizlenip tekrar hastaya verilmesi yöntemidir. Genellikle haftada
üç gün, dört saatlik seanslar şeklinde uygulanır. Günümüzde kronik böbrek 150
yetmezliğinde en sık uygulanan yöntem diyalizdir.
Hemodiyaliz böbrek yetmezliği hastalığı sebebiyle böbrek fonksiyonlarını kaybeden
hastaların hayatlarını devam ettirebilmeleri için vücutta oluşan zehirli madde ve
sıvıların vücuttan atılmalarını sağlayan bir tedavi yöntemidir. Hemodiyaliz yöntemi ile
hastanın damar yolu ile alınan kan yapay böbrek cihazında (hemodiyaliz makinesi)
temizlenerek hastaya tekrar verilir.
Hemodiyalizin gerçekleştirilebilmesi için şu faktörler gereklidir:
- Damar Yolu: Hastadan kanın alınabilmesi için yüksek akım sağlayan bir
damar yolu gereklidir,
- Hemodiyaliz Makinesi 160
- Membran (diyalizör) ve setler: Hastadan alınan kan setler vasıtasıyla
makineye gelir ve bir membrandan geçerek temizlenen kan tekrar hastaya
verilir.
Hemodiyaliz sürecinde, hemodiyaliz makinesi ile birlikte atardamardan arter iğnesi ile
kan alınır; hastadan alınan kan arter hortumları vasıtasıyla kanı temizleyen diyalizöre
taşınır, temizlenen kan ven hortumları ve ven iğnesi ile tekrar hastaya verilir. Bu
süreçte ayrıca gerekli solüsyonlar ve tuz da kullanılmaktadır.
Diyalizörler, 1,0 m², 1,2 m², 1,3, 1,5, 1,8 m² gibi değişik büyüklüklerde olabilmektedir.
Arter ve ven hortumları birlikte arter-ven seti şeklinde üretilmekte ve
pazarlanmaktadır. Sağlık kuruluşları yukarıda da belirtildiği gibi hemodiyaliz 170
sürecinde kullanılan diyalizör, arter-ven setleri, iğneler, solüsyonlar ve tuz gibi diyaliz
sarf malzemeleri için toplu şekilde ihaleye çıkmaktadır.
Gelinen bu aşamada iddiaların doğru bir şekilde değerlendirilebilmesi için öncelikle
hemodiyaliz sarf malzemeleri pazarının özelliklerinin açıklanması gerekmektedir. Bu
bağlamda ilgili ürün pazarı, pazarın yapısını belirleyen unsurlar ve sarf
malzemelerinin fiyatlarını belirleyen unsurlar olmak üzere iki başlık altında
incelenmektedir.
I.2.1. Pazarın Yapısal Unsurları
Diyaliz sarf malzemeleri yukarıda da değinildiği üzere diyalizör, arter-ven setleri, iğne,
tuz ve solüsyonlardan oluşmaktadır. Yapılan incelemede diyaliz sarf malzemelerinin 180
tedariki işi ile iştigal eden (Almed, Asahi, Baxter, Braun, Bellco, Bioteq, Fresenius,
Gambro, Haidylena, Hanaco, Helbio, İdemsa, Kawasumi, Nipro, Renaselect, Sasan,
Saxonia, Toray belli başlı markalar olmak üzere) çok sayıda firma bulunduğu
görülmüştür. Bu firmalar arasında sadece diyalizör ya da arter-ven seti ve iğne
satıcıları olduğu gibi tüm ürünleri bünyesinde bulunduran teşebbüsler de
bulunmaktadır. Diyaliz sarf malzemeleri pazarında yukarıda adı geçen ve pazarın
08-75/1198-463
5
büyük bir kısmını oluşturan markalardan en önemlileri Fresenius, Gambro, Asahi,
Braun, Haidylena, Baxter, Helbio, Kawasumi, Toray ve Saxonia’dır. Bu markaların
yanı sıra daha ufak satış hacimleri bulunan ithal ürünlerin temsilcileri olan diğer
birtakım satıcılar da bulunmaktadır. Dolayısıyla yapısal olarak pazarın rekabetçi 190
olmasının önünde pazardaki oyuncuların sayısı bakımından bir engel bulunmadığı
görülmüştür.
Diyaliz sarf malzemeleri pazarının bir diğer özelliği, hastaların sürekli bu hizmetten
faydalanma ve bakım zorunlulukları olması nedeniyle diyaliz hizmeti veren birimlerin
(Diyaliz merkezleri, Özel Hastaneler ve Kamu Hastaneleri) ülkenin çeşitli bölgelerine
yayılmış olmalarıdır. Bu özellik sonucunda hastalar uzun mesafeler kat etmeden
bakımlarını sürekli bir şekilde gerçekleştirebilmektedirler. Diyaliz hizmet birimlerinin1
bu şekilde yayılımının iki önemli sonucu bulunmaktadır. Bunlardan ilki sınırlı sayıda
hastaya hizmet verebilecek küçük ölçekli diyaliz merkezlerinin yaygınlaşmasıdır.
Pazarın bu yapısı, hizmet birimleri tarafından sarf malzemeleri alımlarının çok fazla 200
sayıda ve küçük hacimli olmasına neden olmaktadır. Bu ise kamu alımları
bakımından çok fazla bölgede çok sayıda ihale anlamına gelmektedir. Rekabet
iktisadı literatürü göstermektedir ki alıcı ve işlem sayısının çok olduğu pazarlarda
teşebbüsler arası koordinasyon ihtimali zayıflamaktadır.
Yapılan incelemelerde, kamu alımlarında ihale sonuçlarının açıklandığı ve işletmeler
tarafından da verilen tüm tekliflerin sıkı bir şekilde takip edildiği tespit edilmiştir. Söz
konusu hizmet ve ürünlerin fiyatlarındaki şeffaflığın teşebbüsler arasındaki bilgi
asimetrisini ortadan kaldırdığına, dolayısıyla aynı koşullardaki alımlar için tekliflerin
birbirine yakınlaşmasına neden olduğu söylenebilecektir. Diğer yandan sarf
malzemeleri ve donanım satışı işi ile uğraşan firmalar arasında personel geçişliliğinin 210
yüksek olduğu görülmüştür. Bu durumun önemli bir etkisi ise, yine firmalar arasındaki
bilgi asimetrisinin ortadan kalması ve karşılıklı maliyetler hakkında ayrıntılı bilgiye
sahip olunmasıdır.
Pazarın yapısal özelliklerine etkide bulunan bir diğer husus hastanelerin farklı
zamanlarda farklı özelliklere sahip diyalizörler talep ediyor olabilmeleridir. İlgili ürün
pazarı başlığı altında değinildiği üzere diyalizörlerin ıslak ve kuru olarak adlandırılan
çeşitleri mevcuttur. Sarf malzemeleri satışı yapan bazı firmalar sadece kuru bazısı
ise sadece ıslak tip diyalizör ürünlerini satmaktadırlar. Hastanelerin ürünün
niteliklerini, dolayısıyla bu ürünün satın alınabileceği teşebbüsleri belirlemesi
imkanının bulunması teşebbüslerin koordinasyon ihtimalini zayıflatan diğer bir 220
husustur.
Benzer bir şekilde çeşitli hastaneler nitelikleri itibariyle birbirinden farklılaşan ürünler
arasından özellikli ürün tercihinde bulunabilmektedirler. Bu durum ise bazı firmaların
diğerlerine nazaran daha avantajlı konuma geçmelerine neden olmakta, dolayısıyla
rekabeti sınırlandıran bir anlaşma yapma ihtiyacı duymalarını ortadan
kaldırabilmektedir. Örnek olarak önaraştırma kapsamında raportörlerce yapılan
görüşmelerde Kawasumi marka iğnelerin kalite ve kullanım kolaylığı bakımından
hemşire ve doktorlarca tercih edildiği, dolayısıyla hastane tarafından böyle bir tercih
belirtildiğinde diğer firmaların dezavantajlı konuma girdikleri ifade edilmiştir.
Yapılan incelemede hastanelerin tutumlarının da pazarın yapısı üzerinde bir takım 230
etkileri olduğu görülmüştür. Yukarıda hastanelerin ihale sonuçlarını yayınladıkları,

1 Diyaliz merkezleri 08.05.2005 tarih ve 25809 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan Diyaliz Merkezleri Hakkında
Yönetmelik” çerçevesinde faaliyetlerini sürdürmektedirler.
08-75/1198-463
6
işletmecilerin de bu bilgileri sıkı bir şekilde takip ettikleri ve böylece pazarda bir
şeffaflık sağlandığı belirtilmişti. Önaraştırma kapsamında raportörlerce hastane
yöneticileri ile yapılan görüşmelerden, hastane yönetimlerinin ürünlerin fiyatları ve
ihale sonuçları ile ilgili olarak bilgi paylaşımı içerisinde oldukları, benzer şartlar ve
ürünler için farklı ihale sonuçlarının ortaya çıkması, diğer bir ifade ile fiyatların farklı
oluşması halinde ihalelerin iptal edilebildiği bilgisine ulaşılmıştır. Dolayısıyla
hastaneler tarafından ihalelerin iptal edilmemesi için tarafların tümünün katılımıyla
ülkenin tamamında ve çıkılan çok sayıdaki tüm ihalelerde mutlak ve sistematik bir
koordinasyona ihtiyaç bulunmaktadır. Fakat yapılan yerinde incelemelerde hali 240
hazırda bu yönde bir kanaat oluşturacak herhangi bir belgeye veya delile
ulaşılamamıştır.
I.2.2. Fiyatlar Üzerinde Etkili Olan Özellikler
Diyaliz sarf malzemeleri fiyatları üzerinde etkili olan unsurlar ihale şartnamelerinden
kaynaklanan hususlar ve işletmecilerden kaynaklanan hususlar olmak üzere iki başlık
altında incelenmiştir.
I.2.2.1. İhale şartnamelerinden kaynaklanan hususlar
Bu başlık, ihalenin ıslak veya kuru diyalizör arasında ayrım yapılmasına ve ihaleye
parça ya da blok halinde çıkılmasına göre iki alt başlıkta incelenebilir.
Kullanım koşulları bakımından her ne kadar kuru diyalizörler hemşireler için kolaylık 250
sağlıyor olsalar da yerine getirdikleri fonksiyonlar bakımından diyalizörün ıslak ya da
kuru olması herhangi bir fark yaratmamaktadır. Kuru diyalizörlerin kullanım kolaylığı
sağlaması kimi hastanelerin bu ürünleri tercih etmesine neden olabilmektedir. Fakat
yukarıda da ifade edildiği üzere bazı sarf malzemesi sağlayıcıları sadece kuru, bazı
sarf malzemesi sağlayıcılarının ise sadece ıslak diyalizör sağlayabilecek konumda
olmaları, ihale şartnamesinde belirlenen diyalizör özelliklerine bağlı olarak ihaleye
girecek firmaların sayısında belirleyici olabilmektedir. İhale piyasalarında ise ihaleye
teklif veren firma sayısı ile ihalenin rekabetçi olması arasında genellikle doğrusal bir
bağ olduğu kabul edilmektedir. Dolayısıyla çıkılan ihalelerde hastanelerin ıslak ya da
kuru diyalizör yönünde tercih belirtmeleri ihaleye katılan işletmeci sayısında belirleyici 260
olmakta ve bu da doğrudan doğruya ihale sonucunu etkileyebilmektedir.
İhalelere parça veya blok halinde çıkılıyor olması da fiyatlar üzerinde doğrudan etkili
olabilmektedir. Yukarıda da değinildiği üzere, pazarda faaliyet gösteren firmaların bir
kısmı sadece diyalizör bir kısmı sadece arter-ven seti ya da iğne işinde faaliyet
gösterirken, teşebbüslerin satışa sunmuş oldukları ürünler nitelik bakımından da
farklılaşabilmektedir. Hastanelerin belirli nitelikteki ürünleri belirterek paket halinde
ihaleye çıkması halinde, şartnamede belirtilen bir kısım ürünleri elinde bulunduran,
bir kısmını ise hiç bulundurmayan ya da belirlenen nitelikleri haiz bulunmayan
ürünlerin satışı ile iştigal eden firmalar diğer firmalarla teklif verilebilmek amacıyla
işbirliği içine girebilmektedir. Bu durum bir yandan rakip teşebbüslerin birbiri ile 270
irtibata geçmesini kolaylaştırırken, diğer yandan ihale kapsamında sağlanacak
ürünlerin diğer bir aracıdan temin ediliyor olması nedeniyle ürünler üzerinde çifte kar
marjı konulması sonucunu doğurabilmekte dolayısıyla ihalenin, her kalem ürün için
tek tek ihaleye çıkılması haline göre daha yüksek fiyatlarla bitmesi sonucunu
doğurabilmektedir.
08-75/1198-463
7
I.2.2.2. İşletmecilerden kaynaklanan hususlar
İşletmecilerden kaynaklan ve fiyatlar üzerinde etkili olan önemli hususlardan biri
ülkemizde kullanılan diyalizörlerin genellikle ithal ürünler olması, buna karşın hastane
alımlarının Türk Lirası üzerinden ve vadeli yapılması nedeniyle teşebbüslerin
taşıdıkları kur riskleridir. Ülke ekonomisinin istikrarsız olduğu, kurun dalgalı bir seyir 280
takip ettiği dönemlerde vadelerin uzun dolayısıyla belirsizliğin yüksek olduğu ihalelere
verilen teklifler doğal olarak söz konusu risklerin primlerini de içermekte, ihale fiyatları
bu ve benzeri dönemlerde, vadelerin kısa, kurun istikrarlı olduğu dönemlere nazaran
daha yüksek olabilmektedir. Bunun yanı sıra kur risklerinden bağımsız olarak da
diyaliz sarf malzemelerinin fiyatlarının kur seviyesinden doğrudan etkileneceğini
söylemek de mümkündür. Dolayısıyla çeşitli zamanlarda çeşitli hastaneler için farklı
fiyatların ortaya çıkabiliyor olması bu kur riskinden ve kur değerlerindeki
farklılıklardan kaynaklanabilmektedir.
Diyaliz sarf malzemesi alımlarının genellikle küçük hacimli olması nedeniyle
depolama, nakliye ihale masrafları gibi maliyetlerin birim başına değeri 290
yükselebilmekte, dolayısıyla küçük hacimli alımlar ile nispeten daha büyük hacimli
büyük şehir alımları arasında birim başına fiyat farklılıkları artabilmektedir.
Yapılan incelemeler sonucunda, diyaliz sarf malzemeleri pazarında faaliyet gösteren
işletmecilerin sayısı, diyaliz sarf malzemelerine yönelik talep ve arzın yapısal
özellikleri, buna bağlı olarak kamu alımları bakımından çıkılan ihalelerin özellikleri,
hastanelerin ihale sonuçlarına ilişkin tutumları birlikte değerlendirildiğinde ilgili ürün
pazarında kartel anlaşması yapmanın ve bu anlaşmayı sürdürmenin çeşitli güçlükler
barındırdığı söylenebilecektir.
Her ne kadar pazarın ve ürünün özelliklerinin bir kartel anlaşması yapmayı ya da
sürdürmeyi oldukça güçleştirdiği ifade edilse de, bu sonuç teşebbüslerin bir araya 300
gelerek böyle bir anlaşma yapmasının olanaksız olduğu anlamına da gelmemektedir.
Yukarıda diyaliz hizmetleri ve diyaliz sarf malzemeleri hakkında bilgi verildikten sonra
bu hizmet ve ürünlerin sunumuna ilişkin pazardaki teşebbüslerin davranışlarını
etkileyen çeşitli unsurlar hakkında değerlendirme ve tespitler yapılmıştır. Aşağıda ise
ülkemizdeki diyaliz sarf malzemeleri pazarına ilişkin somut verilere yer verilecektir.
Türkiye genelinde 35-40 bin diyaliz hastası bulunduğu ve bu hastalara yönelik olarak
yılda 3-3,5 milyon seans yapıldığı tahmin edilmektedir. Diyaliz hastalarının yaklaşık
olarak %65’i özel diyaliz merkezlerinde, %35’i ise kamuya ait diyaliz merkezlerinde
sunulan hizmetlerden faydalanmaktadır.
Aşağıdaki tabloda inceleme kapsamında elde edilen bilgiler çerçevesinde markalar 310
bazında ülkemizde kullanılan diyalizörlerin yüzdesel olarak dağılımına yer
verilmektedir.
08-75/1198-463
8
Tablo 1: Markaların Diyalizör Pazarındaki Payları (%)
Aşağıdaki tabloda ise ülkemizde kullanılan arter-ven setlerine ilişkin markalar
bazında dağılıma yer verilmektedir.
Tablo 2: Markaların Arter-Ven Seti Pazarındaki Payları (%)
Firma 2002 2003 2004 2005 2006
Fresenius (…) (…) (…) (…) (…)
Gambro (…) (…) (…) (…) (…)
Baxter (…) (…) (…) (…) (…)
Kawasumi (…) (…) (…) (…) (…)
Yerel Üreticiler (…) (…) (…) (…) (…)
Diğer (…) (…) (…) (…) (…)
Toplam 100 100 100 100 100

Dia Mar Asahi, Hanoco ve Dora, Farm Inter Kawasumi, Toray ve Kuraray, Renka ise
Braun marka diyaliz sarf malzemelerinin satışını gerçekleştirmektedir. Yukarıdaki
tablolardan da görüldüğü üzere, Türkiye’de diyaliz sarf malzemeleri pazarında birçok 320
değişik markanın ürünleri satılmaktadır. Bu ürünler 7-8 ana distribütör ve ülke
geneline yayılmış bayiler aracılığıyla satılmaktadır. Tablolardan anlaşılacağı üzere
veriler 2006 yılı itibariyle pazar payı bilgilerini yansıtmaktadır. Yapılan yerinde
incelemeler ve teşebbüs yetkilileri ile yapılan görüşmeler sırasında Dia Mar Yetkilisi
(………) tarafından 2008 yılı itibariyle Asahi’nin (Dia Mar tarafından satışı yapılan
marka) son yıllarda diyalizör pazarında pazar payını önemli oranda arttırmış
olduğunu, sektörde Fresenius’un ardından ikinci sıraya yerleştiğini ifade etmiştir.
I.2.3. İlgili Ürün Pazarı
Yukarıda yer verilen bilgiler çerçevesinde ilgili ürün pazarının belirlenmesinde
soruşturma muhatabı teşebbüslerin faaliyetlerini oluşturan ürün ve hizmetler 330
incelemenin başlangıç noktasını oluşturmuştur. Bu bağlamda diyaliz hizmetlerine
ilişkin cihaz, sarf malzemesi ve hizmetler alt pazarlarının bulunduğu tespit edilmiş,
diyaliz sarf malzemelerinin ise diyalizör, arter-ven setleri, iğne, tuz ve solüsyon vb.
ürünlerden oluştuğu görülmüştür. Her ne kadar her bir ürün çeşidi için ayrı ayrı ilgili
ürün pazarı tanımlanabilecekse de, soruşturma muhatabı tüm teşebbüslerin diyaliz
sarf malzemelerinin tamamının satışı ile iştigal ediyor olmaları ve soruşturma konusu
bakımından ilgili ürün pazarının alt başlıklara ayırmanın soruşturma kapsamında
ulaşılacak sonuçları etkilemeyeceği göz önünde bulundurularak ilgili ürün pazarı,
“diyaliz sarf malzemeleri pazarı” olarak belirlenmiştir.
Firma 2002 2003 2004 2005 2006
Fresenius (…) (…) (…) (…) (…)
Gambro (…) (…) (…) (…) (…)
Baxter (…) (…) (…) (…) (…)
Asahi (…) (…) (…) (…) (…)
Nipro (…) (…) (…) (…) (…)
Toray (…) (…) (…) (…) (…)
Bellco (…) (…) (…) (…) (…)
Braun (…) (…) (…) (…) (…)
Diğer (…) (…) (…) (…) (…)
Toplam 100 100 100 100 100
08-75/1198-463
9
I.2.4. İlgili Coğrafi Pazar 340
İlgili coğrafi pazar; şikayete konu ihalelerin ülke genelinde yapılması, teşebbüslerin
ülke genelinde yapılan ihalelere bayileri aracılığıyla iştirak etmeleri ve ilgili ürün
pazarındaki rekabet koşulları açısından farklılık gösteren bölgeler bulunmaması
sebebiyle “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
I.3. Yapılan Tespitler
I.3.1. Yerinde İncelemelerde Elde Edilen Bilgi ve Belgeler
Önaraştırma safhasında yapılan yerinde incelemelerde elde edilen bilgi ve belgelere
aşağıda yer verilmektedir.
1- Dia Mar’da gerçekleştirilen yerinde incelemede bulunan belgelerde Dia Mar
Teşebbüs Yetkilisi (…………) tarafından 6.3.2006 tarihinde Dia Mar’ın Sahibi 350
(…………)’ya gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadelere yer verildiği
görülmektedir2:
“Şişli etfal eğitim hastanesi buranın nefroloğu (…………) bu kişi Ada dializin
RENKANIN %30 ortağı, GAMBRO firmasından (…………) ile ilgili olan
ilişkilerini sende biliyorsun…. Fresenius ile ilgili ilişkileri periton dializ bazında
çok yüksek miktarda paralar dönüyor.. şartname POLÜSÜFAN , POLİMAD ve
EVAL hoca böyle şartname yazıyor karşılığında da çok yüksek miktarda
nemalanıyor.. ayrıca kuf değerlerinde sınırlanma var ve ayrıca ŞİŞLİ EĞİTİM
ve ARAŞTIRMA HASTANESİNDE yapılan dializ normal bir dializ değil özellikle
AKUT vakalara bakıyorlar sonrada hastaları (…………) sevk ediyor…. Buna 360
göre ben şişlide bu üç firmaya yan teklif oldum ve üç firmayada birer
milyarlık hizmet faturası keseceğim .. iğnelere gelinde iğnede RENKANIN
KAWASUMİ marka iğnelerini tercih edeceğini her bakımdan tercih ettireceğini
bildiğimden çünkü renka firmasında da ben böyle yapıyordum. (…………) ile
görüştüm diğer kalemleri zaten bölüştüğünüzden ihalenin bazı
kalemlerini alacaksınız ,. İğnelerde ASAHİ olarak rekabet etmeyelim
fiatları 0,35 KURUŞTAN rekabet edeceğimize renka 0,48 CİVARLARINDA
fiat atacak ve 0.50 olarak onların üstünde kalacağım .. İhale
onaylandıktan sonra kalan iğnelerin %50 sini ihale fiyatından %3 düşüp
RENKA firmasına fatura edeceğim .. benim Cuma günü almış olduğum 370
karar budur ve ihale fiyatlarını hafta sonu (…………) belirttim … düşük
fiyattan almaktansa (hanokalara uygunluk verilmediği halde) bu şekilde
yarı yarıya anlaşmayı uygun buldum … RENAL firmasının bugün atmış
olduğu fiat (…………) tarafından kesinlikle kabul edilmeyecektir (bi dahada o
hastaneye kürdan bile satamaz) … ben bu kararı aldım ve uyguladım …
(…………) bu bölgede partide değil nefrolog olarak çok güçlü olduğundan
(…………) bile baş edemiyor, bütün özel merkezleri denetlediğinden, sağlık
bakanlığında ilişkileri güçlü olduğunda bu üç firmaya (RENKA, GAMBRO,
FRESENİUS bu kişiyi her anlamda desteklediğinden, karşılığında fiyatları
yüksek ayarlayıp aralarında anlaşıyorlar bu 5 yıldan beri böyle devam 380
etmektedir ben buraya çomak sokup üç firmayıda karşıma almak
istemedim, zaten hocada istemiyor… )

2 Yazım hataları ve ifadeler aynen orijinal e-mailde olduğu gibi aktarılmıştır. Koyu kısımlar raportörler
tarafından vurgulanmıştır.
08-75/1198-463
10
Ben böyle bir karar aldım ve uyguladım .. bunu da sana her zaman
bildiriyorum bu yetkiyide sahip olduğuma inanıyorum, eğer benim ile aranda
halen GÜVEN eksikliği varsa… bunu bilemem … hafta sonundan beri ortada
sen ve (…………) bir tezgah olduğuna inanıyorsunuz.. olan tezgahlar
yukarıdaki gibidir...”
2- Dia Mar Teşebbüs Yetkilisi (…………) tarafından 27.8.2007 tarihinde Dia Mar’ın
Sahibi (…………)’ya gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadelere yer verildiği
görülmektedir3: 390
“…Benim çarşamba günü MARMARA bölgesi için diğer firmalarla toplantım
var samatyadan sonra ben hepsini biraz gerdim ayrıca şu anda kadar olan
hesaplaşmalar kapanacak.. bizim diamar kesmediğimiz fatura kalmadı
haydelena firmasıyla daha önce hesaplaştık, diamed firmasına fatura kesildi,
methar firmasınıda hesaplaşmalardan dolayı fatura kesildi, Yalova devlete
6000 çift iğne FARMINTER kalması gerekirken biliyorsun benim hatamdan
dolayı bizde kaldı çarşamba günü hesaplaşmalar kapanacağından bu iğneleri
ben 0,93 ytl %3 eksiğine döner başlıklı iğneleri farm inter firmasından alıp
egede anlaşmalı ihale olan aydın devlet hastanesine göndereceğim
biliyorsun (…………) bu hastane için bize döner başlıklı vermiyor…bu iğneleri 400
aydına verip oradan hanoka alacağız bu iğneleride sesaya iade faturası ile
iade edeceğim…”
3- Dia Mar’da bulunan bir başka grup belge ise, The Central Palace (İstanbul)
otelinde yapılan bir toplantıya ilişkin olarak otelin antetli kağıtları üzerine el yazısı ile
tutulan notlardır. Bu notlarda, Gambro, Diamed, Dia Mar, Haidylena, Methar, Vaksan,
Fresenius ve Sasan firmalarının isimleri geçmektedir, isimlerin karşısında çeşitli
miktarlar ve yüzde oranları yer almaktadır. Bunun yanı sıra 29 adet devlet
hastanesinin isminin yazılı olduğu bir tablonun yer aldığı da tespit edilmiştir
4- Farm Inter’de bulunan ve (…………) ile ismi belirsiz biri arasında yapılan sohbet
çıktısında ““bir sistemin olduğu ve önemli olanın hesap kesme ve adaletli 410
dağıtım olduğu”, “07 sonrasında devam eden olayı bitirip, yeni yapılanma hakkında
konuşulması gerektiği”, “sistemin herkesin hemfikir olduğu bir kişi ile ve dikkatli bir
şekilde yürütülebileceği,”, “takip raporlama tablolarının incelendiği ve hak
geçmenin olmadığı” ifadeleri yer almaktadır.
I.3.2. Yerinde İnceleme Tutanakları
Açılan önaraştırma kapsamında, 12.9.2007-13.9.2007 tarihlerinde diyaliz sarf
malzemeleri pazarında faaliyet gösteren teşebbüslerde, 4054 sayılı Kanun’un 15.
maddesi çerçevesinde yerinde inceleme yapılmıştır.
Gerçekleştirilen yerinde incelemeler kapsamında 12.9.2007 tarihinde Dia Mar Şirket
Vekili (…………) ve Teşebbüs Yetkilisi (…………) , Farm Inter Satış Müdürü 420
(…………) ve Ürün Yöneticisi (…………) , Kumsal Tıbbi Cihaz İlaç Su Arıtma
Bilgisayar San. ve Tic. A.Ş. Yönetim Kurulu Başkanı (…………) ve Genel Müdür
Vekili (…………), Renal Ege Muhasebe Görevlisi (…………), Vaksan Genel
Koordinatör Yardımcısı (…………), Haidylena Finans ve Dış Ticaret Müdürü
(…………) ve Genel Müdürü (…………), Mega Medikal Genel Koordinatörü
(…………) ve Met-har Ortağı (…………) ile, 13.9.2007 tarihinde Diakan Müdürü

3 Yazım hataları ve ifadeler aynen orijinal e-mailde olduğu gibi aktarılmıştır. Koyu kısımlar raportörler
tarafından vurgulanmıştır.
08-75/1198-463
11
(…………), Diamed Genel Müdürü (…………) ve Satış Müdürü (…………) ve
İstanbul Şişli Etfal Hastanesi Müdür Yardımcısı (…………) ile görüşülmüştür.
Dia Mar Şirket Vekili (…………) ve Teşebbüs Yetkilisi (…………) tarafından özetle;
- Türkiye’de yedi-sekiz diyalizör markası ve arter ven seti ve başka diyaliz 430
sarf malzemesi bulunduğu,
- Türkiye diyaliz piyasasında ihalelere diğer firmalar ile anlaşıp girmenin
mümkün olmadığı,
- Bazı kurumların yaptığı ihalelere katılabilmek için tüm kalemler bazında
teklif verilmesinin istendiği ve bu sebeple ihaleye katılacak firmaların eksik
ihale kalemlerini başka firmalardan temin ettiği,
- Diğer firmalar ile diyaliz çeşitli tıbbi malzeme tedariki ve hastane ihalelerinin
takibi amacıyla bir araya gelinebildiği
belirtilmiştir.
Farm Inter Satış Müdürü (…………) tarafından özetle; 440
- Sektörün büyük olmadığı, şirketler arasında sıklıkla geçiş olduğu ve bu
nedenle rakip firma çalışanlarını tanıdıkları ve bu çalışanlarla arkadaşlık
ilişkilerinin olduğu, kongrelerde veya sair zamanlarda görüşüldüğü fakat
ihalelerde teklif edilecek fiyatlar hakkında fikir alışverişinde bulunulmadığı,
- İhalelerde verilen tekliflerin açıklandığı, bu sayede kendi satış
elemanlarının ihalelerde rakip firmaların verdikleri teklifleri kendilerine
ilettiği, bu bilgiler doğrultusunda rakip firmaların pazar payları ve stratejileri
hakkında fikir sahibi olduklarını ve elde edilen veriler doğrultusunda
kendilerinin strateji belirlediği, ihale takip dosyasının bu şekilde
doldurulduğu ve hatta satış elemanlarının sahada veri girmesine olanak 450
sağlayacak bir bilgisayar programı üzerinde çalışıldığı,
- Bazı hastanelerin “kuru” tipte diyalizör için ihaleye çıkması sebebiyle
kendilerinin ülke genelinde düzenlenen ihalelerin ancak yaklaşık %30-40’ı
için teklif verebildiği,
- Farm Inter ürünlerini tercih eden diyaliz merkezleri ile çalışan rakiplerinin
Farm Inter’den ürün temin ettiği ve bu süreçte rakiplere teklif edilecek
fiyatların firmanın bayilerini zor durumda bırakmaması için çalışıldığı,
- Yerinde inceleme sırasında ulaşılan “fiyat rekabeti ile alamayacakları”
ifadesi ile kastedilenin, Farm Inter’in bayilerine satış fiyatının belli olması ve
rakiplerin önceki ihalelere bakarak muhtemel tekliflerinin tahmin edilmesi 460
sonucunda bayilerin söz konusu fiyat ile ihalelere girmesi durumunda
rekabet edemeyecekleri ve ihaleleri kaybedecekleri anlamına geldiği, (bu
durumlarda bayilere ihaleyi alabilmeleri için indirimli fiyat üzerinden ürün
sağlandığı),
- Yerinde inceleme sırasında ulaşılan “Sohbet Çıktılarına” ilişkin olarak
(…………) ile yapılan görüşmelere kendilerinin taraf olmadığı, görüşmenin
kimler arasında cereyan ettiğini bilmedikleri, bu konuşmaların sektördeki bir
çalışanın yeni bir şirket kurması ile ilgili olabileceği, sohbette yer alan konu
ve ifadeler ile ilgili herhangi bir bilgilerinin olmadığı,
- Vaksan ile ilgili olarak elde edilen belgede; Vaksan’ın paket olarak 470
08-75/1198-463
12
düzenlenen bir ihalede Farm Inter’in ürünlerini satmayı teklif ettiğini, bu
sebeple Vaksan’a ürün katalogları ve sadece o ihaleye yönelik olarak yetki
belgesi gönderildiği,
- Yerinde inceleme sırasında ulaşılan Renka’ya ait bir ihale hakkındaki ihale
takip formunun bilgisayarlarında bulunmasının sebebinin kendilerinin daha
önce Renka’da çalışmış olduğu ve kendi dizüstü bilgisayarları ile birlikte
Farm Inter’e gelerek işe başladıkları, belgenin de o dönemden kalmış
olduğu,
- Renka ile yapılan toplantının sebebinin Renka’nın daha önce Farm Inter’in
ürünlerinin distribütörlüğünü yaptığı ve distribütörlük ilişkisi sona erdiğinde 480
Renka’nın elinde kalan ürünlerin Farm Inter’e satışının şartları hakkında
olduğu
belirtilmiştir.
İstanbul Şişli Etfal Hastanesi Müdür Yardımcısı (………….) tarafından özetle;
- İhalelerin paket halinde düzenlenmesi veya kalemlere kısmi teklif verilmesi
söz konusu olmadığı zaman oluşan fiyatın yüksek olma ihtimalinin de
yüksek olduğu, eğer belirli bir cihaz için set olarak alım yapılması
gerekmiyor ise Şişli Etfal’de diyaliz sarf malzemeleri için yapılan ihalelere
kalem bazında teklif verilebildiği;
- Teknik şartnamenin hazırlanması açısından ilgili birimdeki doktorların 490
belirleyici oldukları ve ürünün niteliklerini onların belirledikleri, bu çerçevede
yalnız fiyatın değil ürünün kalitesinin ve kullanılabilme olanaklarının da
dikkate alındığı,
- Depolama maliyeti, sevkiyat sayısı ve miktar gibi unsurların ihalede oluşan
fiyatı etkilediği, çünkü bunların şirketler açısından maliyet gerektirdiği,
- İhale öncesinde mevzuat gereği diğer hastanelerde oluşan tekliflerin ve
piyasadaki şirketlerden alınan hazırlık fiyatlarının de dikkate alındığı
belirtilmiştir.
I.3.3. Soruşturma Kapsamında Yapılan Yerinde İnceleme Tespitleri ve
Tutanaklar 500
Dia Mar, Farm Inter ve Renka’ya açılan soruşturma kapsamında, 15.11.2007
tarihinde Renka’da, 4.7.2008 ve 25.7.2008 tarihlerinde Renka’nın İstanbul Bürosu,
Dia Mar ve Farm Inter’de, 4054 sayılı Kanun’un 15. maddesi çerçevesinde yerinde
inceleme yapılmıştır.
Yerinde inceleme esnasında raportörlerce yapılan görüşmede Farm Inter’in bağlı
bulunduğu Turgut İlaç A.Ş. Mali İşler Koordinatörü (…………) tarafından özetle;
- Farm Inter’in 2007 yılının Şubat ayında faaliyete başladığı, bazen şirketin
ticari çıkarları doğrultusunda rakip firmalara set ve iğne satışının yapıldığı,
fakat bu uygulamanın rekabeti kısıtlama amacı taşımadığı,
- Farm Inter’in kurulduğu tarihten itibaren zarar ettiği, böyle finansal yapıya 510
sahip bir şirketin rekabeti sınırlandırdığı ve fiyat seviyelerini yükselttiği
iddialarının doğru olmayacağı
ifade edilmiştir.
08-75/1198-463
13
24.7.2007 tarihinde Dia Mar’da yapılan yerinde inceleme esnasında teşebbüs
yetkilileri ile yapılan görüşmede aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
- Firma olarak 2007 yılında 280 bin adet diyalizör, 300 biner adet de set ve
iğne satışı yaptıkları; satışlarının yaklaşık 1/3’ünün devlete geri kalanını da
özele yaptıkları;
- Asahi markasının geçen sene Türkiye’de toplam 1.1 milyon adet diyalizör
ve 750 bin civarı iğne sattığı; geçen yıl rakamlarına göre Asahi’nin 520
Fresenius’un ardından diyalizörde en çok satan ikinci firma olduğu; set
satışlarında Hanoco ve Dora markalarının en çok satılan üçüncü ya da
dördüncü firma olduğu.
24.7.2008 tarihinde Renka’da yapılan yerinde inceleme esnasında teşebbüs yetkilileri
ile yapılan görüşmede:
- Pazarda bir marka mümessili olarak faaliyet gösteren yaklaşık olarak 10
diyalizör, 10’un üzerinde set, 5 cihaz satıcısı firmanın bulunduğu; pazarın
önde gelen firmalarını ise Fresenius, Gambro, Asahi, Eczacıbaşı Baxter ve
kendilerinin oluşturduğu; bu firmaların tahmini yaklaşık pazar paylarının
sırasıyla %(…), %(…), %(…), %(…) ve %(…) olduğu; 530
- Pazarda faaliyet gösteren Fresenius, Eczacıbaşı Baxter, Başkent’in hem
özel diyaliz merkezlerinin hem de bu ürünlere yönelik satışlarının
bulunduğu; Gambro firmasının ise son dönemdeki devir işlemine kadar
özel diyaliz merkezlerinin bulunduğu; firmanın ise 2 adet diyaliz merkezinin
olduğu, diyaliz merkezi sahibi olunmasının firmaların pazar güçlerini olumlu
etkileyen bir unsur olduğu,
- Diyaliz hizmetleri pazarında, cihazlardan ya da marka bağımlılığından
kaynaklanan geçiş maliyetlerinin düşük olduğu ve sektörde faaliyet
gösteren firma sayısı da göz önünde bulundurularak pazarın rekabetçi bir
yapısı olduğu, 540
- Diyaliz hastalarının yaklaşık olarak %65’inin özel diyaliz merkezlerinde, geri
kalan bölümünün ise devlet hastanelerinde bu hizmetlerden faydalandığı,
Renka olarak sağlık kuruluşlarına yapılan doğrudan satışlarının yaklaşık
%97 ila %99’unun özel sağlık kuruluşlarına geri kalan cüzi kısmının ise
devlet kuruluşlarına yapıldığı, Renka’nın sahip olduğu markaların devlet
kuruluşlarına satışının genellikle yetkilendirdikleri bayilikler ya da şirketler
yoluyla olduğu, bayiliklere yapılan satışların ise toplam satışlarının yaklaşık
% 30 ila %35’i olduğu
ifadelerine yer verilmektedir.
I.4. Tarafların İlk Yazılı Savunmaları 550
Teşebbüslere haklarında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açıldığı kararı, ileri sürülen iddiaların türü ve niteliği hakkında gerekli ve yeterli bilgiler
de verilmek suretiyle bildirilmiş ve bu bildirim üzerine Dia Mar ve Renka ilk yazılı
savunmalarını Kuruma iletmişlerdir.
08-75/1198-463
14
I.4.1. Dia Mar’ın İlk Yazılı Savunması
Dia Mar tarafından Kuruma gönderilen savunma yazısında özetle;
- Dia Mar’ın faaliyet gösterdiği sektörün yapısı gereği rakip firmalarla ihale
fiyatları hakkında görüşüldüğü, fakat sektördeki ihale fiyatlarının şeffaf
olması sebebiyle bu durumun ilgili piyasada rekabetin olumsuz şekilde
etkilenmesine neden olmadığı, 560
- Sektörde 7-8 firmanın faaliyet gösterdiği, haklarında soruşturma açılan 3
firmanın uyumlu hareket ederek ihale fiyatlarını belirlemesinin mümkün
olmadığı, fiyatların ihale öncesinde belirlenebilmesi için tüm firmaların
birlikte hareket etmesi gerektiği,
- Mevcut durumda piyasada yoğun rekabetin olduğu, firmaların dövizle ithal
edip hastanelere Türk Lirası ile vadeli olarak riskli satış yapmalarına
rağmen piyasada oluşan kar marjlarının çok düşük olduğu, bu durumun ise
piyasada var olan rekabetten kaynaklandığı,
- İhalelerde firmaların verdiği tekliflerin ihale sonrasında hastane
yönetimlerince açıklandığı ve firma çalışanlarının bu teklifleri kaydederek 570
çetele oluşturdukları, bunun ise firmaların rakiplerinin gelecek ihalelerde
teklif edecekleri fiyatlar konusunda tahmin yapmasını kolaylaştırdığı ve
firmalarca verilen fiyatları birbirine yaklaştırdığı, fakat bu durumun rekabeti
olumsuz yönde etkilemediği,
- Hastanelerce düzenlenen ihale şartnamelerinin ayrıntılı ve sınırlayıcı
olmasının ihaleye katılabilecek firma sayısını azaltarak rekabeti olumsuz
yönde etkilediği ve Dia Mar’ın rekabeti olumsuz yönde etkileyen bu
uygulamaların sona erdirilmesi ve sektörün rekabetçi bir yapıya
kavuşturulması için hastane yönetimlerine başvurduğu,
- Bazı resmi kurumların takım halinde ihaleye çıktığı ve bu ihalelere 580
katılabilmek için firmaların ellerinde bulunmayan bazı ihale kalemlerini rakip
firmalardan temin ettiği, bu ürünlerin değişik teknik özellikleri olması
sebebiyle ayrıca ürünün kullanımına yönelik danışmanlık da alındığı,
belirtilen nedenlerle rakip firmaların birbirlerine mal ve hizmet faturaları
kestiği,
- Şişli Hastanesi hakkındaki mailde Dia Mar’ın ihalede düşük fiyat teklif etse
bile ürüne uygunluk alınamayacağı, Dia Mar yetkililerince bilindiği için diğer
firmaların muhtemel tekliflerinden yüksek fiyat verildiği, bu yolla Dia Mar’ın
ürününün prestijinin korunmaya çalışıldığı,
- Elektronik postada bahsi geçen hizmet faturasının ise rakip firmalara daha 590
önce sağlanan teknik desteğe dair olduğu,
- E-postada yer alan “Asahi iğnelerde rekabet etmeme” ifadesinin firma
lehine ürünün korunmasını amaçladığı, kaliteli bir ürün olan Asahi
iğnelerinin düşük fiyattan satılmasının engellenmesinin amaçlandığı, bu
sebeple adı geçen ihalede Renka’nın ihalede teklif edeceği muhtemel
fiyatın Dia Mar tarafından tahmin edildiği ve Dia Mar’ın çıkarları açısından
daha düşük bir teklif vermenin uygun olmayacağı sonucuna ulaşıldığı,
ayrıca Renka’dan daha düşük teklif vermenin mal satılan Renka ile olan
ticari ilişkilere zarar verme ihtimalinin bulunduğu,
08-75/1198-463
15
- Anılan e-postada yer alan firmaların yüksek fiyat atmaları ve anlaşmalarına 600
ilişkin ifadenin ise şartnameye uygun teklif verilememesi nedeniyle bir
ihalede başarılı olunamaması sonucu oluşan fevrilik ile yazıldığı, diğer
firmaların durumdan haberdar olmadığı,
- Central Place Oteli’nde yapılan bir toplantıya ilişkin el yazısı ile alınan
notların Dia Mar’ın bayileri ile yapılan toplantıya dair olduğu, notlarda yer
alan bilgilerin Dia Mar’ın piyasadaki durumu hakkında yapılan çalışmalar
sonucunda elde edildiği, bayiler ile rakip ürünler konusunda toplantı
yapılmasının normal olduğu,
- Dia Mar yetkilisi (…………)’nun Samatya toplantısında gerginliğe neden
olmasının Dia Mar bayilerinden ihaleler hakkında yeterli bilgi 610
gelmemesinden ve Samatya ihalesinde doğru fiyatlama yapılamaması
sebebiyle ihalenin kaybedilmesinden kaynaklandığı, bahsedilen toplantıya
Dia Mar’ın bayilerinin katıldığı,
- “Farm Inter firmasında kalması gereken 6000 çift iğne ifadesi”nin Yalova
Devlet Hastanesi şartnamesinde belirtilen özelliklere uygun iğnelerin Dia
Mar’ın stoklarında az miktarda bulunduğu ve bu iğnelerin bazı müşterilere
taahhüt olarak ayrılmış bulunduğu, bu sebeple ihale şartnamesine uygun
iğnelerin başka firmalardan temin edilmesinin zorunlu hale geldiği ve
iğnelerin Farm Inter’den temin edilmesi konusunda anlaşıldığı, fakat daha
sonra stoklarda rahatlama meydana geldiği ve Farm Inter’den alınan 620
iğnelerin Aydın Devlet Hastanesi’ne verildiği,
- Dia Mar’ın 4054 sayılı Kanunu ihlal etmediği, Dia Mar’a isnat edilen
suçlamaların genel olarak ticaret hayatı, özel olarak ise Dia Mar’ın faaliyet
gösterdiği sektörün yapısından ve işleyişinden kaynaklandığı ve Dia Mar’ın
eylemlerinin rekabete zarar verici herhangi bir yanının bulunmadığı
ifade edilmiştir.
I.4.2. Renka’ın İlk Yazılı Savunması
Renka tarafından Kurumumuza gönderilen savunma yazısında özetle;
- Başka bir teşebbüsün elektronik posta şeklindeki iç yazışmalarının Renka
aleyhine delil olarak kullanılamayacağı, söz konusu yazışmaların hangi 630
saiklerle yapıldığının Renka tarafından bilinmediği,
- Renka’nın bugüne kadar başka bir firmayla ihalelere yönelik herhangi bir
anlaşma yapmadığı,
- Renka’nın Şişli Etfal Hastanesi ihalesinde teklif edeceği fiyatın (…………)
tarafından yaklaşık olarak tahmin edilmesinin Renka’nın faaliyet gösterdiği
piyasada az sayıda oyuncu bulunması ve bu sebeple firmaların birbirlerinin
teklif edeceği fiyatları tahmin edebilmesi, daha önce gerçekleştirilen
ihalelerde firmalarca teklif edilen fiyatların şeffaf olması, (…………)’nun
2001-2004 yılları arasında Renka’nın Marmara Bölge Müdürlüğü görevinde
bulunması ve Dia Mar’ın maliyetleri konusunda bilgiye sahip olmasından 640
kaynaklandığı,
- Şişli Etfal Hastanesi ihalesinde teklif edilen fiyatın ürünün maliyetlerine çok
yakın olduğu,
08-75/1198-463
16
- Piyasada fiyatların şeffaf olmasının firmalar arası anlaşma ya da
görüşmeden değil rakip firmaların devamlı olarak değişik ihalelerde
karşılaşmalarından kaynaklandığı,
- Dia Mar’ın ürünlerinin Şişli Etfal Hastanesi ihale şartnamesine uymadığı
için Dia Mar söz konusu ihaleye katılamadığı ve şartnameye uygun
olmayan ürünlerin Dia Mar tarafından Renka’ya satılması ve Renka’nın da
söz konusu ürünleri ihale kapsamında Şişli Etfal Hastanesi’ne vermesinin 650
söz konusu olmadığı,
- İlgili piyasada firmaların sattığı ürünlerin homojen olmaması (iğnelerin-
setlerin değişik teknik özelliklere sahip olması) ihalelere yönelik firmalar
arası anlaşmaları fiilen imkansız kıldığı,
- Renka’nın bazı ihalelere katılmamasının bölge paylaşımından değil bazı
ihalelerin şartnamelerinden ya da ekonomik nedenlerden kaynaklandığı
ifade edilmiştir.
I.4.3. Farm Inter Tarafından Gönderilen Yazı
Farm Inter tarafından gönderilen ve Rekabet Kurumu kayıtlarına 8.1.2008 tarih ve
146 sayı ile giren yazıda; Farm Inter yetkililerinin Kurum tarafından yapılan bildirimde 660
yer alan elektronik posta ve notlar hakkında bilgisi bulunmadığı, teşebbüsün ilk yazılı
savunmasını yapabilmesi için iddiaların tamamının ve iddialar hakkında yeterli
bilginin Farm Inter’e gönderilmesi gerektiği, söz konusu bilgi ve belgelerin kendilerine
ulaştırılması sonrasında ilk yazılı savunma haklarını kullanacakları ifade edilmektedir.
I.5. Savunmalara İlişkin Değerlendirmeler
I.5.1. Taraflara Eksik Bilgi ve Belge Gönderilip Savunma Haklarının
Kısıtlandığına İlişkin Savunmanın Değerlendirilmesi
Farm Inter tarafından yukarıda yer verilen delil ve tespitlere ilişkin olarak 4054 sayılı
Kanun’un 43/2. fıkrasına atıfta bulunarak kendilerine iddiaların tümü ve iddiaların
niteliği hakkında yeterli bilgi ve belge gönderilmediği belirtilerek, söz konusu bilgi ve 670
belgelerin kendilerine ulaştırılması sonrasında ilk yazılı savunma haklarını
kullanacakları ifade edilmiştir.
4054 sayılı Kanun’un 14 ve 15 inci maddelerindeki yetkilerle elde edilen bilgi ve
belgeler çerçevesinde, anılan Kanun’daki düzenlemelere uygun olarak hazırlanan ön
araştırma raporunun değerlendirilmesi sonucunda Renka, Farm Inter ve Dia Mar
hakkında soruşturma açılmasına karar verilmiştir. İlgili karar, Kanunda belirtildiği
üzere 15 gün içerisinde taraflara bildirilmiş ve taraflardan ilk yazılı savunmalarını 30
gün içerisinde göndermeleri istenmiştir. Soruşturma kararına dayanak olan iddiaların
türü ve niteliği hakkında yeterli bilgi bildirim yazısı ile taraflara ayrıntılı bir şekilde
gönderilmiştir. 680
I.5.2. Savunmaların Değerlendirilmesi
Ancak, “Hukuki Değerlendirme” başlığı altında açıklanacağı üzere, teşebbüslerin
diyaliz sarf malzemeleri alım ihaleleri öncesinde fiyat belirdikleri ve pazarın
paylaşılmasına yönelik anlaşmalar yaptıkları iddialarını ispatlamaya dosyada yer alan
08-75/1198-463
17
belgelerin yeterli delil teşkil etmediği sonucuna varıldığından, tarafların
savunmalarına ilişkin cevap verilmesine gerek duyulmamıştır.
I.6. Hukuki Değerlendirme
Soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden belgeler, önaraştırma sürecinde Dia
Mar’dan elde edilen, Şişli Etfal Hastanesi’nde yapılacak bir ihale ile ilgili şirket içi
yazışma, Marmara Bölgesi’nde yapılacak diyaliz sarf malzemesi ihalelerine yönelik 690
yapılan bir toplantı hakkında Dia Mar çalışanı ve Dia Mar Müdürü arasında
gerçekleşen bir iç yazışma, Central Palace otelinde rakipler arasında olduğundan
şüphelenilen bir toplantı hakkında belgeler ve Farm Inter’de bulunan ismi bilinmeyen
bir kişi ile (……..…) takma adlı bir şahıs arasında gerçekleştiği anlaşılan MSN
görüşmesine ait word belgesinin çıktısıdır.
Önaraştırma safhasında elde edilen bu belgeler, diyaliz sarf malzemesi pazarında
faaliyet gösteren teşebbüslerin ihaleler öncesinde bir araya gelerek ihalelerde
teşebbüslerin verecekleri fiyatları belirledikleri ve pazarın teşebbüsler arasında
paylaşılmasına yönelik anlaşmalar yaptıkları konusunda kanaat oluşmasına sebep
olmuştur. Fakat yine önaraştırma safhasında ve soruşturma safhasında, Vaksan, 700
Diamed, Haidylena, Renal-Ege, Methar, Kumsal Tıbbi Cihaz, Mega Medikal ile
Diakan’da yapılan yerinde incelemelerde ihalelere yönelik olarak rakip teşebbüsler
arasında anlaşma yapıldığını gösteren bilgi veya belgeye ya da Dia Mar ve Farm
Inter’den elde edilen belgelerde bahsedilen olaylarla alakalı bilgi ya da belgeye
ulaşılamamıştır.
Ayrıca, Marmara Bölgesi’ne yönelik bir toplantı hakkında (……..…) tarafından
(…………)’ya gönderilen e-postada adı geçen Dia Med, Haidylena ve Farm Inter’de
yapılan yerinde incelemelerde bahsedilen toplantıya ait ya da toplantı ile ilgili
herhangi bir belgeye ulaşılamamıştır.
Dia Mar’da bulunan Şişli Etfal Hastanesi’ndeki diyaliz sarf malzemesi alımına ilişkin 710
Dia Mar çalışanı (……..…)’na ait elektronik postada yer verilen açıklamaların
başkaca bir teşebbüste bulunan herhangi bir belge ile desteklenmediği ifade
edilmelidir. İhale belgeleri incelendiğinde ise Dia Mar’ın ihalenin hemen başında
geçersiz teklif vererek ihale dışında kaldığı anlaşılmaktadır. (……..…)’na ait
elektronik posta metninde yer alan “RENAL firmasının bugün atmış olduğu fiyat
(………..…) tarafından kesinlikle kabul edilmeyecektir” ifadesinden, ilgili elektronik
postanın ihale ile ilgili belgelerin açıklanmasından sonra yazıldığı anlaşılmaktadır.
Yine elektronik postada yer alan “Ben böyle bir karar aldım ve uyguladım .. bunu da
sana her zaman bildiriyorum bu yetkiyide sahip olduğuma inanıyorum, eğer benim ile
aranda halen GÜVEN eksikliği varsa… bunu bilemem … hafta sonundan beri ortada 720
sen ve hakan bir tezgah olduğuna inanıyorsunuz.. olan tezgahlar yukarıdaki gibidir”
ifadesinden bu elektronik postanın (………..…)’nun söz konusu ihale ile ilgili olarak
şirket müdürü ve şirket sahibi olan (………..…)’ya hesap vermek amacıyla kaleme
alındığı anlaşılmaktadır. Bu nedenle belge içeriğinin objektif niteliğinin zedelendiği
sonucuna varılmıştır. Belge içeriğinin doğru olduğunun kabul edilmesi halinde şirket
müdürü ve şirket sahibi (………..…) ve elektronik postada adı geçen satışlardan
sorumlu diğer şirket çalışanı (………) adlı kişinin sistematik bir şekilde yürütülmesi
gereken bu kartelden haberdar olmaması gerekir ki böyle bir açıklama mantıklı
görülmemektedir.
Diğer yandan ihale sonucunda Diamed’de (Fresenius) 150.600 YTL Renka’da 730
(………..) YTL Methar’da (Gambro) (…………) YTL tutarında ihale kalmıştır.
08-75/1198-463
18
Elektronik posta çıktısından (………..…)’nun “Buna göre ben şişlide bu üç firmaya
yan teklif oldum ve üç firmayada birer milyarlık hizmet faturası keseceğim”
ifadelerinde geçen üç firmaya da birer milyarlık fatura kesilmesine yönelik açıklama
ihale bedelleri ile karşılaştırıldığında bir kartelde kartel karının paylaşılması
bakımından makul olmayacak kadar düşük bir bedel olarak görülmektedir. Bunlara ek
olarak Dia Mar’da yapılan yerinde incelemelerde anılan teşebbüslere kesilmiş anılan
miktarlarda herhangi bir faturaya da rastlanmamıştır. Yukarıda yer verilen gerekçeler
ile başka delil ya da bilgilerle desteklenmeksizin teşebbüs içi yazışma niteliğinde olan
bu delile dayanarak hakkında soruşturma yürütülen teşebbüslerin 4054 sayılı 740
Kanun’u ihlal ettikleri sonucuna varmak mümkün değildir.
Soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden diğer bir delilde, Dia Mar teşebbüs
yetkilisi (………..…) tarafından 27.8.2007 tarihinde Dia Mar’ın Sahibi (………..…)’ya
gönderilen elektronik postada aşağıdaki ifadelere yer verildiği görülmektedir.
“…Benim çarşamba günü MARMARA bölgesi için diğer firmalarla toplantım
var samatyadan sonra ben hepsini biraz gerdim ayrıca şu anda kadar olan
hesaplaşmalar kapanacak.. bizim diamar kesmediğimiz fatura kalmadı
haydelena firmasıyla daha önce hesaplaştık, diamed firmasına fatura kesildi,
methar firmasınıda hesaplaşmalardan dolayı fatura kesildi, Yalova devlete
6000 çift iğne FARMINTER kalması gerekirken biliyorsun benim hatamdan 750
dolayı bizde kaldı çarşamba günü hesaplaşmalar kapanacağından bu iğneleri
ben 0,93 ytl %3 eksiğine döner başlıklı iğneleri farm inter firmasından alıp
egede anlaşmalı ihale olan aydın devlet hastanesine göndereceğim
biliyorsun mustafa bu hastane için bize döner başlıklı vermiyor…bu iğneleri
aydına verip oradan hanoka alacağız bu iğneleride sesaya iade faturası ile
iade edeceğim…”
Yukarıdaki ifadelerle ilgili olarak ise Dia Mar tarafından gönderilen ilk yazılı
savunmada aşağıdaki ifadelere yer verilmektedir:
- Dia Mar yetkilisi (………..…)’nun Samatya toplantısında gerginliğe neden
olmasının Dia Mar bayilerinden ihaleler hakkında yeterli bilgi gelmemesinden 760
ve Samatya ihalesinde doğru fiyatlama yapılamaması sebebiyle ihalenin
kaybedilmesinden kaynaklandığı, bahsedilen toplantıya Dia Mar’ın
bayilerinin katıldığı,
- “Farm Inter firmasında kalması gereken 6000 çift iğne” ifadesinin Yalova
Devlet Hastanesi şartnamesinde belirtilen özelliklere uygun iğnelerin Dia
Mar’ın stoklarında az miktarda bulunduğu ve bu iğnelerin bazı müşterilere
taahhüt olarak ayrılmış bulunduğu, bu sebeple ihale şartnamesine uygun
iğnelerin başka firmalardan temin edilmesinin zorunlu hale geldiği ve
iğnelerin Farm Inter’den temin edilmesi konusunda anlaşıldığı, fakat daha
sonra stoklarda rahatlama meydana geldiği ve Farm Inter’den alınan 770
iğnelerin Aydın Devlet Hastanesi’ne verildiği,
Yukarıda yer verilen delilde “diğer firmalarla toplantım var samatyadan sonra ben
hepsini biraz gerdim” ifadeleri kastedilenin cümlenin devamından anlaşıldığı üzere
savunmada ifade edilenin aksine toplantıya katılanların bayi firmalar olmadığı fakat
Haidylena, Diamed, Methar gibi rakip şirketler olduğu anlaşılmaktadır. Önaraştırma
ve soruşturma dönemlerinde diğer firmalarda yapılan yerinde incelemelerde yukarıda
yer verilen ifadeleri destekler nitelikte herhangi bir delile rastlanamamıştır. Diğer
yandan yukarıda yer verilen ifadelerin bulunduğu elektronik posta çıktısında devlet
hastanelerine yönelik rekabetçi davranışların sergilendiğine yönelik çok sayıda ifade
08-75/1198-463
19
de bulunmaktadır. Bunlara ek olarak Dia Mar’da yapılan yerinde incelemelerde yine 780
kamu ihalelerine yönelik rekabetçi bir tavrın sergilendiğini gösteren birçok elektronik
posta ya da şirket içi yazışma görülmüştür. Keza benzer yazışmalara Farm Inter ve
Renka firmalarında da karşılaşılmıştır.
Dia Mar şirket sahibi (………..…) ile yapılan görüşmede, 2007 yılında Asahi’nin 1.1
milyon diyalizör sattığı ifade edilmiş ve firmanın bu satış rakamıyla pazarda 2006
yılında %(…) civarında olan pazar payını %(…)’un üzerine çıkardığı anlaşılmıştır.
Kartel anlaşmalarının olduğu pazarlarda firmaların bu denli yüksek pazar payı
artırımları ile karşılaşılması pek olası görülmemekle birlikte, bu durum rakipler arası
bir kartel anlaşması olmadığı anlamına da gelmemektedir. Her ne kadar iş bu
soruşturma kapsamında böyle bir durumun tespiti için yeterli delilin olmadığı 790
sonucuna varılmış olsa da teşebbüslerin pazar payını arttırdığı kartellerde pazarın
tamamında olmasa bile pazarın bir kısmında kartelin sürdürülebilmesi mümkündür.
Dia Mar’da bulunan ve soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden bir diğer delilde
ise, The Central Palace (İstanbul) otelinde yapılan bir toplantıya ilişkin otelin antetli
kağıtları üzerine el yazısı ile tutulan notlar bulunmaktadır. Bu notlarda, Gambro,
Diamed, Dia Mar, Haidylena, Methar, Vaksan, Fresenius ve Sasan firmalarının
isimleri geçmektedir, isimlerin karşısında çeşitli miktarlar ve yüzde oranları yer
almaktadır. Bunun yanı sıra 29 adet devlet hastanesinin isminin yazılı olduğu bir
tablonun yer aldığı da tespit edilmiştir.
Konuya ilişkin olarak ise Dia Mar tarafından; 800
- Central Palace Oteli’nde yapılan bir toplantıya ilişkin el yazısı ile alınan
notların Dia Mar’ın bayileri ile yapılan toplantıya dair olduğu, notlarda yer
alan bilgilerin Dia Mar’ın piyasadaki durumu hakkında yapılan çalışmalar
sonucunda elde edildiği, bayiler ile rakip ürünler konusunda toplantı
yapılmasının normal olduğu,
açıklaması yapılmıştır.
Rekabeti sınırlandıran bir anlaşmanın delili olarak ortaya konan söz konusu notların
içeriği incelendiğinde, bu belgelerde yer alan hastanelerin Dia Mar’ın kendisinin
faaliyet gösterdiği Marmara Bölgesi’nde bulunan hastaneler olduğu, dolayısıyla bu
belgelerde yer alan pazar payı bilgilerinin, savunmada yer verilen “Dia Mar’ın bayileri 810
ile yapılan bir toplantı olduğu” açıklaması ile bir ilgisinin kurulamaması nedeniyle bu
savunmanın kabul edilmesinin mümkün olmadığı sonucuna varılmıştır.
Bilindiği üzere 4054 sayılı Kanun’un 59. maddesinde “Rekabeti sınırlayıcı anlaşma,
karar ve uygulamaların varlığı her türlü delille ispatlanabilir” denilerek iddiaların
ispatlanmasında kararların alınmasında serbest delil sistemi seçilmiştir. Bu sistemin
sonucu olarak belirli delillerle ispatı öngörülmemiş, ilgili hususun ispatını temin
edecek bütün delillerin ispat vasıtası olarak kullanılmasına izin verilmiştir.
Yukarıda yer verilen delilin ve içeriğinin bir kartel sonucu kartel anlaşmasının
taraflarının aralarında uzlaştıkları pazar payı verileri olduğu değerlendirilebilecektir.
Diğer yandan önaraştırma ve soruşturma safhalarında yapılan yerinde incelemelerde 820
olması ihtimal dahilinde bulunan bu kartel anlaşmasını destekler nitelikte sağlıklı
başkaca herhangi bir veriye diğer teşebbüslerde rastlanmamıştır.
Dolayısıyla yukarıda sözü edilen delil tek başına iddia olunan kartel anlaşmasını
ihtimal derecesinde gösterebilir niteliğe sahip ise de, başka bilgi ve belgelerle
desteklenmediği sürece ihlalin varlığı konusunda bir kanaate ulaşmak için yeterli
08-75/1198-463
20
olmadığı sonucuna ulaşılmıştır. Bu sonuç doğrultusunda sadece bu delile
dayanılarak, belgelerde adı geçen teşebbüslerin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesini
ihlal ettikleri sonucuna varılamaz.
Soruşturma açılmasına dayanak teşkil eden son delil Farm Inter’de bulunan ““bir
sistemin olduğu ve önemli olanın hesap kesme ve adaletli dağıtım olduğu”, “07 830
sonrasında devam eden olayı bitirip, yeni yapılanma hakkında konuşulması
gerektiği”, “sistemin herkesin hemfikir olduğu bir kişi ile ve dikkatli bir şekilde
yürütülebileceği,”, “takip raporlama tablolarının incelendiği ve hak geçmenin
olmadığı” vb. ifadelerin yer aldığı ve (………) ile ismi belirsiz bir kişi arasında
yapılan sohbet çıktısıdır.
Farm Inter yetkilileri 12.9.2007 tarihinde yapılan yerinde incelemede konu hakkında
aşağıdaki açıklamaları yapmışlardır;
“Bizler sohbetin tarafı olmadığımız için tam olarak hangi konuda olduğunu
bilemiyoruz; söz konusu metin daha sonradan e-mail aracılığıyla sektör
dışından bize ulaştı. Bunun sektördeki bir elemanın yeni bir şirket kurması ile 840
ilgili olabileceğini tahmin ediyoruz. Zaten bu word dokümanı olduğu için
üzerinde oynanmış olması ihtimali de yüksek.”
“Sabri A.” ve “yorum yok” takma adlı kişiler arasında geçtiği anlaşılan sohbet
metninin word çıktısında adı geçen (………..)’nın Haidylena’da çalışmış olan (………)
“yorum yok” takma adıyla ifadelerine yer verilen kişinin ise Diamed Genel Müdürü
(………..) olduğundan şüphelenilmiş fakat yapılan incelemelerde sohbet çıktısında
yer verilen iddiaları destekleyecek yeterli ve sağlıklı bilgi ve belgelere
ulaşılamamıştır. Ayrıca söz konusu belge Renka firmasından Farm Inter’e geçerek
Ürün Yöneticisi olan (………..)’nun bilgisayarında bulunmuştur. Kurum kayıtlarına
16.5.2008 tarih ve 3063 sayı ile intikal eden (………….) tarafından gönderilen T.C. 850
Üsküdar Cumhuriyet Başsavcılığına verilmiş suç duyurusunda (………..)’nun “yağma
suçu, şantaj suçu, tehdit suçu” işlediğine dair iddialara yer verildiği görülmüştür.
Dolayısıyla (………..)’nun bilgisayarında (………..)’a ait olduğundan şüphelenilen bir
sohbet çıktısının bulunması, bu sohbet çıktısının istenildiği şekilde sonradan
değiştirilebileceği de göz önünde bulundurularak, taraflar arasında husumet
bulunması nedeniyle sağlıklı bir delil olarak değerlendirilemeyeceği, aksi şekilde
değerlendirilse bile sohbette yer alan ifadelerin bir kartel anlaşmasının varlığını ispat
etmek için yeterli olmadığı sonucuna varılmıştır.
Yukarıda yer verilen delilin dışında soruşturma safhasında Farm Inter’de yapılan
yerinde incelemede teşebbüslerin hangi ihalelere katılacakları ve ihalelerde 860
teşebbüsler tarafından verilecek fiyatlar konusunda anlaşma içerisinde olduklarına
dair teşebbüsler arasında bir koordinasyonun veya iletişimin varlığını gösteren ya da
bu konularda teşebbüsler arasında bilgi değişiminin yapıldığını gösteren herhangi bir
bilgi veya belgeye ulaşılamamıştır.
J. SONUÇ
1.11.2007 tarih, 07-83/1011-M sayılı Kurul kararı uyarınca diyaliz cihazı ve diyaliz sarf
malzemeleri pazarlarında faaliyet gösteren Farm Inter İlaç San. Tic. A.Ş. ve Renka
Sağlık Hizmetleri Ltd. Şti. ile diyaliz sarf malzemeleri pazarında faaliyet gösteren Dia
Mar Sağlık Ürünleri Tic. Ltd. Şti. hakkında yürütülen soruşturma ile ilgili olarak
düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan delillere, yazılı savunmalara ve 870
incelenen dosya kapsamına göre;
08-75/1198-463
21

Soruşturma kapsamında elde edilen bilgi ve belgelerin, Dia Mar Sağlık Ürünleri Tic.
Ltd. Şti., Farm Inter İlaç San. Tic. A.Ş. ve Renka Sağlık Hizmetleri Ltd. Şti. tarafından
diyaliz sarf malzemeleri alım ihaleleri öncesinde fiyat belirlenmesine ve pazarın
paylaşılmasına yönelik anlaşmalar yapmak suretiyle, 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesinin ihlal edildiğine dair yeterli
bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.



Full & Egal Universal Law Academy