Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-03/46-15

Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-3-225 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-03/46-15
Karar Tarihi : 20.1.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER

Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler :Tuncay SONGÖR, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Hilmi BOLATOĞLU, Neyzar MENTEŞOĞLU

C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Türk Henkel Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.

D. TARAFLAR : Türk Henkel Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
Kayışdağı Cad. Karaman Çiftliği Yolu 20
Kar Plaza D Blok İçerenköy / İstanbul

Hobi Kozmetik İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İnönü Mah. Ulusu Cad. No:135 Kayışdağı Kadıköy / İstanbul

E. DOSYA KONUSU: Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. ile Hobi Kozmetik
İmalat Sanayi A.Ş. arasında imzalanan “Satınalma Sözleşmesi”ne (Taft markalı
saç jöleleri) menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.

F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.11.2008 tarih ve 7556 sayı ile giren ve 30
en son 31.12.2008 tarih ve 8488 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2
sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 14.1.2009 tarih ve 2008-3-225/MM-09-HB
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 16.1.2009 tarih ve
REK.0.07.00.00-130/14 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-03 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.

G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
1) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, Türk 40
Henkel ve Hobi Kozmetik arasında imzalanan “Satınalma Sözleşmesi”ne menfi
tespit belgesi verilemeyeceği,

2) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle anılan “Satınalma Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınabileceği,

3) Muafiyetin 3 yılla sınırlandırılmasının uygun olacağı,

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
09-03/46-15
2
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

H.1. Taraflar

H.1.1. Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. (Türk Henkel)

Türk Henkel, merkezi Düsseldorf Almanya’da bulunan Henkel AG&Co. KGaA
şirketler grubu bünyesinde faaliyet göstermektedir. Henkel AG&Co. KGaA şirketler
grubu “çamaşır ve ev bakım ürünleri”, “kozmetik ve kişisel bakım” ve “yapıştırıcı
teknolojileri” endüstriyel alanlarında faaldir. Türk Henkel’in ortaklık yapısına Tablo 60
1’de yer verilmektedir.

Tablo 1: Türk Henkel’in Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı, Soyadı Pay Oranı(%) Pay Tutarı
Henkel Central Eastern Europe GmbH (………) (………)
Dr. N. Can Paker (………) (………)
N. Erdem Koçak (………) (………)
Dündar Çiftçioğlu (………) (………)
M. Mutlu Türpan (………) (………)
Toplam 100 (………)

Türk Henkel’in yönetim kurulu üyeleri; Lothar Steinebach (Başkan), N. Erdem Koçak
ve Dr. N. Can Paker’den oluşmaktadır. Türk Henkel’in 2005, 2006 ve 2007 yıllarına
ait ciroları sırasıyla (………………) YTL, (………………) YTL ve (………………)
YTL’dir.

H.1.2. Hobi Kozmetik İmalat San. ve Tic. A.Ş. (Hobi Kozmetik) 70

Hobi Kozmetik 1974’ten itibaren faal bir şirkettir. Teşebbüsün faaliyet alanları saç
bakım ürünleri, saç şekillendirme ürünleri ve cilt bakım ürünleridir. Hobi Kozmetik,
kendi ürettiği ürünlerin satış ve pazarlama faaliyetlerini bağlı şirketi niteliğindeki RA
Pazarlama unvanındaki pazarlama ve dağıtım şirketi aracılığıyla yürütmektedir. Hobi
Kozmetik, “Hobby” markasıyla şampuan, saç kremi, jöle, sıvı sabun, duş jeli, cilt
bakım ürünleri ve ıslak mendil üretmekte ve pazarlamaktadır.

Hobi Kozmetik’in yönetim kurulu üyeleri; Rıdvan M. Ilıca, Armağan Ilıca, K. Tufan
Ilıca, Haluk Ilıca ve Ö. Faruk Ilıca olmak üzere beş kişiden oluşmaktadır. Tablo 2’de 80
Hobi Kozmetik’in ortaklık yapısına yer verilmiştir:

Tablo 2: Hobi Kozmetik’in Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı, Soyadı Pay Oranı(%) Pay Tutarı
Rıdvan M. Ilıca (………) (………)
Armağan Ilıca (………) (………)
Beyhan D. Ilıca (………) (………)
Meliha Ilıca (………) (………)
Ö. Faruk Ilıca (………) (………)
Haluk Ilıca (………) (………)
K. Tufan Ilıca (………) (………)
Toplam 100,00 (………)



09-03/46-15
3
Hobi Kozmetik’in 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ait ciroları sırasıyla (………………)
YTL, (………………) YTL ve (………………) YTL olarak gerçekleşmiştir.

H.2. İlgili Pazar 90

H.2.1. İlgili Ürün Pazarı

İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta
bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir.
Buna göre, devralma işlemlerinde devre konu mal veya hizmetlerle tüketicinin
gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya
hizmetlerden oluşan pazar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla belirli bir
ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazar ilgili
ürün pazarının tanımında esas alınmaktadır. 100

Başvuruya konu olan fason üretim anlaşması Türk Henkel’in “Taft” markalı jölelerin
Hobi Kozmetik tarafından üretilmesini içermektedir. Saç jölesi saça şekil vermek
amacıyla kullanılan bir üründür. Genel olarak saç şekillendirici ürünler; saç boyası,
şampuan, saç kremi ve bakım ürünlerini de kapsayan saç bakım ürünleri pazarı
içerisinde bir alt pazar olarak değerlendirilmektedir. Saç jölesiyle aynı amaçla
kullanılan ürünler saç köpüğü, briyantin ve saç spreyidir. Bu ürünlerin kullanım
amaçlarının aynı olmasının yanında fiyatları da birbirine yakın düzeydedir.
31.12.2003 tarih, 03-85/1028-411 sayılı Kurul kararında da jöle, briyantin, köpük ve
sprey gibi ürünlerin birbirini ikame etmesi nedeniyle bu ürünlerin hepsi saç 110
şekillendiricileri pazarı içerisinde değerlendirilmiştir.

Yukarıdaki açıklamalar ışığında, dosya konusu işlem bakımından ilgili ürün pazarları;
31.12.2003 tarih, 03-85/1028-411 sayılı Kurul kararı doğrultusunda “saç şekillendirici
ürünler pazarı” olarak belirlenmiştir.

H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar

İnceleme konusu ilgili ürün pazarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz
kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir 120
farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak tespit
edilmiştir.

H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

H.3.1. işlemin Niteliği

İnceleme konusu, Türk Henkel ile Hobi Kozmetik arasında imzalanan “Satınalma
Sözleşmesi”ne (Anlaşma) menfi tespit belgesi verilmesi talebidir. Başvuru ekinde yer
alan anlaşmanın konusu, Türk Henkel için Taft markalı jölelerin Hobi Kozmetik 130
tarafından Türk Henkel’in vereceği spesifikasyonlara uygun olarak üretimi, dolumu ve
ambalajlanmasıdır. Sevkiyata hazır hale gelen ürünler Türk Henkel tarafından Hobi
Kozmetik’ten anlaşmada belirlenen birim fiyat üzerinden satın alınacaktır. Anlaşma,
aktarılacak know-how dahilinde üretim yapılmasını sağlayacak hammadde
tedarikine, kullanımına, depolanmasına, üretim ve dolum standartlarına, kalite
güvence ve denetleme şartlarına ve aktarılan know-how’ın üçüncü kişilerin
09-03/46-15
4
kullanımına sunulmasına engel olacak gizlilik yükümlülüklerine ilişkin hükümleri
düzenlemektedir.

Anlaşmanın 7. maddesinde Türk Henkel ve Hobi Kozmetik’in birbirinden ayrı ve 140
bağımsız teşebbüsler oldukları açıkça vurgulanmış ve her iki teşebbüsün
anlaşmadan doğan yükümlülükleri belirtilmiştir. Bu madde metninden anlaşıldığı
üzere anlaşma ile teşebbüslerin ticari karar alma sürecindeki bağımsızlıklarına
doğrudan bir kısıtlama getirilmemektedir.

Anlaşmanın başlangıcı imza tarihine bağlanmış ise de anlaşmanın kamu
kurumlarından gerekli izinlerin alınması ile geçerli olacağı belirtilmiştir. Anlaşmanın
geçerlilik süresi açıkça belirtilmediğinden anlaşma süresiz düzenlenmiş olup
taraflardan birinin 4 ay öncesinden bildirmek suretiyle anlaşmayı feshedebileceği
hükme bağlanmıştır. 150

Teşebbüsler arasındaki işbirlikleri satın alma, üretim, araştırma-geliştirme,
pazarlama, dağıtım, satış, gibi alanlarda görülebilmektedir. Taşeronluk
(subcontracting), uzmanlaşma (specialization), Ar-Ge ve teknoloji transferi
biçimlerinde ortaya çıkabilen işbirlikleri ağır rekabet sınırlamaları içermedikleri sürece
doğurdukları pozitif etkilerin neden oldukları negatif etkileri aştığı varsayılmakta ve
muafiyet imkanından yararlanabilmektedirler. Nitekim hukukumuzda Ar-Ge ve
Teknoloji Transferi anlaşmaları ilgili grup muafiyeti tebliğlerinden yararlanabilmekte,
ancak Uzmanlaşma ve Taşeronluk anlaşmalarına ilişkin bu tür bir düzenleme
bulunmamaktadır. Rekabetçi değerlendirmeler için asıl olan husus teşebbüsler 160
arasındaki ilişkinin niteliği ve piyasada yaratabileceği etkidir. Başvuru konusu
anlaşma da bu bakış açısıyla incelenmelidir. Genel olarak “fason üretim” biçiminde
nitelendirilen bir ticari işbirliği türü olarak görülebilecek anlaşma, rakipler arasındaki
işbirliklerine yönelik prensipler çerçevesinde değerlendirilmelidir.

H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi

4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin
başvurusu üzerine Kurul, bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve
devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir menfi 170
tespit belgesi verebilmektedir. İncelemeye konu anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için öncellikle, anlaşmanın Kanun’un 4. maddesine aykırılık taşıyıp
taşımadığının belirlenmesi gerekmektedir.

Kanun’un 4. maddesi “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar”ı
yasaklamaktadır. Teşebbüsler arası işbirliği anlaşmalarının rakipler arasında
gerçekleştirilmesi halinde yatay işbirliği anlaşması niteliği kazanmaktadır. Rakip
teşebbüsler arasındaki taşeron/ortak/fason/uzmanlaşma biçimindeki üretim işbirliği 180
anlaşmaları gerek işbirliği doğurucu, gerek giriş engeli yaratıcı ve gerekse de
piyasadaki etkin rekabeti azaltıcı etkileri açısından dikkatle değerlendirilmesi
gerekmektedir.

Rakipler arasında işbirliği doğurucu bu tür anlaşmaların pazardaki rekabeti olumsuz
etkileme olasılığı, tarafların maliyetlerinin ortaklaşması faktörünün de katkısıyla
09-03/46-15
5
ortaya çıkacak koordinasyon etkileri ve pazar kapama etkileri biçiminde
gerçekleşebilmektedir. Diğer yandan, tarafların ticari ilişkilerinin kapsamı büyüdükçe
bağımsız biçimde rekabet etme motivasyonları da azalabilmektedir.
190
Başvuru konusu sözleşme, Türk Henkel için Taft markalı jölelerin Hobi Kozmetik
tarafından Türk Henkel’in vereceği spesifikasyonlara uygun olarak süresiz biçimde
üretilmesini konu almaktadır. Türk Henkel üretimin kendi isteğine uygun olarak
gerçekleştirilmesi için ürün spesifikasyonları, maliyet yapıları, ikmal kaynakları,
formüller, muhasebe süreçleri gibi kritik bilgileri Hobi Kozmetik’e sağlayacaktır.
Anlaşma bu yönüyle rakipler arasında koordinasyon yaratma riskini en üst düzeye
çıkaran bir niteliğe sahiptir. Koordinasyon ve uyumlu eylemler yoluyla piyasadaki
rekabetin kısıtlanması olasılığı anlaşmaya taraf olan teşebbüslerin pazardaki
pozisyonuyla da doğrudan bağlantılıdır. Toplamda pazarda görece küçük bir paya
sahip teşebbüslerin yaptığı bir işbirliği anlaşması, toplamda görece yüksek pazar 200
paylarına sahip teşebbüslerin yaptığı bir anlaşma kadar rekabetçi endişe
uyandırmayacaktır. Ancak her iki durumda da rakipler arasındaki bir anlaşmanın
rekabeti engelleme, kısıtlama ya da bozma etkisini doğurabilecek yönleri dikkate
alınmalıdır. Diğer taraftan rakipler arasında süresiz olarak kurulan, kritik ticari ve
operasyonel bilgilerin aktarımını gerektiren bir anlaşmanın taraflar arasındaki rekabet
güdüsünü en aza indirmesi hatta yok etmesi de olasılık dahilindedir.

Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, başvuru konusu anlaşmanın Kanun’un 4.
maddesine aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
210
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi

Fason üretim anlaşmaları, taraflardan birinin diğer taraf için belirli bir ürünü
üretmesini ve bu ürünü diğer tarafa tedarik etmesini içermeleri yönüyle genelde dikey
anlaşma niteliğinde ortaya çıkmaktadırlar. Fason üretim anlaşmaları iki istisnai durum
haricinde 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmektedir. Bu istisnai
durumlardan ilki, fason üretim anlaşmasının pazarın aynı seviyesinde faaliyet
gösteren teşebbüsler, yani rakipler arasında gerçekleştirilmiş olması diğeri ise,
taraflar rakip konumunda bulunmasalar dahi fason üretim anlaşmasında üretici
teşebbüse know-how aktarımı yapılmasıdır. 220

İncelemeye konu anlaşmanın tarafları Türk Henkel ve Hobi Kozmetik’tir. Türk Henkel
ilgili pazarlarda Taft, Hobi Kozmetik ise Hobby markalı saç şekillendiriciler ile
piyasada yer almaktadır. Taraflar pazarın aynı seviyesinde faaliyet göstermekte ve
ilgili ürün pazarında aktif olarak rekabet etmektedirler. Rakip konumundaki
teşebbüsler arasında yapılmış olması nedeniyle başvuru konusu anlaşma 2002/2
sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Bu nedenle anılan
anlaşmanın bireysel muafiyet açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.

H.3.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni 230
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması

Rekabetçi piyasa sistemi her ne kadar teşebbüslerin etkinliğe içsel çabalarla
ulaşmalarını hedeflemekte ise de rakipler arasındaki kimi işbirlikleri de teknik gelişme
ve ekonomik etkinliklere ulaşılmasını sağlayabilmektedir. Özellikle ayrı ayrı
09-03/46-15
6
ulaşılması mümkün olmayan maliyet düşürücü süreçlerin yakalanmasına yönelik
işbirlikleri bu anlamda dikkate alınması gereken ekonomik etkinliklerdendir.

Firmalar optimum üretim kapasitesine kadar üretim miktarını artırarak marjinal
maliyetlerini düşürebilmektedir. Hobi Kozmetik halihazırda jöle üretimi yapmakta ve 240
ürünlerini Hobby markasıyla pazarlamaktadır. Yapılan fason üretim anlaşması Hobi
Kozmetik üretim miktarını kayda değer oranda arttıracak ve atıl kapasitesini
kullanarak daha etkin bir üretim gerçekleştirecektir. Bu şekilde Hobi Kozmetik’in
üretim kapasitesinin genişlemesi maliyet düşürücü etkide bulunabilecektir. Taraflar
da bildirim formunda bu hususa değinmiş, anlaşma ile birlikte Hobi Kozmetik’in
maliyetlerinde düşüş yaşanacağı ve meydana gelen düşüşün Hobi Kozmetik
ürünlerinin fiyatlarına yansıyacağı belirtilmiştir.

Bildirim formunda değinilen bir başka husus bu anlaşma ile Türk Henkel’in Türkiye’de
bir üretim tesisi kurmadan üretimde devamlılığı sağlayacağıdır. Türk Henkel’in Taft 250
markalı jölelerin arzında devamlılığı sağlamak için ürünleri yurtdışındaki üretim
tesislerinden ithal etmek yerine Türkiye’de bir üretim tesisi kurmak veya ürünleri
Türkiye’deki başka bir üreticiye fason olarak ürettirmek gibi iki alternatifi
bulunmaktadır. Türkiye’de yeni bir üretim tesisi kurmak ve optimum kapasiteye
ulaşmak bir teşebbüs için kısa vadede etkin bir yöntem olmayabilir. Türk Henkel’in
yeni bir üretim tesisi kurmak yerine, atıl kapasitesinden yararlanarak Hobi Kozmetik’e
üretim yaptırması kaynakların etkin kullanımı açısından da makul görünmektedir.
Türk Henkel açısından ürünleri ithal etmek yerine Türkiye’de ürettirerek maliyetlerini
düşürmek ve piyasada daha etkin rekabet edebilmek olası görünmektedir. Bunun için
ise her iki tarafın pazarda bağımsız biçimde rekabet etme irade ve eylemlerinin 260
bulunması gerekmektedir.

Dolayısıyla anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinin aradığı
şartları sağladığı anlaşılmıştır.

H.3.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması

Türk Henkel ve Hobi Kozmetik arasında gerçekleşen fason üretim anlaşması
neticesinde Taft markalı jöleler ithal edilmek yerine Türkiye’de üretilecektir. Taraflar
yaptıkları bildirimde bu sayede malın arzında devamlılığın sağlanacağı ve tüketici 270
talebinin daha düzenli karşılanabileceği, bunun yanında Hobi Kozmetik’in daha
yüksek kapasite kullanımı sayesinde yakaladığı maliyet avantajını fiyatlarına
yansıtabileceği ve tüketicilerin Hobi Kozmetik’in ürünlerine daha düşük fiyatlarla
sahip olabilecekleri belirtilmiştir. Diğer taraftan ithalat seçeneğine göre daha avantajlı
bir maliyet yapısı sağlayabilecek olan yurtiçi fason üretimin Türk Henkel’e rekabetçi
avantajlar yaratması mümkündür.

Tarafların beyan ettiği bu yararların ekonomik olarak rasyonel göründüğü ve işlemin
tüketicilere fiyat ve ürün çeşitliliği unsurları bakımından fayda sağlayabileceği
kanaatine ulaşılmıştır. 280

H.3.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması

Başvuru konusu anlaşma rakipler arası bir üretim işbirliği niteliğinde olduğundan giriş
engeli yaratıcı, işbirliği doğurucu, ya da piyasadaki etkin rekabet motivasyonunu
09-03/46-15
7
azaltıcı etkilere sahip olması ihtimal dahilindedir. Anlaşmanın rekabetçi kaygı yaratan
bu yönlerden analiz edilmesi gereklidir.

Pazar kapama etkisi yönüyle bakıldığında bu etkinin daha çok ortak üretim ya da
taşeronluk anlaşmalarında, belirli bir ara malın ya da ürün bileşeninin üretilmesine 290
ilişkin olarak rakiplerin bu mallara erişiminde güçlük yaşaması ihtimali çerçevesinde
ortaya çıkabildiği görülmektedir. Bu bağlamda taraflardan en az birinin ilgili ara mal
ya da bileşene ilişkin üst pazarda ciddi bir pazar gücünü elinde bulunduruyor olması
gerekmektedir. Başvuru konusu anlaşmanın nihai ürünlerin üretimine ilişkin olması ve
pazara girişin halihazırdaki anlaşma türünde bir ticari işbirliğini zorunlu kılmaması
nedeniyle mevcut durumda bir pazar kapama etkisinden bahsetmek mümkün
değildir.

İşbirliği doğurucu etkiler işlemin taraflarının paylaştığı bilgilerin kapsamı, niteliği ile
yakından ilgilidir. İnceleme konusu anlaşmada aktarılması öngörülen üretim 300
teknolojisi, know-how ve maliyet muhasebesi gibi bilgiler anlaşma konusu üretim
faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi ve anlaşma ile elde edilmesi umulan ekonomik
etkinliklere ulaşılabilmesi için gerekli görülmektedir. Anlaşmada üretim faaliyetlerinin
yürütülmesi için gerekli olandan başka türde stratejik bilgi değişimine ilişkin bir
düzenlemeye rastlanmamıştır.

Diğer taraftan, inceleme konusu anlaşma ile bir pazar gücü oluşup oluşmadığı ve bir
pazar gücü söz konusu ise bunun uygulanması suretiyle pazardaki rekabetin
azaltılmasının söz konusu olup olmayacağı değerlendirilmelidir. Bu aşamada
tarafların ve rakiplerin pazardaki konumu, pazara giriş engelleri, pazarın doygunluk 310
seviyesi ve pazardaki rekabetin seviyesi dikkate alınmalıdır.

Pazar payı, tek gösterge olmamakla beraber teşebbüslerin pazardaki konumu ve
pazar gücü hakkında fikir edinebilmek için en önemli verilerden biridir. Tablo 3’te Türk
Henkel Ve Hobi Kozmetik’in 2005, 2006 ve 2007 yıllarında saç şekillendirici ürünler
pazarında sahip olduğu pazar paylarına yer verilmektedir:

Tablo 3: Türk Henkel ve Hobi Kozmetik’in saç şekillendirici ürünler pazarında yıllara göre pazar payları
2005 Pazar Payı(%) 2006 Pazar Payı(%) 2007Pazar Payı(%)
Türk Henkel (…..) (…..) (…..)
Hobi Kozmetik (…..) (…..) (…..)

Hobi Kozmetik %(….)‘lük pazar payı ile saç şekillendiriciler pazarında lider 320
konumdadır. Türk Henkel’in 2007 pazar payı ise %(…)’dur. Hobi kozmetik saç jölesi
pazarında Hobby markalı görece düşük fiyatlı ürünlerle yer almaktadır. Tablo 4’ten
görülebileceği gibi Hobby Kozmetik’ten sonra pazarda en yüksek paya sahip
teşebbüs 3KA Kozmetik Pazarlama Sanayi ve Ticaret Ltd. Şti.’dir. Bu teşebbüsün
ürünleri Egoist markalı ürünlerdir. Eczacıbaşı (Nivea), Procter&Gamble (Wella),
Loreal gibi marka bilinirliği yüksek teşebbüslerin ise pazar paylarının düşük olduğu
görülmektedir. Pazar payı listesinin ilk sıralarında yer alan teşebbüslerin ürün fiyatını
görece düşük tuttuğu gözlemlenmektedir.

330



09-03/46-15
8
Tablo 4: Saç Şekillendiricileri Pazarında İlk 7 Teşebbüsün Pazar Payları

Hobi
Kozmetik
3KA
Kozmetik Eczacıbaşı
İmaj
Kozmetik Loreal
Türk
Henkel
Procter&G
amble
2007 Yılı
(%) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..) (…..)

Saç şekillendirici ürünler pazarında tüketici tercihlerinin belirlenmesinde fiyat
unsurunun ön plana çıktığı görülmektedir. Hobi Kozmetik’in yüksek pazar payının
talebin fiyata oldukça duyarlı olduğu bir pazarda yüksek bir pazar gücüne işaret eder
nitelikte olmadığı ancak %(…) dolayındaki pazar payının son üç yıl içinde artarak
%(…) seviyelerine çıkmasının Hobi Kozmetik’in pazardaki lider konumu büyüyerek 340
devam edebileceğine işaret etmektedir. Pazarın mevcut dinamikleri çerçevesinde,
işlem sonrasında oluşabilecek %(…)’lik pazar payının fiyatları yükseltmeye ya da
teşebbüsler arası koordinasyonu kolaylaştırmaya imkan veren bir pazar gücü
sağladığı söylenemez ise de pazarın hızlı değişen yapısı karşısında başvuru konusu
anlaşma ile birlikte pazardaki rekabetin gelecekte pazar gücüne dayalı bir negatif etki
altında kalma olasılığı bulunmaktadır.

Pazara giriş engelleri değerlendirildiğinde, teşebbüslerin pazara girerken yasal veya
teknik bir engelle karşılaşmadıkları görülmektedir. 30.3.2005 tarihli Resmi Gazetede
yayınlanan 5324 sayılı Kozmetik Kanunu ile kozmetik ürünlerinin piyasaya arz 350
edilmesinden önce Sağlık Bakanlığından izin alınması zorunluluğu kaldırılmış,
sadece bildirim zorunluluğu getirilmiştir. İzin alma zorunluluğunun kaldırılmasından
sonra çok sayıda orta ve küçük ölçekli teşebbüsün pazara giriş yaptığı taraflarca
bildirilmiştir. Yasal giriş engeli olmamakla beraber saç şekillendiricilerin hızlı tüketim
ürünü olması nedeniyle marka gücü ve reklam harcamaları önemli bir giriş engeli
olabilir. Ancak pazar yapısı incelendiğinde yüksek marka bilinirliğine sahip ürünlerin
pazar paylarının oldukça düşük olduğu görülmektedir. Bu da tüketici gözünde fiyatın
marka bilinirliğinden daha önemli bir unsur olduğunu ve yüksek reklam harcamaları
olmadan da pazarda tutunmanın mümkün olduğunu, dolayısıyla pazarda, hem ithalat
yoluyla pazara girecek hem de kendi üretimini yapacak teşebbüsler için, yüksek giriş 360
engelleri olmadığını göstermektedir.

Tarafların rekabet etme motivasyonlarının anlaşma sonrasındaki durumu açısından
ilişkinin münhasırlık yönü, rekabet bileşenleri üzerindeki kontrol, ortak finansal
çıkarlar, işbirliğinin süresi gibi faktörlere bakılabilir. Bu faktörler incelendiğinde
anlaşmanın pazar kapama etkisine yol açacak bir münhasırlık içermediği, tarafların
pazar faaliyetleri ve rekabet edebilirlik açısından tam bağımsız olarak kaldıkları, ortak
yatırıma ya da birbirleri üzerinde finansal çıkarlara sahip olmadıkları anlaşılmaktadır.
Anlaşma her ne kadar süresiz olarak öngörülmüş ise de tarafların rekabetçi
davranışlarını etkileyen faktörler açısından herhangi bir olumsuzluk göze 370
çarpmamaktadır.

Dolayısıyla söz konusu anlaşmanın ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkması sonucunu doğurmayacağı ve bu nedenle Kanun’un 5. maddesinin
(c) bendini sağladığı kanaatine ulaşılmıştır.


09-03/46-15
9
H.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b )Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Kısıtlanmaması
380
Başvuru konusu anlaşmanın “Bilgilerin Gizliliği, Fikri Haklar” başlıklı 8. maddesi
taraflardan birinin diğerinin işi hakkında öğrenebileceği teknik, ticari ve şahsi bilgilerin
anlaşma bitiminden sonra dahi gizli tutulması, 3. şahıslara ve yetkisiz çalışanlara
karşı korunması ve bunlara ifşa edilmemesine ilişkin hükümleri düzenlemektedir. Bu
kapsamda ürünler, spesifikasyonları, üretim metotları, muhasebe işlemleri, ikmal
kaynakları, üretim giderleri, formüller ve tüm prosesler hakkında Türk Henkel
tarafından sağlanmış ve/veya verilmiş olan teknik bilgi ve know-how gizli bilgi
sayılmakta ve anlaşma uyarınca ifşa edilmemesi ve korunması gerekmektedir.
Bilgilerin gizliliği ile ilgili bu hükümlerin rekabeti engellemek değil Türk Henkel’e ait
formüller, spesifikasyonlar, iş yapma tarzı gibi firmanın zaman içerisinde geliştirdiği 390
ticari bilgisini ve taraflara ait şahsi bilgileri korumak amacı güttüğü değerlendirilmiş ve
inceleme konusu anlaşmanın 8. maddesiyle getirilen gizlilik yükümlülüğünün 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık oluşturmadığı kanaatine varılmıştır.

Anlaşmanın 8. maddesinin devamında Hobi kozmetik’e saç şekillendirici ürünler
pazarında üretim yapmaması gibi bir kısıtlama getirilmemektedir. Hobi Kozmetik
Hobby markalı jölelerin üretimine devam edecektir. Hobi Kozmetik farklı markalarla
da üretim yapabilir, ancak bu markaların Türk Henkel için üretimi yapılan markalarla
iltibas yaratmayacak nitelikte olması gerekmektedir. Bu hükmün Türk Henkel’in ticari
markalarını korumak ve kötü niyetli kullanımlarını önlemek amacıyla düzenlendiği ve 400
hükmün pazardaki rekabeti engelleyici amacı ya da etkisinin olmadığı kanaatine
varılmıştır.

Anlaşmanin 8. maddesinin son cümlesi ile, Türk Henkel Hobi Kozmetik’in Türk
Henkel ürünleri için rekabet yaratabilecek diğer markalarla (Wella – Loreal - P&G
markaları) fason üretim anlaşmaları gerçekleştirmesine kısıtlama getirmektedir.
Ancak bu kısıtlama Hobi Kozmetik’in rakiplerle iş yapmasını engellememekte fakat 2
ay öncesinden Türk Henkel’e haber verme ön koşulunu ileri sürmektedir. Bildirim
formunda bu kısıtlamanın amacı Hobi Kozmetik’in rakip teşebbüslerle çalışması
durumunda Türk Henkel’in Hobi Kozmetik’e vermiş olduğu formüllerin, 410
spesifikasyonların, üretim metotları ve proseslerin, Türk Henkel’e ait hammaddelerin
ve bunların saklanma koşullarının, stok mahallerinin yeniden gözden geçirilmesi ve
gerektiği takdirde Türk Henkel için hayati önem arz eden know-how’ının fabrika
içinde korunması olarak belirtilmiştir. Türk Henkel’in kendisi için üretim yapılan bir
tesiste rakibinin varlığı halinde know-how’ını korumak amacıyla almış olduğu bu
tedbirin, amaçladığından daha fazla bir kısıtlama getirmediği kanaatine varılmıştır.

I. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre 420

1-Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. ile Hobi Kozmetik İmalat San. ve Tic. A.Ş.
arasında imzalanan Taft markalı saç jölelerinin üretilmesi, dolumu ve
ambalajlanmasına ilişkin “Satınalma Sözleşmesi”ne, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,

09-03/46-15
10
2-Bununla birlikte söz konusu sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle 5 yıl ile sınırlı olmak üzere bireysel
muafiyet tanınmasına 430

OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.





Full & Egal Universal Law Academy