Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-226 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-03/47-16
Karar Tarihi : 20.1.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler :Tuncay SONGÖR, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Hilmi BOLATOĞLU, Neyzar MENTEŞOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Türk Henkel Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş.
D. TARAFLAR : Türk Henkel Kimya Sanayi ve Ticaret A.Ş. 20
Kayışdağı Cad. Karaman Çiftliği Yolu
Kar Plaza D Blok İçerenköy / İstanbul
Hobi Kozmetik İmalat Sanayi ve Ticaret A.Ş.
İnönü Mah. Ulusu Cad. No:135 Kayışdağı Kadıköy / İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. ile Hobi Kozmetik
İmalat Sanayi A.Ş. arasında imzalanan “Satınalma Sözleşmesi”ne (Schauma
markalı şampuan ve duş jellerine ilişkin) menfi tespit belgesi verilmesi veya
muafiyet tanınması talebi. 30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.11.2008 tarih ve 7555 sayı ile giren ve
en son 31.12.2008 tarih ve 8488 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine,
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2
sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca
yapılan inceleme sonucu düzenlenen 14.1.2009 tarih ve 2008-3-226/MM-09-HB
sayılı Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 16.1.2009 tarih ve
REK.0.07.00.00-130/19 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-03 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
40
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da;
1) 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, Türk Henkel
ve Hobi Kozmetik arasında imzalanan “Satınalma Sözleşmesi”ne, menfi tespit
belgesi verilemeyeceği,
2) 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan şartların tamamını karşılaması
nedeniyle anılan “Satınalma Sözleşmesi”ne bireysel muafiyet tanınabileceği,
09-03/47-16
2
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir. 50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. (Türk Henkel)
Türk Henkel, merkezi Düsseldorf Almanya’da bulunan Henkel AG&Co. KGaA
şirketler grubu bünyesinde faaliyet göstermektedir. Henkel AG&Co. KGaA şirketler
grubu “çamaşır ve ev bakım ürünleri”, “kozmetik ve kişisel bakım” ve “yapıştırıcı 60
teknolojileri” endüstriyel alanlarında faaldir. Türk Henkel’in ortaklık yapısına Tablo
1’de yer verilmektedir.
Tablo 1: Türk Henkel’in Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı, Soyadı Pay Oranı(%) Pay Tutarı
Henkel Central Eastern Europe GmbH (………) (………)
Dr. N. Can Paker (………) (………)
N. Erdem Koçak (………) (………)
Dündar Çiftçioğlu (………) (………)
M. Mutlu Türpan (………) (………)
Toplam 100 314.018.047,00
Türk Henkel’in yönetim kurulu üyeleri; Lothar Steinebach (Başkan), N. Erdem Koçak
ve Dr. N. Can Paker’den oluşmaktadır. Türk Henkel’in 2005, 2006 ve 2007 yıllarına
ait ciroları sırasıyla (………………) YTL, (………………..) YTL ve (……………..)
YTL’dir.
70
H.1.2. Hobi Kozmetik İmalat San. ve Tic. A.Ş. (Hobi Kozmetik)
Hobi Kozmetik 1974’ten itibaren faal bir şirkettir. Teşebbüsün faaliyet alanları saç
bakım ürünleri, saç şekillendirme ürünleri ve cilt bakım ürünleridir. Hobi Kozmetik,
kendi ürettiği ürünlerin satış ve pazarlama faaliyetlerini bağlı şirketi niteliğindeki RA
Pazarlama unvanındaki pazarlama ve dağıtım şirketi aracılığıyla yürütmektedir. Hobi
Kozmetik, “Hobby” markasıyla şampuan, saç kremi, jöle, sıvı sabun, duş jeli, cilt
bakım ürünleri ve ıslak mendil üretmekte ve pazarlamaktadır.
Hobi Kozmetik’in yönetim kurulu üyeleri; Rıdvan M. Ilıca, Armağan Ilıca, K. Tufan 80
Ilıca, Haluk Ilıca ve Ö. Faruk Ilıca olmak üzere beş kişiden oluşmaktadır. Tablo 2’de
Hobi Kozmetik’in ortaklık yapısına yer verilmiştir:
Tablo 2: Hobi Kozmetik’in Ortaklık Yapısı
Hissedarın Adı, Soyadı Pay Oranı(%) Pay Tutarı
Rıdvan M. Ilıca (………) (………)
Armağan Ilıca (………) (………)
Beyhan D. Ilıca (………) (………)
Meliha Ilıca (………) (………)
Ö. Faruk Ilıca (………) (………)
Haluk Ilıca (………) (………)
K. Tufan Ilıca (………) (………)
Toplam 100,00 6.000.000,00
09-03/47-16
3
Hobi Kozmetik’in 2005, 2006 ve 2007 yıllarına ait ciroları sırasıyla (…………….) YTL,
(………………) YTL ve (………………) YTL olarak gerçekleşmiştir.
H.2. İlgili Pazar 90
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta
bulunularak ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir.
Buna göre, devralma işlemlerinde devre konu mal veya hizmetlerle tüketicinin
gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal veya
hizmetlerden oluşan pazar ilgili ürün pazarını oluşturmaktadır. Dolayısıyla belirli bir
ürün ve onunla yüksek ikame edilebilirliği olan diğer ürünlerden oluşan pazar ilgili
ürün pazarının tanımında esas alınmaktadır. 100
Başvuruya konu anlaşma, Türk Henkel’in “Schauma” markalı şampuanlarının ve duş
jellerinin Hobi Kozmetik tarafından üretilmesini içermektedir. Genel olarak şampuan;
saç boyası, şekillendirici ürünler, saç kremi ve bakım ürünlerini de kapsayan saç
bakım ürünleri pazarı içerisinde bir alt pazar olarak değerlendirilmektedir. 3.1.2008
tarih, 08-01/12-9 sayılı Kurul kararında, satış kanalları açısından değerlendirildiğinde
kozmetik ürünlerin, genel kozmetik ürünler (mass) ve seçici kozmetik ürünler
(selective) olarak ikiye ayrıldığı, genel ürünlerin marketler gibi alışılagelmiş
perakende satış kanalları aracılığıyla pazarlanıp satılan ürünlerken, seçici ürünlerin
diğer ürünlerden farklılaştırılmış özel niteliklere sahip olan ve farklı üretim ve 110
pazarlama yöntemleri kullanılarak piyasaya arz edilen ürünler olduğu belirtilmiştir.
Genel ve seçici kozmetik ürünler sadece ürün özellikleri ve pazarlama kanalı
yönünden değil, fiyat bakımından da birbirinden ayrılmaktadır. Söz konusu ayrım
şampuan pazarı için de geçerlidir. Marketler kanalıyla piyasaya sürülen şampuanların
yanında sadece kuaförlerde, eczanelerde ya da özel mağazalarında satılan, özellikle
saç sorunlarına yönelik olarak pazarlanan şampuanlar da mevcuttur. Tüketici
açısından bu iki ürün kategorisi arasında fiyat ve nitelik bakımından farklılık söz
konusudur.
Benzer nitelikteki değerlendirmeler duş jeli ya da vücut şampuanı olarak tanımlanan 120
ürün için de yapılabilir. Duş jeli ve saç şampuanı ürünleri bileşim açısından birbirine
yakın ürünler oldukları halde tüketici açısından kullanım amaçları temelde farklılık
göstermektedir. Hem vücut hem de saç için kullanılabilen ürünler mevcut olsa da
vücut şampuanı/duş jeli ürünlerinin saç şampuanlarından farklı olarak bir pazar
oluşturduğu ve bu ayrımın pazarda yerleştiği kanaati oluşmuştur.
Yukarıdaki açıklamalar ışığında, dosya konusu işlem bakımından ilgili ürün
pazarlarının 3.1.2008 tarih, 08-01/12-9 sayılı Kurulu kararı doğrultusunda “genel
şampuan pazarı” ve ayrıca “genel duş jeli pazarı” olarak tanımlanması uygun
görülmektedir. 130
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
İnceleme konusu ilgili ürün pazarında yer alan ürünler bakımından pazara giriş, arz
kaynaklarına ulaşma, üretim, dağıtım, pazarlama ve satış şartlarının bölgesel bir
09-03/47-16
4
farklılık göstermediği göz önüne alınarak ilgili coğrafi pazar Türkiye olarak
belirlenmiştir.
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
140
H.3.1. işlemin Niteliği
İnceleme konusu, Türk Henkel ile Hobi Kozmetik arasında imzalanan “Satınalma
Sözleşmesi”ne (Anlaşma) menfi tespit belgesi verilmesi talebidir. Başvuru ekinde yer
alan anlaşmanın konusu, Türk Henkel için Schauma markalı şampuan ve duş
jellerinin Hobi Kozmetik tarafından Türk Henkel’in vereceği spesifikasyonlara uygun
olarak üretimi, dolumu ve ambalajlanmasıdır. Sevkiyata hazır hale gelen ürünler Türk
Henkel tarafından Hobi Kozmetik’ten anlaşmada belirlenen birim fiyat üzerinden satın
alınacaktır. Anlaşma, aktarılacak know-how dahilinde üretim yapılmasını sağlayacak
hammadde tedarikine, kullanımına, depolanmasına, üretim ve dolum standartlarına, 150
kalite güvence ve denetleme şartlarına ve aktarılan know-how’ın üçüncü kişilerin
kullanımına sunulmasına engel olacak gizlilik yükümlülüklerine ilişkin hükümleri
düzenlemektedir.
Anlaşmanın 7. maddesinde Türk Henkel ve Hobi Kozmetik’in birbirinden ayrı ve
bağımsız teşebbüsler oldukları açıkça vurgulanmış ve her iki teşebbüsün
anlaşmadan doğan yükümlülükleri belirtilmiştir. Bu madde metninden anlaşıldığı
üzere anlaşma ile teşebbüslerin ticari karar alma sürecindeki bağımsızlıklarına
doğrudan bir kısıtlama getirilmemektedir.
160
Anlaşmanın başlangıcı imza tarihine bağlanmış ise de anlaşmanın kamu
kurumlarından gerekli izinlerin alınması ile geçerli olacağı belirtilmiştir. Anlaşmanın
geçerlilik süresi açıkça belirtilmediğinden anlaşma süresiz düzenlenmiş olup
taraflardan birinin 4 ay öncesinden bildirmek suretiyle anlaşmayı feshedebileceği
hükme bağlanmıştır.
Teşebbüsler arasındaki işbirlikleri satın alma, üretim, araştırma-geliştirme,
pazarlama, dağıtım, satış, gibi alanlarda görülebilmektedir. Taşeronluk
(subcontracting), uzmanlaşma (specialization), Ar-Ge ve teknoloji transferi
biçimlerinde ortaya çıkabilen işbirlikleri ağır rekabet sınırlamaları içermedikleri sürece 170
doğurdukları pozitif etkilerin neden oldukları negatif etkileri aştığı varsayılmakta ve
muafiyet imkanından yararlanabilmektedirler. Nitekim hukukumuzda Ar-Ge ve
Teknoloji Transferi anlaşmaları ilgili grup muafiyeti tebliğlerinden yararlanabilmekte,
ancak Uzmanlaşma ve Taşeronluk anlaşmalarına ilişkin bu tür bir düzenleme
bulunmamaktadır. Rekabetçi değerlendirmeler için asıl olan husus teşebbüsler
arasındaki ilişkinin niteliği ve piyasada yaratabileceği etkidir. Başvuru konusu
anlaşma da bu bakış açısıyla incelenmelidir. Genel olarak “fason üretim” biçiminde
nitelendirilen bir ticari işbirliği türü olarak görülebilecek anlaşma, rakipler arasındaki
işbirliklerine yönelik prensipler çerçevesinde değerlendirilmelidir.
180
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 8. maddesi uyarınca teşebbüslerin veya teşebbüs birliklerinin
başvurusu üzerine Kurul, bir anlaşmanın, kararın, eylemin veya birleşme ve
devralmanın Kanun’un 4, 6 ve 7. maddelerine aykırı olmadığını gösteren bir menfi
09-03/47-16
5
tespit belgesi verebilmektedir. İncelemeye konu anlaşmaya menfi tespit belgesi
verilebilmesi için öncellikle, anlaşmanın Kanun’un 4. maddesine aykırılık taşıyıp
taşımadığının belirlenmesi gerekmektedir.
Kanun’un 4. maddesi “belirli bir mal veya hizmet piyasasında doğrudan veya dolaylı 190
olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi
doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası anlaşmalar”ı
yasaklamaktadır. Teşebbüsler arası işbirliği anlaşmalarının rakipler arasında
gerçekleştirilmesi halinde yatay işbirliği anlaşması niteliği kazanmaktadır. Rakip
teşebbüsler arasındaki taşeron/ortak/fason/uzmanlaşma biçimindeki üretim işbirliği
anlaşmaları gerek işbirliği doğurucu, gerek giriş engeli yaratıcı ve gerekse de
piyasadaki etkin rekabeti azaltıcı etkileri açısından dikkatle değerlendirilmesi
gerekmektedir.
Rakipler arasında işbirliği doğurucu bu tür anlaşmaların pazardaki rekabeti olumsuz 200
etkileme olasılığı, tarafların maliyetlerinin ortaklaşması faktörünün de katkısıyla
ortaya çıkacak koordinasyon etkileri ve pazar kapama etkileri biçiminde
gerçekleşebilmektedir. Diğer yandan, tarafların ticari ilişkilerinin kapsamı büyüdükçe
bağımsız biçimde rekabet etme motivasyonları da azalabilmektedir.
Başvuru konusu sözleşme belirli ürünlerin rakip teşebbüs tarafından süresiz biçimde
üretilmesini konu almaktadır. Üretim için Türk Henkel üretimin kendi isteğine uygun
olarak gerçekleştirilmesi için ürün spesifikasyonları, maliyet yapıları, ikmal kaynakları,
formüller, muhasebe süreçleri gibi kritik bilgileri Hobi Kozmetik’e sağlayacaktır.
Anlaşma bu yönüyle rakipler arasında koordinasyon yaratma riskini en üst düzeye 210
çıkaran bir niteliğe sahiptir. Koordinasyon ve uyumlu eylemler yoluyla piyasadaki
rekabetin kısıtlanması olasılığı anlaşmaya taraf olan teşebbüslerin pazardaki
pozisyonuyla da doğrudan bağlantılıdır. Toplamda pazarda görece küçük bir paya
sahip teşebbüslerin yaptığı bir işbirliği anlaşması, toplamda görece yüksek pazar
paylarına sahip teşebbüslerin yaptığı bir anlaşma kadar rekabetçi endişe
uyandırmayacaktır. Ancak her iki durumda da rakipler arasındaki bir anlaşmanın
rekabeti engelleme, kısıtlama ya da bozma etkisini doğurabilecek yönleri dikkate
alınmalıdır. Diğer taraftan rakipler arasında süresiz olarak kurulan, kritik ticari ve
operasyonel bilgilerin aktarımını gerektiren bir anlaşmanın taraflar arasındaki rekabet
güdüsünü en aza indirmesi hatta yok etmesi de olasılık dahilindedir. 220
Yukarıda yer verilen açıklamalar ışığında, başvuru konusu anlaşmanın Kanun’un 4.
maddesine aykırı olduğu kanaatine varılmıştır.
H.3.3. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Fason üretim anlaşmaları, taraflardan birinin diğer taraf için belirli bir ürünü
üretmesini ve bu ürünü diğer tarafa tedarik etmesini içermeleri yönüyle genelde dikey
anlaşma niteliğinde ortaya çıkmaktadırlar. Fason üretim anlaşmaları iki istisnai durum
haricinde 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmektedir. Bu istisnai 230
durumlardan ilki, fason üretim anlaşmasının pazarın aynı seviyesinde faaliyet
gösteren teşebbüsler, yani rakipler arasında gerçekleştirilmiş olması diğeri ise,
taraflar rakip konumunda bulunmasalar dahi fason üretim anlaşmasında üretici
teşebbüse know-how aktarımı yapılmasıdır.
09-03/47-16
6
İncelemeye konu anlaşmanın tarafları Türk Henkel ve Hobi Kozmetik’tir. Türk Henkel
ilgili pazarlarda Schauma, Hobi Kozmetik ise Hobby markalı şampuan ve duş jelleri
ile piyasada yer almaktadır. Taraflar pazarın aynı seviyesinde faaliyet göstermekte ve
ilgili ürün pazarında aktif olarak rekabet etmektedirler. Rakip konumundaki
teşebbüsler arasında yapılmış olması nedeniyle başvuru konusu anlaşma 2002/2 240
sayılı Tebliğ ile tanınan grup muafiyetinden yararlanamamaktadır. Bu nedenle anılan
anlaşmanın bireysel muafiyet açısından değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.3.3.1. Malların Üretim veya Dağıtımı ile Hizmetlerin Sunulmasında Yeni
Gelişme ve İyileşmelerin ya da Ekonomik veya Teknik Gelişmenin Sağlanması
Rekabetçi piyasa sistemi her ne kadar teşebbüslerin etkinliğe içsel çabalarla
ulaşmalarını hedeflemekte ise de rakipler arasındaki kimi işbirlikleri de teknik gelişme
ve ekonomik etkinliklere ulaşılmasını sağlayabilmektedir. Özellikle ayrı ayrı
ulaşılması mümkün olmayan maliyet düşürücü süreçlerin yakalanmasına yönelik 250
işbirlikleri bu anlamda dikkate alınması gereken ekonomik etkinliklerdendir.
Firmalar optimum üretim kapasitesine kadar üretim miktarını artırarak marjinal
maliyetlerini düşürebilmektedir. Hobi Kozmetik halihazırda şampuan ve duş jeli
üretimi yapmakta ve ürünlerini Hobby markasıyla pazarlamaktadır. Yapılan fason
üretim anlaşması Hobi Kozmetik üretim miktarını kayda değer oranda arttıracak ve
atıl kapasitesini kullanarak daha etkin bir üretim gerçekleştirecektir. Pazar payları
açısından bakıldığında Hobi Kozmetik’in şampuan üretim miktarının yaklaşık iki
katına çıkması, ayrıca yeni üretime geçtiği bildirilen duş jeli alanında da ciddi üretim
miktarına erişmesi söz konusudur. Bu şekilde Hobi Kozmetik’in üretim kapasitesinin 260
genişlemesi maliyet düşürücü etkide bulunabilecektir. Taraflar da bildirim formunda
bu hususa değinmiş, anlaşma ile birlikte Hobi Kozmetik’in maliyetlerinde düşüş
yaşanacağı ve meydana gelen düşüşün Hobi Kozmetik ürünlerinin fiyatlarına
yansıyacağı belirtilmiştir.
Bildirim formunda değinilen bir başka husus ise bu anlaşma ile Türk Henkel’in
Türkiye’de bir üretim tesisi kurmadan üretimde devamlılığı sağlayacağıdır. Türk
Henkel’in Schauma markalı şampuan ve duş jellerinin arzında devamlılığı sağlamak
için ürünleri yurtdışındaki üretim tesislerinden ithal etmek yerine Türkiye’de bir üretim
tesisi kurmak veya ürünleri Türkiye’deki başka bir üreticiye fason olarak ürettirmek 270
gibi iki alternatifi bulunmaktadır. Türkiye’de yeni bir üretim tesisi kurmak ve optimum
kapasiteye ulaşmak bir teşebbüs için kısa vadede etkin bir yöntem olmayabilir. Türk
Henkel’in yeni bir üretim tesisi kurmak yerine, atıl kapasitesinden yararlanarak Hobi
Kozmetik’e üretim yaptırması kaynakların etkin kullanımı açısından da makul
görünmektedir. Türk Henkel açısından ürünleri ithal etmek yerine Türkiye’de
ürettirerek maliyetlerini düşürmek ve piyasada daha etkin rekabet edebilmek olası
görünmektedir. Bunun için ise her iki tarafın pazarda bağımsız biçimde rekabet etme
irade ve eylemlerinin bulunması gerekmektedir.
Dolayısıyla anlaşmanın 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinin (a) bendinin aradığı 280
şartları sağladığı anlaşılmıştır.
H.3.3.2. Tüketicinin Bundan Yarar Sağlaması
09-03/47-16
7
Türk Henkel ve Hobi Kozmetik arasında gerçekleşen fason üretim anlaşması
neticesinde Schauma markalı şampuan ve duş jelleri ithal edilmek yerine Türkiye’de
üretilecektir. Taraflar yaptıkları bildirimde bu sayede malın arzında devamlılığın
sağlanacağı ve tüketici talebinin daha düzenli karşılanabileceği, bunun yanında Hobi
Kozmetik’in daha yüksek kapasite kullanımı sayesinde yakaladığı maliyet avantajını
fiyatlarına yansıtabileceği ve tüketicilerin Hobi Kozmetik’in ürünlerine daha düşük 290
fiyatlarla sahip olabilecekleri belirtilmiştir. Diğer taraftan ithalat seçeneğine göre daha
avantajlı bir maliyet yapısı sağlayabilecek olan yurtiçi fason üretimin Türk Henkel’e
rekabetçi avantajlar yaratması mümkündür.
Tarafların beyan ettiği bu yararların ekonomik olarak rasyonel göründüğü ve işlemin
tüketicilere fiyat ve ürün çeşitliliği unsurları bakımından fayda sağlayabileceği
kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.3.3. İlgili Piyasanın Önemli Bir Bölümünde Rekabetin Ortadan Kalkmaması
300
Başvuru konusu anlaşma rakipler arası bir üretim işbirliği niteliğinde olduğundan giriş
engeli yaratıcı, işbirliği doğurucu, ya da piyasadaki etkin rekabet motivasyonunu
azaltıcı etkilere sahip olması ihtimal dahilindedir. Anlaşmanın rekabetçi kaygı yaratan
bu yönlerden analiz edilmesi gereklidir.
Pazar kapama etkisi yönüyle bakıldığında bu etkinin daha çok ortak üretim ya da
taşeronluk anlaşmalarında, belirli bir ara malın ya da ürün bileşeninin üretilmesine
ilişkin olarak rakiplerin bu mallara erişiminde güçlük yaşaması ihtimali çerçevesinde
ortaya çıkabildiği görülmektedir. Bu bağlamda da taraflardan en az birinin ilgili ara
mal ya da bileşene ilişkin üst pazarda ciddi bir pazar gücünü elinde bulunduruyor 310
olması gerekmektedir. Başvuru konusu anlaşmanın nihai ürünlerin üretimine ilişkin
olması ve pazara girişin halihazırdaki anlaşma türünde bir ticari işbirliğini zorunlu
kılmaması nedeniyle mevcut durumda bir pazar kapama etkisinden bahsetmek
mümkün değildir.
İşbirliği doğurucu etkiler işlemin taraflarının paylaştığı bilgilerin kapsamı, niteliği ile
yakından ilgilidir. İnceleme konusu anlaşmada aktarılması öngörülen üretim
teknolojisi, know-how ve maliyet muhasebesi gibi bilgiler anlaşma konusu üretim
faaliyetinin gerçekleştirilebilmesi ve anlaşma ile elde edilmesi umulan ekonomik
etkinliklere ulaşılabilmesi için gerekli görülmektedir. Anlaşmada üretim faaliyetlerinin 320
yürütülmesi için gerekli olandan başka türde stratejik bilgi değişimine ilişkin bir
düzenlemeye rastlanmamıştır.
Diğer taraftan, inceleme konusu anlaşma ile bir pazar gücü oluşup oluşmadığı ve bir
pazar gücü söz konusu ise bunun uygulanması suretiyle pazardaki rekabetin
azaltılmasının söz konusu olup olmayacağı değerlendirilmelidir. Bu aşamada
tarafların pazardaki konumu, rakiplerin pazardaki konumu, pazara giriş engelleri,
pazarın doygunluk seviyesi ve pazardaki rekabetin seviyesi dikkate alınmalıdır.
Pazar payı tek gösterge olmamakla beraber teşebbüslerin pazardaki konumu ve 330
pazar gücü hakkında fikir edinebilmek için en önemli verilerden biridir. Tablo 3’te Türk
Henkel Ve Hobi Kozmetik’in 2005, 2006 ve 2007 yıllarında şampuan ve duş jeli
pazarlarında sahip olduğu pazar paylarına yer verilmektedir:
09-03/47-16
8
Tablo 3: Türk Henkel ve Hobi Kozmetik’in şampuan ve duş jeli pazarında 2005, 2006 ve 2007yıllarına
ilşkin pazar payları 340
2005 Pazar Payı (%) 2006 Pazar Payı (%) 2007 Pazar Payı (%)
Şampuan Duş Jeli Şampuan Duş Jeli Şampuan Duş Jeli
Türk Henkel
(…) (…) (…) (…) (…) (…)
Hobi Kozmetik1
(…) (…) (…) (…) (…) (…)
Toplam
(…) (…) (…) (…) (…) (…)
Tablodan; şampuan pazarında hem Türk Henkel’in hem de Hobi Kozmetik’in pazar
paylarının oldukça düşük olduğu görülmektedir. Tarafların toplam pazar payları son
üç yıl içerisinde %(…) ila %(…) arasında değişmiştir. Bununla birlikte tarafların genel
şampuan pazarındaki en büyük rakipleri Procter&Gamble, Unilever,
Colgate&Palmolive ve L’oreal gibi güçlü ve marka bilinirlikleri yüksek teşebbüslerdir.
Pazardaki ilk dördü oluşturan anılan teşebbüslerin toplam pazar payları ise %77,1’dir.
Genel duş jeli pazarında ise Türk Henkel’in pazar payı 2005’te %(…) iken 2007’de bu
rakam %(…)’ye düşmüştür. Hobby markalı duş jelleriyle pazarda kısa bir süredir yer
alan Hobi Kozmetik’in pazar payına ilişkin veri olmamakla beraber pazarda ürününün 350
lansmanını yaptığı taraflarca bildirilmiştir. Duş jeli pazarındaki diğer oyuncular ise
Colgate&Palmolive, Unilever, Evyap gibi güçlü markalara sahip teşebbüslerdir.
Yukarıdaki bilgiler ışığında, hem genel şampuan pazarında hem de genel duş jeli
pazarında taraflar üzerinde rekabetçi baskı yaratan çok sayıda teşebbüs olduğu,
Türk Henkel ve Hobi Kozmetik’in pazardaki küçük oyuncular oldukları
anlaşılmaktadır. Pazarda güçlü rakiplerin bulunması da Türk Henkel ve Hobi
Kozmetik arasındaki bu anlaşma nedeniyle pazarda anti-rekabetçi etkilerin ortaya
çıkması ihtimalinin az olduğuna işaret etmektedir.
360
Pazara giriş engelleri değerlendirildiğinde, teşebbüslerin pazara girerken yasal veya
teknik bir engelle karşılaşmadıkları görülmektedir. 30.3.2005 tarihli Resmi Gazetede
yayınlanan 5324 sayılı Kozmetik Kanunu ile kozmetik ürünlerinin piyasaya arz
edilmesinden önce Sağlık Bakanlığından izin alınması zorunluluğu kaldırılmış,
sadece bildirim zorunluluğu getirilmiştir. İzin alma zorunluluğunun kaldırılmasından
sonra çok sayıda orta ve küçük ölçekli teşebbüsün pazara giriş yaptığı taraflarca
bildirilmiştir. Yasal giriş engeli olmamakla beraber şampuan ve duş jelinin birer hızlı
tüketim ürünü olması nedeniyle marka gücü ve reklam harcamaları önemli bir giriş
engeli olabilir. Ancak son dönemde görülen marketlerin kendi markalarıyla pazara
sundukları “private label” ürünleri de raflarda görmek mümkündür. Bunun tüketici 370
gözünde marka bilinirliği kadar fiyatın da önemli bir unsur olduğunu ve yüksek reklam
harcamaları olmadan da pazarda tutunmanın mümkün olduğunu göstermektedir. Bu
1 Taraflar Hobi Kozmetik’in duş jeli pazarında son dönemde faaliyet göstermeye başlaması nedeniyle
pazar payı ile ilgili bilgi sunamamıştır.
09-03/47-16
9
da pazarda, hem ithalat yoluyla pazara girecek hem de kendi üretimini yapacak
teşebbüsler için, yüksek giriş engelleri olmadığını göstermektedir.
Şampuan pazarında doygunluk düzeyi incelendiğinde pazarın henüz doygunluğa
ulaşmamış, gelişmekte olan bir pazar olduğu görülmektedir. Türkiye’de kişi başı
şampuan kullanımı yıllık 0,5 kg’dır. Bu da şampuan pazarında önemli bir potansiyele
işaret etmektedir. Tüketici açısından şampuandan çok daha yeni bir ürün olan duş jeli
için de aynı değerlendirme yapılabilir. Duş jeli kullanımının henüz fazla 380
yaygınlaşmamış olması, tüketici tercihlerinde sabundan duş jeline yönelik bir eğilimin
olması ve kişi başı duş jeli tüketiminin henüz yıllık 10 gram düzeyinde olması duş jeli
pazarının ileriki dönemde büyüyeceğinin işareti olarak değerlendirilebilir. Bu veriler
de, şampuan ve duş jeli pazarlarının henüz doygunluğa ulaşmamış olduğu
göstermektedir.
Taraflarının pazar gücünün bulunmadığı, pazarda güçlü rakiplerin bulunduğu,
potansiyel rekabetin yüksek giriş engelleriyle sınırlanmadığı ve doygunluğa
ulaşmamış bir pazar yapısı bulunduğu dikkate alındığında, başvuru konusu anlaşma
nedeniyle pazarda rekabetçi bir endişe oluşmayacağının söylenmesi mümkündür. 390
Tarafların rekabet etme motivasyonlarının anlaşma sonrasındaki durumu açısından
ilişkinin münhasırlık yönü, rekabet bileşenleri üzerindeki kontrol, ortak finansal
çıkarlar, işbirliğinin süresi gibi faktörlere bakılabilir. Bu faktörler incelendiğinde
anlaşmanın pazar kapama etkisine yol açacak bir münhasırlık içermediği, tarafların
pazar faaliyetleri ve rekabet edebilirlik açısından tam bağımsız olarak kaldıkları, ortak
yatırıma ya da birbirleri üzerinde finansal çıkarlara sahip olmadıkları anlaşılmaktadır.
Anlaşma her ne kadar süresiz olarak öngörülmüş ise de tarafların rekabetçi
davranışlarını etkileyen faktörler açısından herhangi bir olumsuzluk göze
çarpmamaktadır. 400
Dolayısıyla söz konusu anlaşmanın ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin
ortadan kalkması sonucunu doğurmayacağı ve bu nedenle Kanun’un 5. maddesinin
(c) bendinin sağlandığı kanaatine ulaşılmıştır.
H.3.3.4. Rekabetin (a) ve (b )Bentlerindeki Amaçların Elde Edilmesi İçin Zorunlu
Olandan Fazla Kısıtlanmaması
Başvuru konusu anlaşmanın “Bilgilerin Gizliliği, Fikri Haklar” başlıklı 8. maddesi
taraflardan birinin diğerinin işi hakkında öğrenebileceği teknik, ticari ve şahsi bilgilerin 410
anlaşma bitiminden sonra dahi gizli tutulması, 3. şahıslara ve yetkisiz çalışanlara
karşı korunması ve bunlara ifşa edilmemesine ilişkin hükümleri düzenlemektedir. Bu
kapsamda ürünler, spesifikasyonları, üretim metotları, muhasebe işlemleri, ikmal
kaynakları, üretim giderleri, formüller ve tüm prosesler hakkında Türk Henkel
tarafından sağlanmış ve/veya verilmiş olan teknik bilgi ve know-how gizli bilgi
sayılmakta ve anlaşma uyarınca ifşa edilmemesi ve korunması gerekmektedir.
Bilgilerin gizliliği ile ilgili bu hükümlerin rekabeti engellemek değil Türk Henkel’e ait
formüller, spesifikasyonlar, iş yapma tarzı gibi firmanın zaman içerisinde geliştirdiği
ticari bilgisini ve taraflara ait şahsi bilgileri korumak amacı güttüğü değerlendirilmiş ve
inceleme konusu anlaşmanın 8. maddesiyle getirilen gizlilik yükümlülüğün 4054 sayılı 420
Kanun’un 4. maddesine aykırılık oluşturmadığı kanaatine varılmıştır.
09-03/47-16
10
Anlaşmanın 8. maddesinin devamında Hobi kozmetik’e şampuan ve duş jeli
pazarlarında üretim yapmaması gibi bir kısıtlama getirilmemektedir. Hobi Kozmetik
Hobby markalı şampuan ve duş jellerinin üretimine devam edecektir. Hobi Kozmetik
farklı markalarla da üretim yapabilir, ancak bu markaların Türk Henkel için üretimi
yapılan markalarla iltibas yaratmayacak nitelikte olması gerekmektedir. Bu hükmün
Türk Henkel’in ticari markalarını korumak ve kötü niyetli kullanımlarını önlemek
amacıyla düzenlendiği ve hükmün pazardaki rekabeti engelleyici amacı ya da
etkisinin olmadığı kanaatine varılmıştır. 430
Anlaşmanin 8. maddesinin son cümlesi ile, Türk Henkel Hobi Kozmetik’in söz
konusu rakiplerle de fason üretim anlaşmaları gerçekleştirmesine kısıtlama
getirmektedir. Ancak bu kısıtlama Hobi Kozmetik’in rakiplerle iş yapmasını
engellememekte fakat 2 ay öncesinden Türk Henkel’e haber verme ön koşulunu
getirmektedir. Bildirim formunda bu kısıtlamanın amacı Hobi Kozmetik’in rakip
teşebbüslerle çalışması durumunda Türk Henkel’in Hobi Kozmetik’e vermiş olduğu
formüllerin, spesifikasyonların, üretim metotları ve proseslerin, Türk Henkel’e ait
hammaddelerin ve bunların saklanma koşullarının, stok mahallerinin yeniden gözden
geçirilmesi ve gerektiği takdirde Türk Henkel için hayati önem arz eden know-440
how’ının fabrika içinde korunması olarak belirtilmiştir. Türk Henkel’in kendisi için
üretim yapılan bir tesiste rakibinin varlığı halinde know-how’ını korumak amacıyla
almış olduğu bu tedbirin, amaçladığından daha fazla bir kısıtlama getirmediği
kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre
1-Türk Henkel Kimya San. ve Tic. A.Ş. ile Hobi Kozmetik İmalat San. ve Tic. A.Ş. 450
arasında imzalanan Schauma markalı şampuan ve duş jellerinin üretimi, dolumu ve
ambalajlanmasına ilişkin “Satınalma Sözleşmesi”ne, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı
Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle menfi tespit belgesi
verilemeyeceğine,
2-Bununla birlikte söz konusu sözleşmeye, 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde
sayılan şartların tamamını karşılaması nedeniyle bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy