Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-3-9 (Devralma)
Karar Sayısı : 09-04/71-27
Karar Tarihi : 4.2.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Ali Fuat KOÇ
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : CarrefourSA Carrefour Sabancı Tic. ve Alışveriş Merkezi A.Ş.
Temsilcileri: Av. Merter ÖZAY, Av. Gökçe TÜRKOĞLU ve
Av. Senem Mutlu UŞAKLI 20
Küçükbakkalköy Mah. Dudullu Asfaltı No:1 İstanbul
D. TARAFLAR : CarrefourSA Carrefour Sabancı Tic. ve Alışveriş Merkezi A.Ş.
Küçükbakkalköy Mah. Dudullu Asfaltı No:1 İstanbul
Yalçın Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.
Merkez Mahallesi Atatürk Caddesi No:9/E Dalaman Muğla
E. DOSYA KONUSU: Yalçın Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. kontrolündeki, Muğla ili,
Fethiye ilçesi, Göcek Beldesi’nde bulunan, “Kulüp Marina” ve “Göcek Marina” 30
olarak adlandırılan süpermarketlerin sabit değerleriyle birlikte kira
sözleşmelerinin devri yoluyla işletilmesinin CarrefourSA Carrefour Sabancı
Ticaret ve Alışveriş Merkezi A.Ş.’ye devredilmesi işlemine izin verilmesi talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 14.1.2009 tarih ve 378 sayı ile giren
bildirim üzerine, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 7. maddesi ile
1997/1 sayılı Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve Devralmalar
Hakkında Tebliğ’in ilgili hükümleri uyarınca yapılan inceleme sonucu düzenlenen
22.1.2009 tarih ve 2009–3–9/Öİ–09-AÇ sayılı Birleşme/Devralma Raporu, 22.1.2009
tarih ve REK.0.07.00.00-120/22 sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-04 sayılı Kurul 40
toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Yalçın Turizm ve Ticaret Ltd. Şti.
kontrolündeki, Muğla ili, Fethiye ilçesi, Göcek Beldesi’nde bulunan, “Kulüp Marina” ve
“Göcek Marina” olarak adlandırılan süpermarketlerin sabit değerleriyle birlikte kira
sözleşmelerinin devri yoluyla, işletilmesinin CarrefourSA Carrefour Sabancı Ticaret
ve Alışveriş Merkezi A.Ş.’ye devri işleminin, 1997/1 sayılı Tebliğ kapsamında bir
işlem olmakla birlikte, işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi anlamında hakim
durum yaratan veya mevcut bir hakim durumu güçlendiren ve bunun sonucunda
ülkenin bütünü yahut bir kısmında ilgili ürün piyasalarındaki rekabetin önemli ölçüde 50
09-04/71-27
2
azaltılması sonucunu doğuran bir işlem olmadığı, dolayısıyla bildirim konusu işleme
izin verilmesinin uygun olacağı sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmektedir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar
H.1.1. CarrefourSA Carrefour Sabancı Ticaret ve Alışveriş Merkezi A.Ş.
(CarrefourSA)
Dosya konusu işlemde devralan taraf olan CarrefourSA, Türkiye’de kurulu, halka açık 60
bir anonim şirkettir. Şirket başlıca Hipermarket ve Süpermarketler formatlarında
perakendecilik sektöründe Türkiye genelinde 470 mağaza ile faaliyet göstermektedir.
Yaklaşık 7.500 çalışana sahip, CarrefourSA’nın ortaklık yapısına Tablo 1’de yer
verilmiştir.
Tablo 1- CarrefourSA Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Carrefour Nederland B.V. (……)
H.Ö.Sabancı Holding A.Ş (……)
Bilfer Madencilik ve Turizm A.Ş. (……)
Afife Özel (……)
İMKB' de İşlem Gören (……)
TOPLAM 100,00
Kaynak: Bildirim Formu
CarrefourSA yönetim kurulu üyeleri; Haluk Dinçer (Yönetim Kurulu Başkanı),
Guillaume Henri Marie Vicaire (CarrefourSA Genel Müdürü), Christophe Emmanuel
Rabatel, Franck Emile Tassan, Eric Patrick Reiss, Christophe Guillaume Martin, 70
Thierry Garnier, Faruk Bilen, Muhterem Ahmet Aykaç ve Hayri Çulhacı’dan
oluşmaktadır.
CarrefourSA 2007 yılı Türkiye geneli toplam cirosu (……………..) YTL’dir. Diğer
yandan Göcek beldesinde CarrefourSa’nın içinde bulunduğu ekonomik bütünlük
tarafından kontrol edilen bir mağaza bulunmamaktadır.
H.1.2. Yalçın Turizm ve Ticaret Ltd. Şti. (Yalçın)
Devreden taraf Yalçın perakende mağazacılık, turizm ve yatçılık alanlarında faaliyet 80
göstermekte olup devir işlemi neticesinde, Göcek beldesinde, gıda perakendeciliği
faaliyetlerini sonlandıracaktır. Yalçın’ın ortaklık yapısına Tablo 2’de yer verilmiştir.
Tablo 2- Yalçın’ın .Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Yalçın Isparta (….)
Yunus Emre Isparta (….)
TOPLAM 100
Yalçın’ın yönetim kurulu üyeleri Yalçın Isparta ve Yunus Emre Isparta’dır. Yalçın’ın
2007 yılı toplam cirosu (…………….) TL, 2008 yılı toplam cirosu ise (………….)
TL’dir. Devre konu mağazalara ilişkin ciro, mülkiyet ve alan bilgilerine aşağıda yer
verilmiştir.
- “Kulüp Marina” unvanlı, Muğla ili, Göcek Beldesi’nde bulunan ilgili Tapu Sicil 90
Müdürlüğü’nün 30 no’lu pafta, 819 no’lu parselinde kayıtlı bulunan süpermarketin
09-04/71-27
3
mülkiyeti, İltur İleri Turizm Yat İşletmeleri A.Ş.’ye aittir. 114 m2 satış alanına haiz
süpermarketin 2007 yılı cirosu (…………..) TL, 2008 yılı cirosu ise (…………..) TL’dir.
- “Göcek Marina” unvanlı, Cumhuriyet Mahallesi Meydan Dükkanları Göcek-
Fethiye/Muğla adresinde yer alan süpermarketin mülkiyeti Göcek Belediye
Başkanlığı’na aittir. 75 m2 satış alanlı mağazanın 2007 yılı cirosu (…………) TL, 2008
yılı cirosu ise (………….) TL’dir.
H.2. İlgili Pazar
100
H.2.1. Sektöre İlişkin Genel Bilgiler
Hızlı tüketim malları (HTM) perakendeciliği, raf devir hızları yüksek, fiyatları düşük,
satın alma kararı için fazla düşünülmeyen, kısa süreli stoklanan ve sürekli tüketilen
gıda, içecek, kişisel bakım ürünleri, kozmetik ve temizlik ürünleri gibi ürünlerin son
kullanıcılara satışı hizmetidir. Büyük ölçekli HTM perakende mağazalarının bir
kısmında mobilya, elektronik gibi dayanıklı tüketim mallarının satışı yapılıyor olsa da
bu sektörün cirosunun çok büyük bir bölümü HTM satışından gerçekleşmektedir ve
bu mağazaların tüketici gözünde asıl işlevi HTM satışıdır.
110
HTM perakendeciliği sektörünün temel aktörlerini hipermarketler, süpermarketler,
orta marketler, marketler, bakkallar, büfeler, ihtisas mağazaları olarak sıralamak
mümkündür. Türkiye’de perakende pazarının %60’ını bakkal, market, büfe gibi
geleneksel satış noktaları oluşturmaktadır. Geleneksel perakendecileri oluşturan
bakkalların HTM perakendeciliği içerisindeki payı gittikçe azalmakta ve bunlar
zamanla yerlerini modern perakendecilere bırakmaktadır. Alışveriş Merkezleri ve
Perakendeciler Derneği verilerine göre organize perakende yatırımlarının önemli bir
göstergesi olan aylık toplam metrekare rakamları, 2008 yılı Haziran ayında bir önceki
yılın aynı dönemine göre %25 oranında bir artış sergilemiştir. Yaşanan bu süreç
içerisinde modern perakendecilik yapan büyük çaplı, zincir mağazalar birleşme ve 120
devralmalar yoluyla kendi içlerinde birleşmelere gitmektedir. Nitekim 2005 ve 2006
yıllarında Kurul’un izniyle gerçekleşen Carrefoursa/Gima1, Migros/Tansaş2 ve
Kiler/Canerler3 devralmaları bu yönelimin önemli göstergeleridir.
Diğer yandan sektörün büyüme trendi hala devam etmekte olup, 2008 yılı Haziran
ayı gıda ve gıda-dışı organize perakende sektörü toplam cirosu bir önceki yılın aynı
dönemine göre %7 oranında artmıştır. Sektörün içinde bulunduğu dönüşüm süreci,
modern sektörde gerçekleşen birleşme ve devralmaları son derece hassas hale
getirmektedir. Önümüzdeki dönemde, geleneksel kesimin ağırlığını yitirecek olması,
hem tedarikçilerle hem de tüketicilerle ilişkiler açısından modern sektörde rekabetçi 130
bir yapı oluşmasının önemini arttırmaktadır.
H.2.2. İlgili Ürün Pazarı
İlgili Pazarın Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz’da 1997/1 sayılı Tebliğ’e atıfta bulunarak
ilgili ürün pazarının tespitinde dikkate alınacak unsurlar belirtilmektedir. Buna göre
ürün pazarının tespitinde tüketicinin gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri
1 17.6.2005 tarih ve 05-40/557-136 sayılı Kurul kararı
2 31.10.2005 tarih ve 05-76/1030-287 sayılı Kurul kararı
3 4.5.2006 tarih ve 06-32/392-102 sayılı Kurul kararı
09-04/71-27
4
bakımından aynı sayılan mal ve hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, ayrıca
tespit edilen pazarı etkileyebilecek diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir
140
Tüketim malları organize perakendesi açısından alım ve satım pazarları dosya
konusu devirde etkilenecek pazarları oluşturmaktadır. Bu nedenle ilgili ürün pazarı,
esas olarak tüketim malları perakende pazarı ve alım (tedarik) pazarı başlıkları
altında değerlendirilecektir.
H.2.2.1. Tüketim Malları Perakende Pazarı
Çeşitli tarihlerde alınan Kurul kararlarında ilgili pazar mağazaların satış alanlarına
göre tespit edilmiştir. Devir işlemine konu iki süpermarketin satış alanları 114 ve 75
m2’dir. 150
Öte yandan, 28.1.2008 tarih ve 06-04/56-M sayılı İlgili Pazarın Tanımlanmasına
İlişkin Kılavuz’un 20. paragrafında; inceleme konusu işlem, gerek ürün gerekse
coğrafi açıdan olası alternatif pazar tanımları çerçevesinde rekabetçi endişeler
yaratmıyor ise pazar tanımı yapılmayabileceği belirtilmiştir. Söz konusu Kılavuz’un
ilgili hükmünden hareketle, Kurul’un benzer dosyalardaki farklı pazar
tanımlamalarının varlığı ve bildirime konu işlemin etkilerinin incelendiği alternatif
pazar tanımlarında başvuruya konu devralmanın rekabeti bozucu bir etki
yaratmayacak oluşu, dosya konusu işleme ilişkin HTM perakende pazarı bakımından
ilgili ürün pazarı tanımı yapılması gerekliliğini ortadan kaldırmaktadır. Bu sebeple bu 160
pazar bakımından dosya konusu işlemde, kesin bir ilgili ürün pazarı tanımı
yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
H.2.2.2 Alım (Tedarik) Pazarı
Üreticiler ile perakendeciler arasında yer alan alım pazarında, üretici açısından
önemli nokta, üreticinin üretimini değiştirme ve üretimini farklı kanallarda satabilme
esnekliğidir. Genelde üreticiler belirli bir ürün veya ürün grubunda uzmanlaşarak
üretim yapmaktadır. Üreticilerden süpermarket ortamında satılan ürünlerin hepsini
üretmelerini beklemek, dolayısıyla tek bir tedarik pazarından bahsetmek mümkün 170
değildir. Bu nedenle, alım gücüyle ilgili yapılacak incelemenin, üretim anlamında
birbirine ikame teşkil eden ürünlerin bir araya geldiği ürün gruplarını ayrı ilgili pazarlar
şeklinde tanımlamak suretiyle yapılması yerinde olacaktır. Bu bağlamda alım pazarı,
et ve et ürünleri, beyaz et ve yumurta ürünleri, unlu ürünler, sütlü ürünler, bira, şarap
ve alkollü içkiler, alkolsüz içkiler, sıcak içecekler (kahve ve çay), şekerli ürünler
(çikolata, kek gibi), temel gıdalar (un, şeker, pirinç gibi), dondurulmuş ürünler, bebek
mamaları, ev hayvanları yiyecekleri, vücut bakım ürünleri ve ev temizlik ürünleri
olarak ayrı ayrı belirlenebilir.
H.2.3. İlgili Coğrafi Pazar 180
Devralmaya konu olan mağazalar Muğla ili, Fethiye ilçesi, Göcek Beldesi’nde
bulunmaktadır. Bu devralma sonucunda ortaya çıkacak olan yoğunlaşmanın
perakende pazarındaki etkileri, mağazaların faaliyet gösterdiği bölgede
hissedilecektir. Bu nedenle, yerel olarak tanımlanması gereken coğrafi pazar “Muğla
ilinin Göcek beldesi” olarak belirlenmiştir.
09-04/71-27
5
Alım pazarında ise, perakendeciler alımlarını ağırlıklı olarak ulusal üreticilerden
yapmalarına rağmen bölgesel veya yerel üreticilerden de alım yapabilmektedirler.
Ancak bölgesel veya yerel olarak faaliyet gösteren üreticilerin ürünlerini diğer 190
bölgelerde de pazarlamasının önünde herhangi bir engel bulunmamaktadır. Bu
bakımdan, alım pazarında ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. İşlemin Niteliği
İncelemeye konu işlem ile birlikte, Yalçın kontrolündeki, Muğla ili, Fethiye ilçesi,
Göcek Beldesi’nde bulunan, “Kulüp Marina” ve “Göcek Marina” olarak adlandırılan
süpermarketler sabit değerleriyle birlikte kira sözleşmelerinin devri yoluyla, 200
CarrefourSA’ya geçecektir. Söz konusu devir işleminin ön koşullarından birisi,
CarrefourSA’nın Göcek Marina ve Kulüp Marina süpermarketlerinin bulunduğu
yerlerin malikleri olan İltur İleri Turizm Yat İşletmeleri A.Ş. ve Göcek Belediye
Başkanlığı ile 1 yıllık kira sözleşmesi imzalamasıdır. Dolayısıyla, dosya konusu işlem
1997/1 sayılı Tebliğ bağlamında bir devralma işlemidir.
1997/1 sayılı Tebliğ’in 2. maddesi anlamında birleşme veya devralma kabul edilen bir
işlemin, Rekabet Kurulu’ndan izin almak üzere bildirilmesi zorunlu bir işlem olarak
değerlendirilebilmesi için, aynı Tebliğ’in 1998/2 sayılı Tebliğ ile değişik 4. maddesine
göre, “...işlemi gerçekleştiren teşebbüslerin, ülkenin tamamında veya bir bölümünde 210
ilgili ürün piyasasında, toplam pazar paylarının, piyasanın %25’ini aşması veya bu
oranı aşmasa bile toplam cirolarının yirmi beş milyon TL aşması...” gerekmektedir.
CarrefourSA ve Yalçın’ın 2007 yılı Türkiye geneli toplam ciroları sırasıyla
(…………………) TL ve (……………...) TL’dir. Dolayısıyla, 1997/1 sayılı Tebliğ’de
öngörülen ciro eşiği aşıldığından, inceleme konusu yoğunlaşma işlemi izne tabidir.
H.3.2. İşlemin Rekabetçi Etkilerinin Değerlendirilmesi
4054 sayılı Kanun 7. maddesi ile “Bir ya da birden fazla teşebbüsün hâkim durum 220
yaratmaya veya hâkim durumlarını daha da güçlendirmeye yönelik olarak, ülkenin
bütünü yahut bir kısmında herhangi bir mal veya hizmet piyasasındaki rekabetin
önemli ölçüde azaltılması sonucunu doğuracak şekilde birleşmeleri (…)”
yasaklanmaktadır. Bu nedenle işlemin tüketim malları organize perakende ve alım
(tedarik) pazarında hakim duruma veya hakim durumun güçlenmesine yol açıp
açmadığı aşağıda incelenmektedir.
H.3.2.1. Tüketim Malları Organize Perakende Pazarı
Göcek coğrafi pazarında CarrefourSA’nın herhangi bir faaliyeti yoktur. Tablo-3’den 230
de görüleceği üzere, Göcek pazarında Yalçın’ın devre konu iki marketi ile birlikte
Tansaş, Migros ve Bim de birer market ile faaliyetlerini sürdürmektedirler. Devir
öncesinde Yalçın’ın satış alanı ve ciroya göre elde ettiği %(…) ve %(…)’lik pazar payı
işlem sonrasında CarrefourSA’ya geçecektir. Dolayısıyla, inceleme konusu devralma
işlemi sonrasında hakim durum yaratılması söz konusu değildir.
09-04/71-27
6
Tablo 3 – Göcek Coğrafi Pazarında Faaliyet Gösteren Marketlerin Satış Alanı ve Ciro Üzerinden
Hesaplanan Tahmini Pazar Payları
No Firma Şube Sayısı
Şube Satış
Alanı(m²)
Toplam
Satış
Alanı(m²)
Satış Alanına
Göre Pazar Payı
(%)
Ciroya Göre
Pazar Payı
(%)
1 Yalçın (…) (…) (…) (…) (…)
2 Tansaş (…) (…) (…) (…) (…)
3 Migros (…) (…) (…) (…) (…)
4 Bim (…) (…) (…) (…) (…)
Toplam (…) (…) 100 100
Kaynak: Bildirim Formu 240
H.3.2.2. Alım (Tedarik) Pazarı
Gıda ağırlıklı organize perakende sektöründe faaliyet gösteren teşebbüslerin Türkiye
genelindeki pazar paylarına Tablo 4’te yer verilmektedir.
Tablo 4 - Organize Perakende Sektöründe Pazar Payları
Teşebbüs Pazar Payı (%)
Migros (…)
CarrefourSA (…)
BIM (…)
Metro (…)
Tesco (…)
Diğer 38,2
İnceleme konusu işlem lokal nitelikte olduğundan bu işlem sonucunda
CarrefourSA’nın Türkiye genelindeki pazar payında küçük bir artış olacaktır. 250
Belirlenen alım pazarlarının her birinde CarrefourSA’nın pazar payını hesaplayarak
ayrıntılı değerlendirmeler yapılmaksızın, Türkiye geneli olarak belirlenen her bir alım
pazarında işlemin etkilerinin yukarıda değinilen Türkiye organize perakende
sektörüne benzer olacağı varsayımı bu pazar açısından kabul edilebilir niteliktedir.
Bu bakımdan işlem sonrası CarrefourSA belirlenen alım pazarlarında küçük bir pazar
payı artışı elde edecektir.
Mevcut durumda, alım pazarlarında Migros’a kıyasla daha düşük pazar payına sahip
olması beklenen CarrefourSA’nın inceleme konusu devralma işlemi sonrasında 260
hakim duruma gelmeyeceği kanaatine varılmıştır.
H.3.3. Yan Sınırlamalar
Bildirim konusu devralma işleminin tarafları arasında imzalanan Devir Sözleşmesi’nin
6.1.1. maddesinde devreden konumundaki Yalçın’a rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilmiştir.
Birleşme/devralma işlemlerinde yan sınırlamalar ve bu çerçevede rekabet yasakları,
yoğunlaşmayı meydana getiren sözleşmenin ana amacının yanında sözleşmenin 270
hukuki getirilerinden yararlanılmasına yönelik düzenlemeler olarak nitelendirilebilir.
Alıcılar tarafından satıcılara getirilen rekabet yasakları, uygulamada alıcıların
09-04/71-27
7
devraldıkları maddi ve maddi olmayan varlıkların değerinden tam olarak
yararlanmalarının, dolayısıyla alıcı tarafından yapılan yatırımın karşılığının tam olarak
alınmasının bir aracı olarak değerlendirilmektedir. Genel olarak birleşme/devralma
işlemine ilişkin bir rekabet yasağının yan sınırlama olarak kabul edilmesi ve bu
çerçevede işlemle birlikte değerlendirilmesi için söz konusu yasağın “yoğunlaşma ile
doğrudan ilgili ve gerekli olma”, “sadece taraflar açısından kısıtlayıcı olma” ve
“orantılılık” şartlarını sağlaması gerekmektedir.
280
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, Devir Sözleşmesi’nin 6.1.1. maddesinde yer
alan rekabet yasağının yukarıda sayılan her üç şartı da sağladığı anlaşılmıştır. Bu
nedenle söz konusu rekabet yasaklarının makul birer yan sınırlama olduğu kanaatine
varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre;
Bildirim konusu işlemin 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi ve bu maddeye dayanılarak 290
çıkarılan 1997/1 sayılı “Rekabet Kurulu’ndan İzin Alınması Gereken Birleşme ve
Devralmalar Hakkında Tebliğ” kapsamında izne tabi olduğuna, işlem sonucunda aynı
Kanun maddesinde belirtilen nitelikte hâkim durum yaratılmasının veya mevcut hâkim
durumun güçlendirilmesinin ve böylece rekabetin önemli ölçüde azaltılmasının söz
konusu olmaması nedeniyle işleme izin verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy