Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-08/152-46

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-3-108 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-08/152-46
Karar Tarihi : 25.2.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Üyeler : Tuncay SONGÖR, Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE

B. RAPORTÖRLER: Şahin YAVUZ, İsmail Yücel ARDIÇ, Mert KARAMUSTAFAOĞLU,
Aytül TOKATLI, Seda Nurtaç FİRENGİZ, İmren SEYRANTEPE

C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Re’sen
20
İhbar

Aydın ÖZDER
İzzet Baysal Cad. Meydan İş Hanı No:10/32 Bolu

D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Manas Elektronik Teknoloji A.Ş.
A.S.O. 1. Organize Sanayi Bölgesi Babürşah Caddesi No: 7
Sincan 06935 / Ankara
30
EAS Elektronik San. ve Tic. A.Ş.
Konya Yolu 30. Km. Oğulbey Köyü Serpmeleri No: 39
Gölbaşı / Ankara

Elektromed Elektronik San. ve Sağlık Hiz..A.Ş.
1. Organize Sanayi Bölgesi Uygurlar Cad. No: 4
06935 Sincan / Ankara

Eldaş Elektrik Elektronik San. ve Tic. A.Ş.
1. Organize Sanayi Bölgesi Büyük Selçuklu Bulvarı No: 1 40
Sincan / Ankara

Elektronik Sayaç İmalatçıları Derneği
Anıt Cad. No: 8/4 Mebusevleri / Ankara

E. DOSYA KONUSU: Ön ödemeli sayaç üreticisi teşebbüslerin ve teşebbüs
birliklerinin belediyelerce açılan su ve doğal gaz sayacı alım ihalelerinde
danışıklı teklif vererek aralarındaki rekabeti kısıtlayıp kısıtlamadıkları.

50
09-08/152-46
2
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Elektromed Elektronik Sanayi ve Sağlık Hizmetleri A.Ş.
(Elektromed), EAS Elektronik San. ve Tic. A.Ş. (EAS) ile Manas Elektronik Teknoloji
A.Ş.(Manas)'nin kamu idarelerinin açtığı sayaç ihalelerine danışıklı teklif verip
vermedikleri yönünde resen başlatılan ve Kurum kayıtlarına 12.6.2008 tarihinde 3671
sayı ile giren ihbarın da değerlendirildiği inceleme sonucunda; ön ödemeli sayaç
üreticisi teşebbüslerin ve teşebbüs birliklerinin belediyelerce açılan su ve doğal gaz
sayacı alım ihalelerinde danışıklı teklif vererek aralarındaki rekabeti kısıtlayıp
kısıtlamadıklarına ilişkin iddia ile Bolu Belediyesi’nin su abonelerini, ön ödemeli su
sayaçlarını belirli bir firmadan temin etmeye zorlamak suretiyle zarara uğratıldığı
iddiasını içeren şikayet. 60

G. DOSYA EVRELERİ: Resen başlatılan ve Kurum kayıtlarına 12.6.2008 tarih, 3671
sayı ve 26.11.2008 tarih, 7819 sayı ile giren başvurular üzerine hazırlanan
30.12.2008 tarih, 2008-3-108/İİ-08-Ş.YA sayılı İlk İnceleme Raporu Rekabet
Kurulu’nun 14.1.2009 tarih ve 09-02/21-M sayılı toplantısında görüşülmüş ve 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun çerçevesinde bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi
uyarınca önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan
inceleme sonucunda düzenlenen 19.2.2009 tarih ve 2008-03-108/ÖA-09-Ş.YA sayılı
Önaraştırma Raporu 20.2.2009 tarih, REK.0.07.00.00-110/55 sayılı Başkanlık 70
önergesi ile 09-08 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;

1. Ön ödemeli sayaç üreticisi teşebbüslerin ve teşebbüs birliklerinin belediyelerce
açılan su ve doğal gaz sayacı alım ihalelerinde danışıklı teklif vererek aralarındaki
rekabeti kısıtladıklarına yönelik yürütülen önaraştırmada elde edilen bilgi ve
belgelerin, soruşturma açmaya yeterli nitelik ve düzeyde olmaması nedeniyle bu
aşamada 4054 sayılı Kanunun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılamayacağı,
80
2. (………………TİCARİ SIR……………..)

sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1.Ön Ödemeli Sayaç Pazarına İlişkin Genel Bilgiler

Sayaçlar, gaz, su, elektrik gibi ürünlerin tüketim miktarlarını, belirli prensiplere ve
kurallara bağlı olarak ölçen aletlerdir. Türkiye’de özellikle su kullanımı açısından 90
halen tüketimin büyük bir bölümü, çalışma prensipleri geleneksel yöntemlere
dayanan (geçen suyun miktarını dinamik parçaların hareketi sonucu belirleyen)
mekanik sayaçlar vasıtasıyla ölçülmektedir. Öte yandan, teknolojik gelişmelerin bir
sonucu olarak ortaya çıkan ve kullanılan teknolojiye göre çeşitlilik gösteren akıllı
sayaçlar1 arasında sayılan “ön ödemeli/kartlı sayaçlar” da pazardaki yerlerini almaya

1 Akıllı sayaçları mekanik muadillerinden farklı kılan özelliği, gelişmiş yazılımlar sayesinde aboneye ait çeşitli
bilgileri hafızasında işleyerek ve tüketime bağlı olarak, suyu açma ve kapama gibi kararları verebilmesi, değişik
tarife uygulamasına göre suyu fiyatlandırabilmesidir. Diğer bir deyişle, akıllı sayaçlar belleğindeki bilgilere göre
abonenin su kullanımını yönlendirebilmektedir.
09-08/152-46
3
başlamışlardır. Bu kapsamda, ön ödemeli sayaçlar akıllı sayaçların bir çeşidi olarak
görülebilir.

Merkezi bir satış ünitesi, ön ödemeli kredi kartı ile çalışan elektronik su sayacı ve
aboneye verilen akıllı kredi kartından oluşan ön ödemeli sayaç sisteminde, aboneler 100
kullanacakları miktarda suyun bedelini peşin ödeyerek kartlarına kontör
yüklemektedir. Dolayısıyla, mekanik sayaçlarla yapılan ölçümlemeden farklı olarak
suyun bedeli kullanımdan önce ödenmekte, aboneler tüketimlerini ödeme yapmadan
önce planlayabilmektedir. Akıllı sayaç sistemi, kullanılan teknolojinin gelişmişliğine
göre daha ileri niteliklere de sahip olabilmektedir. Örneğin, sayacın hafızası ve
göstergesi birim maliyet, az/orta/yüksek enerji kullanımı, geçmiş/ortalama tüketim
kalıplarıyla karşılaştırma gibi bilgileri içerebilmekte ve bu verilere bilgisayarlardan/cep
telefonlarından ulaşmaya izin veren işlevi gerçekleştirebilmektedir. Bunun yanı sıra,
sayaç ve enerji sağlayıcısı arasındaki çift yönlü iletişim sayesinde tarifeler arasında
geçiş mümkün olabilmektedir. 110

Akıllı sayaçların bir çeşidi olarak ön ödemeli sayaçlarla ölçümlemenin gerek enerji
sağlayıcıları, gerekse tüketiciler için bir dizi fayda sağladığından bahsedilmektedir.
Sağlayıcılar açısından temel fayda, sayaç okuma, verilerin girişi, faturalandırma,
fatura dağıtımı, tahsilât, ödeme yapmayan abonelerin tespiti ve takibi, bu aboneler
için sayaç sökme-takma gibi perakende işlemlerini büyük ölçüde azaltması ve bu
yolla önemli bir maliyet avantajı sağlamasıdır. Ayrıca, yukarıda anılan çift yönlü
iletişim enerji sağlayıcılarının tüketim kalıpları hakkında önemli bilgilere ulaşmasını
olanaklı kılan bir özelliktir. Zamana göre tarifelendirme yapılabildiği takdirde,
tüketicinin en yoğun tüketim zamanlarında uygulanacak tarifeye vereceği tepki 120
sayesinde talebi azaltmak mümkün olabilmektedir.

Akıllı sayaçların tüketiciler açısından yaratabileceği temel faydalar arasında,
tüketimlerini önceden tespit edebilmeleri ve bu çerçevede ödeme yapma imkânları
olması, tüketim kalıplarının daha tasarruflu bir nitelik kazanabilmesi (yapılan
araştırmalar akıllı sayaçların tüketim davranışlarını değiştirebildiğine işaret
etmektedir) ve sonuçta enerji harcamalarında azalmanın sağlanabilmesi sayılabilir.
Gerek sağlayıcılar, gerekse tüketicilerin elde edecekleri faydalar ölçümleme
sisteminde kullanılan teknolojinin nitelikleriyle doğrudan ilişkilidir. Bu faydalar dikkate
alınarak, akıllı sayaç kullanımlarının birçok ülkede çeşitli teknolojik seviyelerde önem 130
kazanmaya başladığını söylemek mümkündür. Avrupa ülkelerindeki ölçümleme
faaliyetlerinin rekabet düzeyi, her ülkede ilgili enerji piyasasının serbestleşme
(liberalizasyon) sürecinde gelinen aşamalar ve yapılan düzenlemelerle doğrudan
ilintilidir.

Türkiye’de akıllı sayaçlarla ölçümleme sisteminin, doğalgaz, elektrik ve su piyasaları
için, diğer ülkelerde olduğu gibi, yeni gelişmekte olduğu söylenebilir. Her ne kadar bu
aşamada kesin verilere ulaşılamamış olsa da, ABS Energy Research firması
tarafından 2007 yılında hazırlanan “Ön Ödemeli Ölçümleme Raporu”na göre,
dünyada ön ödemeli sayaç pazarında Türkiye yaklaşık iki milyon ön ödemeli gaz, 140
elektrik ve su sayacı ünitesi ile (Çin, İngiltere ve Güney Afrika’dan sonra) dördüncü
büyük pazar konumundadır. Başkent Doğalgaz Dağıtım A.Ş.’nin verilerine göre,
Ankara bölgesinde 913.280 elektronik sayaçlı abone, 145.018 mekanik sayaçlı
doğalgaz abonesi bulunmaktadır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden, özellikle su
hizmetleri bakımından, giderek daha fazla belediyenin akıllı sayaç alımı için ihale
09-08/152-46
4
düzenlemekte olduğu anlaşılmaktadır. Söz konusu ölçümlemenin gerek
sağlayıcılara/idarelere, gerekse tüketicilere getirebileceği faydalar göz önünde
bulundurulduğunda, akıllı sayaçların zaman içinde daha fazla yaygınlaşacağını
söylemek mümkündür.
150
İhbar kapsamındaki iddialar su ve gaz piyasalarındaki sayaç uygulamalarına
yönelmektedir. Bu kapsamda öncelikle piyasa aktörlerine ve sonrasında hukuki
düzenlemelere yer verilecektir.

I.2. Piyasa Aktörleri

Su sayaçları pazarına genel olarak bakıldığında, bir tarafta ön ödemeli sayaç üretimi
ile iştigal eden teşebbüsler, diğer tarafta bu üreticilerden sayaç alımını toplu yaparak
bunları bedeli karşılığında abonelere perakende satan su ve kanalizasyon
idareleri/belediyeler yer almaktadır. Gaz sayaçları pazarı bakımından piyasa 160
aktörleri; doğalgaz sayacı üreten ve/veya pazarlayan teşebbüsler ile doğalgaz
dağıtım şirketleridir. Hâlihazırda doğalgaz dağıtım şirketleri ağırlıkla özel teşebbüs
niteliği taşımaktadır. Belediyeler tarafından kontrol edilmekle birlikte özelleştirme
süreci devam eden ya da özelleştirilmesi planlanan az sayıda dağıtım şirketi de
mevcuttur.

I.2.1. Sayaç Üreticileri

I.2.1.1. Su Sayacı Üreticileri
170
TOBB sanayi veri tabanından elde edilen verilere göre, Türkiye’de su sayaçları
sektöründe TOBB’a kapasite raporu yaptırmış toplam 20 adet su sayacı üreticisi
bulunmaktadır. Bu üreticilerin 10’u İstanbul’da, 5’i Ankara’da, 2’si İzmir’de ve geriye
kalan 3 firma Konya, Kocaeli ve Sakarya’da faaliyet göstermektedir.

Bu noktada önemli olan husus su sayacı üreticisi olduğu ifade edilen bu 20
teşebbüsten ne kadarının ön ödemeli sayaç üretebildiğidir. Zira veri tabanında yer
alan bazı firmalar sadece mekanik sayaç üretirken, bazı firmalar da sayaç aksamı ve
parçaları üretimi gerçekleştirmektedir. Ayrıca TOBB’a kayıtlı olmayan bazı sayaç
üreticisi firmalar da tespit edilmiştir. 180

Dosya kapsamında yapılan incelemeler neticesinde ön ödemeli su sayacı üreticisi
olduğu tespit edilen firmalar ile ön ödemeli su sayacı dışında bu teşebbüsler
tarafından üretilen diğer sayaç çeşitlerine de Tablo 1’de yer verilmiştir.





Tablo 1: Ön Ödemeli Su Sayacı Üreticileri 190
Firma Diğer Ürün
Elektromed Elekt. San. ve Tic. A. Ş. Ön Ödemeli Elektrik Sayacı Ön Ödemeli Doğalgaz Sayacı
Manas Elektronik Teknoloji İnşaat Ulaşım San. ve Tic. A.Ş. Ön Ödemeli Elektrik Sayacı Ön Ödemeli Doğalgaz Sayacı
EAS Elektronik San. ve Tic. A.Ş. Ön Ödemeli Elektrik Sayacı
09-08/152-46
5
Ön Ödemeli Doğalgaz Sayacı
Sayot Sayaç Otomasyon Sistemleri San. ve Tic. A.Ş.
Teksan Su Sayaçları San. A.Ş. Mekanik Su Sayacı
Günal Ölçü Aletleri San. ve Tic. A.Ş. Mekanik Su Sayacı
Cem Su Armatürleri San ve Tic. Koll. Şti.Cemal Yıldırım ve Ort Mekanik Su Sayacı
TRANSVARO Elektron Aletleri Sanayi ve Ticaret A.Ş. Ön Ödemeli Elektrik Sayacı
Batu Ölçü ve Tartı Aletleri Tic. Ltd. Şti.
Baylan Ölçü Aletleri San. ve Tic. Ltd. Şti. Mekanik Su Sayacı
Ceday Bilişim Teknolojileri San. ve Tic. Ltd. Şti. Ön Ödemeli Elektrik Sayacı
Buzulsan İklimlendirme San. ve Tic.2
Arsay Ölçü Aletleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
Mebi Mikro Elektronik Bilg. İnformasyon San. ve Tic. A.Ş.

Yukarıda anılan ABS Energy Research sektör araştırmasında da, Termikel
Grubu’nda yer alan Elektromed’in Türkiye’nin lider sayaç üreticisi olduğu ve ön
ödemeli sayaç pazarının yaklaşık %(…-…)’ni kontrol ettiğine yer verilmiştir. Bu
bilgiler, ön ödemeli su sayacı üreticileri arasında Elektromed’in pazar lideri olduğuna
işaret etmektedir.

I.2.1.2. Gaz Sayacı Üreticileri

TOBB sanayi veri tabanından elde edilen verilere göre, Türkiye’de gaz sayaçları 200
sektöründe TOBB’a kapasite raporu yaptırmış toplam 10 adet gaz sayacı üreticisi
bulunmaktadır. Ancak dosya kapsamında yapılan araştırmalarda bu teşebbüslerden
6’sının ön ödemeli doğalgaz sayacı üretebildiği anlaşılmıştır. Bu teşebbüsler dışında
Eldaş Elektrik Elektronik San. ve Tic. A.Ş.’nin de gaz sayacı ürettiği yapılan
incelemede tespit edilmiş olup söz konusu firmalara aşağıdaki tabloda yer verilmiştir.
Tablo 2: Ön Ödemeli Doğalgaz Sayacı Üreticileri
Firma Diğer Ürün
Elektromed Elekt. San. ve Tic. A. Ş. Ön Ödemeli Su Sayacı Ön Ödemeli Elektrik Sayacı
Manas Elektronik Teknoloji İnşaat Ulaşım San. ve Tic. A.Ş. Ön Ödemeli Su Sayacı Ön Ödemeli Elektrik Sayacı
EAS Elektronik San. ve Tic. A.Ş. Ön Ödemeli Su Sayacı Ön Ödemeli Elektrik Sayacı
Kale Kalıp Mak. Ve Kalıp San. ve Tic. A.Ş.
Elsel Gaz Arm. San. A.Ş.
Ekosoft Yaz. Tas. Ve Mak. San. ve Tic. Ltd. Şti.
Bilkor Elektronik Muammer Alpaslan Şahin ve Mustafa Korkmaz Koll.Şti.

I.3. İlgili Mevzuat

I.3.1. Doğalgaz Piyasası 210

Doğalgaz piyasası 18.4.2001 tarih ve 4646 sayılı Doğalgaz Piyasası Kanunu ve buna
ilişkin ikincil mevzuat uyarınca düzenlenmektedir. Söz konusu mevzuat kapsamında
ön ödemeli sayaçlar ve abonelerin sayaçlar için ödeyecekleri bedeller de ayrıntılı
şekilde düzenlenmiştir. Doğalgaz Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri
Yönetmeliği’nin “Tanımlar ve Kısaltmalar” başlığını taşıyan 4. maddesinin 28.
bendinde “sayaç”, “Müşterilerin doğalgaz tüketimini ölçen Ölçü ve Ölçü Aletleri
Muayene Yönetmeliğine tabi cihaz” olarak tanımlanmıştır. Yine aynı maddenin 27.
bendinde “ön ödemeli sayaç”; “Abonenin bedelini daha önceden ödediği miktarda

2 Şirket nevi tespit edilememiştir.
09-08/152-46
6
doğalgaz kullanımına imkân veren, Ölçü ve Ölçü Aletleri Muayene Yönetmeliği’ne 220
tabi ve dağıtım şirketinin sistemine uyum sağlayan sayaç” olarak tanımlanmıştır.

Doğalgaz dağıtım şirketlerinin abonelerin gaz taleplerini karşılamak için alacakları
bedel ise “abone bağlantı bedeli” olarak, anılan Yönetmelikle düzenlenmiştir.
Yönetmeliğin 4. maddesinin 5. bendine göre “abone bağlantı bedeli”; “Sayaç dâhil
dağıtım şebekesinin abone iç tesisatına bağlantısı için gereken proje, işçilik,
malzeme, kontrol ve onay harcamalarının abone başına düşen payını ifade eden
sabit bedel” olarak tanımlanmıştır. Dolayısıyla, dağıtıcının kendisinden gaz talep
eden tüketicileri (aboneleri) şebekeye bağlarken alacağı bağlantı bedelinin, ön
ödemeliler de dâhil olmak üzere tüketicinin kullanacağı sayacı içerdiği 230
anlaşılmaktadır. Nitekim sayaçlara ilişkin önemli bir düzenleme olan Doğalgaz
Piyasası Dağıtım ve Müşteri Hizmetleri Yönetmeliği’nin “Sayaç” başlıklı 40. maddesi
aşağıda sunulduğu gibi düzenlenmiştir:
“Madde 40- Sayaçlar, dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup abone bağlantı bedeli
dışında hiçbir bedel alınmadan dağıtım şirketince temin edilerek sisteme dahil edilir.
Sayaçların ayar ve muayenesi 3516 sayılı Ölçüler ve Ayar Kanunu hükümleri
çerçevesinde yapılır.
Sayaçların takılması, sökülmesi, değiştirilmesi, kontrolü ve benzeri her türlü işlem,
dağıtım şirketince gerçekleştirilir. Müşteri, sayaca hiçbir şekilde müdahale edemez.
Sayaçlara dışarıdan yapılan müdahale sonucu oluşacak zarar ve ziyan müşteri 240
tarafından karşılanır.
Mevcut mekanik sayacın ön ödemeli sayaç ile değiştirilmesi durumunda dağıtım
şirketi ilave bir bedel alamaz.”

Söz konusu hükümden de anlaşılabileceği gibi sayaçlar, tıpkı dağıtım şebekesi gibi,
dağıtım şirketinin mülkiyetinde olup, abone bağlantı bedeli dışında başka bir bedel
talep edilmeden abonelere bağlanmaktadır. Dolayısıyla sayaçların üzerinde
tüketicilerin herhangi bir tasarruf hakkı bulunmadığı anlaşılmaktadır.

I.3.2. Şebeke Suyu Piyasası 250

Su piyasası yapısı ve buna dair mevzuat itibarıyla gaz piyasasından önemli farklılık
taşımaktadır. Mevcut durumda su ve atık su hizmetleri yerel kamusal tekel
niteliğindeki belediyeler tarafından sunulmakta ve büyükşehir belediyeleri açısından
bu hizmetlerin sunumuna ilişkin düzenlemeler ilgili belediyenin su ve kanalizasyon
idaresi tarafından çıkarılan yönetmeliklerle sınırlı kalmaktadır.

Bu kapsamda, Ankara ilinde ASKİ’nin uygulamakta olduğu Tarifeler Yönetmeliği’nin
“Şube Yolu” başlıklı 9. maddesinde aşağıdaki düzenlemeler yer almaktadır:
“Madde-9: Şube yolu şebeke hattından sayaca kadar uzanır ve sayacın bitimindeki 260
bağlantı rekorunda sona erer.
…
d) Şube yolu masrafları yürürlükteki tarifelere göre aboneden tahsil edilir.
e) Şube yolunun korunması abonelere, bakım ve onarımı ise ASKİ Genel
Müdürlüğü’ne aittir.
f) (Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 14.3.2008 tarih ve 778 nolu Kararıyla kabul edilen
yönetmelik gereği) ASKİ Genel Müdürlüğü’nün sorumluluğunda olan şube yolunun ve
su sayacının işletme ve bakım masraflarını karşılamak üzere, şube yolu bakım ücreti
alınır. Bu ücret yürürlükteki tarifelere göre peşin alınabileceği gibi aylık bakım ücreti
09-08/152-46
7
olarak su paraları ile birlikte de tahsil edilebilir. Sayaçtan sonraki arızalar abonelere 270
aittir.
…
ı) (Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 14.3.2008 tarih ve 778 nolu Kararıyla kabul edilen
yönetmelik gereği) Şube yolu bakım ücretini mekanik sayaç ve ön ödemeli akıllı su
sayacı için ayrı ayrı belirlemeye Yönetim Kurulu yetkilidir.”

Aynı Yönetmeliğin “Sayaçlar” başlıklı 12. maddesinde ise konuyla ilgili olarak
aşağıdaki hükümlere yer verilmiştir:

“Madde-12: 280

a) Abonelerin tüketimi sayaçla saptanır. (Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 14.3.2008
tarih ve 778 nolu Kararıyla kabul edilen yönetmelik gereği) İlk abonelikte sayaç bedeli
aboneye aittir.
b) Sayaçlar standartlara uygun sistem ve tiplerde ayarlı ve damgalı olacaktır.
…
m) ASKİ Genel Müdürlüğü, sayaçları satın alıp, abonelere satacağı gibi, aboneler de
standartlara uygun olmak koşuluyla ASKİ Genel Müdürlüğü’nün belirleyeceği tipte
sayacı satın almakta serbesttirler.
n) (Büyükşehir Belediye Meclisi’nin 14. 3.2008 tarih ve 778 nolu Kararıyla kabul 290
edilen yönetmelik gereği) Yeni abone olan yerlere mekanik veya kartlı sayaç
takılmasına karar vermeye Yönetim Kurulu yetkilidir.
ASKİ, gerekli gördüğü hallerde mevcut abonenin mekanik/kartlı sayacını,
kartlı/mekanik sayaçla değiştirmeye yetkilidir. Hangi durumlarda sayacın değişeceği
ile sayaç bedelinin ve sayaç sökme takma ücretinin aboneden alınacağını Yönetim
Kurulu belirler.”

Anılan düzenlemeler, doğalgaz piyasasından farklı olarak, su piyasasında sayacın
sadece bakım ve onarım sorumluluğunun ASKİ’de olduğunu göstermektedir.
Raportörlerce ASKİ yetkilileri (ASKİ Genel Müdür Yardımcısı ve Bilgi İşlem Daire 300
Başkanı) ile yapılan 3.2.2009 tarihli görüşmede su sayaçlarının mülkiyetinin kimde
olduğu sorusu yöneltilmiş ve sayaçların gayrimenkulün ayrılmaz bir bütünü olarak
konut sahibinin mülkiyetinde olduğu ancak başka bir gayrimenkule taşınmasının
mümkün olmadığı bilgisi alınmıştır.

Bunun yanı sıra, ön ödemeli su sayaçları için aboneler tarafından ödenecek tutarlara
ilişkin doğalgaz piyasası düzenleyici otoritesinin tespit ettiğine benzer bir tavan fiyatın
söz konusu olmadığı ve ASKİ abonelerinin standartlara uymak koşuluyla piyasadan
sayaç alma serbestliğinin bulunduğu belirtilmelidir. Bu konuda ASKİ yönetim kurulu
tarafından ön ödemeli su sayacı kullanımı konusunda alınmış 18.5.2005 tarihli karara 310
da değinilmelidir. Söz konusu karara göre tüketici kartlı (ön ödemeli) bir su sayacını
ASKİ’den temin edebileceği gibi ASKİ’de bulunan mevcut yazılım ve işletim sistemine
uygun ve ASKİ tarafından uygunluk belgesi verilmiş firmalardan olmak koşuluyla
piyasadan da temin edebilmektedir. ASKİ yetkilileri ile yapılan aynı görüşmede
halihazırda hiçbir sağlayıcı firma tarafından perakende satış için uygunluk belgesi
başvurusunda bulunulmadığı ifade edilmiştir. Bu nedenle perakende satış hukuken
mümkün olmasına rağmen Ankara ilinde ön ödemeli su sayaçları perakende olarak
satılamamakta ve tüketici sayaçları ancak ASKİ’den temin edebilmektedir. Ayrıca
yönetim kurulu, sayacını ASKİ’den alacak abonelerden (KDV dahil) 200 TL sayaç
09-08/152-46
8
bedeli ve (KDV dahil) 100 TL montaj bedeli alınmasını ve bu bedelin 20 eşit taksit 320
halinde su faturalarına ilave edilerek taksitlendirilmesini karara bağlamıştır.

I.4. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme

I.4.1. İncelenen İhaleler

Yapılan önaraştırmanın konusu ön ödemeli su ve doğalgaz sayacı ihaleleridir.
Aşağıdaki tablolarda EAS, Manas ve Elektromed’in katıldığı ihalelere ilişkin bilgiler
yer almaktadır3.
330
Tablo 3: Su Sayacı İhaleleri
İhaleyi Açan Yıl Adet İhaleyi Kazanan ve Teklifi Diğer Katılımcılar ve Teklifleri
ASKİ 1995 3.000 Elektromed (…. $) Hema (…. $) Elmed (…. $)
ASKİ 2000 25.000 EAS (…. $) (Yüklenici Elektromed)
Manas-Atlas
(…. $)
Çanakkale 2001 15.000 Sayot ESKİ Manas
ASKİ
2004 300.000 Elektromed (…. $)
Manas-Atlas (…. $)
EAS (……..)
Edremit Belediyesi 2005 500
Manas (….. TL)
* İhale teklif edilen bedelin piyasa
araştırması sonrası yüksek
bulunması ve geçici teminat
mektubunun teklif edilen tutarın
%3’ünden az olması nedeniyle iptal
edilmiştir.

Edremit Belediyesi
2006 1.000 Manas (….. TL)
İkinci en avantajlı
teklif yok
Söğüt Belediyesi 2006 250 Manas (….. TL) İkinci en avantajlı teklif yok
Amasya Belediyesi 2006 180 Manas (….. TL)
İSKİ 2007 113.000 Elektromed Manas (….. TL)
Bolu Belediyesi
* Ön ödemeli kartlı
sayaçların lisans
hakkının 10 yıllığına
devredilmesi ihalesi
2007
Manas (….. TL)
*Fiyata smart kart ile KDV ve montaj
da dahildir
* Pazarlık usulü


Kırşehir 2007 60 Manas (….. TL)
Söğüt Belediyesi 2007 300 Manas (….. TL) İkinci en avantajlı teklif yok
Edremit Belediyesi 2007 1.000 Manas (….. TL) İkinci en avantajlı teklif yok
Sinop Belediyesi 2007 5.000 İhale iptal
Altınova Belediyesi 2007 300
Manas (….. TL)
*Baylan’ın itirazı üzerine ihale iptal
edilmiştir
EAS (ikinci en
avantajlı teklif)
Baylan

İskenderun
Belediyesi 2007 14.950
EAS
*Fiyata montaj ve iyileştirme dahil
Elektromed (en
avantajlı ikinci teklif)

3 İhalelerde söz konusu firmalarca ön ödemeli sayacın yanı sıra kart okuyucu, elektronik kart gibi kalemler için de
teklif verilmiştir. Fakat ihalelerin konusunun ön ödemeli sayaç olması ve toplam ihale bedelinin büyük kısmını bu
kalemin oluşturması nedeniyle tablolarda, firmaların ihalelerde verdikleri fiyat teklifleri özellikle sayaç birim fiyatı
cinsinden verilmeye çalışılmıştır. Bu bilginin bulunmadığı ihalelerde ise bu durum belirtilerek toplam ihale bedeli
sunulmuştur.
09-08/152-46
9
Manas (….. TL)
Milas Belediyesi 2008 300 Manas (….. TL) İkinci en avantajlı teklif yok
Altınova Belediyesi 2008 300 Manas (…… TL) İkinci en avantajlı teklif yok
Küçükköy Belediyesi
* Ön ödemeli kartlı
sayaçların lisans
hakkının 10 yıllığına
devredilmesi ihalesi
2008 Manas (….. TL)
Sinop Belediyesi 2008 5.000 EAS (toplam bedel ………….. TL)
Elektromed (en
avantajlı ikinci teklif)
Manas (…………. TL)
Söğüt Belediyesi 2008 300 Manas (…... TL) İkinci en avantajlı teklif yok
Gerede Belediyesi
* Ön ödemeli kartlı
sayaçların lisans
hakkının 10 yıllığına
devredilmesi ihalesi
2008
Manas (…...TL)
*Fiyata smart kart ile KDV ve montaj
da dahildir


Karacabey
Belediyesi 2008 1.500
Baylan
*Manas KİK’e ihalenin iptali için
başvuru yapmıştır. Ancak ihale ihale
yetkilisi tarafından sayaçların mevcut
sisteme uyumunun ve
standardizasyonunun sağlanamadığı
gerekçesi ile iptal edilmiştir.
Manas (……TL-en
düşük teklif)
Burhaniye Belediyesi 2008 300 ESKİ
Manas (…… TL
ekonomik açıdan en
avantajlı ikinci teklif)

Avanos Belediyesi 2008 5.000
Manas (……TL)
*Fiyata montaj ve 5 yıl servis hizmeti
dahil
İkinci en avantajlı
teklif yok
Polatlı Belediyesi 2008 2.000 EAS (toplam bedel ……… TL)
Elektromed (…… TL)
Baylan (…… TL)
Manas-Şeker Bilişim
A.Ş ortaklığı (….. TL)
Milas Belediyesi 2008 500 Manas (….. TL) İkinci en avantajlı teklif yok
Kapaklı Belediyesi
(Tekirdağ)
*Sayaç ve uyumlu
PC kurulumu ihalesi
2008 330 Sayot Manas (….. TL)
Zonguldak
Belediyesi
*Sayaç ve uyumlu
PC kurulumu ihalesi
2008 170 Manas (…. TL)
Mustafa Kemalpaşa
Belediyesi 2008 500 Baylan
Manas (toplam bedel
(……. TL)
KOSKİ 2008 Elektromed
Boğazlıyan
Belediyesi
(Yozgat)
2008 2.000 Baylan
KOSKİ 2009 Elektromed
Altınova Belediyesi 2009 İhale henüz sonuçlanmamış

Yukarıdaki tabloda yer alan veriler, önaraştırma konusuyla ilgili sağlıklı ve net bir
değerlendirme yapılması olanaklı değildir.
09-08/152-46
10

Tablo 4: Doğal Gaz Sayacı İhaleleri
İhale Açan Yıl Adet İhaleyi Kazanan ve Teklifi Diğer Katılımcılar ve Teklifleri
EGO 1995 10.000 Alfagas (……..$)
Valf Sanayi A.Ş.,
Reysaş, Gazal,
Betagaz
EGO 1995 40.000 Alfagas(…….$) Valf Sanayi, Gazal, Intek
EGO 1997 210.000 Alfagas(……$)
Reysaş,
Elsel,Arsay, Beta,
Kale, Intek,
EGO 2000 200.000 İhale iptal edilmiş
EGO 2001 200.000 Elektromed- Elsel Konsorsiyumu(…..$) Atlas-Manas Ort. Girişimi, Kale, EAS
EGO 2003 250.000 Elektromed(…..$) Elsel
İGDAŞ 2006 3000 ECA
İGDAŞ 2006 3000 Manas(…..€)
EGO(doğalgaz ön
ödeme dönüşüm
seti)
2006 1246 Elektromed
İGDAŞ 2007 İhale iptal edilmiş
İGDAŞ 2007 10.000 Manas(…..€)
Başkent Doğalgaz 2007 20.000 Elektromed
İGDAŞ 2008 144.600 Elektromed
Başkent Doğalgaz 2008 20.000 Elektromed

I.4.2. Yerinde İnceleme

Önaraştırma kapsamında, Manas Elektronik Teknoloji A.Ş., EAS Elektronik San. ve 340
Tic. A.Ş., Elektromed Elektronik San. ve Sağlık Hiz. A.Ş., Eldaş Elektrik Elektronik
San. ve Tic. A.Ş.’nin Ankara ve İstanbul’da bulunan ofisleri ile Elektronik Sayaç
İmalatçıları Derneği’nin Ankara’da bulunan merkezinde eş zamanlı yerinde inceleme
yapılmıştır.

Raportörlerce önaraştırma konusuna muhatap teşebbüsler ile yapılan görüşmelerde
ön ödemeli su ve doğalgaz sayacı piyasalarına ilişkin olarak çeşitli rekabet
aksaklıkları dile getirilmiştir. Kamu kurumları tarafından ön ödemeli sayaç alımları
yasa gereği ihale yöntemiyle yapılmaktadır. Ön ödemeli sayaç kullanımı öncelikle
abone yönetim bilgi sistemi kurulmasını gerektirmektedir. Böyle bir sistemin varlığı 350
farklı firmalara ait ön ödemeli sayaçların sistemle aynı anda uyumlu çalışabilmesi
konusunda çeşitli zorluklara neden olabilmektedir. İhaleyi yeni bir firma kazanması
durumunda yeni firmanın ön ödemeli sayaçlarında kullanılan yazılımın ve donanımın
mevcut ön ödemeli sayaç sisteminde kullanılan yazılım ve donanımdan farklı olması
ihtimali yeni firmaya ait ön ödemeli sayaçların sisteme uyumlaştırılmasını (entegre
edilmesini) gerektirmektedir. Manas yetkilisinin ifade ettiği üzere, yazılım farklılığı
yeni firmanın sisteme ait kaynak kodlarını (sistem önceki ihaleyi kazanan firma
tarafından kurulduysa söz konusu firmanın onayı ile, sistem idarenin kontrolündeyse
böyle bir onaya ihtiyaç olmaksızın) temin ederek sayaçlarını mevcut sistemde
kullanılabilir hale getirmesi ile aşılabilecektir. Donanım farklılığının aşılabilmesi için 360
de yeni firmanın kartlarıyla uyumlu çalışacak kart okuyucuların satış noktalarına
eklenmesi gereklidir.

09-08/152-46
11
Bunlara ek olarak yapılan görüşmelerde ortaya çıkan bir diğer husus da sağlayıcı
firmaların ön ödemeli sayaç üretimi aşamasında mekanik sayaç ve aksam alımına
yönelik aralarında bir ticari alışveriş olduğudur. Bu ticari alışveriş nedeniyle ihalelere
teklif veren rakip firmalar, aynı zamanda ihalelerin konusu olan sayaçların üretimi
aşamasında devamlı surette birbirleriyle iletişim içindedir. Örneğin Elektromed ön
ödemeli sayaçların üretimi için mekanik sayaç üreten firmalardan aldığı mekanik
sayaçların üzerine kendi üretimi elektronik aksamı yerleştirmektedir. Öte yandan bu 370
firmaların tedarikçisi konumunda olan mekanik sayaç üreticisi firmalar aynı zamanda
ön ödemeli sayaç da üretmektedir. Elektromed, mekanik sayaç üreticisi firmalardan
(Teksan, Baylan, Actaris, Kale Kalıp vb) satın aldığı sayaçlara, kendi ürettiği aksamı
takarak ön ödemeli su sayacı üretimini gerçekleştirmektedir. Elektromed’in de teklif
verdiği ön ödemeli su sayacına ilişkin bazı ihalelere aynı zamanda mekanik sayaç
üreticisi olan ve bu sebeple Elektromed’in tedarikçisi konumunda olan söz konusu
firmalar da teklif vermektedir. Elektromed tarafından ifade edildiği üzere, bu durum
bazı ihalelerde mekanik sayaç üreten firmalardan bedeli karşılığında mekanik sayaç
almak yerine, ihale karı üzerinden anlaşarak mekanik sayaç alınmasına ve böylece
konsorsiyum halinde ihalelere ortak girilmesine yol açmaktadır. Ön ödemeli sayaç 380
üretim yönteminde söz konusu olan bu durumun rakip firmalar arasındaki iletişimi
artırarak olası rekabeti kısıtlayıcı eylemler bakımından kolaylaştırıcı bir unsur olduğu
kanaati oluşmuştur.

Yerinde inceleme sürecinde ulaşılan bazı belgelere tarih sırasıyla aşağıda yer
verilmektedir:

Belge 1- Manas’ın Türkiye distribütörlüğünü yaptığı Actaris adlı şirket tarafından
Elektromed’e 10.9.2004 tarihinde gönderilen yazışmalar:
Rakip firmalar arasındaki sayaç üretimine yönelik ticari alışverişi gösterir nitelikteki 390
söz konusu belgede Actaris, ASKİ ihalesi için ön ödemeli sayaç üretmek üzere
mekanik sayaç alımı yapacak olan Elektromed’e mekanik sayaç için fiyat teklifi
vermiştir. Manas’tan parça alımının gerçekleştirildiğini, Elektromed tarafından
Manas’a gönderilen 3.6.2005 tarihli diğer bir belge göstermektedir.

Belge 2- Manas tarafından 5.11.2008 tarihinde EAS’a gönderilen elektronik posta:
Anılan yazı EAS’ın Manas’dan gerçekleştirdiği parça alımlarına ilişkin olup yukarıdaki
ticari ilişkinin bir benzerinin EAS ve Manas arasında olduğunu göstermektedir.

Belge 3- Sinop Belediyesi tarafından 4.6.2007 tarihinde EAS’a gönderilen faks: 400
Anılan belge Sinop Belediyesi tarafından 4.6.2007 tarihinde EAS’a çekilmiş faks
metnine ilişkindir. Belgede Sinop Belediyesi’nce 5000 adet ön ödemeli su sayacı ve
muhtelif malzeme alımı için 17.8.2007 tarihinde düzenlenen ve “ön ödemeli akıllı
kartlı su sayaçları ve ön ödemeli su satış sistemi alımı işi” ihalesi için Manas’ın
belediyeye gönderdiği fiyat teklifi yer almaktadır.

Belge 4- Sinop Belediyesi’nin 17.8.2007 tarihli ihalesinde Elektromed’in fiyat teklifini
içeren 11.6.2007 tarihli yazı:
Elektromed’de elde edilen söz konusu belgenin ön yüzünde “11.06” ve “13.06”
tarihleri ile birlikte “faks çekildi” ifadesi yazılıdır, belgenin arka yüzünde ise “615 52 410
17” numarası yazılıdır. İlgili numaranın EAS’ın faks numarası olduğu tespit edilmiştir.


09-08/152-46
12
I.4.3. Elde Edilen Diğer Belgeler

Önaraştırma sürecinde ilk olarak (………………TİCARİ SIR………….) ve
(……………TİCARİ SIR…………). Söz konusu iddialara aşağıda yer verilmiştir:


420

(………….TİCARİ SIR……….) iddiası:




(…………..TİCARİ SIR……….)


430
2. (…………TİCARİ SIR………..) iddia edilen telefon görüşmesi kaydı:




(…………TİCARİS SIR…………)



440
I.4.4. Hukuki Değerlendirme

4054 sayılı Kanunun 4. maddesi “rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar”ı hukuka aykırı ve yasak saymaktadır. İhalelerde danışıklı teklif
verilmesinin, söz konusu hüküm kapsamında ağır ihlallerden sayılmanın ötesinde
5237 sayılı Türk Ceza Kanunun “İhaleye fesat karıştırma” başlıklı 235.maddesi ve
“fiyatları etkileme” başlıklı 237. maddesi kapsamında adli kovuşturmaya konu
edilebilmeleri söz konusudur.
450
Yukarıda yer verilen belgeler ile sağlayıcı teşebbüsler arasındaki ticari ilişkinin
seviyesi, teşebbüsler arasında önaraştırma konusu da dahil bir iletişimin var
olduğunu göstermekle birlikte inceleme konusunu soruşturmaya taşıyabilecek ciddi
ve yeterli nitelikte olmadığı kanaatine varılmıştır.

(……………TİCARİ SIR…………..) konunun adli makamların bilgisine sunulmasıyla
gerekli teknik takibin yapılarak aydınlatılması ve ulaşılan 4054 sayılı Kanun
kapsamında ihlale işaret edecek muhtemel bulgu ve delillerin Kurumla paylaşılması
önem arz etmektedir.
460



09-08/152-46
13

J. SONUÇ

Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;

Ön ödemeli sayaç üreticisi teşebbüslerin ve teşebbüs birliklerinin belediyelerce açılan
su ve doğal gaz sayacı alım ihalelerinde danışıklı teklif vererek aralarındaki rekabeti 470
kısıtlayıp kısıtlamadıklarının tespiti amacıyla yapılan önaraştırmada elde edilen bilgi
ve belgelerin, soruşturma açmaya yeterli nitelik ve düzeyde olmaması nedeniyle
4054 sayılı Kanunun 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına yer olmadığına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.






Full & Egal Universal Law Academy