Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-1-13 (İlk İnceleme)
Karar Sayısı : 09-09/186-56
Karar Tarihi : 5.3.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE
B. RAPORTÖRLER: İsmail Atalay YOLCU, Mehmet Akif KAYAR, Şamil PİŞMAF
C. ŞİKAYET EDEN : Pol-Pet Petrol Ürünleri Tur. Konaklama ve Din. Tesisleri Ltd. Şti.
Temsilcisi: Av. İbrahim GÜL
Mithatpaşa Cad. No:13/12 Kızılay/Ankara
D. HAKKINDA İLK İNCELEME 20
YAPILAN : Bölünmez Petrolcülük A.Ş.
Beşevler Mah. Dögol Cad. No: 51/13 Bahçelievler Çankaya/Ankara
E. DOSYA KONUSU: Pol-Pet Petrol Ürünleri Tur. Konaklama ve Din. Tesisleri Ltd.
Şti.’ye ait taşınmaz üzerinde bayilik karşılığı 15 yıl süre için tesis edilen intifa
hakkının süresinin 5 yılla sınırlandırılması veya kaldırılması talebinin Bölünmez
Petrolcülük A.Ş. tarafından reddedildiği ve intifa sözleşmesinin, bayinin
fiyatlandırması üzerinde baskı aracı olarak kullanıldığı iddiası.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 9.2.2009 tarih ve 1014 sayı ile intikal eden 30
şikayet başvurusunda öne sürülen iddiaların 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun (Kanun) çerçevesinde incelenmesi sonucu düzenlenen 25.2.2009
tarihli ve 2009-1-13/İİ-09-İAY sayılı Ön İnceleme Raporu, 5.3.2009 tarihli ve
REK.0.05.00.00-110/24 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-09 sayılı Kurul toplantısında
görüşülerek karara bağlanmıştır.
G. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet başvurusu ve eklerinde özetle;
Pol-Pet Petrol Ürünleri Tur. Konaklama ve Din. Tesisleri Ltd. Şti. (Pol-Pet) ile
Bölünmez Petrolcülük A.Ş. (M-Oil) arasında yapılan 16.6.1999 tarihli sözleşme
gereği, üzerinde akaryakıt istasyonu olan ve mülkiyeti Pol-Pet’e ait taşınmaz 40
üzerinde M-Oil’e bayilik karşılığında 15 yıl süreli intifa hakkı tesis edildiği,
M-Oil’in bayilik sözleşmesi yanında 20-30 yıla kadar intifa sözleşmesi tesis etme
yoluna giderek beş yıl sınırını aşmak için iki ayrı sözleşme var gibi gösterdiği,
Bu şekilde beş yılı aşar nitelikte sözleşme yapma yasağından kurtulmak için bir
yıldan beş yıla kadar süreli bayilik sözleşmesi yapmakta olduğu ancak bayilik
sözleşmesinin beş yıldan daha uzun süre ile bayi tarafından yenilenmesini zorunlu
hale getirmek için, intifaları beş yılı aşan biçimde uzun vadeli yaptığı,
Müvekkil bayinin rakip dağıtıcı ile çalışmak için bayilik sözleşmesini sona erdirmek
istemesi halinde, M-Oil tarafından ya bayinin akaryakıt istasyonunu tahliye
09-09/186-56
2
etmesinin ya da M-Oil’in belirlediği şartlarda sözleşmenin yenilenmesinin talep 50
edildiği, böyle bir seçimle karşı karşıya kalan bayilerin sözleşmeyi yenilemek
zorunda kaldıkları,
Pol-Pet’in böyle bir tercih yapmak istememesi ve yasalara uygunluğun
sağlanabilmesi bakımından 2005 yılından itibaren bayilik ve intifa sözleşmesinin
süresinin beş yılla sınırlandırılması gerektiğinden bahisle M-Oil’e sözlü olarak
başvurduğu, buna karşın M-Oil’in beş yılı aşan bir biçimde tesis edilen intifanın
kaldırılmasına yanaşmadığı,
M-Oil’in bu pazar davranışları nedeniyle pazara yeni girişlerin zorlaştığı, pazarın
suni nedenlerle değişimlere kapalı bir hal aldığı,
M-Oil’in özellikle intifa yoluyla Pol-Pet üzerinde kurduğu baskı aracılığıyla her türlü 60
yükümlülüğü Pol-Pet’e yüklediği, izleyen süreçte Pol-Pet’in pompa satış fiyatlarını
belirlediği,
belirtilmekte ve M-Oil hakkında soruşturma açılması talep edilmektedir.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
Gerek yargı kararı gerekse Rekabet Kurulunun değerlendirmeleri gereğince Bayilik
Sözleşmesi ile birlikte ele alınması gereken “İntifa Hakkı Sözleşmesi” de 2002/2
sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin 5. maddesi ile uyumlu
hale getirilmesi zorunlu olan sözleşmeler grubunda yer aldığının anlaşıldığı,
Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet yasağına ilişkin hükümlerin, 2002/2 sayılı 70
Tebliğ’in 5. maddesiyle uyumlu hale getirilmesine ilişkin geçiş sürecinin 18.9.2005
tarihinde sona erdiği; ancak bu tarih itibarıyla gerekli değişiklikler yapılmamış olan
tüm dikey anlaşmalar gibi “İntifa Hakkı Sözleşmesi”nin de 18.9.2010 tarihine kadar
uygulanma olanağının mevcut olduğu,
Bu nedenle, 2002/2 sayılı Tebliğ hükümlerinin uygulanması bakımından henüz bir
aykırılığın ortaya çıkmadığı, bu aşamada önaraştırma yapılmasına ya da
soruşturma açılmasına gerek olmadığı ve şikayetin reddedilmesi gerektiği,
Bayinin 18.9.2010 tarihinden sonra da intifa hakkı yoluyla zorlamalara tabi
tutulması halinde ise Tebliğ’de yer alan muafiyet koşullarının ortadan kalkmış
olacağı ve Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde işlem yapılması gerektiği, 80
ifade edilmektedir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Taraflar arasındaki sözleşmelerin kapsamı göz önüne alındığında, dosya konusu
başvuru bakımından ilgili ürün pazarı “beyaz akaryakıt ürünleri pazarı”, “oto-LPG” ve
“madeni yağ pazarı” olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar 90
Gerek beyaz akaryakıt ürünleri, gerekse oto-LPG ve madeni yağ dağıtım faaliyetlerinin
yurt çapında gerçekleştirilmesi ve ilgili hizmetler bakımından rekabet şartlarının
farklılaşmasına neden olacak bir unsur bulunmaması nedeniyle coğrafi pazar olarak
“Türkiye” kabul edilmiştir.
09-09/186-56
3
I.2. Şikayet Edilen Taraf: Bölünmez Petrolcülük A.Ş. (M-OİL)
1996 yılında kurulan M-OİL, Enerji Piyasası Düzenleme ve Denetleme Kurumundan
alınan 28.4.2005 tarihli dağıtıcı lisansı kapsamında benzin, motorin, gazyağı, fuel oil,
kalorifer yakıtı ve biyodizel ürünleri dağıtım faaliyetinde bulunmaktadır. LPG dağıtım
lisansı ise bulunmamaktadır. Dosyadaki bilgilere göre, M-Oil’in gerek benzin gerekse
motorin dağıtım pazarındaki paylarının yaklaşık %1’den küçük olduğu görülmektedir1. 100
I.3 Rekabet Kurulu ve Danıştay Kararları Çerçevesinde Akaryakıt Sektöründe
İntifa Sözleşmeleri
Akaryakıt sektöründeki dağıtım şirketlerinin bayileriyle yaptıkları rekabet yasağı içeren
işleticilik sözleşmelerinin yanında ayrıca akdedilen ve süresi işleticilik sözleşmesinden
fazla olan intifa ve tapuya şerh edilmiş kira sözleşmelerinin, 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer
alan rekabet etmeme yükümlülüğünün süresini dolaylı olarak uzattığına ilişkin iddialar,
Rekabet Kurulu gündemine çeşitli vesilelerle getirilmiştir.
Konuya ilişkin olarak Rekabet Kurulunun aldığı ilk karar olan 2.10.2003 tarihli ve 03-
64/770-356 sayılı Cabbaroğlu-Shell kararında, taraflar arasında mülkiyeti
Cabbaroğlu’na ait olan istasyonun Shell’e kiralanmasını içeren ve tapuya şerh olunmuş 110
bulunan kira sözleşmesinin Rekabet Hukuku açısından değerlendirmesi yapılmıştır.
Kararda öncelikle işletme sözleşmesi ile tapuya şerh edilmiş olan kira sözleşmesi
arasındaki bağlantıyı gösteren sözleşme hükümlerine yer verilerek Kurul tarafından
rekabet hukuku açısından işleticilik sözleşmesi ve bu sözleşmede yer alan rekabet
etmeme yükümlülüğünün süresine ilişkin tespitler yapılmış, bu tespitlerin sonucunda
taraflar arasındaki kira/intifa hakkına ilişkin hususlar ise özel hukuk alanına
bırakılmıştır.
Bu kararın ardından, Aypet Oto Bakım ve Petrol San. ve Tic. Ltd. Şti. tarafından
yapılan benzer içerikteki başvuruya ilişkin olarak alınan 26.1.2006 tarihli ve 06-04/56-
14 sayılı Rekabet Kurulu kararında da Cabbaroğlu-Shell kararına atıfta bulunularak 120
aynı yönde karar verilmiştir. Söz konusu karara karşı Danıştay’da açılan 2006/1287
Esas ve 2007/145 sıra numarasına kayıtlı iptal davasında Danıştay’ın vermiş olduğu
kararın da yukarıda yer verilen Kurul görüşüyle aynı yönde olduğu görülmektedir.
Ancak, son olarak TOTAL/Akdağ dosyasında Rekabet Kurulu kararına karşı Danıştay
13. Dairesi’nin E.2006/1604 sıra numarasına kayden açılan dava sonucunda verilen
13.5.2008 tarihli ve K.2008/4196 sayılı kararla, Rekabet Kurulu’nun, yukarıda yer
verilen değerlendirmeleriyle paralellik arz eden 26.1.2006 tarih ve 06-04/57-15 sayılı
kararı iptal edilmiştir. Danıştay tarafından verilen iptal kararının gerekçesinde, Total’in
bayilerle kurmuş olduğu hukuki ilişkinin temelinin işletme sözleşmesi ve kira
sözleşmesi olmak üzere iki anlaşmaya dayandığı belirtildikten sonra şu ifadelere yer 130
verilmektedir:
“İşletme sözleşmesinin birer yıl süreli yapıldığı ve bu sözleşmenin 1.3.2005 tarihinde
Total tarafından tek taraflı olarak feshedildiği anlaşılmakla birlikte, kira sözleşmesinin
işletme sözleşmesine olan etkisi nedeniyle işletme sözleşmesi de kira sözleşmesiyle
birlikte 2017 yılı itibarıyla sona erecek bulunduğundan, taraflar arasında imzalanan
işletme sözleşmesinin süresinin belirsiz hale geldiği yolunda ciddi bulguya
ulaşılmaktadır.
1 Rekabet Kurumu 1. Daire Başkanlığı tarafından hazırlanan Akaryakıt Sektör Raporu’nun ilgili bölümü
09-09/186-56
4
Bu durumda, 2002/2 sayılı Tebliğ hükümleri uyarınca, belirsiz bir süre için veya beş
yıldan daha uzun bir süre için anlaşma yapılarak bayiye rekabet etmeme
yükümlülüğünün getirilmesi, anlaşmayı Tebliğ dışına çıkarabileceğinden, şikayete konu 140
olan işletme sözleşmesinin 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine uygunluk denetiminin
yapılması gereklidir.”
Kararda yer alan, intifa sözleşmelerinin bayilik sözleşmeleri ile birlikte değerlendirilmesi
gerektiği yönündeki ifadelerden, Danıştay’ın, Cabbaroğlu kararı ile başlayıp devam
eden süreçte alınan Rekabet Kurulu kararları hakkında yapmakta olduğu
değerlendirmelerde bir farklılık oluştuğu görülmektedir. Ancak, bu farklılık Akaryakıt
Sektör Raporu’nda yer verilen ve Kurul tarafından da benimsenen “intifa ile tapuya
şerh edilmiş kira sözleşmelerinin, bayilik sözleşmelerinde yer alan rekabet yasağının
süresini fiili olarak uzattığı” görüşüyle örtüşmektedir.
Nitekim Rekabet Kurulu, aynı dosyaya ilişkin olarak Danıştay’ın 13.5.2008 tarihli iptal 150
kararı gereğince aldığı 30.10.2008 tarihli ve 08-61/997-389 sayılı kararında;
Danıştay’ın gerekçeli kararında yer alan tespitler doğrultusunda, taraflar arasında
imzalanan işletme ve intifa sözleşmelerini birlikte değerlendirmiştir. Anılan kararın ilgili
bölümüne aşağıda yer verilmiştir.
“Ancak yukarıda ayrıntılı olarak anlatılan Rekabet Kurulu kararından farklı olarak
şikayet konusu TOTAL-AKDAG kararında Rekabet Kurulu’nun önceki kararlarında
benimsediği yaklaşım Danıştay tarafından kabul görmemiştir. Danıştay; bayilik
sözleşmesinin bir yıl süreli olmasına ve 1.3.2005 tarihinde TOTAL tarafından tek taraflı
olarak feshedilmesine rağmen, intifa sözleşmesinin bayilik sözleşmesine etkisi
nedeniyle ikisi birlikte değerlendirmiştir. Danıştay, her iki sözleşmen beraber 160
değerlendirildiğinde sürelerinin 2017 yılında sona ereceğini ve bu nedenle bayilik
sözleşmesinin süresinin belirsiz hale geldiği yolunda ciddi bulgulara ulaşıldığını ifade
etmiştir. Dolayısıyla Danıştay’ın her iki sözleşmeyi beraber değerlendirerek bayilere
getirilen “rekabet yasağına” ilişkin süreyi 5 yıldan uzun süreli ve belirsiz olarak gördüğü
anlaşılmaktadır.
Şikayet konusu TOTAL ile AKDAG arasındaki uyuşmazlık bakımından Danıştay kararı
doğrultusunda bir değerlendirme yapılacak olursa, fesih tarihi itibarıyla taraflar
arasındaki işletme sözleşmesi ve intifa ile kurulan ilişkinin tek bir anlaşma gibi
değerlendirilerek rekabet yasağı süresinin buna göre belirlenmesi gerektiği
anlaşılmaktadır. …” 170
I.4. Değerlendirme
Danıştay’ın 13.5.2008 tarihli kararında yer alan değerlendirmeler, bu değerlendirmeler
doğrultusunda Rekabet Kurulunun aldığı ve yukarıda değinilen Total-Akdağ kararı ile
Akaryakıt Sektör Raporu’nda yer verilen tespitler; akaryakıt sektöründe bayilik
sözleşmeleri yanında düzenlenen intifa, tapuya şerh edilmiş kira veya benzer etkiye
sahip sözleşmelerin, bayi üzerindeki rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin
2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen 5 yıllık üst sınırı fiili olarak aşmasına neden olduğu
konusunda şüpheye yer bırakmamaktadır. Söz konusu görüş ve değerlendirmelerin
tamamı incelendiğinde, bayi ile dağıtıcı arasında imzalanan bayilik sözleşmesi ile intifa
veya benzer etkiye sahip sözleşmelerin tamamının, aralarındaki hukuki ve/veya iktisadi 180
ilişki nedeniyle 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında tek bir anlaşma şeklinde
değerlendirilmesi ve bir bütün halinde 2002/2 sayılı Tebliğ’e uygunluklarının
değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmıştır.
09-09/186-56
5
Dosya mevcudu bilgi ve belgelere göre, Pol-Pet ve M-OİL arasında 16.6.1999 tarihinde
imzalan “İntifa Hakkı Sözleşmesi” ile; mülkiyeti Pol-Pet’e ait olan İzmir İli Dikili İlçesi,
Bahçeli Köyü, Yukarıbeylik mevkiinde bulunan, tapuda 925 parsel numarasıyla kayıtlı
gayrimenkul üzerinde M-OİL lehine 15 yıl süre ile intifa hakkı tesis edilmiş ve dosya
ekinde yer alan tapu senedi örneğine göre bu durum 28.12.1999 tarihinde tapu siciline
işlenmiştir.
Söz konusu sözleşmenin 1. maddesi şu şekildedir; 190
“Bu sözleşmenin konusu, ŞİRKET ile BAYİİ arasında akdedilen bayilik sözleşmesinden
doğan bayilik hakkına, BAYİİ’e verilecek demirbaş malzemeye, hangi isim altında
olursa olsun BAYİİ’e kullandırılan her türlü krediye veya bayii’nin şirket’e karşı teşekkül
edecek herhangi bir borcuna karşılık olmak üzere BAYİİ tarafından YUKARIBEYLİK
MEVKİİ BAHÇELİ KÖYÜ DİKİLİ/İZMİR mevkiindeki istasyon ve tesislerinin tamamı
üzerinde ŞİRKET lehine 15 yıl (Yalnız: ONBEŞ) süreli intifa hakkının tesis edilmesinin
ve istasyonda münhasıran ŞİRKET mallarının satılmasının temininden ibarettir.”
Yukarıda yer verilen sözleşme maddesinden, sözleşmenin akdedilmesine esas teşkil
eden hususun, M-OİL ile Pol-Pet arasında imzalanan bayilik sözleşmesi ve
sözleşmeye konu tesiste 15 yıl süre ile münhasıran M-OİL’e ait ürünlerin satılmasının 200
temini olduğu görülmektedir.
Sözleşmenin 2. maddesinin incelenmesinden, bahse konu intifa hakkının arsa
üzerinde mevcut diğer tesisler yanında ileride kurulabilecek tesisler ile mevcut arsaya
yapılacak ilaveleri de kapsayacak şekilde geniş düzenlendiği anlaşılmaktadır. Aynı
maddede yer alan “BAYİİ tarafından, süresi dolmadan hiçbir şekilde tesis edilen intifa
hakkını, terkini istenemez.” hükmü uyarınca, bayiye belirli bir cezai şart ödemek
suretiyle dahi intifa hakkının terkini talebinde bulunma imkanının tanınmamış olması
dikkat çekmektedir.
Diğer taraftan;
Sözleşmenin 5. maddesinde yer alan “Bayilik sözleşmesi hükümlerinden 210
herhangi birinin BAYİİ tarafından ihlali sebebi ile söz konusu bu sözleşmenin
ŞİRKET’çe feshedilmesi halinde de ŞİRKET tarafından, intifa hakkına müracaat
edilerek istasyon ve tesislere el konulacak bizzat veya üçüncü şahıslar marifeti
ile işletilebilecektir.”;
6. maddesinde yer alan “BAYİİ, Bayilik sözleşmesine göre, istasyonu ve
tesislerinde münhasıran ŞİRKET mallarını satmak vecibesini veya bayilik
sözleşmesi hükümlerinden veyahut Kredi Genel Esaslarında belirtilen kredi
sözleşmelerinden herhangi birini ihlal etmesi, … gibi hallerde ŞİRKET’in bu
sebeplerden birine veya birden fazlasına dayanarak intifa hakkından doğan
haklarını kullanabileceğini, istasyon ve tesislerine el koyarak bizzat veya 220
üçüncü şahıslar vasıtası ile işletebileceğini peşinen kabul ve taahhüt eder.”;
8. maddesinde yer alan “BAYİİ’nin ŞİRKET ile akdettiği esas bayilik sözleşmesi
her ne sebep ve suretle olursa olsun feshedildiği takdirde ŞİRKET, 4. Madde
hükmü mahfuz kalmak kaydı ile intifa hakkını kullanır.”
hükümleri birlikte değerlendirildiğinde; Pol-Pet’in, mülkiyeti kendisine ait olan arsa
üzerinde akaryakıt dağıtım işini bizzat sürdürebilmesinin yegane koşulunun, rekabet
etmeme yükümlülüğü de içeren bayilik sözleşmesine riayet etmek olduğu
görülmektedir.
09-09/186-56
6
Bu koşulun doğal sonucu, süresi sona eren bayilik sözleşmesinin, M-OİL lehine intifa
hakkı mevcut bulunduğu sürece, her defasında yenilenmek durumunda kalınmasıdır. 230
Nitekim; müşteki vekilinden alınan şikayet dilekçesinde de bu durum ifade
edilmektedir. Aksi takdirde, istasyon ve tesislerin intifa hakkından dolayı M-OİL
tarafından bizzat veya üçüncü şahıslar marifetiyle işletilmesi halinde, M-OİL tarafından
takdir edilecek aylık işletme hakkının Pol-Pet’e ödenmesi gündeme gelecektir ki; elde
edilecek gelire ilişkin böylesine muğlak bir hükmün varlığında Pol-Pet’in işletme
hakkından feragat etmesi mümkün görünmemektedir.
Bu çerçevede, Pol-Pet ile M-OİL arasındaki en son “Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi”
1.7.2005 tarihinde imzalanmıştır. Söz konusu sözleşmenin “Satılacak Mallar” başlıklı 2.
maddesinin a) bendinde yer alan; “BAYİ işbu akaryakıt satış yeri ve müştemilatında
münhasıran ŞİRKET’den veya ŞİRKET’in tayin edeceği mahalden alacağı Akaryakıt 240
(Benzin, Gaz, Motorin) ile Madeni Yağlar ve konusuna uygun diğer malları
bulundurmayı, teşhir etmeyi ve satmayı taahhüt eder.” ve “İşletme” başlıklı 6.
maddesinin a) bendinde bulunan; “İstasyonda bulunan tank, pompa, kompresör, hava
saati ve benzeri tüm teçhizat, alet ve edevat, satış yerinde faal halde ve münhasıran
ŞİRKET’in mallarının satışında kullanılacaktır.” ifadeleri ile gerek benzin, motorin ve
LPG, gerekse bu ürünlerin de ötesinde madeni yağlar ve konusuna uygun diğer
ürünler bakımından, Pol-Pet’e M-OİL ürünleri ile rekabet etmeme yükümlülüğü
getirilmektedir. Bu durum; sözleşmenin “Yasak İşler” başlıklı 18. maddesinde de;
“BAYİ, hiçbir şekil ve surette, ŞİRKET dışında başka bir akaryakıt dağıtım şirketi yahut
bunların bayileri ve işleticileri ile akaryakıt ve madeni yağ ürünleriyle ilgili bir ticari ilişki 250
tesis edemez.” ifadeleriyle belirtilmektedir.
Anılan sözleşmenin “Müddet” başlıklı 17. maddesi ise şu şekildedir;
“İşbu sözleşmenin müddeti imzalandığı tarihten itibaren -5- (-BEŞ-) yıldır.
a) Ancak gerek ŞİRKET ve gerekse BAYİ anlaşmanın bitiminden itibaren üç ay evvel
diğer tarafa anlaşmayı yenilemeyeceğini yazılı olarak bildirmediği takdirde, işbu
anlaşma aynı hüküm ve şartlarda 1 (bir) yıl daha uzamış sayılacaktır. Müteakip yıllar
için de bu hüküm geçerlidir.
…”
Bununla birlikte Rekabet Kurulunun akaryakıt sektörüne yönelik yapılan önaraştırma
neticesinde aldığı 15.11.2006 tarihli ve 06-84/1059-306 sayılı kararı uyarınca M-OİL’e 260
gönderilen 24.11.2006 tarihli ve 4368 sayılı yazıya istinaden M-OİL tarafından
gönderilen 7.2.2007 tarihli yazıdan, bayilerine yapılan tek taraflı bildirimler yolu ile
sözleşmenin anılan maddesinin “İşbu sözleşmenin müddeti imzalandığı tarihten
itibaren 5 (BEŞ) yıldır.
a) Taraflar bitimden önce yazılı olarak mutabakata vardıkları takdirde işbu sözleşme
aynı şartlarla 5 yıl için uzatılabilir.” şeklinde değiştirildiği anlaşılmıştır.
2002/2 sayılı Tebliğ’in “Rekabet Etmeme Yükümlülüğü” başlıklı 5. maddesinde; “Bu
Tebliğ ile tanınan muafiyet anlaşmada yer alan, aşağıda belirtilen yükümlülüklere
uygulanmaz:
a) Alıcıya getirilen belirsiz süreli veya süresi beş yılı aşan rekabet etmeme 270
yükümlülüğü.
Rekabet etmeme yükümlülüğünün yukarıda belirtilen süreyi aşacak şekilde zımnen
yenilenebileceğinin kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz
süreli sayılır.” hükümleri yer almaktadır.
09-09/186-56
7
Taraflar arasında yapılan dikey anlaşma ile alıcıya (bayiye) yüklenen rekabet etmeme
yükümlülüğünün süresinin tespitinde, dikey ilişkinin başladığı tarih ile söz konusu
ilişkinin kesintisiz olarak devam ettiği en son tarih arasında geçen sürenin dikkate
alınması gerekmektedir. Sağlayıcı (dağıtıcı – dağıtım şirketi) ile alıcı (bayi) arasında
akdedilen intifa ya da benzer etkiye sahip başka bir sözleşmenin varlığında, taraflar
arasındaki bayilik sözleşmesi yenilenmiş dahi olsa dikey ilişkinin kesintiye 280
uğramasından bahsedilemeyecektir. Bu şekilde yapılan değerlendirmeye göre; taraflar
arasında akdedilen ve rekabet etmeme yükümlülüğü içeren dikey anlaşmaların
kesintisiz olarak 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aştığı
yahut bu süreyi aşacak şekilde düzenlendiği durumlarda, beş yılı aşan süreler
bakımından 2002/2 sayılı Tebliğ ile düzenlenen muafiyet koşulları ortadan
kalkmaktadır. Bu duruma ilişkin olarak, 2002/2 sayılı Tebliğin Açıklanmasına dair
Kılavuz’un 37. paragrafında şu açıklamalar bulunmaktadır;
“Rekabet etmeme yükümlülüğüne ilişkin diğer bir önemli husus da, alıcının beş yıllık
süre sonunda rekabet etmeme yükümlülüğünden kurtulmasını engelleyen herhangi bir
fiili durumun olmaması zorunluluğudur. Örneğin, sağlayıcı alıcıya kredi temin etmiş ise 290
bu kredinin geri ödemesi, alıcının beş yıl sonunda rekabet etmeme yükümlülüğünden
kurtulmasını engelleyecek şekilde düzenlenmemelidir. Alıcı, beş yıllık rekabet etmeme
şartının süresinin dolmasından sonra varsa kalan borçları geri ödeme olanağına sahip
olmalıdır. Benzer şekilde, sağlayıcının alıcıya bazı ekipmanlar sağladığı hallerde,
alıcının beş yıllık rekabet etmeme süresinin sonunda bu ekipmanları piyasa değeri
üzerinden devralabilme imkanına sahip olması gerekmektedir.”
Nitekim Rekabet Kurulunun, konu ile ilgili çalışmaları bilinen akademisyenlerden aldığı
görüşler de bu doğrultudadır:
Bu kapsamda alınan bir hukuki görüşte; akaryakıt sektöründeki intifa hakkı ya da uzun
süreli kira sözleşmelerinin bayilik/işleticilik sözleşmeleri ile bağlantılı olarak yapılması 300
ve bu sözleşmeler arasında bağlantı kurulması nedeniyle, bayilik/işleticilik
sözleşmesinde rekabet yasağı beş yıl olarak kararlaştırılmış olsa bile kira sözleşmesi
ya da intifa hakkının daha uzun bir süreyi kapsaması ve bayi ya da işleticinin beş yıllık
süre sonunda sağlayıcıya bağımlı olması sonucunu doğurması nedeniyle, kira ya da
intifa hakkı sürelerinin de muafiyetten yararlanılabilecek süre ile sınırlanması ve
uyumlu olması gerektiği değerlendirilmektedir2.
Yine bir başka görüşte3, rekabet hukuku açısından yapılacak analiz ve
değerlendirmelerde anlaşma veya sözleşme hükümlerinin değil, bu hükümler
çerçevesinde tarafların kurdukları ve uyguladıkları “ekonomik ilişki”nin dikkate alınması
gerektiği, intifa hakkı ve bayilik/işleticilik sözleşmeleri arasında sıkı bir ilişki bulunduğu 310
belirtilmekte; intifa hakkının dağıtım şirketinin bayi üzerinde ekonomik güç
uygulamasına imkan verdiği, bu hakkın bayiyi işletme sözleşmesini feshetmemeye,
hatta yenilemeye ve bu arada münhasırlık kaydını fiilen devam ettirmeye zorlayıcı bir
unsur oluşturduğu ifade edilmektedir. Bu tespitler çerçevesinde sözleşmelerin rekabet
hukuku açısından bir bütün olarak değerlendirilmesi gerektiği sonucuna ulaşılmakta ve
ekonomik açıdan da bu sözleşmelerin bir bütün teşkil ettiği ifade edilerek, bu
sözleşmelerin yol açtığı ekonomik ilişki 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırı
olarak rekabeti sınırlayıcı etki doğurduğu takdirde, sadece işletme sözleşmesinin değil,
intifa sözleşmesinin de 4. madde hükmüne aykırı olacağı değerlendirmesinde
bulunulmaktadır. 320
2 (…………………..) tarihli hukuki mütalaa.
3 (…………………..) tarihli hukuki mütalaa.
09-09/186-56
8
Dolayısıyla yukarıda yer verilen sözleşme hükümlerinin bu çerçevede
değerlendirilmesi, istasyon üzerinde M-Oil lehine tesis edilen intifa hakkı devam ettiği
sürece, mevcut koşullarda beş yıllık bayilik sözleşmesi süresinin anlamsız kaldığını, bu
sürenin sonunda Pol-Pet’in belirli bir cezai şart ödemek suretiyle de olsa bir başka
dağıtıcı ile anlaşma yaparak kendine ait istasyon üzerinde akaryakıt satış faaliyeti
sürdürmesinin mümkün olamayacağını göstermektedir. Bunun sonucu olarak bayiye
kalan tek seçenek, akaryakıt satış faaliyetini sürdürmek istediği sürece M-Oil ile olan
akaryakıt bayilik sözleşmesini her defasında yenilemektir.
Bu nedenle, Danıştay’ın yukarıda yer verilen 13.5.2008 tarihli kararı ve bu karara
istinaden Rekabet Kurulunun aldığı 08-61/997-389 sayılı karar ile şekillenen, 330
akademisyenler tarafından da hukuka uygunluğu ve gerekliliği vurgulanan yaklaşım
doğrultusunda; Pol-Pet ile M-OİL arasında akdedilen 16.6.1999 tarihli “İntifa Hakkı
Sözleşmesi” ile 1.7.2005 tarihli “Akaryakıt Bayilik Sözleşmesi”nin, aralarındaki gerek
hukuki gerekse iktisadi ilişki nedeniyle, 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi anlamında
birlikte değerlendirilmesi gereği ortaya çıkmaktadır. Söz konusu anlaşmanın bir bütün
olarak bu hükümler doğrultusunda ele alınması halinde; 2002/2 sayılı Tebliğ’in 5.
maddesinde öngörülen beş yıllık süreyi aşar nitelikte rekabet etmeme yükümlülüğü
içerdiği sonucu ortaya çıkmaktadır.
Rekabet Kurulunun akaryakıt sektörüne yönelik olarak yapılan önaraştırma neticesinde
aldığı 15.11.2006 tarihli ve 06-84/1059-306 sayılı kararında rekabet yasağına ilişkin 340
olarak yapmış olduğu değerlendirmede, 2003/3 sayılı Tebliğ ile öngörülen
uyumlaştırmaya yönelik bir değişiklik yapılmamış olsa dahi, 18.9.2005’den önce
yapılmış anlaşmaların 18.9.2010 tarihine kadar uygulama süresi bulunduğu
belirtilmiştir. Kararın ilgili bölümü aşağıdaki gibidir:
“Mevcut durumda, 18.9.2005 tarihinden önce yapılan ve Tebliğ’e uygun olmayan
sözleşmelerin 18.9.2010 tarihine kadar uygulama süresi bulunmaktadır. Tebliğ’e aykırı
olan sözleşmelerin de uygulama süresi henüz 5 yıla ulaşmamıştır. Özetle, akaryakıt
piyasasındaki mevcut bayilik sözleşmelerinin hiçbiri henüz 5 yıllık uygulama sürecini
aşmamıştır. Bu nedenle, rekabet etme yasağı süresi bakımından yukarıda yer verilen
sözleşmelerle ilgili herhangi bir ihlalin söz konusu olmadığı, bu nedenle soruşturma 350
açılmasına gerek bulunmadığına, ancak ilgili teşebbüslere 5 yıllık azami uygulama
süresinin aşılması halinde ilgili sözleşmenin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında
muafiyetten yararlanamayacağına ilişkin bir yazı gönderilmesinin yerinde olacağı
sonucuna ulaşılmıştır.”
Bu karara paralel olarak; Pol-Pet ile M-OİL arasındaki, 16.6.1999 tarihinde imzalanan
“İntifa Hakkı Sözleşmesi” ve 1.7.2005 tarihinde imzalanan “Akaryakıt Bayilik
Sözleşmesi”nden oluşan anlaşma bütünü de, 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı
Tebliğ ile tanınan muafiyetten yararlanacak ve Kanun’un 4. maddesindeki yasaklama
hükmü uygulanmayacaktır. 18.9.2010 tarihinden sonra ise Pol-Pet ile M-OİL arasındaki
anlaşmanın süresi itibarıyla 2002/2 sayılı Tebliğ’deki korumadan yararlanamayacağı 360
sonucuna ulaşılmıştır.
Dolayısıyla geçiş döneminin sonu olan 18.9.2010 tarihine kadar şikayet konusu
hususun 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesindeki yasaklamadan muaf tutulduğu ve bu
nedenle bu aşamada önaraştırma yapılmasına veya soruşturma açılmasına gerek
olmadığı kanaatine varılmıştır. Bu tarihten sonra ise taraflar arasında mevcut olan
“rekabet yasağına dayalı iktisadi ilişki”nin, her iki tarafın da rızası olmaksızın herhangi
bir sebeple uzatılmaya zorlanması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi
çerçevesinde işlem tesis edilecektir.
09-09/186-56
9
J. SONUÇ 370
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1. 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nde koşulları
belirtilen muafiyetten yararlanabilmek bakımından, alıcılar üzerine getirilen
rekabet yasağının süresinin beş yılı aşmaması gerektiğine,
2. Taraflar arasındaki bayilik sözleşmesi ile bağlantılı kredi sözleşmeleri, ekipman
sözleşmeleri, uzun süreli kira sözleşmeleri ya da uzun süreli intifa hakkı
tanınması gibi şahsi ya da ayni hakların da rekabet yasağının süresini fiilen
uzatacak şekilde kullanılamayacağına,
3. Bu tür sözleşmelerin varlığı halinde, beş yılı aşan süreler bakımından, 2002/2
sayılı Tebliğ’de tanınan muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına, 380
4. Dikey anlaşmalarda yer alan rekabet yasağına ilişkin hükümlerin, 2002/2 Sayılı
Tebliğ’in 5. maddesiyle uyumlu hale getirilmesine ilişkin geçiş sürecinin
18.9.2003 tarihinde başlayıp,18.9.2005 tarihinde sona erdiğine, bu çerçevede;
5. 18.9.2005 tarihinden önce yapılmış olan ve süresi beş yılı aşan sözleşmelerin,
Rekabet Kurulu tarafından uygulanan “azami hadde indirme” ilkesi gereğince
18.9.2010 tarihine kadar Tebliğ’de yer alan muafiyetten yararlanabileceğine ve
bu tarihten sonra muafiyet koşullarının ortadan kalkacağına,
6. Pol-Pet ile M-OİL arasında imzalanan bayilik sözleşmesinin ve buna bağlı
olarak İntifa Hakkı Sözleşmesinin 18.9.2010 tarihine kadar 2002/2 sayılı Tebliğ
uyarınca muafiyetten yararlanabileceğine, bu nedenle bu aşamada önaraştırma 390
yapılmasına ya da soruşturma açılmasına gerek olmadığına,
7. Bu tarihten itibaren intifa hakkı çerçevesinde bayilerin yeniden sözleşme
yapmaya zorlanması halinde 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi çerçevesinde
işlem başlatılacağının ilgili taraflara bildirilmesine,
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy