Rekabet Kurumu Başkanlığından,
(Danıştay’ın Kararları Üzerine Verilen)
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2006-3-63 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-14/305-76
Karar Tarihi : 13.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER 10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI(Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Aydın ÇELEN, Hilmi BOLATOĞLU
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Akman Dış Ticaret A.Ş. 20
Temsilcisi: Av. A. Özge ÇINAR
Bestekar Sok. 66/9 Kavaklıdere / Ankara
D. HAKKINDA ÖNARAŞTIRMA YAPILAN:
Johnson Diversey Kimya San. ve Tic. A.Ş.
Huzurhoca Sok. Değirmenyolu Cad. No: 84 Kat: 18
İçerenköy / İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Johnson Diversey Kimya San. ve Tic. A.Ş.(Johnson
Diversey)’nin Akman Dış Ticaret A.Ş.(Akman) ile yapmış olduğu 30
sözleşmeye uymayarak hakim durumunu kötüye kullandığı ve rekabeti
sınırlayıcı eylemlerde bulunduğu iddiası ile yapılan başvuru üzerine verilen
06-44/542-144 sayılı Kurul kararı ile Danıştay 13. Dairesinin 28.10.2008
tarihli ve 2006/4215 E., 2008/7016 K. sayılı karar ertesi dosyanın yeniden
değerlendirilmesi.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, sözleşmede yer alan asgari satın
alma (kota) ve rekabet etmeme yükümlülüklerinin rekabeti sınırlama amacını
açıkça gösterdiği, Johnson Diversey’in kendilerine fiyat listesi ve katalog
göndermediği, uyguladığı fiyatların piyasa fiyatlarının çok üzerinde olduğu, 40
aldıkları bazı ürünlerin kota hesaplamasına dahil edilmediği ve tüm bu
uygulamaların 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlali niteliğinde olduğu
iddia edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 17.5.2006 tarih, 3102 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 8.6.2006 tarih ve 2006-3-63/II-06-A.Ç. sayılı İlk
09-14/305-76
2
İnceleme Raporu Rekabet Kurulu’nun 11.2.2009 tarih ve 09-06/105-M sayılı
toplantısında görüşülmüş ve 15.6.2006 tarih ve 06-44/542-144 sayılı Kurul Kararı
ile, herhangi bir ihlal tespit edilmediği gerekçesiyle şikayet hakkında önaraştırma
yapılması ya da soruşturma açılmasına gerek bulunmadığına karar vermiştir. 50
Kurul’un 15.6.2006 tarih ve 06-44/542-144 sayılı kararı üzerine Akman temsilcisi
tarafından Danıştay 13. Dairesinin 2006/4215 Esas sıra numarasına kayden
açılan davada verilen 28.10.2008 tarih ve 2008/7016 K. sayılı Karar’da, Kurul’un
15.6.2006 tarih ve 06-44/542-144 sayılı Kararı iptal edilmiştir.
Danıştay 13. Dairesi’nin söz konusu bozma kararı, Rekabet Kurulu’nun,
davacının 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddeleri kapsamındaki ihlal iddialarını,
4054 sayılı Kanun’un “Kurulun İnceleme ve Araştırmalarında Usul” başlıklı
dördüncü kısmında belirtilen usule uygun olarak incelemesi gerektiği, bu 60
çerçevede önaraştırma kararı alınmadan doğrudan ilk inceleme raporunu
değerlendirerek ilgili iddiaları reddedemeyeceği şeklinde gerekçelendirilmiştir.
Danıştay 13. Dairesi’nin bozma kararı üzerine hazırlanan 4.2.2009 tarihli Bilgi
Notu, Kurul’un 11.2.2009 tarihli toplantısında görüşülmüş ve dosya konusuna
yönelik olarak bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
amacıyla, Kanun’un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-06/104-
M sayı ile karar verilmiştir. İlgili karar uyarınca yapılan inceleme sonucunda
düzenlenen 13.3.2009 tarih ve 2006-3-63/ÖA–09-AÇ sayılı Önaraştırma Raporu
16.3.2009 tarih, REK.0.07.00.00-110/73 sayılı Başkanlık önergesi ile 09-14 sayılı 70
Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Johnson Diversey Kimya San. ve
Tic. A.Ş. hakkında soruşturma açılmasını gerektirecek herhangi bir ihlal tespit
edilmediğinden şikayetin reddinin gerektiği sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade
edilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme 80
I.1.1. Yapılan İnceleme
Johnson Diversey ile Akman arasında 19.4.2003 tarihinde akdedilen sözleşmenin
8. maddesinde, Akman’ın sözleşme süresince Johnson Diversey ürünleri dışında
başka firmanın ürünlerini kullanamayacağı düzenlenmektedir. Sözleşmenin 3.
maddesinde ise Akman’a asgari satın alma yükümlülüğü (kota) getirilmektedir.
Buna (………….) kg. ürün satın alma yükümlülüğü altına girmiştir. Yılın bitmesine
15 gün kala o yılın hedef miktarı henüz Akman tarafından alınmamış ise Johnson
Diversey’in kalan kısmı Akman’a fatura edeceği sözleşmenin aynı maddesinde 90
düzenlenmiştir. Yine sözleşmenin 9. maddesinde, sözleşmenin süresinden önce
feshedilmesi durumunda, Johnson Diversey’in, Akman’a promosyon olarak
09-14/305-76
3
verdiği (………..), (………………) ve (………….) gibi malzemelerin karşılığı
olarak (………….) ABD Dolarını Akman’dan talep etme hakkının olduğu ifade
edilmektedir.
Şikayet dilekçesindeki bilgilerden, Akman’ın toplam (…………) kg. ürün alma
yükümlülüğüne girmiş olmasına rağmen iki yılık sözleşme süresince (…..) kg.
ürün siparişi verdiği anlaşılmaktadır. Akman, Johnson Diversey’e göndermiş
olduğu ihtarnamede, kotanın doldurulmamasının nedenini, Johnson Diversey’in 100
cari fiyat listelerini ve ürün kataloglarını kendisine göndermemesi olarak
açıklamaktadır. Johnson Diversey de Akman’a göndermiş olduğu ihtarnamede,
kendilerine fiyat listelerinin gönderildiğini ifade etmektedir. Karşılıklı gönderilen
ihtarnamelerin yanı sıra, Johnson Diversey söz konusu uyuşmazlığa ilişkin olarak
İstanbul 13. Asliye Ticaret Mahkemesi’nde dava açmıştır.
I.1.2. Hukuki Değerlendirme
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği uyarınca, sağlayıcı
konumundaki teşebbüsler beş yıllık bir süre boyunca alıcı konumundaki 110
teşebbüslerin rakip ürünleri almalarını veya satmalarını engelleyerek sadece
kendi ürünlerine odaklanmalarını sağlayabilmektedirler. Rekabet etmeme
yükümlülüğü, sözleşmelere rakip mal alınamayacağına/satılamayacağına ilişkin
açık hüküm konmak suretiyle getirilebileceği gibi, alıcı teşebbüsün belirli bir
sürede satın alması gereken asgari kota miktarını belirtmek suretiyle de
getirilebilir.
Johnson Diversey ile Akman arasında akdedilen sözleşme bu çerçevede
değerlendirildiğinde, sözleşmede hem açıkça hem de kota belirtilmek suretiyle
Akman’a rekabet etmeme yükümlülüğünün getirildiği görülmektedir. Akman’a 120
getirilen rekabet etmeme yükümlülüğü sözleşme süresi olan iki yıl için geçerlidir.
Ancak, sözleşmede, sözleşmenin bitimine 15 gün kala taraflardan birisi
sözleşmeyi yenilemeyeceğini karşı tarafa bildirmezse sözleşmenin kendiliğinden
iki yıl daha uzayacağı düzenlenmiştir. Beş yıllık süreyi aşacak şekilde zımnen
yenilenebilen rekabet etmeme yükümlülükleri 2002/2 sayılı Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında değildir. İnceleme konusu sözleşme de zımnen yenilenmek suretiyle
beş yıllık süreyi aşabilecek niteliktedir. Akman, 1.4.2005 tarihinde sözleşmeyi
uzatmayacağını Johnson Diversey’e bildirerek sözleşmeyi sona erdirse de,
Johnson Diversey’in diğer alıcılarla da aynı hükmü içeren sözleşmeler yapmış
olması muhtemeldir. Bu nedenle, Kurul, 15.6.2006 tarih ve 06-44/542-144 sayılı 130
kararında, benzer nitelikteki sözleşmelerinde rekabet etmeme yükümlülüğünün
süresini beş yılı aşmayacak şekilde yeniden düzenlemesi gerektiğinin Johnson
Diversey’e bildirilmesine karar vermiş ve söz konusu bildirim 22.6.2006 tarihinde
yapılmıştır. Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden Johnson Diversey’in 2006, 2007
ve 2008 yılı sözleşmelerinde gerekli değişiklikleri yaptığı anlaşılmıştır.
Johnson Diversey, Türkiye genelinde kurumsal deterjan pazarında faaliyet
göstermektedir. Kurumsal deterjan pazarını, (i) endüstri ve konaklama, (ii)
09-14/305-76
4
yiyecek ve içecek olmak üzere iki alt pazara bölmek mümkündür. Johnson
Diversey bu alt pazarlardaki alıcı konumundaki müşterilerine (fabrikalar, oteller, 140
yemek şirketleri ve restoranlar) deterjanla birlikte fırça, çekçek, kağıt vb. temizlik
sarf malzemeleri de satmaktadır. Johnson Diversey, deterjan faaliyetlerini temel
iş alanı, temizlik sarf malzemeleri satış faaliyetlerini ise yan iş alanı olarak
adlandırmaktadır. Şikayetçi Akman’ın faaliyet gösterdiği konaklama sektörünün
dahil olduğu endüstri ve konaklama alt pazarında toplam temel ve yan iş
alanlarının büyüklükleri yaklaşık 140 ve 70 milyon ABD Doları, kağıt iş alanının
büyüklüğü ise 100 milyon ABD Dolarıdır. Johnson Diversey’in pazar payı,
endüstri ve konaklama alt pazarı temel iş alanında (deterjan) %(....), yan iş
alanında kağıt haricindeki sarf malzemelerinde %(…) ve kağıtta %(…)
civarındadır. Dolayısıyla, şikayetçinin faaliyet gösterdiği pazar bakımından 150
Johnson Diversey hakim durumda olmadığından 4054 sayılı Kanun’un 6.
maddesinin ihlal edilmesi de söz konusu değildir.
J. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
Johnson Diversey Kimya San. ve Tic. A.Ş. hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına ve şikayetin reddine
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 160
Full & Egal Universal Law Academy