Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-3-144 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-14/310-78
Karar Tarihi : 13.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
10
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY,
Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER: Kürşat ÜNLÜSOY, Osman Tan ÇATALCALI
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Anadolu Cam Sanayii A.Ş.
Temsilcileri Dr. Aydın ÖZTUNALI ve Av. Zeynep ÜNALAN 20
Turan Güneş Bulvarı, No: 63/1, Yıldız, Çankaya / Ankara
D. TARAFLAR : Anadolu Cam Sanayii A.Ş.
İş Kuleleri, Kule-3 34330, 4.Levent / İstanbul
Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve
Tic. Ltd. Şti. ve Diğer Paşabahçe Yetkili Satıcıları
E. DOSYA KONUSU: Anadolu Cam Sanayii A.Ş. ile Başarır Meşrubat
Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen ve 30
tip sözleşme niteliğinde bulunan “Anadolu Cam Sanayi A.Ş. Tedarik
Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.7.2008 tarih ve 4532 sayı ile giren ve
en son 19.3.2009 tarih ve 2063 sayı ile eksiklikleri tamamlanan bildirim üzerine, 4054
sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 5. maddeleri ile 2002/2 sayılı
“Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği”nin ilgili hükümleri uyarınca yapılan
inceleme sonucu düzenlenen 19.3.2009 tarih ve 2008-3-144/Öİ-09-KÜ sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu, 24.3.2009 tarih ve REK.0.07.00.00-130/80
sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-14 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara 40
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor'da; Anadolu Cam Sanayii A.Ş. ile
Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında
akdedilen “Anadolu Cam Sanayi A.Ş. Tedarik Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi
verilmesi talebine ilişkin olarak başvuru konusu sözleşmenin
- rekabeti sınırlayıcı bir hüküm içermemekle birlikte ekinde yer alan sirküler ile
getirilen prim sistemi aracılığıyla fiili münhasırlık yaratma potansiyeline sahip
olması nedeniyle, anılan sözleşmeye bu aşamada menfi tespit belgesi
verilmesinin mümkün olmadığı, 50
09-14/310-78
2
- cam ambalaj pazarında 2002/2 sayılı Tebliğ’deki pazar payı eşiğinin geçilmesi
nedeniyle aynı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten yararlanmadığı ancak anılan
anlaşmaya 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi uyarınca 3 yıl süreyle bireysel
muafiyet verilmesinin uygun olacağı,
sonuç ve kanaatine ulaşıldığı ifade edilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. Taraflar 60
H.1.1. Anadolu Cam Sanayii A.Ş. (Anadolu Cam)
Anadolu Cam, Şişecam Topluluğu (Şişecam) bünyesinde cam ambalaj alanında
faaliyet gösteren bir şirkettir. Şişecam, cam ev eşyası, cam ambalaj, düzcam ve
kimyasallar gruplarıyla camın tüm temel alanlarında ihtisaslaşmış durumdadır.
Anadolu Cam, üç ülkede, sekiz üretim tesisi ile faaliyet göstermektedir. Gıda, su,
madensuyu, meşrubat, meyve suyu, süt, bira, şarap ve diğer yüksek alkollü içecekler
ile ecza ve kozmetik sektörlerine çeşitli hacim ve renklerde ambalaj üreten Anadolu 70
Cam’ın ortaklık yapısına Tablo 1’de yer verilmiştir.
Tablo 1: Anadolu Cam’ın Ortaklık Yapısı
Pay Sahibi Pay Oranı (%)
Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.1 (……)
Diğer (……)
TOPLAM 100,00
Anadolu Cam’ın yönetim kurulu üyeleri; Teoman Yenigün (Başkan), Aziz Sedat
Tosyalı (Başkan V.), İbrahim Babayiğit, Mahmut Ekrem Barlas, Özgün Çınar,
Mehmet Ali Kara ve Yıldırım Teoman’dan oluşmaktadır.
Anadolu Cam’ın 2005-2007 yıllarına ilişkin toplam cirolarına Tablo 2’de yer verilmiştir.
80
Tablo 2: Anadolu Cam’ın 2005-2007 Yılı Ciroları (YTL)
Yıllar 2005 2006 2007
Ciro (YTL) (………) (………) (………)
H.1.2. Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri San. ve Tic. Ltd. Şti.
(Başarır Ltd. Şti) ve Diğer Paşabahçe Yetkili Satıcıları
Dosya konusu “Anadolu Cam Sanayii A.Ş. Tedarik Sözleşmesi”ne örnek olarak
başvuru ekinde sunulan sözleşme, camdan mamul su, madensuyu, meşrubat ve
meyve suyu şişelerinin yeniden satışı alanında faaliyet gösteren Başarır Ltd. Şti ile
imzalanmıştır.
Başarır Ltd. Şti. örneğinde olduğu gibi anılan sözleşmenin diğer tarafını oluşturan 90
alıcı konumundaki teşebbüsler de sözleşme konusu ürünlerin yeniden satışı alanında
faaliyet göstermektedirler.
1 Türkiye Şişe ve Cam Fabrikaları A.Ş.’nin kontrolünü paylarının % 66,1’lik kısmına sahip olan Türkiye İş Bankası
A.Ş. elinde tutmaktadır.
09-14/310-78
3
Başarır Ltd. Şti.’nin 2005-2007 yıllarına ilişkin toplam cirolarına Tablo 3’te yer
verilmiştir.
Tablo 3: Başarır Ltd. Şti.’nin 2005-2007 Yılı Ciroları (YTL)
Yıllar 2005 2006 2007
Ciro (YTL) (………) (………) (………)
H.2. İlgili Pazar
100
H.2.1. İlgili Ürün Pazarı
1997/1 sayılı Tebliğ’in 4. maddesi uyarınca ilgili ürün pazarının tespitinde; tüketicinin
gözünde fiyatı, kullanım amaçları ve nitelikleri bakımından aynı sayılan mal ve
hizmetlerden oluşan pazar dikkate alınmakta, tespit edilen pazarı etkileyebilecek
diğer unsurlar da değerlendirilebilmektedir. Buna ek olarak; “İlgili Pazarın
Tanımlanmasına İlişkin Kılavuz”da pazar tanımlamasının temel ilkeleri arasında talep
ikamesi ve arz ikamesine yer verilmiştir. Talep ikamesinin değerlendirilmesi, tüketici
gözünde ilgili ürünün yerine geçer kabul edilen başka ürünlerin belirlenmesini
gerektirmektedir. Arz ikamesi ise talep ikamesine eşdeğer etkisi olduğu durumlarda 110
pazar tanımlamasında dikkate alınmaktadır.
Başvuru konusu sözleşme kapsamında yeniden satışı öngörülen ürünler camdan
mamul su, madensuyu, meşrubat ve meyve suyu şişeleri şeklinde sıralanmıştır.
Dolayısıyla sözleşme cam ambalaj sektörü içerisinde yer alan bazı ürünleri
kapsamaktadır.
Cam ambalaj sektörü gıda, su, meşrubat, maden suyu, bira, şarap, yüksek alkollü
içkiler, ecza ve kozmetik sektörüne yönelik çeşitli hacim ve renklerde cam ambalaj
malzemesi üretmektedir. Bir başka deyişle cam ambalaj ürünlerinin büyük bir kısmı 120
endüstriyel müşteriler tarafından ara malı olarak kullanılmaktadır. Alıcı konumunda
olan endüstriyel müşterilerin talebi ise temel olarak tüketici tercihleri ve mevcut dolum
teknolojisine göre şekillenmektedir.
Ambalaj şekli bazı ürünlerin tüketicilerin gözünde ürün kalitesi ve imajı açısından
farklılaşmasına yol açabilmektedir. Hatta ambalaj malzemesinin seçimi kimi zaman
ulusal ya da yerel tercihleri de yansıtabilmektedir. Örneğin, alkollü içecekler
tüketiciler açısından genellikle cam şişelerde tercih edilmektedir. Ayrıca, cam ambalaj
kullanımı sunum, ürün kalitesi ve raf ömrü gibi etkenler açısından da ürün lehine
sonuçlar doğurabilmektedir. Maden suyu üretiminde de ağırlıklı olarak cam ambalaj 130
malzemesi kullanılmaktadır. Diğer yandan, meşrubat ve meyve suyu üretiminde
ambalaj malzemesi kullanım oranının karton, pet ve metal kutu gibi malzemeler
lehine olduğu görülmektedir.
Endüstriyel alıcıların dolum teknolojisi ve donanımlarını değiştirerek alternatif ambalaj
malzemeleri kullanmaya başlamaları, özellikle sektörde yer alan daha küçük ölçekli
teşebbüsler açısından ciddi yatırım maliyetleri gerektirmektedir. Bu tür yatırımların
yapılmasında ise alternatif ambalaj malzemesine yönelik güçlü bir tüketici tercihinin
ortaya çıkması rol oynayacaktır. Dolayısıyla, bazı ürünler açısından talep
ikamesindeki sınırlılık arz ikamesi için de geçerlidir. 140
09-14/310-78
4
Sözleşme kapsamındaki ürünler bakımından belli alt gruplar esas alınarak dar pazar
tanımları yapmak mümkün olmakla birlikte; her bir ürünün karton, pet ve metal kutu
gibi malzemelerden yapılan alternatifleriyle olan ikame edilebilirliği dikkate alınarak
daha geniş bir pazar tanımı yapmak da mümkündür. Ancak, dağıtım kanalları
açısından ürünler arasında belirgin bir farklılığın olmaması dikkate alınarak, dosyanın
niteliği bakımından ilgili ürün pazarı “cam ambalaj pazarı” olarak ele alınmıştır.
H.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
150
Sözleşme konusu ürünler bakımından satış, dağıtım ve pazarlama faaliyetlerine
ilişkin şartların bölgesel bir farklılık göstermediği dikkate alınarak, ilgili coğrafi pazar
“Türkiye” olarak kabul edilmiştir
H.3.Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Anadolu Cam’ın Satış ve Pazarlama Sistemi
Anadolu Cam’ın cam ambalaj pazarındaki yurtiçi satışları doğrudan ve dolaylı olmak
üzere iki şekilde gerçekleştirilmektedir. Doğrudan satışlar, Anadolu Cam’ın kendisi 160
tarafından sanayici (dolumcu) olarak adlandırılan endüstriyel alıcılara yönelik satışları
kapsamaktadır. Dolaylı satışlar ise toptancı konumunda bulunan yeniden satıcılar
aracılığıyla gerçekleştirilen satışları ifade etmektedir.
Dosya mevcudu bilgilere göre, Anadolu Cam’ın 2007 yılı yurtiçi satışlarını oluşturan
(…..) müşterinin %(…)’ü sanayici (dolumcu) kategorisinde yer alırken, %(…)’si
toptancı kanalda faaliyet göstermektedir. Satışların ciro bazında %(…)’ini 2 müşteri
(…………..……………… San. ve Tic. Ltd. Şirketi), %(…)’sini (…) müşteri ve %(…)’ini
(…) müşteri (toplam müşterilerin %....’i) oluşturmaktadır.
170
Başvuru konusu sözleşme toptancı kanalda faaliyet gösteren yeniden satıcılara
yönelik olarak tasarlanmıştır. Ayrıca, bu kanalda sözleşmesiz çalışan toptancılar
bulunmaktadır. Mevcut bilgilerden Anadolu Cam’ın toptancı müşterileri arasında
(………...), (………….) ve (……….) gibi az miktarlarda ve süreklilik arz etmeyen
alımda bulunan firmaların da yer aldığı görülmektedir.
Dağıtım kanalında faaliyet gösteren tüm firmalar temel olarak cam ambalaj
ürünlerinin endüstriyel alıcılara yeniden satışını gerçekleştirmektedirler. Yeniden
satış şartlarının sözleşme ve ekinde yer alan “Satış Şartları Sirküleri”nde (Sirküler)
düzenlendiği görülmektedir. Bu noktada anılan sözleşme hükümlerinin ve sirkülerde 180
öngörülen koşulların değerlendirilmesi gerekmektedir.
H.3.2. Anadolu Cam Sanayi A.Ş. Tedarik Sözleşmesi (Sözleşme) ve Sirküler
Sözleşme, sağlayıcı konumda bulunan Anadolu Cam ile yeniden satıcı konumunda
bulunan Başarır Ltd. Şti. arasında imzalanmakla birlikte diğer alıcılar ile
imzalanabilecek örnek bir metin niteliğindedir.
Sözleşme’nin konusu 2. maddede; sağlayıcı tarafından üretilen ve/veya tedarik
edilen camdan mamul su, maden suyu, meşrubat ve meyve suyu şişesi ürünlerinin 190
09-14/310-78
5
(“sözleşme konusu ürünler”) alıcı aracılığıyla pazarlanması ve taraflar arasında
sürdürülecek işbirliği ile ilgili hak ve yükümlülükler olarak belirtilmiştir.
Süresi bir yıl olarak öngörülen Sözleşme’nin ekinde 2008 yılına ilişkin “Su-
Madensuyu-Meşrubat-Meyvesuyu Şişeleri Toptancı Müşteriler Satış Şartları Sirküleri”
bulunmaktadır. Sözleşmenin 3.3. ve 3.4. maddelerinde yer alan düzenlemelerden
yeniden satıcıların bu tür ek satış koşullarına uymakla yükümlü olduğu
anlaşılmaktadır. 3.3. maddede, alıcının alımlarını sağlayıcının yayınlayacağı sirküler
ve bildirilerde belirlediği fiyat, ödeme vadeleri, teslim şekli, prim ve ıskonto şartlarına
uygun olarak yapma yükümlülüğü getirilmiştir. Sözleşmenin 3.4. maddesiyle de, alıcı 200
sözleşmenin eki mahiyetinde olan ve yıl içinde yayınlanacak tüm sirküler ve bildiri
hükümlerine aynen uyacağını kabul etmektedir.
Sözleşmenin ekinde sunulan Sirküler’de “Risk Primi” ve “İhracat Teşvik Primi” adı
altında iki ayrı prim öngörülmüştür. Her ne kadar sözleşmede rekabeti sınırlayıcı bir
hüküm bulunmasa da, Sirküler ile getirilen prim sisteminin fiili münhasırlık yaratma
potansiyelinin değerlendirilmesi gerekmektedir.
Bu kapsamda aşağıda sirkülerde yer verilen prim sisteminin koşullarına yer
verilmiştir. Söz konusu prim sisteminin piyasadaki etkisini ölçmek amacı ile Anadolu 210
Cam’ın rakiplerine ve yeniden satıcılarına yönelik bir anket çalışması yapılmış ve
anketin sonuçları ile elde edilen tüm bilgiler dikkate alınarak, başvurunun 4054 sayılı
Kanun kapsamında değerlendirilmesi yapılmıştır.
H.3.2.1. Sirkülerde Yer Verilen Prim Sistemi
Sirkülerin B ve C başlıklı maddelerinde sözleşme konusu ürünler için uygulanacak
prim sistemi anlatılmaktadır. Söz konusu maddeler şu şekildedir:
“B. RİSK PRİMİ 220
1.1.2008-31.12.2008 tarihleri arasında su-madensuyu-meşrubat-meyvesuyu
şişelerinden yapılacak peşin ve vadeli alımlara katma değer vergisiz fiyatlar
üzerinden aşağıdaki risk primleri uygulanır.
(…………) YTL sına ulaşan alımlara sıfırdan başlamak üzere %(…)
(…………) YTL sına ulaşan alımlara sıfırdan başlamak üzere %(…)
(…………) YTL sına ulaşan alımlara sıfırdan başlamak üzere %(…)
(…………) YTL sından yukarı alımlara sıfırdan başlamak üzere %(…)
Bu primler, 1. ve 2. dönem 6 aylık iki devre sonunda hesap edilerek, müşterilerimize 230
bildirilir. (………….) YTL sı altında kalan alımlara risk primi verilmez.
C. İHRACAT TEŞVİK PRİMİ
Toptancı dağıtım kanalı müşterimize; 01.01.2008-31.12.2008 tarihleri arasında
şirketimizden alacakları su-madensuyu-meşrubat-meyvesuyu şişelerinin, herhangi bir
üretici firma tarafından DOLU ÜRÜN olarak ihraç edilmesi ve buna ilişkin belgelerin
tarafımıza gönderilmesi durumunda: 2008 yılı fiyat sirkülerlerimizde yer alan YTL.
fiyatlarımız üzerinden hesaplanacak mal bedelinin %(…)’sı oranında “İhracat Teşvik
Primi” uygulaması yapılacaktır.”
240
09-14/310-78
6
Dosya mevcudu bilgi ve belgelerden; Anadolu Cam yetkililerince, cam ambalaj
endüstrisinin kesintisiz üretim yapma zorunluluğu nedeniyle üretim planlaması
açısından talep tahmininin önemli olduğu, ayrıca; satışların mevsimsel seyir
göstermesi nedeniyle Anadolu Cam’ın toplam satışlarının %(…)’sinin Mayıs-Eylül
döneminde gerçekleştirildiği, bu nedenle üretim ve stok planlamasının büyük bir
önem arz ettiği ve prim siteminin de bu öngörülebilirliği sağlamak açısından
değerlendirilmesi gerektiğinin ifade edildiği anlaşılmıştır.
H.3.2.2. Anadolu Cam’ın Rakipleri ve Yeniden Satıcıları ile Yapılan Anket
Çalışmasının Değerlendirilmesi 250
Anadolu Cam’ın piyasadaki gücünün araştırılması için hem Anadolu Cam’ın
rakiplerine hem de halihazırda Anadolu Cam tarafından üretilen ürünleri dağıtan
teşebbüslere anket formları gönderilmiştir. Gönderilen anket formları Anadolu Cam’ın
rakibi konumunda olan (…………….) San. ve Tic. A.Ş. (……………..),
(……………………………..) Ltd. Şti. (…….) ve (……………………) ve Dış Ticaret
(…….) tarafından cevaplanarak Kurumumuz adresine gönderilmiştir. Anadolu Cam’ın
yeniden satıcılarından anketi cevaplayanlar ise (…………………………..) Ltd. Şti.
(……………), (………………..…….) (………) ve (…………………………). Ltd. Şti.
(………………)’dir. Teşebbüslere gönderilen anketlerin değerlendirilmesine aşağıda 260
yer verilmektedir.
H.3.2.2.1. Anadolu Cam’ın Rakipleri ile Yapılan Anket Çalışmasının
Değerlendirilmesi
Anadolu Cam’a rakip konumda olan teşebbüslere gönderilen anket formlarında
teşebbüslere 5 soru sorulmuştur. Bu sorulardan ilkinde cam ambalaj pazarındaki
rekabet koşullarına ilişkin ilgili teşebbüslerin görüşüne başvurulmuştur.
(………………) tarafından bu soruya verilen cevapta, Anadolu Cam’ın sınai kap 270
üretiminde Türkiye’deki kurulu kapasitenin %(…)’üne sahip olduğu, cam üretiminde
temel girdi olan soda hammaddesinin hem Türkiye’deki üreticisi hem de komşu
ülkelerdeki üretim tesislerinin ortağı konumunda bulunduğu, böylelikle hammadde
fiyatlarını dilediği gibi belirleyebildiği belirtilmiştir.
(………) ise piyasaya sürdüğü ürünlerinin fiyatlarının yurtdışı fiyatlarına yakın
seviyelerde olması nedeniyle yurtiçinde rekabet etmelerinin oldukça zor olduğunu
belirtmiştir. (……….) da benzer bir şekilde; Anadolu Cam gibi büyük bir kuruluşun
olduğu bu sektörde rekabetin oldukça zor olduğunu, bu nedenle şirketlerinin Anadolu
Cam’la değil diğer ithalatçılarla rekabet halinde olduğunu ve var olan rekabetin ise 280
sadece Anadolu Cam’ın ürün gamında yer almayan ürünler veya küçük çaplı
ihtiyaçlarla sınırlı olduğunu, ayrıca genel kur riski ve talebin yapısının da bu sektörde
rekabet etmeyi oldukça zorlaştıran etkenler olduğunu belirtmiştir.
Yukarıda yer verilen cevaplardan, Anadolu Cam’ın Türkiye’deki tek ciddi rakibinin
Marmara Cam olduğu, cam ambalaj ithalatçısı teşebbüslerin ise döviz kurunun
belirsiz olması ve maliyet dezavantajları nedeniyle Anadolu Cam’la rekabet
edemedikleri söylenebilir. Bu durum ise Anadolu Cam’ın cam ambalaj sektöründeki
konumunun oldukça güçlü olduğunu ortaya koymaktadır.
290
09-14/310-78
7
Anket formunda yer alan ikinci soru ile; Anadolu Cam tarafından toptan seviyedeki
dağıtıcılar ile imzalanan sözleşme koşullarının, uygulanan prim sistemlerinin ya da
ticari stratejilerin pazardaki rekabete etkisine yönelik bilgi edinilmeye çalışılmıştır.
Bu soru bağlamında, (………..) ve (….), kendi dağıtım ağlarına sahip oldukları için
Anadolu Cam tarafından dağıtım seviyesine yönelik uygulamalara ilişkin herhangi bir
görüşlerinin olmadığını ifade etmişlerdir. (…………..) ise, Anadolu Cam’ın yıllık belli
oranlarda ciro yapanlara, yaptıkları cirolar yükseldikçe, daha yüksek primler vererek
piyasadaki küçük tüccarların ayakta kalmasını zorlaştırdığını ifade etmiştir.
300
Özetle; rakip konumda olan ithalatçı teşebbüslerin dağıtımlarını kendilerinin
yapmaları nedeniyle Anadolu Cam’ın toptan seviyesindeki dağıtıcılar ile imzaladığı
anlaşmalara ilişkin bir görüşü bulunmamaktadır. (………….) ise Anadolu Cam’ın
toptan seviyesindeki dağıtıcılar ile imzaladığı anlaşmaların büyük dağıtıcılar lehine
avantaj yarattığını ifade etmektedir.
Anket formunda yer alan üçüncü soruda ise, cam ambalaj ürünlerinin dağıtımına
ilişkin rekabetin önündeki en büyük engellerin neler olduğu sorulmuştur.
(……….) cam endüstrisi için rekabette en büyük engelin lojistik maliyetleri olduğunu, 310
lojistik maliyetlerinin toplam maliyet içindeki payının %(…) ila %(…) arasında
değiştiğini, bu nedenle cam fabrikalarının hizmet edecekleri pazara yakın olmaları
gerektiğini ifade etmiştir. (……..), bu pazardaki rekabeti etkileyen en büyük engellerin
yurtdışındaki üretici firmaların fiyatları, kur dalgalanmaları, firma kredibilitesi ve
firmanın kapasitesi olduğunu belirtmiştir. (…………..) ise Anadolu Cam’ın dolumcu,
aracı, kalıp ve yedek parça üreticisi teşebbüslere baskı yaptığını ifade etmekle
birlikte konuyla ilgili ayrıntılı bir bilgi ve belge sunmamıştır.
Yukarıda yer verilen cevaplar incelendiğinde; ithalatçı teşebbüslerin cam ambalaj
dağıtımına ilişkin sorunlarının yerli üretici olan Marmara Cam ile örtüşmediği, ithalatçı 320
teşebbüslerin lojistik maliyetleri nedeniyle Marmara Cam ve Anadolu Cam ile rekabet
edemedikleri söylenebilir. Marmara Cam’ın ise Anadolu Cam’ın yoğun rekabetçi
baskısı altında ürünlerinin dağıtımını gerçekleştirmeye çalıştığı anlaşılmaktadır.
Anket formunun dördüncü sorusunda ise teşebbüslerin 2005, 2006 ve 2007 yılları
için cam ambalaj satışlarının tutarının ve miktarının ne olduğu sorulmuştur. Bu
soruya verilen yanıtlar aşağıdaki tablodaki gibi özetlenebilir;
Tablo 4: Anadolu Cam’ın Rakiplerinin Son 3 Yılda Gerçekleştirdikleri Satışlar
2005 2006 2007
Satış
Adedi (Kg)
Satış Tutarı
(Ytl)
Satış
Adedi (Kg)
Satış Tutarı
(Ytl)
Satış
Adedi (Kg)
Satış Tutarı
(Ytl)
(……..) (………..) (………..) (………..) (………..) (………..) (………..)
(……..)2 (………..) (………..) (………..) (………..) (………..) (………..)
(……..) (………..) (………..) (………..) (………..) (………..) (………..)
Kaynak: Anket Çalışması 330
2 (……..), 2007 yılının Ağustos ayında kurulmuş olması nedeniyle bugüne kadar sadece (……..) YTL’lik satış
gerçekleştirebildiğini ifade etmiştir.
09-14/310-78
8
Anadolu Cam’ın yurtiçine yönelik cam ambalaj satışlarının 2005 yılı için (…….) ton,
2006 yılı için (……) ton, 2007 yılı için (…….) ton olduğu göz önünde bulundurulursa
anketi cevaplayan rakip teşebbüslerin satış hacminin Anadolu Cam’a oranla oldukça
düşük seviyelerde olduğu görülmektedir. Ayrıca, yukarıdaki tablodan Anadolu Cam’ın
asıl rakibinin Marmara Cam olduğu, ithalatçı teşebbüslerin pazardaki konumlarının
ise asgari seviyede olduğu anlaşılmaktadır.
Anket formunun son sorusunda ise bu teşebbüslerin ürünlerinin dağıtımı için çalıştığı
teşebbüslerin unvanları, yetkili kişileri ve adresleri sorulmuştur. Ancak hem (………) 340
hem de (………), ürünlerinin dağıtımını kendileri gerçekleştirdiği için bu soruya yanıt
verememişlerdir. (………………) ise yurt genelinde dağıtım örgütlerinin
bulunmadığını, ürünlerini fabrikalarında bulunan pazarlama ve satış departmanı ile
İstanbul merkezlerinde bulunan bir showroom ve satış bürosu tarafından
yürütüldüğünü belirtmiştir.
Anadolu Cam’ın rakiplerine yönelik yapılan anket çalışması ile bazı önemli sonuçlara
ulaşılmakla birlikte cam ambalaj pazarındaki dağıtım kanalları alanındaki rekabet
koşullarının somut olarak ortaya konulması açısından sınırlı bilgi edinilebilmiştir.
Örneğin; Anadolu Cam’ın müşterisi konumunda olmayan, rakipler ile çalışan ya da 350
çalışabilecek konumda olan dağıtıcılar hakkında yeterli bilgi edinilememiştir.
H.3.2.2.2. Anadolu Cam’ın Yeniden Satıcıları ile Yapılan Anket Çalışmasının
Değerlendirilmesi
Anadolu Cam’ın dağıtıcılarına gönderilen anket formlarında ilgili teşebbüslere 5 soru
sorulmuştur. Bu sorulardan ilki teşebbüslerin 2003-2007 yılları arasında
gerçekleştirdikleri toplam satış, toplam cam ambalaj ürünleri satışı ve Anadolu Cam.
San. A.Ş.’ye ait cam ambalaj ürünlerinin satışının miktar ve ciro bazında ne kadar
gerçekleştirildiğidir. 360
Anılan soruya verilen cevaplar şirket bazında ve toplamda aşağıdaki tablolardaki gibi
özetlenebilir.
Tablo 5: (……………..)’nin 2003-2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdiği Satışlar
2003 2004 2005 2006 2007
Toplam Satış Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Cam Ambalaj
Ürünlerinin Satışı Miktar (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Oran % Satış 87,87 87,78 89,61 91,34 93,36
Değer
(………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Anadolu Cam San.
A.Ş.'ye Ait Cam
Ambalaj Ürünleri Miktar
(………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
% Satış 87,87 87,78 89,61 91,34 93,36 Oran
% Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Anket Çalışması
370
09-14/310-78
9
Tablo 6: (………….)’in 2003-2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdiği Satışlar
2003 2004 2005 2006 2007
Toplam Satış Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Cam Ambalaj
Ürünlerinin Satışı3 Miktar (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Oran % Satış 6,16 8,75 5,25 2,63 6,24
Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Anadolu Cam San.
A.Ş.'ye Ait Cam
Ambalaj Ürünleri Miktar4
(………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
% Satış 6,16 8,75 5,25 2,63 6,24
Oran
% Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Anket Çalışması
Tablo 7: (…………..)’in 2003-2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdiği Satışlar
2003 2004 2005 2006 2007
Toplam Satış Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Cam Ambalaj
Ürünlerinin Satışı Miktar (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Oran % Satış 86,63 67,60 87,06 83,19 87,26
Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Anadolu Cam San.
A.Ş.'ye Ait Cam
Ambalaj Ürünleri Miktar
(………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
% Satış 86,63 67,60 87,06 83,19 87,26 Oran
% Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Anket Çalışması
380
Tablo 8: Anketi Cevaplayan Yeniden Satıcıların 2003-2007 Yılları Arasında Gerçekleştirdikleri Toplam
Satışlar
2003 2004 2005 2006 2007
Toplam Satış Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Cam Ambalaj
Ürünlerinin Satışı Miktar (………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
Oran % Satış 86,06 81,34 87,86 88,51 91,35
Değer (………….) (………….) (………….) (………….) (………….) Anadolu Cam San.
A.Ş.'ye Ait Cam
Ambalaj Ürünleri Miktar
(………….) (………….) (………….) (………….) (………….)
% Satış 86,06 81,34 87,86 88,51 91,35 Oran
% Miktar 100,00 100,00 100,00 100,00 100,00
Kaynak: Anket Çalışması
Yukarıdaki tablolardan; Anadolu Cam’ın yeniden satıcılarının sadece Anadolu
Cam’dan aldıkları cam ambalaj ürünlerinin satışını gerçekleştirdikleri görülmektedir.
Anadolu Cam tarafından üretilen ürünlere ilişkin satışların anılan teşebbüslerin
toplam satışlarına oranı yıllar itibarıyla değişmekle birlikte yaklaşık %88-90
civarındadır. Bu durum ise söz konusu yeniden satıcıların Anadolu Cam’ın münhasır
bayisi olmamalarına karşın bu şekilde faaliyet gösterdiklerini göstermektedir. 390
İlgili anket formlarında teşebbüslere sorulan ikinci soru; kendileri ile Anadolu Cam
arasında Anadolu Cam’ın bu firmanın cam ambalaj ürünlerinin münhasıran
3 (………..) ile yapılan görüşmede, cam ambalaj ürünleri dışında kalan satışların Paşabahçe tarafından üretilen
diğer cam ürünler olduğu bilgisi edinilmiştir.
4 (…………) tarafından cam ambalaj ürünlerinin satış miktarına ilişkin gönderilen bilgilerde kavanoz ve şişe
ürünleri için miktarlar ayrı ayrı adet belirtilmesine karşın söz konusu miktarlar anlamlı bir bütünlük oluşturması için
toplanmak suretiyle tabloya eklenmiştir.
09-14/310-78
10
dağıtılmasına yönelik halihazırda veya daha önceki yıllarda imzalanmış bir sözleşme
olup olmadığı ve bu tür sözleşme bulunmasa dahi, bu tip sözleşmelerin piyasadaki
yaygınlığı ve etkisi konusunda ne düşündüklerine yöneliktir.
Anketin ikinci sorusuna (………….) tarafından verilen cevapta, kendileri ile Anadolu
Cam arasında söz konusu firmanın cam ambalaj ürünlerinin dağıtılmasına yönelik bir
sözleşme bulunduğu ancak bu sözleşmenin piyasadaki rekabeti engelleyici bir 400
etkisinin olmadığını düşündükleri belirtilmiştir. (…………….) ise Anadolu Cam ile
aralarında bu tür bir sözleşme olmadığını ifade etmiştir. (………….) tarafından verilen
cevapta da Anadolu Cam ile aralarında böyle bir sözleşmenin olmadığı belirtilerek bu
tip sözleşmelerin olmamasının Türkiye’nin her yanında eşit şartlarda cam ambalaj
temin edilebilmesine olanak sağladığı dile getirilmiştir. Buna ek olarak aynı teşebbüs,
Anadolu Cam’ın tüm müşterileri için her yılbaşında bir sirküler yayınladığını ve bu
sirkülere göre tüm müşterilerine aynı hizmeti verdiğini ifade etmiştir.
Anketin ikinci sorusuna verilen cevaplar çerçevesinde, Anadolu Cam’ın 2008 yılı
itibarıyla cam ambalaj ürünlerinin dağıtıcısı teşebbüslerle münhasırlık içeren 410
sözleşmeler imzaladığına yönelik bir bilgiye ulaşılamamakla birlikte alıcılarla
ilişkilerini ağırlıklı olarak yayınladığı sirkülerle yürüttüğü anlaşılmaktadır. Dolayısıyla,
Anadolu Cam’ın sirküler, prim sistemi ve genel satış koşulları gibi uygulamalarının
gerek kendi yeniden satıcıları açısından gerekse diğer dağıtıcılar açısından oldukça
önemli olduğu sonucuna ulaşmak mümkündür.
Anket formlarında Anadolu Cam’ın yeniden satıcılarına sorulan üçüncü soru ise cam
ambalaj dağıtımı için rekabetin önünde bulunan en büyük engellerinin ne olduğuna
yöneliktir.
420
(…………..), bu soruya cam ambalaj ürünlerinin dağıtımına ilişkin rekabetin önüne
geçen herhangi bir engelin bulunmadığını belirtmiştir. (…………..) ise Türkiye’de cam
ambalaj ürünlerinin dağıtımını yapan firmaların ithalatla birlikte çoğaldığını ifade
ederek bu durumun iç piyasayı daralttığını ifade etmiştir. (…………) de cam ambalaj
ürünlerinin dağıtımında herhangi bir problem olmadığını ifade etmiş ve ilaveten
navlun fiyatlarının yüksek olduğunu belirtmiştir. Özetle; verilen yanıtlar temel olarak
cam ambalaj ürünlerinin dağıtımına ilişkin rekabetin önünde önemli bir engel
olmadığı yönündedir.
Anket çalışması kapsamında elde edilen görüşlerin Anadolu Cam ile yeniden satıcılık 430
ilişkisi içinde bulunan teşebbüslerle sınırlı olması, pazarın dağıtım ayağına ilişkin
genel ve sağlıklı bir değerlendirme yapılmasını zorlaştırmaktadır. Bunun aşılması
amacıyla, ankette yer alan son soru ile cam ambalaj ürünlerinin dağıtımı yapan rakip
teşebbüslerin irtibat bilgileri elde edilmeye çalışılmıştır. Ancak, bu konuda ilgili
teşebbüslerden yeterli bilgi elde edilememiştir.
Sonuç olarak; cam ambalaj pazarında Anadolu Cam’ın oldukça güçlü bir konuma
sahip olduğu ancak satış ve dağıtım alanındaki faaliyetlerinin pazardaki rekabeti
sınırladığına yönelik bir sonuca mevcut bilgilerle ulaşılamayacağı kanaatine
varılmıştır. Diğer yandan, halihazırdaki Anadolu Cam yetkili satıcılarının satış oranları 440
fiili bir münhasırlık ilişkisinin varlığını desteklemektedir. Bu durumun, prim sisteminin
rekabeti sınırlama yönündeki potansiyel etkileri açısından kayda değerdir.
09-14/310-78
11
H.3.3. Menfi Tespit ve Muafiyet Değerlendirmesi
Başvuru konusu sözleşme ile sağlayıcı konumda bulunan Anadolu Cam ile alıcı
konumunda bulunan Başarır Ltd. Şti. arasında sözleşme konusu ürünlerin yeniden
satışı düzenlenmektedir. Her ne kadar sözleşmede rekabeti sınırlayıcı bir hüküm
bulunmasa da, Sirküler ile getirilen prim sistemi fiili münhasırlık yaratma
potansiyeline sahiptir. Bu nedenle, anılan sözleşmeye bu aşamada menfi tespit 450
belgesi verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Sözleşmenin temelde alıcının ilgili ürünleri Anadolu Cam’dan alım koşullarını
düzenleyerek bir yeniden satıcılık ilişkisi kurduğu dikkate alındığında, rekabet hukuku
anlamında dikey bir anlaşmanın mevcut olduğunu söylemek mümkündür.
H.3.3.1. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2007/2 sayılı Tebliğ ile değişik 2002/2 sayılı Tebliğ’in Kapsam başlıklı ikinci
maddesinde; “Bu Tebliğ ile sağlanan muafiyet, sağlayıcının dikey anlaşma konusu 460
mal veya hizmetleri sağladığı ilgili pazardaki pazar payının %40’ı aşmaması
durumunda uygulanır.” hükmü yer almaktadır. Aynı Tebliğ’in “Pazar Paylarının
Hesaplanması ve Uygulanması” başlıklı 6/A. Maddesinde, 2002/2 sayılı Tebliğ’de yer
verilen %40’lık pazar payı eşiğinin uygulanmasında kullanılan kurallara yer
verilmektedir. Buna göre pazar payı hesaplamasında bir önceki yılın verisinin
kullanılması gerekmektedir.
Anadolu Cam’ın ilgili ürün pazarında 2008 yılı itibarıyla sahip olduğu tahmini pazar
payı % 85 oranındadır. Dolayısıyla, 2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsam maddesinde yer
verilen pazar payı eşiğinin geçilmesi nedeniyle Anadolu Cam’ın başvuru konusu 470
sözleşme için aynı Tebliğ ile sağlanan muafiyetten yararlanma olanağı
bulunmamaktadır.
Bu aşamada, başvurunun bireysel muafiyet değerlendirmesinin yapılması
gerekmektedir.
H.3.3.2. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi ile aşağıda belirtilen şartların tamamının varlığı
halinde teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu eylem ve teşebbüs birliği kararlarının 4. 480
madde hükümlerinin uygulanmasından muaf tutulmasına imkan verilmektedir:
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması,
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması,
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması,
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu olandan
fazla sınırlanmaması.
İlk koşul açısından yapılacak değerlendirmede yalnızca işlem taraflarının
anlaşmadan elde ettikleri yararlardan ziyade, anlaşmanın rekabet alanında sağladığı 490
objektif avantajların rekabetin sınırlanmasından dolayı ortaya çıkan olumsuzlukları
telafi edecek nitelikte olması dikkate alınmaktadır.
09-14/310-78
12
Sirkülerde yer alan cam ambalaj ürünlerine ilişkin prim sistemi fiili bir münhasırlık
işlevi görerek rekabeti sınırlama riski taşımaktadır. Ancak bu tür bir münhasırlık aynı
zamanda yeniden satıcıların faaliyetlerini Anadolu Cam’ın ürünlerine yoğunlaştırarak
şirket tarafından sağlanan satış öncesi ve sonrası hizmetlerin kalitesinin artmasını
sağlayabilecektir. Ayrıca, yeniden satıcıların alımlarını sirkülerde yer verilen prim
sisteminde öngörülen ciro eşiklerinin üzerinde yapmaları dolaylı olarak dağıtım
maliyetlerinin azalmasına yol açabilecektir. 500
Özetle, dolaylı münhasırlık doğurma potansiyeli yönüyle rekabeti kısıtlayabileceği
dikkate alınan prim sisteminin aynı zamanda dağıtım sisteminin iyileştirilmesi
sonucunu doğuracağı kanaatine varılmıştır.
İkinci olarak, rekabeti sınırlayıcı işlemden tüketicinin yarar sağlaması gerekmektedir.
Burada yarar kavramı oldukça sübjektif olsa da, nihai satış fiyatında düşüş, kalite
artışı, servis kolaylıkları gibi kimi iyileşmeler ile (a) bendinde bahsedilen gelişmelerin
tüketiciye yansıtıldığı söylenebilir.
510
Yukarıda açıklanan dağıtım sisteminin iyileştirilmesi tüketiciye daha düşük satış fiyatı
ve daha iyi hizmet sunulması gibi yararlar sağlayabilecektir. Alımların belli bir eşiğin
üzerinde yapılması Anadolu Cam’ın üretim ve pazarlama maliyetlerini
düşüreceğinden bu durumdan yeniden satıcılar üzerinden ara mal kullanıcısı
konumunda bulunan endüstriyel alıcılar yararlanacaktır. Söz konusu maliyet
düşüşünden dolaylı olarak tüketicinin de adil bir pay alması beklenilebilir.
Üçüncü olarak, muafiyet kapsamında değerlendirilmesi istenilen anlaşma, uyumlu
eylem veya kararın neden olduğu rekabet sınırlaması ilgili pazarda rekabeti önemli
ölçüde ortadan kaldırmamalıdır. İşlemle ilgili tarafların pazar payları yüksekse işlem 520
sonucunda ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabetin sınırlanması ihtimali de
büyük olmaktadır.
Sirküler ile getirilen prim sisteminin olası etkileri anket çalışması ile öngörülmeye
çalışılmıştır. Çalışma sonucunda; fiili ya da dolaylı bir münhasırlığa gösterge teşkil
edebilecek bir şekilde halihazırdaki yeniden satıcıların cam ambalaj alımlarının
tamamının Anadolu Cam’ın ürünlerinden oluştuğu görülmüştür. Diğer yandan, prim
sisteminin bu durum üzerinde ve pazarda faaliyet gösteren diğer dağıtıcıların
uygulamaları üzerindeki etkilerinin mevcut bilgiler çerçevesinde tam olarak ortaya
konulabilmesi mümkün olmamıştır. Bu nedenle sirkülerde öngörülen prim sisteminin 530
rekabetçi etkilerine ilişkin sağlıklı bir değerlendirmenin yapılabilmesi takip eden
yıllardaki pazar verilerinin analizi ile mümkündür. Bu durum ve Anadolu Cam’ın
pazardaki konumu göz önünde bulundurularak, bildirim konusu anlaşmaların
pazardaki etkilerinin değerlendirilmesini temine yönelik olarak 3 yıllık bir bireysel
muafiyet tanınmasının uygun olacağı kanaatine varılmıştır.
Son olarak, işlemden kaynaklanan yararların elde edilmesi için pazardaki rekabetin
gereğinden fazla sınırlandırılmaması gerekmektedir. Doğrudan bir rekabet
sınırlaması içermeyen sözleşmenin prim sistemi aracılığıyla bu aşamada yapılan
analizler bakımından dağıtım sistemine ve dolaylı olarak tüketiciye olan yararlarının 540
elde edilmesi için zorunlu olandan fazla bir sınırlama olmadığı kanaati varılmıştır. Bu
duruma prim sisteminde ürün ayrımına gidilmeksizin tüm sözleşme konusu ürünler
için geçerli olan bir değer eşiği getirilmesi örnek gösterilebilir. Aksi takdirde, yeniden
09-14/310-78
13
satıcıların getirilen eşikliklerle her ürün grubu için Anadolu Cam’ın rakip ürünlerinin
alımından daha fazla oranda vazgeçmeye mecbur bırakılabilmeleri mümkün
olacaktır.
Özetle; başvuru konusu sözleşmenin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesinde sayılan
muafiyet koşullarını karşıladığı sonucuna ulaşılmıştır.
550
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
Anadolu Cam Sanayii A.Ş. ile Başarır Meşrubat Hammaddeleri ve Ambalaj Ürünleri
San. ve Tic. Ltd. Şti. arasında akdedilen ve tip sözleşme niteliğinde bulunan “Anadolu
Cam Sanayi A.Ş. Tedarik Sözleşmesi”ne
1. Rekabeti sınırlayıcı bir hüküm içermemekle birlikte ekinde yer alan sirküler ile
getirilen prim sistemi aracılığıyla fiili münhasırlık yaratma potansiyeline sahip 560
olması nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Cam ambalaj pazarında 2002/2 sayılı “Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği”ndeki pazar payı eşiğinin geçilmesi nedeniyle aynı Tebliğ’in sağladığı
muafiyetten yararlanmadığına ancak anılan anlaşmaya 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi uyarınca 3 yıl süreyle bireysel
muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy