Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-22 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-14/316-80
Karar Tarihi : 13.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Kerem Tomur, Neşe Nur ONUKLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
Levent Nispetiye Mh. Aytar Cd. No:2, 34340
Beşiktaş/İstanbul 20
- ING Bank A.Ş.
Eski Büyükdere Cd. Ayazağa Köyyolu No:6 34368
Maslak/İstanbul
D. TARAFLAR : - Türkiye Garanti Bankası A.Ş.
- ING Bank A.Ş.
E. DOSYA KONUSU: Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti) ile ING Bank
A.Ş. (ING) arasında 17.6.2008 tarihinde imzalanan “Bonus Kredi Kartı
Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne yönelik menfi tespit verilmesi ya da 30
muafiyet tanınması talebi.
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.1.2008 tarih, 765 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 11.3.2009 tarih, 2009-4-22/MM-09-KT sayılı Menfi
Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu 12.3.2009 tarih, REK.0.08.00.00-130/79
sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-14 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda,
- Garanti ve ING arasında 17.6.2008 tarihinde imzalanan “Bonus Kredi Kartı 40
Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne menfi tespit belgesi verilemeyeceği,
- “Bonus Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne taraf teşebbüslerin rakip
teşebbüsler olmaları nedeniyle, söz konusu Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağı,
09-14/316-80
2
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen şartların bulunduğu göz önüne
alınarak, başvuru konusu Sözleşme’ye Kanun'un 5. maddesinin ikinci fıkrası
çerçevesinde imza tarihinden itibaren 5 yıl muafiyet tanınması gerektiği
görüşlerine yer verilmiştir.
50
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları
ihracı pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak
belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar 60
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar, “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirime konu sözleşme ING’nin Garanti tarafından kurulan ve işletilen,
işyerlerinden taksitli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para yerine
kullanılabilen ödül (Bonus) kazanma, kazanılan Bonuslar’ın uygulamaya dahil
işyerlerinde mal ve/veya hizmet satın almak için kullanma imkanları tanıyan
Bonus Kredi Kartı programından yararlanması ve bu kapsamda tarafların hak ve
yükümlülüklerinin, uygulama esaslarının, hizmet, iletişim ve marka standartlarının
düzenlenmesini konu almaktadır. Sözleşme ile ING kendi müşterilerine, 70
Garanti’nin Bonus Kart hamillerine sağlanan avantajlara ve özelliklere sahip
Bonus kartını, kendi isim ve logosunu kullanmak suretiyle pazarlayabilecek,
basabilecek ve operasyonel hizmetlerini verebilecektir. Ayrıca ING Sözleşme’de
belirlenen esaslara uymak kaydıyla kendisi tarafından anlaşma akdedilen Bonus
üye işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını sağlayabilecek ve
Garanti ve Garanti’nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ içerisindeki
üye işyerleri ile başkaca bir sözleşme imzalamaksızın kendisi tarafından çıkartılan
Bonus kredi kartlarının da taksit yapma, ödül kazanma vb. avantajları sağlayacak
şekilde ağ içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi hakkına sahip olacaktır.
Sözleşme’nin süresi ING tarafından basılacak ilk Bonus kredi kartının basım 80
tarihinden itibaren (…) yıl süreyle geçerli olacak şekilde düzenlenmiştir. Ayrıca
tarafların bu sürenin bitiş tarihinden 6 ay öncesine kadar birbirlerine Sözleşme’yi
sona erdirmek yönünde iradelerini bildirmemeleri halinde Sözleşme’nin birer yıllık
sürelerle devam edeceği hüküm altına alınmıştır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Kapsam” başlıklı 3. maddesinde,
Sözleşme’nin amacı; “Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi Kartı ile 90
09-14/316-80
3
diğer Bonus Kredi Kartı Programları’nın sözleşmede belirtilen koşullarla
Oyakbank tarafından da kullanılabilmesi ve bu kullanım esnasında tarafların
karşılıklı hak ve yükümlülüklerinin belirlenmesi” olarak açıklanmaktadır.
Bildirim Formu’nda ise, Sözleşme’nin amacının; “Garanti’nin Uluslararası Kart
Kuruluşları ile imzalamış olduğu lisans sözleşmeleri çerçevesinde çıkartmakta
olduğu ve işyerlerinden taksitli mal ve/veya hizmet satın alma, alışverişlerde para
yerine kullanılabilen ödül (“Bonus”) kazanma, kazanılan Bonuslar’ın uygulamaya
dahil işyerlerinde mal ve/veya hizmet satın almak için kullanma imkanları tanıyan,
Garanti tarafından kurulan ve işletilen Bonus Kredi Kartı programının ve bu
programın parçalarının, ING BANK tarafından da kullanılabilmesi ve bu kullanım 100
esnasında tarafların hak ve yükümlülüklerinin, uygulama esaslarının, hizmet,
iletişim ve marka standartlarının belirlenmesi” olduğu ifade edilmiştir.
Sözleşme’nin “Uygulama Esasları” başlıklı 5. maddesi ve Bildirim Formu’nda yer
alan bilgilere göre ING, Bonus sistemine dahil olduktan sonra, kendi müşterilerine,
Garanti’nin “Bonus kart” hamillerine sağlanan avantajlara ve özelliklere sahip
Bonus kredi kartını, kendi isim ve logosunu kullanmak suretiyle pazarlayabilecek,
basabilecek, operasyonel hizmet verebilecektir. Ayrıca ING, Garanti ve
Garanti’nin yetkilendirdiği üçüncü kişilerce oluşturulan ağ içerisindeki üye işyerleri
ile başka bir sözleşme imzalamaksızın, kendisi tarafından çıkartılan Bonus
kartların da taksit yapma, ödül kazanma vb. avantajları sağlayacak şekilde ağ 110
içerisinde kabul edilmesi ve işlem görmesi hakkına sahip olacaktır.
Bu kapsamda ING kendi müşterilerine; Bonus marka algısına zarar vermemek ve
Sözleşme’de belirtilmiş olan Bonus uygulama esasları içerisinde kalmak kaydı ile
serbest ticari iradesi ve uygulama kurallarına tabi olacak şekilde Bonus kredi kartı
verebilecek ve Garanti veya Garanti tarafından yetkilendirilen platform üyelerinin
(bugün itibariyle bu bankalar Denizbank A.Ş., Şekerbank T.A.Ş. ve Türk Ekonomi
Bankası A.Ş.’dir) yanı sıra kendisi tarafından anlaşma akdedilen Bonus üye
işyerlerinde, bu kredi kartının aynı koşullar ile kullanımını sağlayabilecektir. ING,
Bonus kredi kartı hamilleri ve üye işyerlerinin yanı sıra, platform üyelerinin
sözleşme imzaladığı üye işyerlerinde de, bu bankaların Bonus kart hamillerinin 120
sahip olduğu tüm ödül ve taksitlendirme imkanlarından faydalanabilecektir.
İnceleme konusu Sözleşme’nin 4. maddesinde Sözleşme süresi ve yürürlüğe
girmesi düzenlenmektedir. Buna göre;
“İşbu Sözleşme, (………) tarihi itibariyle yürürlüğe girer ve hüküm ifade eder. İşbu
Sözleşme Oyakbank tarafından basılacak ilk Bonus Kredi Kartı’nın basım
tarihinden başlamak üzere (…) (…) yıl süre ile geçerli olacaktır. Sözleşme Süresi
her halükarda en geç işbu Sözleşmenin imzasını takip eden altıncı ay sonunda
başlayacaktır. Sözleşme Süresi’nin sona ermesinden 6 ay öncesine kadar
Taraflarca noter kanalıyla ihbarda bulunulmaması halinde Sözleşme, aynı
şartlarla 1’er yıllık sürelerle kendiliğinden uzayacaktır. Müteakip yenilemeler de 130
aynı usule tabi olacaktır.”
H.3.2. Menfi Tespit ve Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
Sözleşme’nin tarafları, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili
ürün pazarı olarak belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip
durumdadırlar. 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi “Belirli bir mal veya hizmet
09-14/316-80
4
piyasasında doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte
olan teşebbüsler arası anlaşmalar…hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmünü haizdir.
Dolayısıyla aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün 140
bir kredi kartı programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşme rekabeti
kısıtlayıcı nitelikte olup, 4. madde yasağına tabidir.
Ayrıca, Sözleşme’nin kapsamı ve uygulama esaslarına düzenleyen kart üyelik
ücreti, faiz oranları, üye işyerlerine yönelik fiyatlama ve reklam gibi konuların yer
verildiği 5. maddesi ile Bonus logolu ING kredi kartlarının üye işyerleri ile
yürütülecek kampanyalarda sahip olacağı özellikler rekabeti sınırlayıcı niteliktedir.
Zira, söz konusu maddelerde rakip konumundaki bankalar sunulan hizmetin fiyat
unsurları sayılabilecek koşullarda birbirlerini bilgilendirecekler, bunun yanında
kampanya maliyetlerinde mutabakat esasına dayanarak hizmet vermeye
başlayacaklardır. 150
Yukarıdaki maddeleriyle, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma
niteliğinde olan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı
olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir.
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya
hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. Bir
diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir
sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik 160
olması gerekmektedir.
Garanti ve ING çok markalı kredi kartları pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile
anlaşmaları bulunmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili ürün
pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip konumundadırlar ve
taraflar arasında yapılan Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik olarak
düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme’yi
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında bir değerlendirmek mümkün değildir.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de 170
yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir.
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme
ve iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Sözleşme ile birlikte çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme
pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren Bonus üye işyeri ağı ING kredi kartı
kullanıcılarının kullanımına açılmıştır. Bu şekilde ING mevcut üye işyeri ağını
büyütmeye gerek kalmaksızın mevcut ağda ihraç ettiği kartları kullandırma
imkânına sahip olacaktır. Böylelikle ING, Garanti’nin mevcut üye işyeri ağından
09-14/316-80
5
faydalanarak güçlü bir marka ile beraber çok markalı kredi kartları piyasasındaki 180
pazar payını artırma imkanına kavuşacaktır. Bunun yanında artan üye işyeri ağı
sayesinde daha kolay müşteri çekebilecek ve üye işyeri pazarındaki cirosunun
yanı sıra kart kullanıcılarından elde ettiği ciroyu da artırabilecektir.
Diğer yandan, Sözleşme’ye taraf bankaların program kullanımına yönelik söz
konusu Sözleşme dolaylı olarak çok markalı kredi kartları hizmetinin
sunulmasında gelişme ve iyileşme sağlanması amacına da hizmet etmektedir.
ING altyapı yatırımlarını artırmak yerine Bonus’un mevcut geniş ağından
faydalanabilecek; yeni POS maliyeti üstlenmeyecek; mevcut ağa isterse yeni üye
işyerleri eklemek suretiyle faaliyet gösterecektir. Ayrı POS cihazı yerleştirilmesi
bankalar açısından maliyeti artıran bir unsur olduğu gibi, bu maliyetin takas 190
komisyonuna yansıtılması sonucunda ekonominin geneline de bir maliyet
yüklenmektedir. Zira, bankaların POS cihazı yerleştirmek için katlandıkları
maliyetleri bankalar arası işlemlerde uygulanacak takas komisyonuna yansıttıkları
bilinmektedir. İhraççı banka tarafından kabulcü bankadan alınan takas komisyonu
kabulcünün bunu üye işyerine; üye işyerinin de bunu fiyatlar yoluyla tüketiciye
yansıtmasıyla ekonominin bütünü açısından bir maliyet haline gelmektedir. Söz
konusu işbirliği bu anlamda taraf bankalara bir maliyet avantajı sunacak ve
bankaların kaynaklarını daha etkin bir şekilde kullanmalarına olanak tanıyacaktır.
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet 200
alabilmesi için, yukarıda değinilen ve anlaşmanın tarafları açısından elde edilen
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması gerekmektedir. Tüketicinin yarar sağlaması
açısından beklenen genellikle fiyatlar seviyesindeki düşüş olmakla birlikte, satış
sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğinin artması, tüketicinin ürüne daha kolay
ulaşabilmesi, malın arzında devamlılığın sağlanması gibi koşullar da tüketicinin
elde edeceği menfaat kapsamında değerlendirilebilmektedir.
İnceleme konusu dikkate alındığında, tüketici yararı açısından ilk bakılması
gereken ING’nin müşterilerinin durumunda meydana gelebilecek olası
değişmelerdir. Bu bağlamda incelemeye konu anlaşma vasıtasıyla kredi kartları
pazarında hâlihazırdaki ING kredi kartı hamillerinin yaygın bir üye işyeri ağına 210
sahip olan Bonus’un sağladığı ödül/puan uygulamasından faydalanmaları
sağlanmış olmaktadır. Bu açıdan, ING müşterilerinin Türkiye’nin en yaygın üye
işyeri ağlarından birine dâhil olarak alışveriş yapma imkanına sahip olmaları
tüketici yararı açısından en dikkate değer husustur.
Diğer taraftan, kredi kartı pazarı çift taraflı pazar özelliğindedir ve bu pazarlarda
bir arz edici tarafından sunulan aynı ürüne karşı birbirini etkileyen iki farklı talep
söz konusudur. Bir diğer ifade ile sunulan mal veya hizmeti talep eden iki farklı
müşteri grubu bulunmaktdır. Bunlardan ilki kart kullanıcıları ikincisi ise üye
işyerleridir. Kart kullanıcıları bakımından kredi kartı ne kadar çok üye işyerine
sahipse karta olan talep o oranda artmaktadır. Aynı şekilde bir kredi kartı ne çok 220
tüketici tarafından kullanılmaktaysa üye işyerlerinin o kredi kartının POS’unu
kabul etmek konusundaki istekleri artacaktır. Kart kullanıcıları ve üye işyerleri
arasındaki bu pozitif dışsallık nedeniyle, tüketici boyutundaki bir fayda artışının
diğer bir tüketici grubu olan üye işyerine yansıması söz konusudur. Dolayısıyla
09-14/316-80
6
işbirliği ile gelen pazar payı artışıyla daha fazla tüketicinin fayda görmesi
muafiyetin ilgili şartının karşılanması açısından önemlidir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına
neden olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile 230
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde
ediliyor olmamalıdır.
Dosya mevcudu bilgilere göre, 2007 yılında kart cirosu bakımından Garanti’nin %
(….), ING’nin % (….); üye işyeri cirosu bakımından Garanti’nin % (…), ING’nin ise
% (….) pazar payına sahip olduğu görülmektedir. Aynı dönemde Bonus sisteminin
sırasıyla % (…) ve % (….) payı bulunmaktadır. Buna göre bildirime konu işlem
taraflarının (Bonus sistemi ve ING) toplam pazar payları çok markalı kredi kartları
ihracı pazarında %(…); üye işyeri edinme pazarında % (….) olacaktır.
İlgili pazarda benzer anlaşmalar 2006 yılından beri yapılmakta olup halihazırda
ilgili pazardaki rekabet, irili ufaklı bankaların birbirleriyle olan asimetrik ve cılız 240
rekabetinden çıkıp, pazarda öne çıkan World, Bonus, Axess, Advantage,
Maximum gibi kart sistemleri arasındaki gerçek rekabete dönüşme sürecini
tamamlamaktadır. Küçük ölçekli bankalar ise bu tür anlaşmalar sayesinde bu
sürece dahil olmak imkanına kavuşmaktadır. Bu tür geçici anlaşmaların bir diğer
olumlu etkisi ise, eskiden büyük bankaların tayin ettiği rekabet şartlarında pazarda
tutunmaya çalışan küçük ölçekli bankaların, anılan süreçte kart sayılarını ve üye
işyerlerini artırarak güçlenme imkânı bulacak olmasıdır. Bunun sonucunda, söz
konusu anlaşmalara Kurul tarafından son verilebileceği gelecekte, bu bankalar
artık rekabete daha dayanıklı hale gelmiş olacaktır.
Sonuç olarak bildirime konu anlaşma sonucunda ilgili pazarın önemli bir 250
bölümünde rekabetin ortadan kalkmayacağı ve muafiyetin bu koşulunun
sağlandığı neticesine ulaşılmıştır.
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık, izlenen amacın elde
edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip
olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde
rekabeti en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler.
Sözleşme ile amaçlanan teşebbüslerin üye işyeri ve kart kullanıcılarının sayısını 260
artırmak ve bu yolla rakipler ile daha etkin rekabet edebilmektedir. Anılan
Sözleşme de bu doğrultuda hazırlanmış ve rekabeti zorunlu olandan fazla
kısıtlayıcı herhangi bir hükme yer verilmemiştir.
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime
konu Sözleşme’ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
09-14/316-80
7
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Türkiye Garanti Bankası A.Ş. ve ING Bank A.Ş. arasında imzalanan “Bonus 270
Kredi Kartı Program Paylaşımı Sözleşmesi”ne çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı
“Rekabetin Korunması Hakkında Kanun”un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi
nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Tarafların rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, Sözleşme’nin 2002/2 sayılı
Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında grup muafiyetinden
yararlanamayacağına,
3. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda; anılan maddede sayılan şartların tamamının karşılandığı göz önüne
alınarak, başvuru konusu Sözleşme’ye imza tarihi olan 17.6.2008 tarihinden
itibaren bireysel muafiyet tanınmasına 280
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy