Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-260 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-14/318-82
Karar Tarihi : 13.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Kerem TOMUR
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : Akbank T.A.Ş.
D. TARAFLAR : - Akbank T.A.Ş 20
Sabancı Center 34330 4. Levent/İstanbul
- CarrefourSA Carrefour Ticaret Merkezi A.Ş.
Küçükbakkalköy Mh. Dudullu Asfaltı No:1
Kadıköy/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Akbank T.A.Ş. (Akbank) ve CarrefourSA Carrefour
Sabancı Ticaret Merkezi A.Ş. (CarrefourSA) arasında 20.8.2008 tarihinde
imzalanan “İşbirliği Sözleşmesi”ne yönelik menfi tespit belgesi verilmesi
veya muafiyet tanınması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına en son 4.2.2009 tarih ve 903 sayı ile
giren başvuru üzerine düzenlenen 12.3.2009 tarih, 2008-4-260/MM-09-SY sayılı
Menfi Tespit/Muafiyet Ön İnceleme Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00-130/80
sayılı Başkanlık Önergesi ile 09-14 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Raporda, bildirimi yapılan Sözleşme’nin
16.1. ve 16.2. maddeleri dışında kalan maddelerinin 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği ile sağlanan grup muafiyetinden
yararlanabileceği; taraflara belirsiz süreli rekabet yasağı getiren ve grup 40
muafiyetinden yararlanamayan Sözleşme maddelerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel muafiyet de
alamayacağı görüşüne yer verilmiştir.
09-14/318-82
2
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
H.1. İlgili Pazar
50
H.1.1. Ürün Pazarı
Akbank ve CarrefourSa iki ayrı sektörde faaliyet göstermektedir. Akbank taraflar
arasındaki işbirliği ile CarrefourSa müşterilerine bazı finansal ürünler sunacaktır.
Bu ürünler Sözleşme ekinde şu şekilde ortaya konmuştur:
“I. Aşama:
CarrefourSA Axess Kredi Kartı, Axess Tüketici Kredileri, Tüketici Kredileri (İhtiyaç
Kredileri kastedilmektedir, Konut ve Oto kredileri hariçtir)
II. Aşama:
Sigorta Ürünleri, Kredilere ve CarrefourSA Axess Kredi Kartına ilişkin Sigorta
Ürünleri.” 60
İşbirliği Sözleşmesi ile müşterilere verilmesi planlanan CarrefourSA Axess kredi
kartının, yer alacağı gıda ve diğer hızlı tüketim malları perakendeciliği pazarında
bu karta ikame olabilecek diğer visa ve master kartlarının, tüketiciye sundukları
birincil hizmet olan “ödeme aracı olma niteliği” bakımından, bildirim konusu
karttan önemli ölçüde farklılıkları yoktur. CarrefourSA Axess kredi kartının normal
bir kredi kartından farklılığı, kullanıcılarına sadakat programı ve CarrefourSA
mağazalarında geçerli ayrıcalıkları da ilave olarak sunmasıdır.
Bu çerçevede inceleme konusu işlem sonucunda etki doğacak olan birinci ilgili
ürün pazarı; “bankalar ya da tüketici finansmanı şirketleri tarafından pazarlanan,
ileriki bir tarihte ödeme ya da taksitle alışveriş ve tüketici finansmanı olanağı 70
sağlayan ve belirli işyerlerinde geçerli olan tüketici finansmanına yönelik kredi
kartları pazarı” olarak tespit edilmiştir.
Bir diğer ilgili ürün pazarı da, CarrefourSA’nın faaliyet gösterdiği “hızlı tüketim
malları perakendeciliği pazarı”dır. Bu pazar, hızlı tüketim malları (HTM)
perakendeciliği, gıda, içecek, temizlik ve kişisel bakım ürünlerinin tüketicilere
perakende satışı hizmetidir. HTM perakendeciliği yapan mağazaların büyük
olanlarında tekstil, hazır giyim, mobilya gibi başka ürünler satılsa da, bu
mağazaların cirolarının çok büyük bölümü HTM ürünlerinden oluşmaktadır.
Mağaza büyüklüklerine göre yapılacak bir tasnif sonucunda belirlenecek daha
dar bir ilgili ürün pazar tanımı, incelemenin sonucunu değiştirmeyecektir. 80
Planlanan uygulamaların hayata geçirilmesi halinde yapılacak işbirliğinin bu iki
pazar haricinde etki doğurması muhtemel olan bir diğer pazar ise “tüketici
kredileri” ve “sigorta ürünleri” pazarıdır.
H.1.2. Coğrafi Pazar
“İşbirliği Sözleşmesi” ile müşterilere verilmesi planlanan CarrefourSA Axess kredi
kartının etkili olacağı ilgili ürün pazarlarındaki faaliyetlerin ülkemiz genelinde
yürütülüyor olması dolayısıyla, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit edilmiştir.
09-14/318-82
3
H.2. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
90
H.2.1. Bildirime Konu Sözleşme
Bildirim Formu’nda yer verilen bilgilere göre inceleme konusu “İşbirliği
Sözleşmesi”, “CarrefourSA Axess Kredi Kartı” adlı ortak markalı kredi kartı
projesine ve Akbank’ın Finansal Ürünlerinin CarrefourSA Mağazalarındaki
şubeler ve projenin alternatif dağıtım kanalları vasıtasıyla sunulmasına ilişkindir.
İşbirliği Sözleşmesi ile, yeni çıkarılacak Axess tipi kredi kartının avantajları
sayesinde CarrefourSA mağazalarına daha çok müşteri çekilmesi ve hem mevcut
hem de yeni müşterilerin harcamalarından bu özel kartın alacağı payın
arttırılması amaçlanmaktadır. Bu şekilde her iki taraf da kendi rakiplerine karşı bir
rekabet üstünlüğü elde etmeyi hedeflemektedir. 100
Sözleşme’nin “Ön Koşullar” başlıklı 4. maddesi uyarınca, tarafların Sözleşme’de
öngörülen yükümlülüklerini yerine getirmelerinin ön koşullarından birisi de
Rekabet Kurulu’ndan, projenin koşullarına ilişkin hiçbir değişiklik olmaksızın ya
da her iki taraf için de kabul edilebilir değişiklikler veya şartlarla iznin alınmasıdır.
H.2.2. Değerlendirme
H.2.2.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
İşbirliği Sözleşmesinin 6.2. maddesi uyarınca CarrefourSA; “CarrefourSA Axess
Kredi Kartı sahiplerinin CarrefourSA’nın diğer tüm müşterilerinden daha üstün
ayrıcalıklara sahip olmalarını ve CarrefourSA Axess Kredi Kartının CarrefourSA 110
müşterilerinin tercih ettikleri kart olmasını sağlamayı” taahhüt etmektedir. Söz
konusu ayrıcalıklar, “yalnızca CarrefourSA Axess Kredi Kartı sahiplerine tahsis
edilmiş özel kasa noktalarını, özel kampanyaları ve Tarafların mutabık kalacakları
diğer avantajları” içerecektir.
Anılan maddenin devamında, “Önceki paragrafa halel gelmemek üzere
belirtilmektedir ki, CarrefourSA, CarrefourSA Mağazalarında CarrefourSA Axess
Kredi Kartları dışındaki kredi kartları kullanan müşterileri tarafından satın alınan
mallar için ödeme kabul edebilir ve CarrefourSA Axess Kredi Kartları dışındaki
kredi kartları için pazarlama faaliyetlerinde bulunabilir ve/veya kampanyalar
yapabilir” ifadesine yer verilmektedir. 120
Madde 13.3.7. ile CarrefourSA’nın “1. Müşteri Grubu”na ilişkin veri tabanını,
kısmen veya tamamen bankacılık veya finansal hizmetlere ilişkin olarak diğer bir
bankayla veya finans kurumuyla paylaşması ya da diğer bir bankaya veya finans
kurumuna satması yasaklanmaktadır. Sözleşme’nin 1. maddesinde “1. Müşteri
Grubu, Müşteri, CarrefourSA Axess Kredi Kartı’na başvurduğu anda açık statülü
herhangi bir Akbank kredi kartına sahipse söz konusu müşteri, Müşteri Grubu 1’e
girer” şeklinde tanımlanmaktadır. Aynı maddede “Müşteri’nin, CarrefourSA Axess
kredi kartına başvurduğu tarihten 18 ay öncesine kadar olan süre içinde statüsü
“kapalı” ve/veya bir başka statüye çevrilen herhangi bir kredi kartı olması
durumunda da bu müşteri yine Müşteri Grubu 1 olarak değerlendirilir.” 130
düzenlemesi de ayrıca yer almaktadır.
09-14/318-82
4
İşbirliği Sözleşmesi’nin, rekabet hukuku ile ilgili diğer düzenlemeleri aşağıda
sıralanmaktadır:
“Madde 16.1: İşbu Sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren ve işbu
Sözleşmenin süresi boyunca, CarrefourSA, herhangi bir bankayla, finans
şirketiyle, finansal kuruluşla ya da Proje kapsamına ilişkin ya da Proje kapsamına
benzer kredi kartı hizmetleri sunan diğer bir şirketle müzakere, anlaşma, ortaklık,
franchising veya sair işlem yapmamayı ya da herhangi bir bankanın, finans
şirketinin, finansal kuruluşun ya da kredi kartı hizmeti sunan diğer bir şirketin
mevcut ve müstakbel CarrefourSA Mağazalarında ve Bağlı şirketlerinde 140
(elektronik veya sair) şube açmasına izin vermemeyi kabul eder.”
“Madde 16.2: İşbu Sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren ve işbu
Sözleşmenin süresi boyunca, Akbank, cirosunun çoğunu gıda perakende
pazarından elde eden bir işletmesi olan bir şirket ile CarrefourSA Axess Kredi
Kartına ve/veya ortak markalı başka bir kredi kartına ilişkin hiçbir müzakere,
sözleşme, ortaklık, franchising veya benzeri işlem yapmamayı kabul eder; ancak
söz konusu şirketin, bu şirketlerle sözleşme yapılan tarih itibariyle
CarrefourSA’nın mevcudiyetinin olmadığı bir bölgeye ilişkin olarak bölgesel
bazda operasyonlarda bulunması hali hariçtir.”
“Madde 16.3: İşbu Sözleşmede Madde 16.2’de yer alan münhasırlık, Kredi 150
Ekspres Şubelerini (bu Kredi Ekspres Şubelerinde, Akbank’ın, cirosunun
çoğunluğunu gıda perakende pazarından elde eden bir şirketle, ki bu şirketin ilgili
anlaşma tarihinde CarrefourSA’nın mevcudiyeti bulunmayan bir bölgede bölgesel
bazda faaliyette bulunduğu haller hariç olmak üzere, ortak markalı ürünler
sunmaması, ve/veya satmaması veya Akbank’ın kendi müşteri sadakati programı
dışındaki her türlü müşteri sadakati programları da dahil olmak üzere herhangi bir
stratejik işbirliğine girmemesi kaydıyla) ve/veya Proje’de yer alan herhangi diğer
Finansal Ürünleri, Akbank tarafından çıkartılmış veya çıkartılacak herhangi bir
marka altındaki kredi kartlarını ve/veya kredi kartı programlarını
kapsamayacaktır. Herhangi bir kuşkuya mahal vermemek üzere belirtilmektedir ki 160
Akbank tarafından işbu Sözleşme tarihinden önce imzalanan sözleşmeler
ve/veya söz konusu sözleşmelerin içerdiği Proje benzeri herhangi bir proje,
Madde 16.2’de yer alan münhasırlığa tabi olmayacaktır. Taraflar, Projenin her iki
Taraf için de “yüksek öncelikli” bir proje olduğunu kabul ederler ve Taraflar, her
halükarda Projeye odaklanacaklardır.”
Sözleşme’nin süresi Madde 13.1.1. uyarınca, 5 yıl olup bu süre otomatik olarak
1’er yıl uzayacaktır. Sözleşme, herhangi bir uzatma süresinin sona ermesinden 6
ay önce taraflardan birinin diğerine bildirimde bulunması suretiyle
feshedilebilecektir.
170
H.2.2.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un uygulaması bakımından teşebbüs niteliğini haiz Akbank ile
CarrefourSA dikey anlaşma niteliğinde olan bir Sözleşme ile ilgili pazarlarda etki
doğuracak bir proje geliştirmektedir.
09-14/318-82
5
İşbirliği Sözleşmesi’nin yukarıda yer verilen 16.1., 16.2. ve 16.3. sayılı maddeleri
taraflara sözleşme konusu faaliyetle ilgili olarak rakip teşebbüsler ile anlaşma
yapmama şartı getiren düzenlemeler içermektedir.
Söz konusu hükümleri nedeniyle teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir
anlaşma niteliğinde olan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7.
maddelerine aykırı olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün 180
değildir.
H.2.2.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
Konuyla ilgili 2002/2 sayılı Tebliğ, mal veya hizmetlerin alımı, satımı veya
yeniden satımı konulu dikey anlaşmaları kapsamakla birlikte, rakip teşebbüsler
arasında yapılan dikey anlaşmalara uygulanamamaktadır. Rakip teşebbüsler ise
Tebliğ’in tanım maddesinde, aynı ürün pazarında faaliyette bulunan veya
bulunma potansiyeline sahip sağlayıcılar olarak tanımlanmıştır.
İnceleme konusu işlemin tarafları olan Akbank ve CarrefourSA iki ayrı sektörde
-sırasıyla genel olarak bankacılık hizmetleri ve organize perakendecilik- faaliyet 190
gösteren ve karşılıklı olarak bu iki sektöre giriş ihtimali bulunmayan
teşebbüslerdir. Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, işlemin dikey bir anlaşma
olarak sınıflandırılmasının ve 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında kabul edilmesinin
yerinde olacağı ortaya çıkmaktadır. Bu çerçevede öncelikle tarafların pazar
paylarının Tebliğ ile öngörülen %40 sınırını aşmadığının tespiti gerekmektedir.
Bildirim Formu’na göre, Akbank’ın (Citibank dahil Axess sistemi) kredi kartları
pazarındaki 2007 yılı payı ciro açısından % (…) ve üye işyeri açısından ise %
(…)’dür. Diğer taraftan CarrefourSA Grubu’nun süpermarket hizmetleri pazarında
2007 yılı itibarıyla ciro bazında payı % (…)’dır. CarrefourSa Grubu kendi faaliyet
gösterdiği pazarda ikinci sırada, Akbank ise kredi kart hizmetleri pazarında 200
dördüncü sırada yer almaktadır.
Dolayısıyla taraflarının % 40’lık pazar payı eşiğinin altında kaldıkları anlaşılan
inceleme konusu işlemin 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında değerlendirilmesi
uygun olacaktır.
İşbirliği Sözleşmesi’nin aşağıda yer verilen iki maddesi ile getirilen hükümler
Sözleşme’ye konu CarrefourSa Axess kredi kartı ile benzer nitelikli olan veya
olabilecek her hangi bir başka projeye gerek Akbank gerekse de CarrefourSA’nın
dahil olamayacağını düzenlemektedir:
“Madde 16.1: İşbu Sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren ve işbu
Sözleşmenin süresi boyunca, CarrefourSA, herhangi bir bankayla, finans 210
şirketiyle, finansal kuruluşla ya da Proje kapsamına ilişkin ya da Proje kapsamına
benzer kredi kartı hizmetleri sunan diğer bir şirketle müzakere, anlaşma, ortaklık,
franchising veya sair işlem yapmamayı ya da herhangi bir bankanın, finans
şirketinin, finansal kuruluşun ya da kredi kartı hizmeti sunan diğer bir şirketin
mevcut ve müstakbel CarrefourSA Mağazalarında ve Bağlı şirketlerinde
(elektronik veya sair) şube açmasına izin vermemeyi kabul eder.”
09-14/318-82
6
“Madde 16.2: İşbu Sözleşmenin imzalandığı tarihten itibaren ve işbu
Sözleşmenin süresi boyunca, Akbank, cirosunun çoğunu gıda perakende
pazarından elde eden bir işletmesi olan bir şirket ile CarrefourSA Axess Kredi
Kartına ve/veya ortak markalı başka bir kredi kartına ilişkin hiçbir müzakere, 220
sözleşme, ortaklık, franchising veya benzeri işlem yapmamayı kabul eder; ancak
söz konusu şirketin, bu şirketlerle sözleşme yapılan tarih itibariyle
CarrefourSA’nın mevcudiyetinin olmadığı bir bölgeye ilişkin olarak bölgesel
bazda operasyonlarda bulunması hali hariçtir.”
Bu şekilde Akbank ve CarrefourSa karşılıklı münhasırlık içeren bir sözleşme
akdetmektedir. Bildirim Formu’nda bu hükümlerin işbirliğinin gerçekleşmesi için
bir yan sınırlama niteliğinde olduğu ve projenin hayata geçirilmesini temine
yönelik olduğu ifade edilmiştir. Belirtildiği üzere getirilen rekabet etmeme
yükümlülüğü çift yönlüdür. Her iki tarafın, taksitli kredi kartlarının promosyonlarını
tamamen ya da kısmen engellenmesi, bu kartların rekabet imkanlarını önemli 230
ölçüde etkiler niteliktedir. Bu nedenle, rakip teşebbüslerin kartlarına yönelik ek
indirim ve kampanyaların sınırlanması ve rakip süpermarket zincirlerine aynı
avantajların sağlanmayacağının taahhüdü, etkisi itibarıyla bir rekabet yasağıdır.
Bildirim konusu Sözleşme özü itibarıyla, CarrefourSA Axess kredi kartı adlı ortak
markalı kredi kartı projesine ve Akbank’ın Finansal ürünlerinin CarrefourSA
mağazalarındaki şubeler ve projenin alternatif dağıtım kanalları vasıtasıyla
sunulmasına ilişkindir. CarrefourSA mağazalarında, alışveriş yapan müşteriler
için özel avantajlar sağlayan ve aynı zamanda bir “sadakat kartı” olan
CarrefourSA Axess kredi kartı, müşterinin kimliğini belirlemesine imkan tanıyacak
bir araç (tarafların mutabık kalacakları bir barkot, çip, manyetik şerit vb.) 240
içerecektir.
Sözleşme’ye göre, Axess kredi kartlarına yeni özelliklerin eklenecek olması
halinde, taraflar, bu bağlamda yapılan bir fizibilite çalışmasından sonra söz
konusu özellikleri karşılıklı mutabakat ile CarrefourSA Axess kredi kartlarına da
transfer edeceklerdir. Yine Sözleşme uyarınca, CarrefourSA, CarrefourSA
mağazalarında pazarlama faaliyetlerine ve şubelere yüksek müşteri trafiğine
sahip alanları tahsis etmek için azami özen gösterecektir.
Sözleşme ekinde yer alan Müşteri Sadakat Programı’nda, sadece CarrefourSA
Axess kredi kartı sahiplerine uygulanmak üzere; erteleme kampanyaları,
CarrefourSA Mağazalarındaki ilk işlemlerinde özel indirim yada hoş geldiniz 250
ödülü, özel kasa noktaları, mağazalarda özel “valet parking hizmeti”, ücretsiz
mobilya kurulum hizmetleri, CarrefourSA Plus Card indirimlerine ek olarak en az
25 üründe CarrefourSA kataloglarıyla ilan edilecek olan ek indirimler,
CarrefourSA Axess hesap özetleri ile birlikte aylık olarak gönderilecek ek indirimli
ürünler listeleri/broşürleri (CarrefourSA Plus Card indirimlerine ek olarak),
CarrefourSA Axess Kredi Kartı sahiplerinin telefonla sipariş verebilmeleri için özel
telefon numarası ve özel Servis Araçları gibi özel uygulamalar, sınırlayıcı
olmamak üzere sayılmıştır.
Bu işbirliği anlaşması ile, yeni çıkarılacak Axess tipi kredi kartının avantajları
sayesinde CarrefourSA mağazalarına daha çok müşteri çekilmesi ve hem mevcut 260
09-14/318-82
7
hem de yeni müşterilerin harcamalarından bu özel kartın alacağı payın
arttırılması amaçlanmaktadır. Bu şekilde her iki taraf da kendi rakiplerine karşı bir
rekabet üstünlüğü elde etmeyi hedeflemektedir. Bu kapsamda
değerlendirildiğinde, karşılıklı münhasırlık içeren ve rakip teşebbüsler ile benzer
nitelikli projelere girilmesini yasaklayan Sözleşme’nin yukarıda yer verilen ilgili
maddelerinin 2002/2 sayılı Tebliğ’in izin verdiği düzenlemeler olduğu ve işbirliği
projesi ile hedeflenen amaçlara ulaşılması için de zorunlu olduğu kanaatine
varılmıştır.
Ancak, yukarıda anılan maddeler ile oluşturulan rekabet etmeme
yükümlülüğünün, süresi bakımından Tebliğ ile belirlenen sınırları aştığı 270
anlaşılmaktadır. Sözleşmenin süresi 13.1.1. madde uyarınca, 5 yıl olup bu süre
otomatik olarak 1’er yıl uzayacaktır. Sözleşme, herhangi bir uzatma süresinin
sona ermesinden 6 ay önce taraflardan birinin diğerine bildirimde bulunması
suretiyle feshedilebilecektir.
2002/2 sayılı Tebliğ’in 5. maddesine göre, “Rekabet etmeme yükümlülüğünün
yukarıda belirtilen süreyi (5 yıl) aşacak şekilde zımnen yenilenebileceğinin
kararlaştırılması halinde, rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli sayılır.”
Dolayısıyla, İşbirliği Sözleşmesi’nin süresi boyunca geçerli olacağı kararlaştırılan
rekabet etmeme yükümlülüğü belirsiz süreli bir rekabet etmeme yükümlülüğü
olarak değerlendirilmelidir. 280
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin Açıklanmasına
Dair Kılavuz’un 32. paragrafına göre, Tebliğ’in 5. maddesinde izin verilen sınırları
aşan rekabet etmeme yükümlülüğü getirilmesi durumunda, bu yükümlülüğü
içeren sözleşme hükümleri sözleşmenin diğer bölümlerinden ayrılabiliyor ise bu
hükümler grup muafiyetinden yararlanamaz; sözleşmenin kalan maddeleri grup
muafiyetinden yararlanabilir. Kurum kayıtlarına 4.2.2009 tarih ve 903 sayı ile
intikal eden taraflara ait yazıda 2002/2 sayılı tebliğ uyarınca belirsiz süreli kabul
edilen rekabet yasaklarının taraflar için büyük önem taşıdığı, ancak Sözleşme’nin
esaslı unsuru olmadığı, sadece anlaşmanın işleyebilmesi için taraflarda gerekli
olan motivasyonu yaratmak üzere kaleme alındığı belirtilmiştir. Dolayısıyla, 290
rekabet yasaklarına ilişkin maddeler Sözleşme’nin esaslı unsuru olmadığından
Sözleşme 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı grup muafiyetinden yararlanmaktadır.
Bununla beraber, belirsiz süreli sayılan rekabet yasağının bireysel muafiyet
bakımından değerlendirilmesine de ihtiyaç duyulmaktadır. Nitekim Bildirim
Formu’nda da bildirimle amaçlananın Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Tebliğ
kapsamında olup olmadığı bilgisini öğrenme olmadığı, bildirimin bir bireysel
muafiyet başvurusu olarak değerlendirilmesi gerektiği belirtilmektedir. Her iki taraf
için de öngörülen belirsiz süreli rekabet etmeme yükümlülükleri bu kapsamda
incelenecektir.
Bildirim Formu’nda, bildirim konusu anlaşma ile her iki pazardaki rakipler için de 300
bir giriş engeli yaratılmadığı, her iki tarafın da sahip olduğu pazar paylarının
düşüklüğü nedeniyle ilgili pazarlarda bir kapatma etkisi doğurmadığı, bununla
beraber söz konusu süresiz yasağın Sözleşme’nin doğurduğu olumlu etkilerin
ortaya çıkması için gerekli olduğu, pazardaki etkisinin dikkate alınmayacak kadar
sınırlı olduğu, dikey anlaşmalar için çıkarılan grup muafiyeti tebliğlerinde rekabet
09-14/318-82
8
yasağı süresinin en fazla 5 yıl olacak şekilde düzenlenmesinin sağlayıcı ile
dağıtıcı arasındaki güç dengesinin sağlayıcının lehine bozulmuş olduğu
varsayımıyla yeni sağlayıcıların piyasaya girmesinin önünün kapalı olmamasını
sağlama amacı taşıdığı, ancak bu gerekçenin bildirim konusu anlaşma için
geçerli olmadığı belirtilmektedir. Ayrıca, CarrefourSa’nın elde ettiği günlük nakit 310
açısından herhangi bir banka karşısında oldukça büyük bir pazarlık gücü
bulunduğu, beş yılın sonunda süre otomatik olarak birer yıl uzamaya
başladığında CarrefourSa gibi global ölçekte faaliyet gösteren bir yabancı ortağa
sahip kurumsal yapısının, anlaşmayı kendi çıkarına işlemediğini düşünmeye
başladığında sonlandırmak için sakınca görmeyeceği, aynı durumun Akbank için
de geçerli olduğu ve tarafların iradesine devletin müdahalesini gerektirecek
ekonomik güç anlamında bir asimetri bulunmadığı ve rekabetin sınırlandırılması
sonucunun da doğmadığı belirtilmektedir.
Tarafların gerek Bildirim Formu’nda gerekse raportörlerin bilgi isteme yazısına
cevaben gönderdikleri yazılarında her iki tarafa da getirilen rekabet etmeme 320
yükümlülüğünün bildirim konusu anlaşmanın hayata geçirilmesi açısından büyük
önem taşıdığı anlaşılmaktadır. Söz konusu anlaşma ile bir rekabet aracı olarak
ortaya çıkarılan yeni bir ürün söz konusu olup teşebbüsler arası anlaşma, uyumlu
eylem ve teşebbüs birlikleri kararlarının Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde
Kanun’un 4. madde hükümlerinden muaf tutulması için aranan ilk olumlu şartın,
yani malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanmasının gerçekleştiği
kanaatine varılmıştır. Kanun’un 5. maddesi uyarınca 4. madde anlamında
rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmanın muafiyet alabilmesi için, yukarıda
değinilen malların dağıtımı veya hizmetlerin sunulmasından elde edilen 330
iyileşmenin tüketiciye yansıtılması ikinci olumlu şart olarak aranmaktadır. Bildirim
konusu anlaşma ile tüketiciler açısından ürün çeşitliliği artmış olup, CarrefourSa
Axess kart sahipleri, erteleme kampanyaları, CarrefourSA Mağazalarındaki ilk
işlemlerinde özel indirim ya da hoş geldiniz ödülü, Özel Kasa Noktaları,
mağazalarda özel Valet Parking Hizmeti, ücretsiz mobilya kurulum hizmetleri,
CarrefourSA Plus Card indirimlerine ek olarak, en az 25 üründe CarrefourSA
Kataloglarıyla ilan edilecek olan ek indirimler, CarrefourSA Axess hesap özetleri
ile birlikte aylık olarak gönderilecek ek indirimli ürünler listeleri/broşürleri
(CarrefourSA Plus Card indirimlerine ek olarak), CarrefourSA Axess Kredi Kartı
sahiplerinin telefonla sipariş verebilmeleri için özel telefon numarası ve özel 340
Servis Araçları gibi avantajlardan faydalanacaklardır. Dolayısıyla bireysel
muafiyet için aranan ikinci şart da gerçekleşmiştir. Muafiyet kararı verilmesinde
aranan üçüncü şarta göre ise, muafiyete konu anlaşma ilgili piyasanın önemli bir
bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden olmamalıdır. Tarafların pazar
payları ve bildirime konu anlaşma türünden dikey anlaşmaların yoğun olmadığı
göz önüne alındığında ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan
kalkmadığı neticesine varılmıştır. Kanun’un 5. maddesinde öngörülen son koşul
ise, izlenen amacın elde edilmesi için rekabetin gereğinden fazla
sınırlanmamasını öngörmektedir ki bildirime konu Sözleşme’deki rekabet
yasaklarının süresinin belirsiz olması bu son koşula aykırıdır. 350
09-14/318-82
9
Şöyle ki; tarafların pazardaki konumlarına bakıldığında, pazar payları yüksek
olmasa da CarreforSa’nın kendi pazarında ikinci sırada, Akbank’ın ise 3. sırada
yer alan İş Bankası ile yakın pazar payına sahip dördüncü aktör olduğu
görülmektedir. Bildirim konusu Sözleşme’de alıcıya yani CarrefourSa’ya getirilen
rekabet yasağının yaratacağı muhtemel rekabet karşıtı etkiler, pazarın rakip
sağlayıcılara kapatılması ve mağaza içi rekabetin ortadan kalkmasıdır.
Sağlayıcıya yani Akbank’a getirilen başka alıcılarla ortak markalı kredi kartına
ilişkin işlem yapmama yükümlülüğünün temel rekabet karşıtı etkisi ise pazarın
rakip alıcılara kapatılmasıdır. Rekabet etmeme yükümlülüğünün süresi arttıkça
daha büyük ölçüde bir pazar kapatma etkisi doğacaktır. Dikey anlaşmalarda, 360
hakim durumda olmayan teşebbüsler arasında bir ila beş yıl arasında getirilen
rekabet yasakları piyasadaki rekabet düzeyinde yarattıkları olumsuz etkileri
dengeleyecek olumlu etkilerin varlığı durumunda makul kabul edilirken, beş
yıldan uzun süreli rekabet etmeme yükümlülükleri ise çoğu yatırım türü açısından
iddia edilen etkinlikleri gerçekleştirmek için zorunlu veya yaratılan pazar kapatma
etkisini telafi etmeye yetecek düzeyde kabul edilmemektedir . Bununla birlikte,
sağlayıcı tarafından alıcıya özgü olarak yapılan yatırımların -sağlayıcının başka
alıcılar için kullanamayacağı teçhizata veya eğitime yatırım yapması v.b.-
korunması için rekabet yasağı getirilmesi halinde yatırımların geri dönüşünü
sağlamaya yetecek kadar süre için, franchise anlaşmalarında olduğu gibi alıcı ve 370
sağlayıcı arasında önemli bir know-how transferinin söz konusu olduğu
durumlarda da anlaşmanın süresi boyunca rekabet yasağı getirilmesi dikey
anlaşmanın yaratacağı etkinlikler bakımından makul karşılanabilmektedir.
Kuruma intikal eden taraflara ait yazıda, söz konusu işbirliğini hayata
geçirebilmek için, her iki tarafın da yapmayı taahhüt ettiği büyük miktarlı
yatırımlar bulunduğu; Akbank’ın,
- CSA Axess kartların bir kredi kartı olarak piyasa çıkartılması, basılması,
müşterilere ulaştırılması ve yönetimi,
- Bu kartların mevcut Axess’lerden farklı olarak temassız çalışma teknolojisine
sahip olması nedeniyle, yaklaşık 6 aylık bir teknolojik geliştirme, 380
- Başvuru kanallarının tahsisi, başvuruların alınması ve değerlendirilmesi,
- Teknolojik altyapının temini,
- Şubeler için gerekli donanım/teknolojik altyapının temini,
- Şube personeli tahsisi ve insan kaynağı yönetimi,
- Raporlamalar (Yeni yatırım gerektirmektedir),
- Müşterilerden temin edilen bilgilerin akışı Akbank’tan CSA’ya yapılması için
gerekli teknoloji
hususlarında yatırım yapacağı, ayrıca Akbank’ın yıllardır yaptığı yatırımı ve
teknolojik altyapıyı bu projede kullandığı, bu altyapının üzerine de bu proje
özelinde yeni özellikler ve geliştirmeler yapmakta olduğu ve CSA Axess kartların 390
tüm Axess’ler gibi Akbank’ın yaptığı tüm kampanyalardan yararlanacağı, tüm üye
işyerlerinde aynı özellikler ile geçerli olacağı belirtilmektedir. Aynı yazıda
CarrefourSa’nın da,
09-14/318-82
10
- Mağazaları içinde ürün satış alanlarından feragat ederek Akbank şubelerine yer
temini,
- Tüm pazarlama faaliyetlerin ve yatırımların bu kartın satışını attırmak üzerine
kurulması,
- CSA müşteri trafiğinin projede potansiyel müşteri olarak değerlendirilmesi,
- Kart sahiplerine, ürün bazında ekstra indirimler, kampanyalar düzenlenmesi,
- Elemanların bu kartın özellikleri ve müşterilerin bilgilendirilmesi konusunda 400
eğitilmesi,
- CSA Axess kartı sahiplerine özel kasalar açılması
şeklinde taahhütleri olduğu ve tarafların, belirledikleri hedeflere ve satış
rakamlarına ulaşabilirlerse ve ön görülmedik giderler ortaya çıkmaz ise 3. yılda
fırsat maliyeti hariç başa baş noktasına ulaşmayı öngördükleri belirtilmektedirler.
Yukarıda belirtilen yatırımların hepsi alıcıya ya da sağlayıcıya özgü yatırım
kriterini karşılamıyor olsa da zaten üçüncü yıldan sonra yapılan yatırımların geri
dönüşünün sağlanmış olacağı anlaşılmaktadır. Bu da belirsiz süreli rekabet
yasağı olmasının, rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması koşulunu
karşılamadığını göstermektedir. Diğer taraftan, taraflar gerek Bildirim Formu’nda 410
gerekse Kuruma intikal eden yazılarında, Akbank’a getirilen rekabet yasağının
amacının Akbank’ın elde edeceği perakende zinciri ile çalışma know-how’ını
başka perakendeciler ile yapılacak anlaşmalar ile kara çevirmemesi olduğunu
belirtmektedirler. 2002/2 sayılı Tebliğ anlamında know-how, teşebbüsün tecrübe
ve denemeler sonunda elde ettiği, patentli olmayan, uygulamaya yönelik, gizli,
esaslı ve belirlenmiş bilgi paketi anlamı taşımakta olup, inceleme konusu
Sözleşme bakımından CarrefourSa tarafından Akbank’a belirsiz süreli rekabet
yasağı getirilmesini makul kılabilecek, bu anlamda bir know-how transferinin söz
konusu olmadığı kanaatine varılmıştır. Bununla beraber, Akbank’ın beş yıla kadar
başka perakendeciler ile benzer uygulama yapmasının kısıtlanması 420
CarrefourSa’nın rekabetçi bir yeniliği hayata geçirmesi için motivasyon sağlaması
bakımından gerekli olabilecektir.
Ayrıca, Bildirim Formu’nda CarrefourSa’nın herhangi bir banka karşısında
pazarlık gücüne sahip olduğu ve beş yılın sonunda süre otomatik olarak birer yıl
uzamaya başladığında CarrefourSa gibi global ölçekte faaliyet gösteren bir
yabancı ortağa sahip kurumsal yapının, Sözleşme’yi kendi çıkarına işlemediğini
düşünmeye başladığında sonlandırmak için sakınca görmeyeceği belirtilmektedir.
Ancak CarrefourSa’nın aynı zamanda anlaşmanın diğer tarafı olan Akbank’ın da
kontrolünde söz sahibi olduğu bir ortak girişim şirketi olduğu belirtilmelidir.
Dolayısıyla, Akbank da Sözleşme’nin devamı için kendi çıkarları doğrultusunda 430
hareket edecektir.
Sonuç olarak, bildirim konusu Sözleşme’nin yukarıda aktarılan rekabet yasağı
niteliğindeki maddelerinin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi çerçevesinde bireysel
muafiyetten de faydalanamayacağı kanaatine varılmıştır.
09-14/318-82
11
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Akbank T.A.Ş. ve CarrefourSA Carrefour Ticaret Merkezi A.Ş. arasında
20.8.2008 tarihinde imzalanan “İşbirliği Sözleşmesi”nin 16.1. ve 16.2. maddeleri 440
dışında kalan maddelerinin Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlandığına,
2. Taraflara belirsiz süreli rekabet yasağı getiren ve grup muafiyetinden
yararlanamayan sözleşme maddelerinin 4054 sayılı Kanun’un 5. maddesi
çerçevesinde bireysel muafiyet de tanınamayacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy