Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-16/374-88

1

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-1-28 (Soruşturma)
Karar Sayısı : 09-16/374-88
Karar Tarihi : 20.4.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE,
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA

B. RAPORTÖRLER: Hakan Deniz KARAKOÇ, Cumhur Atalay HATİPOĞLU,
Çiğdem ÜNAL, Cemal Ökmen YÜCEL

C. ŞİKAYET EDENLER:
- Gizlilik Talebi Bulunmaktadır.
- Afyon Ecza Deposu San. ve Tic. A.Ş. 20
Anbaryolu Cad. No:111 Afyonkarahisar
- Çınar Ecza Deposu ve Dış Tic. A.Ş.
Kocatepe Mah. 19. Sok. No:34-36 Bayrampaşa/İstanbul
- Çukurova Ecza Deposu A.Ş.
Yurt Mah. 71219 Sok. No:11/C Seyhan/Adana
D. HAKKINDA SORUŞTURMA YAPILAN:
- Sanofi Aventis İlaçları Ltd. Şti.
Temsilcileri: Av. Yılmaz ASLAN, Av. Banu GÜLTEKİN
Barbaros Bulvarı Tan Apt. No:60/5 Balmumcu / İstanbul
30
E. DOSYA KONUSU : Sanofi Aventis İlaçları Ltd. Şti.’nin ilaç dağıtım pazarında
küçük ölçekli ecza depolarını pazar dışına çıkarmaya yönelik uygulamalarda
bulunarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini
ihlal ettiği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçelerinde özetle;
- Sanofi Aventis İlaçları Ltd. Şti‘nin (Sanofi Aventis) daha önce, farklı ilaç
grupları için 60 ila 180 gün olarak uyguladığı vade sistemini 1.3.2008 tarihi
itibarıyla değiştirdiği ve ecza depolarının aylık 250.000 YTL1’nin altındaki
alımlarında uyguladığı vadeyi 15 gün ile sınırladığı, birçok ilaç grubunda 40
önemli paya sahip olan Sanofi Aventis firmasından ilaç tedarik edilememesinin
depoları zor durumda bıraktığı,
- Söz konusu ilaç firmasıyla banka teminat mektubu verilerek çalışıldığı ve daha
önce firmanın mal vermemesini haklı çıkaracak herhangi bir ödeme problemi
yaşanmadığı,

1 Soruşturma konusu uygulamanın yürütüldüğü dönemde tedavüldeki para birimi YTL’dir.
09-16/374-88
2
- Sanofi Aventis’in şikayete konu uygulamasının, Rekabet Kurulunun 2.8.2007
tarih ve 07-63/774-281 sayılı Pfizer-Dilek Ecza Deposu kararını dolaşmanın bir
yolu olduğu, ilerleyen zamanlarda vade uygulama eşiği olarak öngörülen alım
miktarının artırılabileceği ve diğer ilaç firmalarının da benzer satış politikalarını
benimseyebilecekleri 50
iddia edilmiştir.

G. DOSYA EVRELERİ:
- Kurum kayıtlarına 13.3.2008 tarih ve 1591 sayı ile intikal eden, gizlilik talepli
şikayet başvurusunda ve Kurum kayıtlarına 18.3.2008 tarih ve 1686 sayı ile
intikal eden Afyon Ecza Deposu San. Tic. A.Ş. (Afyon Ecza Deposu)
tarafından gönderilen şikayet başvurusunda yer alan iddialar üzerine
hazırlanan 20.3.2008 tarih ve 2008-1-28/İİ-08-HDK sayılı İlk İnceleme Raporu,
21.3.2008 tarih ve REK.0.05.00.00-110/40 sayılı Başkanlık Önergesi ile
27.3.2008 tarihli Kurul toplantısında görüşülmüş ve 08-26/279-M sayı ile 60
dosya konusu iddialara yönelik önaraştırma yapılmasına karar verilmiştir.
- Önaraştırma sonucunda hazırlanan 29.4.2008 tarih ve 2008-1-28/ÖA-08-HDK
sayılı Önaraştırma Raporu, 1.5.2008 tarih ve REK.0.05.00.00-110/59 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 08-32 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır. Bu çerçevede 8.5.2008 tarihli Kurul toplantısında 08-32/396-M
sayı ile Sanofi Aventis İlaçları Ltd. Şti. hakkında ilaç dağıtım pazarında, küçük
ölçekli ecza depolarını pazar dışına çıkarmaya yönelik uygulamalarda
bulunarak 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6.
maddesinin ihlal edip etmediğinin tespiti için, aynı Kanun’un 41. maddesi
uyarınca soruşturma açılması gerektiğine karar verilmiş ve Kurum kayıtlarına 70
28.3.2008 tarih ve 1909 sayı ile intikal eden ve Sanofi Aventis hakkında dosya
kapsamında incelenen iddiaları içeren Çınar Ecza Deposu ve Dış Tic. A.Ş.’ye
(Çınar Ecza Deposu) ait başvuru dosyaya dahil edilmiştir.
- Kurum kayıtlarına 28.7.2008 tarih ve 4799 sayı ile intikal eden ve soruşturma
konusu iddiaları içeren, Çukurova Ecza Deposu A.Ş.’nin (Çukurova Ecza
Deposu) başvurusu da soruşturma kapsamında değerlendirilmiştir.
- Kurulun soruşturmaya başlanması kararını içeren 16.5.2008 tarih ve 1622
sayılı yazının 21.5.2008 tarihinde Sanofi Aventis tarafından tebellüğ
edilmesinin ardından, Sanofi Aventis’in ilk yazılı savunması 4054 sayılı
Kanun’un 43/2. maddesinde öngörülen süre içinde 18.6.2008 tarih ve 3784 80
sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
- Soruşturma Heyeti’nin görüşlerini ve yaptığı tespitleri içeren 7.11.2008 tarih ve
SR/08-4 sayılı Soruşturma Raporu 12.11.2008 tarihinde ilgili teşebbüse tebliğ
edilmiştir.
- Sanofi Aventis’in Kurum kayıtlarına 13.11.2008 tarih ve 7472 sayı ile intikal
eden dilekçelerinde yer alan savunma süresinin uzatılması talebi, Rekabet
Kurulunun 20.11.2008 tarih ve 08-66 sayılı toplantısında görüşülmüş ve adı
geçen teşebbüsün yazılı savunma süresinin bitiminden itibaren 30 gün
uzatılmasına karar verilmiştir.
- Anılan teşebbüsün ikinci yazılı savunması 9.1.2009 tarihinde 232 sayıyla 90
Kurum kayıtlarına girmiştir.
09-16/374-88
3
- 4054 sayılı Kanun’un 45. maddesinin ikinci fıkrası uyarınca düzenlenen ek
yazılı görüş 22.1.2009 tarihinde adı geçen teşebbüse tebliğ edilmiştir. Anılan
teşebbüsün, ek yazılı görüşe karşı hazırladığı üçüncü yazılı savunması,
20.2.2009 tarih ve 1359 sayı ile Kurum kayıtlarına intikal etmiştir.
- Hakkında soruşturma yürütülen teşebbüs Kanun’un 46. maddesi uyarınca
sözlü savunma toplantısı yapılmasını talep etmiştir. Rekabet Kurulunun
25.2.2009 tarih ve 09-08 sayılı toplantısında alınan karar uyarınca, yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak 14.4.2009 tarihinde saat 10.00’da sözlü savunma
toplantısı yapılmıştır 100
- Kurul, 20.4.2009 tarihli toplantısında, 09-16/374-88 sayılı nihai kararını vermiş,
söz konusu karar 24.4.2009 tarihinde tefhim edilmiştir.

H. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ : İlgili raporda ve ek yazılı görüşte; Risedronate,
Leflunomide, Enoxaparin Sodium, Amiodarone, Dacarbazine, Acetazolamide,
Propranolol, Oxaliplatin, Rasburicase, Deflazacort, Griseofulvin, Telithromycin,
Insulin Glargine, Methocarbamol, Pimozide, Acepromazine, Riluzole, Vigabatrin,
Levamisole, Amisulpride, Buserelin, Teicoplanin, Docetaxel, Clorazepic Acid,
Articaine, Alfuzosin, Cefodizime etken maddeli ilaçlar pazarlarında hâkim durumda
bulunan Sanofi Aventis’in Mart 2008 tarihinde yürürlüğe koyduğu satış koşulları 110
aracılığıyla ilaç sektörünün toptan dağıtım aşamasındaki rekabeti bozduğu ve bu
nedenle 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal
ettiği ifade edilmektedir.

I. YAPILAN İNCELEME VE TESPİTLER
I.1. Sanofi Aventis

Sanofi Aventis’in hisselerinin tamamı Sanofi Aventis Participations (Fransa)’a aittir.
Sanofi Aventis Grubu bünyesinde yer alan ve Türkiye’de faaliyet gösteren diğer
şirketler ise Sanofi - Synthelabo İlaç A.Ş. ve Winthrop İlaç A.Ş.‘dir. Yeniden 120
yapılanma sürecinde Sanofi Aventis Grubunun Türkiye’de bulunan iştiraklerinden
Sanofi - Synthelabo İlaç A.Ş. bünyesindeki ilaçlar Sanofi Aventis’e devredilmektedir.
Winthrop İlaç A.Ş. ise otojenerik ilaç üretimi faaliyetinde bulunmak üzere kurulmuş bir
şirket olup halihazırda sadece Muscoril isimli ilacın jenerik üretimini
gerçekleştirmektedir. Sanofi Aventis’in halihazırda Türkiye piyasasında 64 adet ilacı
bulunmakta olup, bunlardan 33 adedinin jeneriği bulunmaktadır. Bu ilaçların listesine
aşağıda yer verilmektedir:
Tablo 1: Sanofi Aventis’in Türkiye Pazarındaki Ürünleri2
Sıra No İlaç Adı Sıra No İlaç Adı
1 Actonel 12 Depakin
2 Amaryl 13 Dematop
3 Arava 14 Deticene
4 Balya 15 Diazomid
5 Claforan 16 Dideral
6 Clexane 17 Dogmatil
7 Cliacil 18 Eloxatin
8 Cordarone 19 Emedur
9 Delix 20 Ercefuryl
10 Delix Plus 21 Fasturtec
11 Delix Protect 22 Festal N

2 Jeneriği bulunmayan ilaçlar koyu karakterlerle belirtilmiştir.
09-16/374-88
4
23 Flantadin 44 Rifadin
24 Gefulvin 45 Rifocin
25 Karvea 46 Rilutek
26 Karvezide 47 Rulid
27 Ketek 48 Sabril
28 Lantus 49 Sitraks
29 Lasix 50 Solian
30 Miyorel 51 Sulpir
31 Modivid 52 Suprecur
32 Muscoril 53 Suprefact
33 Nasacort 54 Surgam
34 Nibulen 55 Targocid
35 Nidilat 56 Tarivid
36 Norofren 57 Tavanic
37 Nortan 58 Taxotere
38 Novalgin 59 Telfast
39 Oksikam 60 Ticlid
40 Para Nox 61 Tranxilene
41 Plavix 62 Trental
42 Plegicil 63 Ultracain
43 Reflor 64 Xatral

I.2. Sanofi Aventis’in Satış Koşulları 130

Sanofi Aventis’in 1.3.2008 tarihi itibarıyla geçerli olacağını duyurduğu, eczanelere
satış yapan ecza depolarını kapsayan ve Sanofi Aventis ile grubun diğer yan
kuruluşlarının ürünlerinin satışına yönelik olarak belirlediği koşullara aşağıda yer
verilmektedir3:
Tablo 2: Sanofi Aventis’in Satış Koşulları
Önceki Ayda Yapılan Net
Satışlar (KDV Hariç)
Cari Ay İçinde Ödeme
Vadesi Ürünler
4
250.000 YTL ve üzeri 60 gün
250.000 YTL altı 15 gün
1. Grup Ürünler
250.000 YTL ve üzeri 150 gün
250.000 YTL altı 15 gün
2. Grup Ürünler

Eşik olarak belirlenen net satış; Brüt satış tutarı (+/-) fiyat farkı (-) iadeler (-) kurum
ıskontoları (-) fatura ıskontosu şeklinde hesaplanmakta olup, bu hesaplamada KDV
hariç tutarlar esas alınmaktadır. 140

Önceki ay satışlarının 250.000 YTL’den az olduğu, cari ay satışlarının 250.000 YTL’yi
aştığı durumlar için ise istisnai koşullar öngörülmüştür. Buna göre; başlangıçta
standart koşullara uygun olarak önceki ay satışlarının 250.000 YTL’den az olması
halinde, cari ayda yapılan satışlar 15 gün vadeli olarak faturalanacak ve ödeme buna
uygun şekilde tahsil edilecektir. Cari ayın bitiminde cari ay satışlarının 250.000 YTL’yi
aşması halinde, depoya belirlenmiş vade üzerinden bir hak sağlanacak ve 15 gün
vadeli faturalama ile 60 ya da 150 gün vadeli faturalama arasındaki fark 7 gün

3 Sanofi Aventis’in depolara gönderdiği ilgili duyurusunda, bu şartların tüm perakende satışlar kanalına
uygulanacağı ancak ihale satışlarında ve devlet hastaneleri ile özel hastanelere yapılan satışlarda
uygulanmayacağı belirtilmiştir.
4 Sanofi Aventis yetkilileri tarafından ürünlerin gruplandırılmasında satış hızının temel alındığı ve daha hızlı satılan
ürünler için 60 gün, satışı uzun süren ürünler için ise 150 gün vade uygulandığı belirtilmiştir.


09-16/374-88
5
içerisinde depoya tazmin edilecektir. Belirlenen usule göre5 hesaplanan ve Sanofi
Aventis ile depo arasında mutabık kalınan bedel %18 KDV dahil olarak depo 150
tarafından Sanofi Aventis’e faturalanacaktır.

Sanofi Aventis yukarıda yer verilen satış koşularının uygulanmasına yönelik bir
zaman aralığı belirlememiş olup, duyuruda bu koşulların ileride değiştirilene kadar
geçerli olacağını belirtmiştir.

Sanofi Aventis’in Aralık 2007, Ocak ve Şubat 2008 satış koşullarına bakıldığında ise,
aynı ürün grupları için 60 günden başlayıp, 180 güne kadar uzanan vadeler
uygulandığı ve uygulanan vadelerde depoların alım miktarlarına göre bir
farklılaştırmaya gidilmediği görülmektedir. 160

I.3. Sanofi Aventis’in Depolarla Çalışma Koşulları

Sanofi Aventis’ten alınan bilgilere göre; ecza depoları Sanofi Aventis ilaçlarını temin
etmek için telefon, karşılıklı görüşme ve/veya elektronik posta yoluyla başvuruda
bulunmaktadır. Başvuruda bulunan depoların ilk müracaatları Sanofi Aventis’in satış
idaresi tarafından onaylandıktan sonra depolardan vergi levhası, depo ruhsatı, imza
sirküleri, ticaret sicili gazetesi, mesul müdürlük belgesi ve oda sicil kayıt faaliyet
belgesi talep edilmektedir. Ayrıca teminat olarak, bazı depolardan teminat mektubu,
bazılarından çek alınmakta, depolardan alınacak bu teminatın miktarı belirlenirken 170
depoların kredibilitesi ve ödemelerinin düzenliliği, depoların mali yapısı, daha önce
karşılıksız çeki olup olmadığı gibi unsurlar çerçevesinde yapılan risk
değerlendirmesine göre karar verilmektedir.

Sanofi Aventis ile tedarikçisi olduğu ecza depoları arasında genel olarak yazılı bir
sözleşme yapılmamakta, ancak bazı dönemlerde belirlenen kriterler çerçevesinde ve
piyasa şartlarının gerektirdiği bazı ürünlerde depolar ile özel anlaşmalar
gerçekleştirilmektedir.

Depolar ihtiyaçlarına göre siparişlerini günlük, aylık veya haftalık olarak telefon, 180
karşılıklı görüşme ve/veya elektronik posta yoluyla Sanofi Aventis’e iletmektedirler.
Ürünlerin İstanbul içerisindeki tüm depolara nakliyesi Sanofi Aventis tarafından
gerçekleştirilmekte olup, nakliye masrafları yine Sanofi Aventis tarafından
karşılanmaktadır. İstanbul dışı ürün teslimlerinde ise ürünler Sanofi Aventis
tarafından ambarlara ulaştırılmakta, ambarlardan depoya nakliyesi ise depolar
tarafından sağlanmaktadır. Ancak, soğuk zincire tabi ürünlerin İstanbul içi veya dışı
teslimlerinde nakliye kargo aracılığıyla gerçekleştirilmekte ve masrafları Sanofi
Aventis tarafından karşılanmaktadır.

Dosya kapsamındaki belgelerden Sanofi Aventis’in, ürünlerinin depolara satış 190
koşullarını piyasa şartlarına ve ürünlerin piyasadaki durumlarına göre tek taraflı
olarak belirlediği ve faks veya elden teslim yoluyla depolara bildirdiği ve genel olarak
satış koşullarının depolar bazında farklılık göstermediği, ancak bazı ürünlerin
piyasada satışlarını artırmak amacıyla, büyük alım gerçekleştiren depolar ile

5 Depolara satış koşullarını duyuran belgede hesaplamanın şu şekilde yapılacağı öngörülmüştür:
Bedel= (1. grup ürünlerin cari ay KDV dahil fiili satışları x 45 gün/365 gün x TCMB gecelik borç verme oranı) + (2.
grup ürünlerin cari ay KDV dahil fiili satışları x 135 gün/365 gün x TCMB gecelik borç verme oranı)

09-16/374-88
6
dönemsel ciro primi anlaşmaları yaptığı anlaşılmıştır. Önaraştırma döneminde elde
edilen bilgiler çerçevesinde ise (……….), (……….), (……….), (……….) ile (……….),
(……….) , (……….), (……….), (……….) ve (……….) Ecza Depoları ile ciro primi ile
çalışılmakta olduğu belirlenmiştir.

Dosya kapsamında yer alan verilerden Sanofi Aventis’in 2006 yılında satışlarının 200
%(…)’ünü, 2007 yılında %(…)’sini ve 2008 yılının ilk on ayında %(…)’ünü ciro primi
ile çalıştığı ecza depolarına gerçekleştirdiği anlaşılmıştır.

I.4. Ecza Depoculuğu Faaliyeti
I.4.1. Ecza Depolarının İlaç Sektöründeki Rolü

Ecza depoları temelde, ilaçların üreticilerden eczanelere ve hastanelere iletilmesini
sağlayan dağıtım kanallarıdır. Faaliyetlerinin çerçevesi kanunlarla belirlenen ecza
depoları dağıtımın niteliğine göre "ihaleci ecza depoları" ile "eczanelere dağıtım
yapan ecza depoları" olarak ikiye ayrılmaktadır. Şikayete konu satış koşulları, eczane 210
seviyesindeki satışları ilgilendirdiği için aşağıda yalnızca eczanelere dağıtım yapan
ecza depolarının faaliyetlerine ilişkin bilgi verilecektir.

Türkiye'de halihazırda yaklaşık 23.000 adet eczane faaliyet göstermektedir. Pek çoğu
nüfus yoğunluğunun yüksek olduğu noktalarda yer almış olsa da, eczaneler hemen
hemen tüm yerleşim yerlerinde bulunmaktadır. Eczanelerin geniş bir alanda faaliyet
göstermesi ecza depolarının da bu yerlere hizmet götürmesini zorunlu kılmaktadır.
Dolayısıyla ecza depoları ülkenin belirli bir noktasında kümelenmiş olan üreticilerden
aldıkları ilaçları ülkenin farklı bölgelerinde faaliyet gösteren eczanelere dağıtmak gibi
önemli bir ilaç tedarik fonksiyonunu yerine getirmektedir. Ülkedeki ecza depolarının 220
kompozisyonu incelendiğinde birtakım depoların belirli bir merkezin şubeleri olarak,
diğerlerinin ise herhangi bir şubeye sahip olmaksızın yerel bazda faaliyet
gösterdikleri görülmektedir. Türkiye ilaç pazarı için geçerli olan bu durum, diğer
ülkeler bakımından da söz konusudur.

Ecza depoları, ilaç sektöründeki diğer teşebbüsler gibi, faaliyetleri devlet tarafından
sıkı bir biçimde kontrol edilen teşebbüslerdir. İlaç sektörünün dağıtım seviyesinde
faaliyet gösteren eczaneler ve ecza depoları, gerek açılış izni bakımından gerekse de
bundan sonraki depolama ve dağıtım faaliyetleri bakımından yoğun düzenlemelere
tabidir6. Ne var ki eczanelerin ve depoların tabi oldukları, sektörün yapısından 230
kaynaklanan düzenlemeler, yukarıdaki faaliyet alanları ile sınırlı değildir. Eczaneler
gibi ecza depolarının da azami kâr marjları devlet tarafından belirlenmektedir. Devlet
adına bu düzenlemeyi 14.2.2004 tarih ve 25373 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair Karar uyarınca Sağlık Bakanlığı
yerine getirmektedir. Buna göre, Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılmasına Dair
Karar’ın 10. maddesi çerçevesinde yerli ve ithal ilaçlarda aynı olmak üzere depocu ve
eczacı kâr oranları şu şekilde belirlenmiştir:

6 Ecza depolarının tabi olduğu kurallar 8591 sayılı Eczacılar ve Eczaneler Hakkında Kanun, 20.10.1999 tarih ve
23852 sayılı Ecza Depoları ve Ecza Depolarında Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelik ile 22.10.1999 tarih
ve 48196 sayılı Ecza Depoları Kılavuzu ile düzenlenmektedir.
09-16/374-88
7
Tablo 3: Depocu ve Eczacı Kâr Oranları
Depocuya satış fiyatının; Depocu (%) Eczacı(%)
10 TL'ye kadar olan kısmı için (10 TL dahil) 9 25
10- 50 TL arasında kalan kısmı için (50 TL dahil) 8 24
50-100 TL arasında kalan kısmı için (100 TL dahil) 7 23
100-200 TL arasında kalan kısmı için (200 TL dahil) 4 16
200 TL üstünde kalan kısmı için 2 10

Yukarıdaki tablodan da görüleceği gibi depoların azami kâr marjları azalan oranlı bir 240
tarifeye tabidir. Geçmişte bütün ilaçlar için %9 olarak belirlenmiş olan ortalama kâr
marjı yeni düzenleme ile düşürülmüştür. Doğal olarak ecza depolarının kârlılıklarını
olumsuz yönde etkileyen bu durum sektördeki faaliyetlerin yapısını da değiştirmiştir.
Geçmişte ithal ilaç ağırlıklı-yerli ilaç ağırlıklı dağıtım yapan ecza depoculuğu
faaliyetlerine dayalı yapı, yüksek fiyatlı ithal ilaçların kâr marjının azalması
neticesinde ortadan kalkmıştır. Bunun yanında, yine ecza depolarının kârlılığının
azalmasına bağlı olarak, küçük ölçekte faaliyet gösteren ecza depolarının sayısı
azalmış ve sektördeki yoğunlaşma artmıştır.

İlaç sektöründe, ilaç sayısındaki artışa paralel olarak eczanelerin stok maliyetleri hızlı 250
bir şekilde yükselmiştir. Türkiye'de sayıları yaklaşık 6000'i bulan ilaçların tamamının
eczaneler tarafından stoklanmasının gerek fiziki gerekse de mali bakımdan
güçleşmesi nedeniyle, bu teşebbüsler stok tutma maliyetlerinin önemli bir kısmını
ecza depolarına aktarmayı tercih etmişlerdir. Bu nedenle çoğu eczane tüketim
yoğunluğu yüksek ve miat sorunu göreceli olarak düşük olan ilaçlar ile soğuk zincir
gibi maliyetli saklama koşulları gerektirmeyen ilaçların dışında kalanları eczane fiziki
ortamında bulundurmaktadır.

Ecza depoları yukarıda değinilen stok tutma fonksiyonlarının bir sonucu olarak
müşterileri olan eczanelerin taleplerini ya gün içindeki belirli saatlerde servis yaparak 260
karşılamakta ya da telefon ile alınan siparişler üzerine teslimat yapmaktadır.
Dolayısıyla, ecza depoları arasında eczanelerin taleplerinin zamanında
karşılanmasına yönelik bir rekabet söz konusudur. Hizmet rekabeti olarak
adlandırılabilecek bu rekabet süreci eczaneler bakımından en az fiyat rekabeti kadar
önemli olan bir husustur ve eczanelerin ecza deposu seçiminde öncelikli bir yere
sahiptir.

I.4.2. Ecza Depoları Arasındaki Rekabet Koşulları

Türkiye ecza deposu pazarının yapısı incelendiğinde, 2 büyük depo olan Hedef 270
Grubu7 ile Selçuk Grubunun8 toplam pazar payının yaklaşık %(…) olduğu
görülmektedir. Söz konusu depolar ülkenin hemen hemen tamamında ilaç dağıtımı
gerçekleştiren çok şubeli ulusal depolardır. Bu depoların dışında kalan orta ve küçük
ölçekli depolar ise bir; nadiren de birden fazla ilde faaliyet göstermektedirler. Bunun
dışında yine yerel ölçekte faaliyet gösteren ve yalnızca üyelerine ilaç dağıtımı
gerçekleştiren ecza kooperatifleri bulunmaktadır. Geçmişte sayıları çok daha fazla
olan bu kooperatiflerden günümüzde yalnızca İstanbul [S.S. İstanbul Eczacılar

7 Hedef Grubu; Hedef Ecza Deposu Tic. A.Ş. (Hedef Ecza Deposu), Es Ecza Deposu Tic. ve San.
A.Ş., Sancak Ecza Deposu Tic. A.Ş. şirketlerini ifade etmektedir. Ancak, hâlihazırdaki ecza
depoculuğu faaliyetleri sadece Hedef Ecza Deposu tarafından yürütülmektedir.
8 Selçuk Grubu; Selçuk Ecza Deposu Tic. ve San. A.Ş. (Selçuk Ecza Deposu), As Ecza Deposu A.Ş.
şirketlerini ifade etmektedir.
09-16/374-88
8
Üretim, Temin ve Dağıtım Kooperatifi (İstanbul Eczacılar Koop.)], İzmir (Edak) ve
Bursa (Bursa Ecza Kooperatifi) illeri ile civarına hizmet sunan 3 adet kooperatif
faaliyetlerine devam etmektedir. 280

Ecza depoculuğu faaliyetlerinin niteliği ve yapısı sektörde coğrafi pazarın oluşumuyla
yakından ilgilidir. Türkiye'deki eczacılık hizmetinin sunulmasındaki esas ilaç alımında
hastanın eczacı ile muhatap olmasıdır. Yani Türkiye'de, ABD ve bazı Avrupa
ülkelerinde olduğu gibi internet eczacılığı (mail-order pharmacy) bulunmadığından,
hastanın ilacını eczaneye gitmeden alabilmesi söz konusu olamamaktadır. Bunun
yanında bireylerin ilaçlarını alacakları eczanelerin seçimine yönelik davranışları
incelendiğinde, çoğu zaman ya reçetenin yazıldığı sağlık kuruluşu civarındaki
eczanelerin ya da ikamet edilen yerde bulunan eczanelerin tercih edildiği
görülmektedir. Nitekim fiyatların rekabet aracı olmadığı mevcut yapıda, şayet çok 290
farklı bir eczacılık hizmeti sunulmuyorsa, eczaneler arası rekabet koşullarını
belirleyen temel unsur faaliyet gösterilen yerden kaynaklanmaktadır. Bu çerçevede
ele alındığında eczacılık pazarındaki rekabet koşullarının, "monopollü rekabet"
modelindeki gibi yöresellik niteliğini haiz olduğu açıktır.

Eczacılık pazarının yapısı ve bu pazardaki rekabet koşulları doğal olarak ecza
depoculuğu faaliyetlerini de etkilemiştir. Eczaneler çalışacakları depoları belirlerken
tercihlerini, ilaçları kendilerine en kısa sürede temin edebilecek depolardan yana
kullanmaktadır. Bu çerçevede eczaneler, şayet alım koşullarında ciddi anlamda
farklılık söz konusu değilse kendilerine en yakın ve servis imkanları gelişmiş olan 300
ecza depolarıyla çalışmayı tercih etmektedirler.

Ecza depolarının bazı ilaçları günübirlik ziyaretlerle eczanelere ulaştırdığı pazar
yapısı çerçevesinde, söz konusu teşebbüslerin belirli bir mesafenin ötesine
ulaştırmasının mümkün olmadığı görülmektedir. Bu nedenle de ecza depoculuğu
faaliyetinin ülke genelinde ele alınmasından ziyade bölgesel bazda ele alınmasının
doğru bir yaklaşım olacağı kanaatine varılmıştır. Nitekim ulusal çapta faaliyet
gösteren Hedef Ecza Deposu’nun faaliyetlerini tek bir merkez yerine ülke geneline
yayılmış olan 39 şubesi ile Selçuk Ecza Deposu’nun ise 27 şubesi ile yürütmesi bu
durumun en açık göstergesidir. 310

Ecza depoculuğu faaliyetinin ve dolayısıyla rekabet koşullarının bölgesel bazda ele
alınması, ulusal bazda çok yüksek ya da düşük olan pazar paylarının önemini azaltan
bir unsurdur. Her ne kadar üreticilerden yapılan ilaç alımlarında önemli bir pazar
gücüne işaret etse de ulusal bazdaki pazar payları sektördeki rekabetçi yapıyı
değerlendirmek açısından yanıltıcı olabilecektir. Nitekim sektörde faaliyet gösteren
depoların ulusal ve bölgesel bazdaki pazar payları incelendiğinde aralarındaki farklar
dikkat çekici boyuttadır. Konuyla ilgili olarak:

… ili ve civar illerde faaliyet gösteren ve 386 eczane ile çalışan ... San. ve Tic Ltd. 320
Şti.9 tarafından gönderilen ve kurum kayıtlarına 16.9.2008 tarih ve 6185 sayı ile giren
yazıda:


9 Söz konusu deponun Sanofi Aventis’in belirlemiş olduğu satış koşulları çerçevesindeki alımları 250.000 YTL'lik
limitin altındadır.
09-16/374-88
9
"Şirketimiz ... Ecza Deposu olarak on yıldır ...'da faaliyet göstermektedir, diğer ecza
depoları gibi üretici ve ithalatçı ilaç firmalarından ilaç alıp eczanelere ulaştırmaktadır.
Bu pazarda Türkiye çapında %0,23, kendi bölgesinde %19,9 paya sahiptir."

İstanbul Ecza Koop. yetkilisi:

"İstanbul Ecza Koop. olarak Türkiye çapı pazar payımız yaklaşık %(…)’tir. Ancak 330
hizmet sağladığımız kendi bölgelerimizdeki pazar payımız yaklaşık %(…)’tür."

15.10.2008 tarihinde raportörler tarafından yapılan görüşmede Simge Ecza Deposu
Tic. San. Ltd. Şti. (Simge Ecza Deposu) yetkilisinin sunduğu pazar paylarını gösterir
raporda, Deponun Türkiye genelindeki pazar payının Şubat 2008'de bölgesel bazda
%(…) olduğu ülke genelinde ise %(…) olduğu görülmektedir.

Eczaneler, yalnızca eczacılık hizmeti sunumu yapmamakta aynı zamanda ilaç satımı
nedeniyle ticari bir faaliyet de yürütmektedir. Eczacılık faaliyetinin bu özelliği, kâr
maksimizasyonu açısından, ilaçların en uygun ticari koşullarda alınmasını zorunlu 340
kılmaktadır. Dolayısıyla bir eczane her ne kadar iyi ve hızlı hizmet sunsa da diğer
depolardan daha olumsuz vade, ıskonto ve mal fazlası veren depo ile çalışmak
istemeyecektir. Diğer bir ifadeyle en iyi hizmeti sunan ecza deposunun tercih
edilmesi yalnızca tüm depolar tarafından hemen hemen aynı satış koşullarının
sunulması halinde mümkün olabilecektir. Bu nedenle de ecza depoculuğu
faaliyetinde eczacının ihtiyacının en kısa sürede karşılanmasının sınırlarını belirleyen
coğrafi pazar kadar, eczanelere yapılan satışların koşulları da önem kazanmaktadır.

Raportörlerce soruşturma sürecinde yapılan görüşmeler neticesinde gerek ulusal
bazda faaliyet gösteren depoların gerekse de bölgesel bazda faaliyet gösteren 350
depoların pazardaki rekabetin bir sonucu olarak üreticilerden alınan alım koşullarını
eczanelere aynen yansıttığı görülmüştür. Bu durumun iki temel nedeni
bulunmaktadır:

I.4.2.1. Sınırlı ve Düşük Kâr Marjları

Daha önceki bölümde de değinildiği üzere, Beşeri Tıbbi Ürünlerin Fiyatlandırılmasına
Dair Karar uyarınca düşen kâr marjları nedeniyle ecza depolarının, geçmişte olduğu
gibi, kâr marjlarından fedakârlık yapmak suretiyle eczanelere üreticilerin sunmuş
olduğu koşullardan daha iyi koşullar verme imkanları azalmıştır. Her ne kadar ulusal 360
ölçekte faaliyet gösteren ecza depoları bazı üreticilerden almış oldukları ciro primleri
sayesinde diğer depolardan daha iyi koşullarda alım yapabilseler de daha geniş bir
coğrafyaya hizmet verdiklerinden diğer depolara göre daha yüksek maliyetlere
sahiptir ve bu nedenle alınan ciro primlerini olduğu gibi eczanelere
yansıtamamaktadır. Bunun yanında alım miktarları farklı olsa da gerek ulusal depolar
gerekse de bölgesel depolar üreticilerden aynı vadeyi, ıskontoyu ve mal fazlasını
almaktadır. Dolayısıyla satış koşulları da büyük oranda birbirine benzemektedir.
Konu ile ilgili olarak raportörlerce görüşülen ilaç üreticilerinin ifadeleri aşağıda yer
almaktadır:
370
19.8.2008 tarihinde Abdi İbrahim İlaç Sanayi ve Ticaret A.Ş.’de (Abdi İbrahim İlaç)
yapılan görüşmede şirket yetkilileri:

09-16/374-88
10
"Farklı depolara yönelik satış koşullarımız genel olarak aynıdır. Ancak finansal risk
gördüğümüz satışlarda limit konulmaktadır. Teminat ile çalıştığımız depo sayısı çok
sınırlı sayıdadır. Pazar koşullarına uygun olarak belirli bir ıskonto verilmektedir.
Enflasyonist dönemde uygulanan yerli ürünlere verilen %7’lik ıskonto oranı kalıcı hale
geldi ve devam etmektedir.

Genele yayılan sürekli bir ciro primi uygulamamız yoktur. Ancak zaman zaman 380
mevsimlik ilaçlarda satışa yönelik kampanyalar yapılmaktadır.

Depolar arasındaki rekabet son yıllarda “daha iyi hizmet” üzerinde kurulmaya
başladı. Daha hızlı, daha nitelikli hizmet sağlamak üzerine bir rekabet bulunmaktadır.
Zira depo aşağı yukarı üreticiden aldığı koşullarla eczanelere satış yapmaktadır.
Eczaneler artık stok tutmamakta, bu konuda riski ve maliyeti depolara yüklemektedir.
Depolar, eczanelere yapmış oldukları ziyaretler vasıtasıyla da birbirleriyle rekabet
etmektedir."

20.8.2008 tarihinde EİP Eczacıbaşı İlaç Pazarlama A.Ş.'de (EİP) yapılan görüşmede 390
şirket yetkilileri:

"Tüm depolara aynı satış şartlarını sunmaktayız. Ciro primi uygulamamız
bulunmamaktadır. Iskonto açısından kamuya yönelik belirli devlet ıskontoları ve
rekabet şartlarına yönelik ticari ıskontolarımız bulunmaktadır"

18.8.2008 tarihinde Novartis Sağlık Gıda ve Tarım Ürünleri San. ve Tic. A.Ş.’de
(Novartis) yapılan görüşmede şirket yetkilileri:

"Doğrudan eczane satışımız bulunmamaktadır. Satışlarımızı ecza depoları aracılığı 400
ile gerçekleştirmekteyiz. Ürün bazında farklılaşmakla birlikte her müşteri (depo) için
aynı olmak üzere vadeli satış yapılmaktadır. Satış koşullarımızı gösterir liste herhangi
bir değişiklik halinde tüm depolara aynı zamanda tebliğ edilmektedir. Genellikle 60
günlük; -jeneriği olan birkaç ürüne- bir kısım ilaçlar için de 90 günlük vadeli satış
yapılmaktadır. Büyük depo-küçük depo ayrımı yapmıyoruz. Esas olarak Kamu geri
ödeme sürelerine göre oluşturulmuş bir vade politikamız var."

İfadelerden de anlaşılabileceği gibi üreticiler satış koşullarını ecza depoları için değil
eczaneler için belirlemektedir. Süregelen rekabetçi yapı ile düşük kâr marjları da
ecza depolarının söz konusu satış koşullarına müdahale imkanlarını önemli ölçüde 410
sınırlamıştır. Bu sayede ulusal depolar ile bölgesel depolar birbirleri ile rekabet
edebilmektedir.

I.4.2.2. Depo Seviyesindeki Rekabet

İlaç sektöründeki perakende satış fiyatlarının Devlet tarafından belirlenmesinin bir
sonucu olarak üreticiler belirlenmiş fiyatların altında "fiili olarak" herhangi bir indirim
yapamamaktadır. Ancak, yukarıda da değinildiği gibi üreticiler eczacıların ilaç talebini
etkileme gücünün bulunduğu ilaçlarda kamu ıskontosuna ilaveten ticari ıskonto, mal
fazlası indirimleri ile ilave vadeler verebilmektedir. Bunun yanında jeneriği olmayan 420
ürünlerde, kamu ödemelerindeki vadeler göz önünde bulundurularak, piyasa
koşullarının altında da olsa eczanelere çeşitli vadeler sunulabilmektedir. Üreticiler
eczanelere doğrudan satış yapmadıklarından, öncelikle bu alım koşullarını ecza
09-16/374-88
11
depolarına yapmış oldukları satışlara yansıtmakta, ecza depoları da aralarındaki
rekabetin bir sonucu olarak alım koşullarını aynen eczanelere aktarmaktadır. Ecza
depolarının yetkililerinin bu konuya ilişkin görüşleri aşağıda yer almaktadır:

Hedef Ecza Deposu yetkilisi:

"Devletin belirlemiş olduğu bir kâr haddi vardır. Ürünün fiyatıyla ters orantılı olarak bu 430
oran değişmektedir. Temel olarak ilaç üreticilerinden tarafımıza sağlanan koşullar
aynı şekilde eczanelere yansıtılmaktadır. Depolar arasında rekabet hızlı hizmette,
çeşit bulundurmada ve depo-eczane arası satış elemanı kalitesinde oluşmaktadır.
Hızlı hizmetin temel nedeni eczanelerin stok tutmamalarıdır. Öte yandan eczaneler
bol çeşit bulunan depolarla çalışmak istemektedir. Tüm bunların ardından ticari
koşullar gelmektedir. Eczanenin talebi öte yandan deponun stok seviyesi gibi
etkenlerle vadeler üzerinde rekabet yapılabilmektedir. Bu bağlamda depolar için
rekabet alanının oldukça kısıtlı olduğu söylenebilir."

Selçuk Ecza Deposu yetkilisi: 440

"İlaç üreticileri tarafından tarafımıza sağlanan koşullar (vade, mal fazlası vs.) genel
olarak aynen eczanelere yansıtılmaktadır. Kimi zaman eczanelerin alım şartlarına
müdahale edebilmekteyiz. Örneğin vade - mal fazlası - ıskonto kombinasyonları
değişik ağırlıklarla yansıtılabilmektedir. Genel olarak piyasada ecza depolarının bu
şekilde çalıştıklarını bilmekteyiz.

Selçuk’ta toplam (……-……) çeşit ilaç bulunmaktadır. Piyasadaki tüm ilaçları tedarik
etmekteyiz. Bu durum eczane için önem taşır. Zira eczane tüm ilaç ihtiyacını tek bir
depodan gidermeyi tercih edecektir. Bunun ardından zamanında hizmet öne 450
çıkmaktadır. Küçük depoların çeşitleri tam olarak bulunduramadığı görülmektedir. Bu
durum depoların finansman gücüne bağlı olmaktadır. Ancak söz konusu ecza
depoları da bizim gibi üreticiden almış olduğu koşulları bize birebir eczanelere
yansıtmaktadır.

Sanofi Aventis’in sunduğu 60 günlük vade SGK’nın ortalama vadesinden kısadır. Bu
ilaçları depolar da kısa vade ile satmaktadırlar. Selçuk kendisine sunulan 60 günlük
vadeli bir ürünü yine en fazla 60 günlük vade ile satmaktadır (zaman zaman bu
vadeyi daha da kısalttığımız olabiliyor). Eczanenin alımlarının ortalama vadesi
üzerinden (diğer ilaçların vadelerinde yükseltme yapılarak) kendisine söz konusu 460
ilaçlarda 60 günden daha fazla vade sunulabilmektedir. Ancak eczanenin vadesi
yüksek başka ilaçlar için başka depolarla da çalışması nedeniyle bu imkanı
eczanelere pek sunmuyoruz."

Çınar Ecza Deposu yetkilisi:

"Genel olarak eczanelere uygulanan satış koşullarında –örneğin- Hedef Ecza
Deposu ile aynı koşulları sunabilmemiz nedeniyle rekabet edebilmekteyiz."

Simge Ecza Deposu yetkilisi: 470

"Üreticilerden aldığımız satış koşullarını aynı şekilde eczanelere yansıtmakla birlikte
ilave vadeler de sunabilmekteyiz."
09-16/374-88
12
… Ecza Deposu yetkilisi:

"Üreticilerden almış olduğumuz satış koşullarını istisnai durumlar hariç aynen
eczanelere yansıtmaktayız. Hedef ve Selçuk da bu şekilde alım koşullarını
eczanelere iletebilmektedir. Bunun dışında büyük depolar erken ödeme durumunda
alıcılara daha esnek koşullar sunabiliyorlar. Kimi durumda biz de eczacılara
üreticilerin verdiği dışında farklı ödeme koşulları sunabiliyoruz. Mesela daha erken 480
ödemede ıskontoyu artırmak gibi."

... Ecza Deposu tarafından gönderilen yazıda:

"Yüksek rekabetin olduğu bu piyasada depolar pazarları olan eczanelerin taleplerini
karşılayabilecek ilaç ve ürün çeşitliliğini sağlamak ve eczaneye diğer ecza
depolarıyla aynı şartları sunabilmek zorundadır."

Ecza depolarının müşterileri konumundaki tarafların depoların satış koşulları ile ilgili
görüşleri ise şu şekildedir: 490

(………) Eczanesi sahibi Ecz. ...:

"Küçük ecza depoları eskiden daha kısıtlı vadeler sunabilmekteydi. Ancak mevcut
durumda her ecza deposu aynı şartları sunmaktadır. Yani artık ilaç üreticisi vade gibi
satış şartlarını belirlemektedir. Eskiden ecza depoları şartları etkileyebilmekteydi.
Artık depoların kâr marjı farklılığı bulunmamaktadır."

Ankara Eczacı Odası yetkilileri:
500
"Ulusal çapta faaliyet gösteren ecza depoları ile yerel bazda faaliyet gösteren ecza
depolarının, ilaç üreticilerinden aldıkları şartları eczanelere yansıtmaları değişmekle
birlikte genel olarak aynıdır. Ancak temel olarak depoların üreticilerden aldıkları
vadeleri eczanelere yansıttıkları düşünülmektedir.

Ulusal çapta faaliyet gösteren ecza depolarının eczanelere sunduğu ilaç vadeleri
arasında çok ciddi farklar mevcut değil ancak yerel ecza depoları ile ulusal ecza
depoları arasında bir fark olup olmadığı bilinmemektedir."

Rekabet Kurulunun 2.8.2007 tarih ve 07-63/774-281 sayılı "Pfizer-Dilek Ecza 510
Deposu" kararında ise konu ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara değinilmiştir:

"Eczanelere satış yapan ecza depoları açısından belirtilmesi gereken bir diğer husus
ise, bu depoların yerli ya da yabancı ilaç üreticilerinden aldıkları promosyonları
bugünkü mevcut yapıda birebir olarak, hatta zaman zaman kendi karlarının bir
kısmından da feragat etmek suretiyle eczanelere10 yansıtmalarıdır. Bu bağlamda,
promosyonların tamamı eczaneler lehine kullanılmakta ve depolar açısından ilave bir
avantaj yaratmamaktadır."

Raportörlerce görüşülen ecza depoları yetkilileri tarafından belirtildiği ve Rekabet 520
Kurulu kararında da değinildiği gibi, ecza depoları üreticilerden aldıkları alım
koşullarını aynen eczanelere aktarmaktadırlar. Ancak, bazı dönemlerde özellikle

10 İlgili Kurul kararında bu kelime sehven “depolara” şeklinde yazılmıştır.
09-16/374-88
13
Hedef ve Selçuk gibi ecza depoları ellerindeki stokları eritmek adına çeşitli
kampanyalar yapabilmektedir. Bunun yanında aynı depolar ödeme koşullarında farklı
seçenekler sunabilmek adına eczanelere daha farklı ödeme imkanları
verebilmektedir. Bu uygulama genellikle düşük vade-yüksek ıskonto seçimine
dayanmaktadır.

Son olarak, bölgesel nitelikteki orta ve küçük ölçekli ecza depolarının rekabette ne
gibi bir fonksiyona sahip olduğunun ve bu çerçevede bir eczanenin neden birden 530
fazla ecza deposu ile çalışma ihtiyacı duyduğunun incelenmesi yerinde olacaktır.
Görüşme yapılan taraflar konu ile ilgili görüşlerini şu şekilde ifade etmişlerdir:

(………) Eczanesi sahibi Ecz. …:

"(………) Eczanesi olarak İstanbul Ecza Koop. Selçuk, Hedef, Simge, Kızılay, Yaset,
Atasever, As, Nevzat, Prestij Ecza Depoları ile çalışmaktayız.

Tıp Fakültesi Hastanesi karşısında çalıştığımız için her bölümden ilaca ihtiyacımız
olabilmektedir. Ayrıca ithal ilaç satışımız yüksek hacimdedir. Bu nedenlerle birçok 540
depoyla çalışma gereksinimi doğmaktadır. Ancak ağırlıklı olarak İstanbul Ecza Koop.
ile çalışmaktayız.

Ecza depolarını tercih ederken pazarlık yapılabilmektedir. Vade konusunda
tarafımıza en uygun olan depoyu seçmekteyiz. Ağırlıklı olarak İstanbul Ecza Koop. ile
çalışmaktayız. Bunun yanında Simge, Kızılay, Yased, Atasever gibi yerel ecza
depolarıyla bulamadığımız ilaçları tedarik etmek için çalışmaktayız. Bu tedarik
sürecinde aciliyet önemli olduğu için vade konusunda çok fazla pazarlık
yapmamaktayız.
550
Bir ecza deposu için önemli olan çeşit ve uzun vade sunulmasıdır. İstanbul Ecza
Koop. ile Simge gibi ecza depoları da yüksek vadeler sunmasa da çekimizi
bekletmek gibi ödeme koşullarını esnetebildiği için onlarla çalışmayı tercih
edebilmekteyiz.

Ecza depoları genellikle rutin servisleri haricinde aciliyet durumlarında daha hızlı
hizmet sunabilmektedirler."

(………) Eczanesi sahibi Ecz. ... :
560
" Simge, Hedef, As ve Yaset Ecza Depoları ile çalışmaktayız.

Normal süreçte bize gelen bir hastanın ilacı için –elimizde bulunmadığı sürece-
öncelikle Simge’yle iletişime geçeriz. Simge’de bulamadığımız ilaç için Hedef, As,
Yaset gibi ecza depoları ile iletişime geçmekteyiz.

Önceki dönemlerimizde finansal zorluk çektiğimiz dönemlerde Hedef, Yaset gibi ecza
depoları koşullarını esnetmezken Simge Ecza Deposu bize destek olabilecek
koşullar sağlamıştır.
570
Genel olarak ecza depoları, ilaç şirketlerinden aldıkları şartları aynen yansıtmaktadır.
Ancak, Simge daha çok ithal ilaç sattığı için az sayıda yerli ilaçta Hedef’in verebildiği
09-16/374-88
14
kadar mal fazlası veremeyebilmektedir. Bu ilaç gruplarında Hedef gibi büyük depolar
daha iyi vade verebilmektedir. Ayrıca konumumuz gereği Hacettepe Üniversitesi
reçeteleri orijinal ilaç ağırlıklı olduğu için çok fazla jenerik ilaç satışımız olmamaktadır.

Rutin süreçte sabahları ilaç depoları bizi ararlar. Aradıkları süreçte tarafımızca verilen
siparişleri getirirler. Ancak onkoloji üzerine yoğunlaşan bir eczane olduğumuz için
anlık siparişlerimiz de olmaktadır. Rutin süreçte Simge günlük 5-6 ziyaret
gerçekleştirirken As 1-2 ziyaret gerçekleştirmektedir. Küçük ecza deposu daha sık 580
tedarik sağlayabilmektedir.

Bizim gibi hastane civarında faaliyette bulunan eczanelerinin kâr marjı yasal olarak
azaltıldı ancak sağlık ocağı karşısı gibi konumlara sahip eczaneler Simge Ecza
Deposu yerine jenerik ilaçlarda daha çok mal fazlası ve vade verebilen Hedef gibi
büyük ecza depolarıyla çalışmayı tercih edebilmektedir."

Ankara Eczacı Odası yetkilileri:

" Her eczane en az iki depo ile çalışmaktadır. Birinde bulamadığı ilacı diğer depodan 590
temin etme yöntemine gitmektedir.

Eczaneler depo seçiminde vade, ödeme şekli, hizmet kalitesi (deponun hızlı hizmet
vermesi), ilaç çeşitliliği, güvenilirlik gibi şartları göz önüne almaktadır. Büyük ecza
depolarıyla çalışan eczanelerden ödeme güçlüğü yaşayanların limit sıkıntıları
bulunabilmektedir. Ödemelerini düzenli yapan eczanelerin herhangi bir limit
sıkıntısıyla karşılaştığı tarafımıza ulaşmamıştır."

Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılabileceği gibi eczaneler gerek zamanında ilaca
ulaşabilmek gerekse de en uygun koşulda ilaç alabilmek için birden fazla ecza 600
deposu ile çalışmayı tercih etmektedir. Bu durum, birden fazla ecza deposunun
bulunduğu yerlerde küçük ölçekli depoların ulusal-büyük ölçekli depolara alternatif
olabileceğini göstermektedir. Şöyle ki; küçük ölçekli ecza depoları, müşteri kaybını
önleyebilmek adına eczanelere ödeme kolaylıkları sağlayabilmekte ve bu çerçevede
büyük depoların riskli görerek çalışmayı reddettikleri ya da ağır koşullar öne
sürdükleri eczanelerle piyasa koşullarından satış yapmak suretiyle bu eczanelerin
kapanmasını önlemektedirler. Bunun yanında kimi durumda büyük depoların
sağlamadığı esnek ödeme koşullarını eczanelere sunabilmektedirler. Konu ile ilgili
olarak Rekabet Kurulu'nun 2.8.2007 tarih ve 07-63/774-281 sayılı "Pfizer-Dilek Ecza
Deposu" kararında aşağıdaki hususlara değinilmiştir: 610

"İlgili ürün pazarındaki rekabetin belki de en önemli faydalarından birisi tam da bu
noktada ortaya çıkmaktadır. Birbiriyle kıyasıya rekabet halinde olan ecza depoları,
hâlihazırda olduğu gibi yaklaşık doksan deponun faaliyet gösterdiği bir pazar
olmasaydı belki de hiç yapmayı düşünmeyecekleri şekilde, sosyal güvenlik
kuruluşlarının zamanında yapmadığı geri ödemeler nedeniyle veya başka bir nedenle
ödeme güçlüğü çeken eczaneleri ekonomik açıdan “idare etmektedir”. Mali açıdan
zor durumda olan eczanelerin temerrüde düşmesi engellenerek ya da bu
eczanelerden olan alacakların tahsil edilmesi için yasal işlemler başlatılmayarak, söz
konusu eczanelerin faaliyetlerine devam etmesi sağlanmaktadır. 620

09-16/374-88
15
Nitekim bu husus, “…Büyük ölçekli depolar, eczanelerden çeşitli teminatlar alarak
çalışmaktadırlar. Tarafların ticari ilişkilerinde bir sorun yaşanması halinde ise
eczaneler küçük ölçekli depolara yönelmektedir. Çünkü küçük ölçekli depolar
eczanelerle bu şekilde bir teminat alarak çalışmamaktadırlar…” şeklindeki görüşü ile
(……..) Ecza Odası yetkilisi ve “…Zira piyasada yer alan biz ve bizim gibi depolar
piyasanın denge unsurunu oluşturmakta ve satışları nispeten daha az olan
eczanelerin de piyasada yer alabilmesine imkan tanımaktadırlar…” şeklindeki beyanı
ile (…………….) ve Ticaret A.Ş. yetkilisi tarafından da doğrulanmaktadır."
630
(………) Eczanesi sahibi Ecz. ... ise küçük ölçekli ecza depolarının sağlamış olduğu
ödeme esneklikleri ile ilgili olarak şu hususlara değinmiştir:

"Önceki dönemlerimizde finansal zorluk çektiğimiz dönemlerde Hedef, Yaset gibi
ecza depoları koşullarını esnetmezken Simge ecza deposu bize destek olabilecek
koşullar sağlamıştır."

Bunun yanında Rekabet Kurulunun 4.12.2008 tarih ve 08-69/1114-431 sayılı Kotan
Eczanesi kararında da değinildiği gibi, büyük depolar zaman zaman illerdeki eczacı
odalarının telkini ile finansal gerekçelerin dışına çıkmak suretiyle eczanelere satış 640
yapmayı reddedebilmektedirler. Bu durumda eczanelerin faaliyetlerini
sürdürebilmeleri için alternatif temin kaynakları oldukça büyük bir önem
kazanmaktadır.

Küçük ölçekli ecza depolarının bulunmadığı bir pazar yapısında yoğunlaşma mevcut
duruma göre daha fazla olacaktır. Bunun neticesinde de şu ana kadar değinilen, alım
koşullarının aynen aktarıldığı rekabetçi pazar yapısı ortadan kalkabilecek ve depolar
gerek eczaneler gerekse de küçük ölçekli üreticiler üzerinde baskı kurmak suretiyle
satış koşullarını belirleyebilecektir. Bu konu ilerleyen bölümlerde daha kapsamlı
olarak ele alınacağından bu aşamada yalnızca küçük ölçekli depoların pazardaki 650
önemi ile ilgili olarak bu teşebbüslerin dışındaki tarafların ifadelerine yer verilecektir.

(………) Eczanesi sahibi Ecz. ...:

"Küçük hacimli yerel ecza depoları pazardan çekilirse daha az depodan alım yapmak
durumunda kalınabileceği düşünülmektedir. Bu durumun sıkıntı doğurabileceğine
inanılmaktadır."

Ankara Eczacı Odası yetkilileri:
660
"Yerel ecza depolarının temel fonksiyonu önemlidir. Bu tür ecza depolarının ortadan
kalkması büyük ecza depolarının eczaneler üzerinde olumsuz sonuçlara neden
olacaktır."

Hedef Ecza Deposu yetkilisi:

"Sektörde yerel bazda faaliyet gösteren düşük hacimli ecza depolarının önemi vardır.
Bu depoların iyi yönetilenlerinin, satış elemanı kalitesi, düşük maliyetleri gibi
nedenlerle kârlı ve etkin çalışabildiği gözlenebilmektedir. Faaliyet gösterdikleri bölge
içinde bu depolar Hedef için rakip olabilmektedir.“ 670

09-16/374-88
16
Selçuk Ecza Deposu yetkilisi:

"Söz konusu çeşit ve hizmetin önem kazandığı temelde küçük depolarla
çalışılmasının nedeni ikili ilişkiler ve lokasyon kolaylığıdır. Ancak küçük depoların
Selçuk’tan daha iyi satış koşulları sunma yetileri sınırlıdır. Buna ek olarak küçük
depoların ürün çeşitlerinin az olduğu gözlenmektedir. Öte yandan büyük depolara
ilişkileri bozulan eczanelerin söz konusu küçük depolarla çalıştığı görülmektedir."

Şu ana kadar ele alınan hususlar çerçevesinde Türkiye'deki ecza depoculuğu 680
pazarındaki yapı ve rekabet koşullarına ilişkin tespitler şu şekilde özetlenebilir:

 Ecza depoları, ulusal çapta faaliyet gösteren ecza depoları ile belirli bölgelerde
faaliyet gösteren ecza depoları olmak üzere iki farklı yapıda teşekkül
etmişlerdir.

 Ecza depoculuğu pazarı bölgesel niteliktedir.

 Ecza depoculuğu faaliyetinde iki tür rekabetten bahsedilebilir. Bunlar:
Eczanelerin taleplerinin en kısa sürede karşılanmasını esas alan hizmet 690
rekabeti ile üreticilerin satış koşullarının depolar tarafından eczanelere birebir
aktarılmasını sağlayan fiyat rekabetidir.

 Küçük ölçekli depoların varlığı eczacılık ve depo faaliyetlerindeki rekabetin
devamlılığı için gereklidir. Bu teşebbüsler, büyük depoların çeşitli nedenlerle
çalışmak istemediği eczaneler bakımından hayati önemi haiz yegane temin
kaynağıdır.

 Küçük depolar, eczanelere esnek ödeme koşulları sunmakta ve gün içinde
daha sık servis imkânı sağlamaktadır. 700

J. GEREKÇE VE HUKUKİ DAYANAK
J.1. İlgili Pazar
J.1.1. İlgili Ürün Pazarı

Çok sayıda üreticinin faaliyet gösterdiği ilaç sektörü, talep ve arz yapısı bakımından
ele alındığında diğer sektörlerden önemli noktalarda farklılıklar arz eden bir yapıya
sahiptir. 20.10.1999 tarih ve 23852 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan İlaç, Ecza
Depoları ve Eczanelerde Bulundurulan Ürünler Hakkında Yönetmelikte: “Bir hastalığı
tedavi etmek veya önlemek, hastalığın teşhisini koymak veya bir fizyolojik fonksiyonu 710
düzenlemek veya değiştirmek maksadıyla insana ve hayvana uygulanan tabiî veya
sentetik kaynaklı etkin madde veya maddeler kombinasyonlarının tümü” olarak
tanımlanmıştır. Ne var ki yukarıdaki ifadeden de anlaşılacağı gibi bu tanım rekabet
hukuku anlamında belirli bir pazarı ifade etmekten oldukça uzaktır. Çünkü
hastalıkların tamamının bir arada değerlendirilmesi söz konusu olmadığı gibi bunların
tedavisinde de tek bir yöntemden bahsetmek mümkün değildir. Bu nedenle şu ana
kadar ilaç sektörü özelindeki birleşme/devralmalarda, AB Komisyonu ile paralel
olarak ATC (Anatomic Therapeutic Classification) sınıflandırmasına başvurulmuştur.

09-16/374-88
17
Halihazırda Dünya Sağlık Örgütü (WHO) ve Avrupa Farmasötik Pazar Araştırma 720
Birliği (EPhMRA; European Pharmaceutical Marketing Research Association)
tarafından hazırlanan ATC sınıflandırma sisteminde, ilaçlar sırasıyla etki gösterdikleri
organ ya da sistemler ile terapötik, farmakolojik ve kimyasal özelliklerine göre
basamaklı olarak sınıflandırılmıştır. Bu şekilde ortaya çıkan ve harf ve rakamlardan
oluşan kodlar beş farklı basamağı yansıtmaktadır. 1. seviyede ilaçlar 14 anatomik
gruba, 2. seviyede farmakolojik / terapötik alt gruplara, 3. ve 4. seviyelerde
kimyasal/farmakolojik/terapötik alt gruplara ve 5. seviyede ise kimyasal bileşik
grubuna ayrılmıştır11.

Gerek AB Komisyonunun gerekse de Rekabet Kurulunun ilaç sektörüne yönelik 730
birleşme/devralma kararlarında başlangıç aşaması olarak ATC sınıflandırmasının 3.
seviyesi esas alınmaktadır. Komisyon, ATC-3 seviyesinin pazar tanımında esas
alınma gerekçesini aşağıdaki gibi ifade etmiştir12:

“ATC sınıflandırmasının 3. seviyesi ilaçların terapötik özelliklerine göre
yani, kullanım amacına göre sınıflandırılmasına imkân tanımakta ve bu
bakımdan işlevsel bir pazar tanımı olarak kabul edilmektedir”.

Bunun yanında Komisyon, ATC-3’ün her zaman için yeterli olmadığını ve zaman
zaman dosya bazında daha dar pazar tanımlarına da yönelmek gerektiğini ifade 740
etmiştir13.

Birleşme/devralma analizlerinde ATC-3’ün başlangıç noktası olarak ele
alınmasındaki temel gerekçe, bu gruptaki ilaçların bir hastalığın ortaya çıktığı
durumda, doktorlar tarafından, birbirleri ile ikame olarak görülmesinden
kaynaklanmaktadır. Diğer bir ifade ile doktorların ilaç seçimi yaparken genellikle
ATC-3 sınıflandırması çerçevesinde karar verdiği kabul edilmektedir.

İlaç firmaları da bu pazar yapısından hareketle kendi ilaçlarının doktor reçetesine
girebilmesi için yoğun bir tanıtım ve promosyon faaliyeti içerisinde yer almaktadır. Ne 750
var ki, bu kapsamda yani ATC-3 sınıflandırması çerçevesinde birbirleri ile ikame olan
ilaçlar reçetede yer aldıktan sonra artık birbirlerinin ikameleri değildir. Diğer bir ifade
ile doktorlar ilacı yazdıktan sonra artık o ilacın muadili terapötik eşdeğeri olan diğer
ilaçlar değil yalnızca, varsa, aynı etken maddeyi, aynı miktarda, aynı dozda içeren
farmasötik eşdeğerleri olur. Bu da reçete yazım aşamasından sonra pazarın reçete
yazılmadan önceki duruma göre daha dar bir çerçevede değerlendirilmesi
zorunluluğunu ortaya çıkarmaktadır.

Yukarıda değinilen nitelikteki pazar yapısı, sektörün kendi dinamiklerinin yanında
sektörü düzenleyen mevzuat ile de düzenlenmiş olan bir durumdur. Türkiye’de 760
reçetede yazılı bir ilacın yerine hangi ilaçların verilebileceğinin sınırlarını Sosyal
Güvenlik Kurumu (SGK) ve Maliye Bakanlığı ile Türk Eczacıları Birliği (TEB) arasında
her yıl imzalanan protokoller belirlemektedir. Bunun yanında eczacıların çalışma

11 WHO’nun ATC sınıflandırması 5 basamaktan oluşmakta ve son basamakta etken maddeye göre sınıflandırma
yapılmaktadır. EPhMRA’nın sınıflandırmasında ise 4 basamak bulunmakta ve son basamak birden fazla etken
maddeyi içerebilmektedir.
12 La Roche/Syntex (20.6.1994, Case IV/M.457), Glaxo/Wellcome (28.2.1995, Case IV/M.555), Ciba-
Geigy/Sandoz (16.7.1996, Case IV/M.737)
13 La Roche/Syntex (20.6.1994, Case IV/M.457), Behringwerke AG/Armour Pharmaceutical Co. (3.4.1995, Case
IV/M.495), Pfizer/Pharmacia (27.2.2003, Case COMP/M.2922)
09-16/374-88
18
koşullarını düzenleyen ve 27.7.1968 tarih 12961 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanan
Türk Eczacıları Deontoloji Tüzüğü’nde (Deontoloji Tüzüğü) de bu konuda bazı
ifadeler yer almaktadır. Deontoloji Tüzüğü’nün 2. bölümünün 5. maddesinde “Eczacı,
hekimin iznini almadan yazılan ilaçtan başkasını veremez ve hekimin isteği dışında
hastaya veya hastanın yakınlarına tavsiyede bulunmaz” denilmektedir.

Bu ifadeden eczacıların reçetede yazılı olan ilaçtan başkasını veremeyeceği anlamı 770
çıkmaktadır. Ne var ki bu kural sektörde uygulanması mümkün olmayan sınırlamaları
içerdiğinden geçerliliğini yitirmiştir. Halihazırda pazarda yürürlükte olan uygulamalar
incelediğinde eczacıların reçetede yazılı olan ilacın farmasötik eşdeğerini yani
jeneriğini verebildikleri görülmektedir. Bu uygulamaya dayanak olan iki düzenleme
söz konusudur. Bunlardan birincisi bir ilacın jeneriğinin o ilacın birebir ikamesi
olduğunun kabul edilmesi diğeri ise Türk ilaç pazarındaki alımların yaklaşık %80’ini
gerçekleştiren SGK ve Maliye Bakanlığının ilaç alım esaslarıdır.

SGK ve Maliye Bakanlığının TEB ile her yıl düzenli olarak imzaladıkları protokollerde
ilaç alımına ilişkin olarak eşdeğer ilaç ya da daha kabul gören adıyla referans 780
fiyatlama yöntemi uygulanmaktadır. Bu yöntem 2007 SGK Sağlık Uygulama
Tebliği’nin (SUT) 14.2. maddesinde şu şekilde ifade edilmiştir:

“Eşdeğer ilaç uygulaması; temelde, sınırlandırılmış bir terapötik eşdeğerlik olarak,
aynı endikasyon için kullanılabilecek aynı etken maddeyi içeren ürünlerin benzer
dozaj formları arasında fiyat karşılaştırması esasına dayanır.

Eşdeğer ilaç bedellerinin ödenmesinde, aynı endikasyon için kullanılabilecek aynı
etken maddeyi içeren en ucuz ilaç bedelinin % 22 fazlasına kadarı dikkate
alınacaktır. Fiyatları en ucuz olarak referans alınacak ürünlerin eczacılar tarafından 790
ulaşılabilir olması gerekir. Bu amaçla, tavana esas en ucuz ilaç olarak belirlenen
ilacın en az 5 ay piyasada bulunması ve ilgili eşdeğer ilaç grubuna dâhil olan ilaçlar
arasından en az %1 pazar payına sahip olması gözetilir. Söz konusu süre ve pazar
payının her bir eşdeğer ilaç grubundaki ilaç sayısı dikkate alınarak yeniden
belirlenmesine ve bunlara ilişkin tereddütlerin giderilmesine “Geri Ödeme Komisyonu”
yetkilidir.”

İfadelerden de anlaşılacağı üzere, SGK ile anlaşmalı bir eczacı reçetede yazan
ürünün aynı etken maddeye sahip farmasötik eşdeğerini hastaya verebilmektedir.
Hatta uygulamadan bilindiği kadarıyla reçetede yazılı ilaç %22’lik bandın üzerinde ise 800
eczacılar hastaya fiyat farkı ödeyeceğini ya da fiyatı bant içerisinde olan bir ilacı
alması durumunda herhangi bir fark ödemeyeceğini bildirerek hastaların uygun fiyatlı
eşdeğer ilaca yönlendirilmesini sağlamaktadır. Eczacının farklı etken maddeli ilacı
yani reçetede yazılı bir ilacın ATC-3 sınıflandırması çerçevesindeki ikamesini vermesi
ise kesinlikle yasaktır. SGK ile TEB arasında imzalanan ve SGK mensuplarının
eczanelerden ilaç alım koşullarını belirleyen 2007 Protokolünde bu duruma ilişkin şu
ifadelere yer verilmiştir:

“3.2.15. Reçetede yazılı ilacın SUT eki “Bedeli Ödenecek İlaçlar Listesi” nde (EK-2/D)
eşdeğer ürün grubu sütununda yer almaması halinde, hekim tarafından reçeteye 810
yazılmış olan ilacın yerine farmasötik eşdeğerinin verilebilmesi için, verilecek ilaç
bedelinin reçetede yazılı ilaç bedelinden fazla olmaması ve eczacı tarafından reçete
üzerine “........................ ilacı yerine ....................... ilacını veriyorum, farmasötik
09-16/374-88
19
eşdeğeri olduğunu onaylıyorum.” ibaresinin yazılarak veya bu ibareyi içeren kaşenin
basılarak imzalanması şarttır.
6.3.12. Reçetede yazılı ilaç yerine farmasötik eşdeğer olmayan ilaç verilmesi
durumunda, yanlış verilen ilaç bedelinin 5 katı tutarında cezai şart uygulanır ve
eczane yazılı olarak uyarılır, tekrarı halinde ilaç bedelinin 10 katı cezai şart
uygulanarak sözleşme feshedilir ve 6 (altı) ay süre ile sözleşme yapılmaz”.
820
SUT’ta ve Protokolde yer alan ifadeler çerçevesinde, eczacının reçetede yer alan
ürünü hastaya veremediği durumda (ilacın eczanede bulunmaması durumu), o ilaçla
aynı ATC-3 sınıfında yer alan farklı etken maddeye sahip alternatifini de
veremeyecektir. Aynı şekilde bir depo da stoklarında bulunmayan bir ürünü talep
eden eczacıya ATC-3 sınıfında yer alan farklı etken maddeye sahip alternatifini değil
en iyimser tahminle aynı etken maddeyi içeren jeneriğini teklif edebilecektir.
Dolayısıyla pazarın bu aşamasında yapılacak olan değerlendirmelerde ilgili pazarın
birleşme/devralma analizlerinde olduğu gibi ATC-3 seviyesinde belirlenmesinin
herhangi bir anlamı bulunmamaktadır.
830
Arz ve talebin yapısı ilgili ürün pazarları belirlenirken göz önüne alınmalıdır. Şayet
ilgili ürün pazarlarında farklı koşullar söz konusuysa pazarın daha dar ya da geniş
tanımlanması mümkündür. Ecza depoculuğu faaliyeti bu bakımdan ele alındığında,
burada faaliyet gösteren teşebbüslerin:

 Yasal sınırlamalar nedeniyle eczacılara istisnai durumlar hariç olmak kaydıyla
farklı alternatifler sunamayacağı,
 Üretici olmamaları ve Türkiye'de paralel ithalatın söz konusu olmaması
nedeniyle arz ikamesine yönelemeyecekleri, yani üreticilere bağımlı oldukları,
 İlaçları üreticilerden eczanelere ileten teşebbüsler oldukları dikkate alındığında 840
bu teşebbüslerin ilaç sektöründeki talep üzerinde de herhangi bir etkilerinin
söz konusu olamayacağı

açıktır. Nitekim raportörlerce yapılan görüşmelerde ifade edilen değerlendirmeler bu
çıkarımları destekler niteliktedir.

10.4.2008 tarihinde ... Eczanesi sahibi Ecz. ... ile yapılan görüşmede:

“Eczacılar mümkün olduğunca reçetede yazan ilacı vermektedirler. Ancak reçetedeki
ilacın eczanede bulunmaması halinde veya fiyat farkı çıkması halinde eşdeğer 850
muadil ilaç verebilir. Ancak bu durum gelen 20 reçetenin ancak birinde söz konusu
olabilir.

Eşdeğer muadil ilaç; aynı etken maddeyi, aynı formda içeren ilaç demektir. Başka bir
etken madde içeren ilaç verilemez hem mevzuatta hem de protokollerde bu
yasaklanmış, yaptırım öngörülmüştür.”

2.4.2008 tarihinde … Ecza Deposu Yönetim Kurulu Başkanı … ile yapılan
görüşmede:
860
“Depoların müşteri taleplerini karşılayabilmeleri için ürün çeşitliliğine sahip olmaları
gerekmektedir. Her firmanın ilaçlarını bulundurabilmek önemlidir, ancak Sanofi
Aventis sahip olduğu ilaçlar bakımından özellikle önem taşımaktadır… Depocunun,
09-16/374-88
20
eczaneyi muadil ilaçlara yönlendirmesi de çok mümkün değildir. Böyle bir durum söz
konusu olsa bile %5 düzeyinde gerçekleşmektedir. İlaçta reçete hakimiyeti önemlidir.
Özellikle İstanbul, Ankara, İzmir gibi eğitim seviyesi yüksek şehirlerde, reçete sahibi
muadili değil reçetede yazan ilacı temin etmek istemektedir.”

2.4.2008 tarihinde … Ecza Deposu yetkilisi … ile yapılan görüşmede:
870
“Sanofi Aventis’in ilaçlarının da bir depoda bulunması rekabet açısından oldukça
önemlidir. Çünkü Sanofi Aventis ilaçlarının önemli bir kısmının muadili
bulunmamaktadır. Bir üreticinin ürünlerinin ecza depoları tarafından bulundurulmasını
zorunlu kılan unsurlar, ilaçların çok muadili olmaması ve büyük ölçekli firma
niteliğinde olması şeklinde açıklanabilir. Nitekim Sanofi Aventis, Türk ilaç pazarında
ilk onda yer alan bir teşebbüstür.”

2.4.2008 tarihinde (……..) Ecza Deposu Yönetim Kurulu Başkanı … ile yapılan
görüşmede:
880
“Sanofi Aventis pazarda oldukça güçlü bir firmadır, doktor ayağı çok kuvvetlidir.
Dolayısıyla, doktorlar Sanofi Aventis ilaçlarını yazdığı takdirde, reçete sahibi genelde
o ilacı almak istemekte, muadilini tercih etmemektedir… Sanofi Aventis’in ilaçları da
satış hacmi yüksek ilaçlar olduğu için (Türk ilaç pazarında ciro bazında 3. sırada yer
almaktadır) bu bakımdan önemlidir.”

ifadelerine yer verilmiştir.

Yukarıda sayılan gerekçeler ve değerlendirmeler çerçevesinde ilgili ürün pazarının en
geniş anlamda etken madde seviyesinde tanımlanması uygun görülmüştür. Bu 890
çerçevede, dosya kapsamındaki ilgili ürün pazarlarını belirlerken Sanofi Aventis’in
Türkiye’de dağıtıma konu olan 64 ilacının sahip olduğu etken maddelerin dikkate
alınması gerekmektedir. Aşağıda Sanofi Aventis’in ilaçlarının sahip olduğu etken
maddeler sıralanmaktadır14:

“Risedronate, Leflunomide, Enoxaparin Sodium, Amiodarone, Prednicarbate,
Dacarbazine, Acetazolamide, Propranolol, Oxaliplatin, Rasburicase,
Deflazacort, Griseofulvin, Telithromycin, Insulin Glargine, Methocarbamol,
Pimozide, Acepromazine, Saccharomyces BoulardII, Riluzole, Vigabatrin,
Levamisole, Amisulpride, Buserelin, Tiaprofenic Acid, Teicoplanin, Docetaxel, 900
Clorazepic Acid, Articaine, Alfuzosin, Cefodizime, Paracetamol, Thiocolchicoside,
Levofloxacin, Ramipril, Retinol, Clopidogrel, Irbesartan, Ergocalciferol, Valproic Asit,
Risedronic Asit, Glimepiride, Penisilin V, Nifedipine, Triamcinolone Acetonide,
Metamizole Sodium, Fexofenadine, Atenolol, Pancreatin, Pentoxifylline, Ofloxacin,
Trimethobenzamide, Phenobarbital, Ciclopirox, Ticlopidine, Nifuroxazide, Rifamycin,
Sulpiride, Furosemide, Epinephrine, Proxicam, Roxithromycin, Rifampisin,
Cefotaxime, Levamisole”

Yukarıda sayılan etken maddeleri içeren ilaçların yer aldığı pazarlar ayrı ayrı ilgili
ürün pazarları olarak belirlenmiş ve 64 ayrı ilgili ürün pazarın bulunduğu sonucuna 910
ulaşılmıştır.


14 Koyu renkle yazılan etken maddelerde yalnızca Sanofi Aventis’in (jeneriği olmayan) ilacı bulunmaktadır.
09-16/374-88
21
J.1.2. İlgili Coğrafi Pazar

Sanofi Aventis’in faaliyet göstermekte olduğu soruşturma konusu ilgili ürün
pazarlarında yer alan ilaçların Türkiye çapında satışa konu olduğu dikkate
alındığında, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak belirlenmiştir.

J.2. Hakim Durumun Tespiti
920
Soruşturma konusu uygulamanın hakim durumun kötüye kullanılması niteliğinde olup
olmadığının tespiti amacıyla öncelikle Sanofi Aventis’in ilgili pazarlarda hakim
durumda olup olmadığının tespiti gerekmektedir. Sanofi Aventis’in ilgili pazarlardaki
2007 yılına ait payları aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 4: Sanofi Aventis’in Türkiye Pazarındaki İlaçlarının 2007 Yılı Ciro Bazında Pazar
Payları
Sıra
No

İlgili Pazar
(“x” etken maddeli ilaçlar pazarı) İlaç Adı
Etken
Madde
Pazarındaki
Payı
1 Risedronic Asit Actonel (….)
2 Glimepiride Amaryl (….)
3 Leflunomide Arava (….)
4 Retinol, Ergocalciferol Balya
(….)
5 Enoxaparin Sodium Clexane (….)
6 Penisilin V Cliacil (….)
7 Amiodarone Cordarone (….)
8 Ramipril Delix
9 Ramipril Delix Plus
10 Ramipril Delix Protect
(….)
11 Valproic Asit Depakin (….)
12 Prednicarbate Dermatop (….)
13 Dacarbazine Deticene (….)
14 Acetazolamide Diazomid (….)
15 Propranolol Dideral (….)
16 Sulpiride Dogmatil (….)
17 Oxaliplatin Eloxatin (….)
18 Trimethobenzamide Emedur (….)
19 Nifuroxazide Ercefuryl (….)
20 Rasburicase Fasturtec (….)
21 Pancreatin Festal N (….)
22 Deflazacort Flantadin (….)
23 Griseofulvin Gefulvin (….)
24 Irbesartan Karvea
25 Irbesartan Karvezide
(….)
26 Telithromycin Ketek (….)
27 Insulin Glargine Lantus (….)
28 Furosemide Lasix (….)
Paracetamol (….)
29
Methocarbamol Miyorel
15 (….)
30 Thiocolchicoside Muscoril (….)
31 Triamcinolone Acetonide Nasacort (….)
32 Ciclopirox Nibulen (….)

15 Miyorel, Para Nox ve Ultracain isimli ilaçlar iki etken maddenin kombinasyonu olduğundan her iki etken
maddeye göre ayrı ayrı hesaplanarak pazar paylarına yer verilmektedir.
09-16/374-88
22
33 Nifedipine Nidilat (….)
34 Pimozide Norofren (….)
35 Atenolol Nortan (….)
36 Metamizole Sodium Novalgin (….)
37 Proxicam Oksikam (….)
Paracetamol (….)
38
Phenobarbital
Para Nox (….)
39 Clopidogrel Plavix (….)
40 Acepromazine Plegicil (….)
41 Saccharomyces BoulardII Reflor (….)
42 Rifampisin Rifadin (….)
43 Rifamycin Rifocin (….)
44 Riluzole Rilutek (….)
45 Roxithromycin Rulid (….)
46 Vigabatrin Sabril (….)
47 Levamisole Sitraks (….)
48 Amisulpride Solian (….)
49 Sulpiride Sulpir (….)
50 Buserelin Suprecur
51 Buserelin Suprefact
(….)
52 Tiaprofenic Acid Surgam (….)
53 Teicoplanin Targocid (….)
54 Ofloxacin Tarivid (….)
55 Levofloxacin Tavanic (….)
56 Docetaxel Taxotere (….)
57 Fexofenadine Telfast (….)
58 Ticlopidine Ticlid (….)
59 Clorazepic Acid Tranxilene (….)
60 Pentoxifylline Trental (….)
Epinephrine (….)
61
Articaine Ultracain (….)
62 Alfuzosin Xatral (….)
63 Cefodizime Modivid (….)
64 Cefotaxime Claforan (….)

Yukarıdaki tablodan da görülebileceği gibi, 3016 ayrı ilgili pazarda yer alan Sanofi
Aventis ilaçlarının, jeneriği yani farmasötik eşdeğeri bulunmamaktadır. Ketek isimli
ilaç ise 2015 yılına kadar patent koruması altındadır. Yani bu ilacın 2015 yılına kadar 930
herhangi bir jeneriği üretilemeyecektir. Bu çerçevede, uygulama sürecinde, Sanofi
Aventis'in jeneriği bulunmayan 31 ilacının herhangi bir muadilinin ne ecza deposu
tarafından eczanelere, ne de eczacılar tarafından hastalara sunulması mümkündür.

Her ne kadar Sanofi Aventis 30 ayrı ilgili pazarda %100 paya sahip olsa da, hakim
durum tespiti için söz konusu ilaçların satış koşulları ile kullanım alanlarının da ele
alınması gerekmektedir. Bunun için de Sanofi Aventis'in uygulamaya konu ilaçlarının
satış koşullarına tekrar değinmek gerekmektedir. Uygulamaya konu ilaçlardan 1.
grup olarak adlandırılan ürünlerde 250.000 YTL üzeri satışlar için 60 gün vade, 2.
grup olarak adlandırılan ürünler için de 150 gün vade yapılacağı Sanofi Aventis 940
tarafından taahhüt edilmiştir.17 İlaç sektöründeki en önemli rekabet koşullarından

16 Buserelin etken maddeli iki ilaç bulunduğundan 30 ayrı ilgili pazar, 31 ayrı ilaç ismi bulunmaktadır.
17 Satış koşullarına tabi 66 adet Sanofi Aventis ilacının 55 adedi 1.gruba, 11 adedi ise 2. gruba dahildir (Burada
ilaçların farklı dozajları tek bir ilaç olarak değerlendirilmiş olup, bir ilacın farklı formları her iki gruba da dahil
olduğundan toplam sayı 64’ü aşmaktadır.).
09-16/374-88
23
birisi olan ve sektördeki dağıtım kanallarının faaliyetini ve karlılığını doğrudan
etkileyen vadeler, doğal olarak pazardaki ilaçların talebi ve vazgeçilmezliği
hususunda da önemli göstergelerdir. İlaç harcamalarının çok büyük bir kısmını
gerçekleştiren kamu kurumları bu alımdan kaynaklanan borçlarını ortalama 75-90
gün vade ile ödemektedir. Söz konusu vadelerin geçerli olduğu bir yapıda bir
teşebbüsün ilaçlarının büyük çoğunluğunu 60 gün vade ile satabilmesi o teşebbüsün
söz konusu ilaçlar ve dahil oldukları pazarlar bakımından önemli bir pazar gücüne
sahip olduğunun göstergesidir18.
950
Üretici seviyesinde yaşanan rekabette teşebbüsler şayet ilaçların muadilleri varsa,
eczanelerin kendi ilaçlarını reçete sahiplerine tavsiye etmesini teşvik edebilmek
adına karlılıklarını artıracak ilave ıskontolar, mal fazlaları ile piyasa seviyesinin
üzerinde vadeler vermekte ve bu sayede reçetede yer almasa dahi bu ilaçların
hastalara ulaşmasını sağlamaktadırlar. Bu durum muadilli ilaçlar arasındaki rekabette
eczacının fonksiyonunu ortaya koyan en önemli göstergelerden birisidir. İlaç
sektöründe jeneriği olan-olmayan ilaçlara ilişkin izlenen farklı satış koşullarıyla ilgili
olarak üreticiler şu hususlara değinmişlerdir:

Novartis yetkilileri: 960

"Genellikle 60 günlük; -jeneriği olan birkaç ürüne- bir kısım ilaçlar için de 90 günlük
vadeli satış yapılmaktadır. Büyük depo-küçük depo ayrımı yapmıyoruz. Esas olarak
Kamu geri ödeme sürelerine göre oluşturulmuş bir vade politikamız var."

AstraZeneca yetkilileri:

"Öte yandan vadeli satış yapmaktayız. Piyasada 90-120 gün vadeli satışlar
yapılmaktadır. Genel olarak pazarda olan vadeleri kontrol edip rekabetçi bir strateji
belirliyoruz. Mevcut durumda ortalama 90 günlük bir vade ile çalışmaktayız." 970

İlaç sektöründe ilaçların niteliklerine göre farklı vade uygulanması stratejisine ilave
olarak yerli ilaçlar için %7 ticari ıskonto verilmesi de yaygın bir uygulama niteliğini
kazanmıştır.

Konuyla ilgili olarak Abdi İbrahim İlaç yetkilileri şu ifadeleri kullanmışlardır:

"Pazar koşullarına uygun olarak belirli bir ıskonto verilmektedir. Enflasyonist
dönemde uygulanan yerli ürünlere verilen %7’lik ıskonto oranı kalıcı hale geldi ve
devam etmektedir." 980

Sanofi Aventis'in muadili bulunmayan 31 ilacına ilişkin satış koşulları incelendiğinde,
bu ilaçlardan 3 adedinin (Dermatop, Reflor ve Surgam) 150 gün vade ve %7 ıskonto
ile 9 adedinin (Diazomid, Dideral, Gefulvin, Ketek, Miyorel, Norofren, Plegicil, Sitraks
ve Tranxilene) 60 gün vade ve %7 ıskonto, kalan 19'unun ise yalnızca 60 günlük
vade ile satıldığı görülmektedir. İlaçların satış koşullarından da anlaşılabileceği gibi
31 ilaçtan 28'inin vadesi pazardaki ortalama vade olan 75-90 günlük vadenin
altındadır. 150 günlük vadeye tabi olan ilaçlar ise hastaların doktor reçetesine ihtiyaç
duymaksızın eczacı tavsiyesiyle kullanabildiği deri kremi, ishal ilacı ve ağrıkesici

18 Her ne kadar bu ilaçlardan bazıları bakımından Sanofi Aventis %7’lik ıskonto öngörmüş olsa da bu ıskonto 1.
grupta yer alan ilaçların tamamı için geçerli değildir.
09-16/374-88
24
niteliğindeki ilaçlardır. Söz konusu 3 ilacın her ne kadar etken madde seviyesinde 990
muadili bulunmuyor olsa da bu ilaçların kullanım alanlarındaki reçete dışı tüketimin
yüksekliği dikkate alındığında alternatiflerinin bulunduğu görülmektedir. Nitekim bu
durum söz konusu ilaçlar için öngörülen vadelerden de anlaşılmaktadır. Ne var ki,
aynı husus Sanofi Aventis'in 60 gün vadeye tabi olan 28 ilacı için söz konusu değildir.
Her ne kadar bu ilaçlardan 9'u %7 ticari ıskontoya tabi olsa da genel olarak bu ilaçlar
için öngörülen 60 günlük vade eczacılar bakımından pazar koşullarının altındadır ve
bu kapsamda diğer 3 ilaçtaki gibi tüketimlerini teşvik edebilmek adına eczacılara ek
vadeler verilmemektedir. Bu durum yalnızca Sanofi Aventis'in ilaçları bakımından
değil vadesi düşük olan diğer üreticilerin ilaçları bakımından da geçerlidir.
1000
Sonuç olarak %100 oranındaki pazar payları ve öngörülen vade sürelerine ilişkin
değerlendirmeler çerçevesinde Sanofi Aventis’in hakim durumda olduğu ilgili pazarlar
ile bu pazarlarda yer alan muadili olmayan ilaçları aşağıdaki tabloda yer almaktadır:
Tablo 5: Sanofi Aventis’in Türkiye Pazarında Muadili Bulunmayan ilaçları
Sıra
No

İlgili Pazar
(“x” etken maddeli ilaçlar pazarı)
İlaç Adı
1 Risedronic Asit Actonel
2 Leflunomide Arava
3 Enoxaparin Sodium Clexane
4 Amiodarone Cordarone
5 Dacarbazine Deticene
6 Acetazolamide Diazomid
7 Propranolol Dideral
8 Oxaliplatin Eloxatin
9 Rasburicase Fasturtec
10 Deflazacort Flantadin
11 Griseofulvin Gefulvin
12 Telithromycin Ketek
13 Insulin Glargine Lantus
14 Methocarbamol Miyorel
15 Pimozide Norofren
16 Acepromazine Plegicil
17 Riluzole Rilutek
18 Vigabatrin Sabril
19 Levamisole Sitraks
20 Amisulpride Solian
Suprecur 21 Buserelin
Suprefact
22 Teicoplanin Targocid
23 Docetaxel Taxotere
24 Clorazepic Acid Tranxilene
25 Articaine Ultracain
26 Alfuzosin Xatral
27 Cefodizime Modivid

J.3. Hakim Durumun Kötüye Kullanılması

Sanofi Aventis’te yapılan yerinde incelemede elde edilen belgeler ile sonraki
tarihlerde teşebbüsten istenen bilgi ve belgeler çerçevesinde uygulama tarihine kadar
Sanofi Aventis’in perakende seviyede 64 adet ecza deposu ile çalıştığı tespit 1010
edilmiştir. Aşağıdaki tablodan da görüleceği üzere, bu depolardan 10 adedinin -2007
yılı aylık ortalamaları itibarıyla- Sanofi Aventis’ten alımlarının 250.000 YTL’lik eşiği
09-16/374-88
25
aştığı, 54 adet deponun aylık alım ortalamalarının ise eşiğin altında kaldığı
görülmektedir:

Tablo 7: Ecza depolarının Sanofi Aventis’ten yapmış olduğu alımların aylık ortalamaları
Depolar 2006 Satış (YTL)
2006 Aylık Ortalama
Satış (YTL)
2007 Satış
(YTL)
2007 Aylık Ortalama
Satış (YTL)
Selçuk Grubu (…….) (…….) (…….) (…….)
Hedef Grubu (…….) (…….) (…….) (…….)
Farmalojistik+Koop (…….) (…….) (…….) (…….)
Nevzat Grubu+Prest (…….) (…….) (…….) (…….)
Galenos Grubu (…….) (…….) (…….) (…….)
Emek Grubu (…….) (…….) (…….) (…….)
Dilek Grubu (…….) (…….) (…….) (…….)
Devitaş E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Vet-İş E.D.-İzmir (…….) (…….) (…….) (…….)
Meltem E.D.-Kocaeli (…….) (…….) (…….) (…….)
Melis Grubu (…….) (…….) (…….) (…….)
Yusufpaşa Grubu (…….) (…….) (…….) (…….)
Vetilpa E.D.-Samsun (…….) (…….) (…….) (…….)
Sıhhat E.D.-İzmir (…….) (…….) (…….) (…….)
Gül E.D.-Elazığ (…….) (…….) (…….) (…….)
Çınar E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Simge E.D.-Ankara (…….) (…….) (…….) (…….)
Kızılay E.D.-Ankara (…….) (…….) (…….) (…….)
Asya E.D.-Ş.Urfa (…….) (…….) (…….) (…….)
Afyon E.D.-Afyon (…….) (…….) (…….) (…….)
İrem E.D.-Kayseri (…….) (…….) (…….) (…….)
Dempa Mümessillik E.D. (…….) (…….) (…….) (…….)
Akay E.D.-Kayseri (…….) (…….) (…….) (…….)
İpaş İşl. Paz. E.D.-İzmir (…….) (…….) (…….) (…….)
Bedirhanoğlu E.D. -D.bakır (…….) (…….) (…….) (…….)
Kahyalar E.D.-Adana (…….) (…….) (…….) (…….)
Kaş E.D. Gaziantep (…….) (…….) (…….) (…….)
Dost E.D. Adana (…….) (…….) (…….) (…….)
Çam E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Aydoğan E.D.-Ankara (…….) (…….) (…….) (…….)
Yıldız E.D.-İzmir (…….) (…….) (…….) (…….)
Birlik E.D.-G.Antep (…….) (…….) (…….) (…….)
Toros E.D.-Mersin (…….) (…….) (…….) (…….)
Damla İthal İlaç E.D. (…….) (…….) (…….) (…….)
Atasver E.D.-Ankara (…….) (…….) (…….) (…….)
O. Anadolu E.D.-Sivas (…….) (…….) (…….) (…….)
Metro E.D.-Ankara (…….) (…….) (…….) (…….)
İrfan Kuşçu E.D.-Manisa (…….) (…….) (…….) (…….)
Hizmet E.D. Erzurum (…….) (…….) (…….) (…….)
İpek E.D. -İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Ender Ecza ve Kimya E.D. (…….) (…….) (…….) (…….)
Boğaziçi E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Sedef E.D.-Adıyaman (…….) (…….) (…….) (…….)
Çukurova E.D. (…….) (…….) (…….) (…….)
Ceylaner E.D.-Antalya (…….) (…….) (…….) (…….)
Öz-Güç E.D.-Erzurum (…….) (…….) (…….) (…….)
09-16/374-88
26
Mert E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Genç E.D. -Antalya (…….) (…….) (…….) (…….)
Farmaser E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Benzol E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Haseki E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Pekin E.D.-Kayseri (…….) (…….) (…….) (…….)
Gül E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
İkbal E.D.-Elazığ (…….) (…….) (…….) (…….)
Çalışan E.D.-Samsun (…….) (…….) (…….) (…….)
Özgün E.D.-Adana (…….) (…….) (…….) (…….)
Dem E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Deva E.D.-Ankara (…….) (…….) (…….) (…….)
Hürriyet İthal E.D.-Trabzon (…….) (…….) (…….) (…….)
Kalender E.D.-Kayseri (…….) (…….) (…….) (…….)
Koçmed E.D.-Kadıköy (…….) (…….) (…….) (…….)
Ferah E.D.-Adıyaman (…….) (…….) (…….) (…….)
Levent E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)
Berza E.D.-İstanbul (…….) (…….) (…….) (…….)

Bu uygulama ile ilgili olarak önaraştırma ve soruşturma süreçlerinde, şikayetçiler ve
raportörlerce görüşme yapılan diğer depoların yetkilileri uygulamanın teşebbüsler ve
pazar üzerindeki mevcut ve olası etkilerini şu şekilde ifade etmişlerdir: 1020

Gizlilik talepli şikayet başvurusunun sahibi:

“Bizim depomuz Ankara ve Konya’da yer alan yaklaşık 300 eczane ile çalışmaktadır.
Aylık 250.000 YTL’lik alım tutarı bizim için oldukça yüksek bir miktardır. Nitekim
uygulamanın başladığı Mart ayında Sanofi-Aventis’ten ilaç alımında bulunmadık,
dolayısıyla eczanelerden gelen Sanofi-Aventis ilaçlarına ilişkin talepleri reddetmek
durumunda kaldık. Bu durumun devam etmesi uzun vadede bizim eczane
kaybetmemize, bizimle çalışan eczanelerin de müşteri kaybetmesine neden olacaktır.
Hatta büyük depolarla çalışamayan eczanelerin, çalıştıkları küçük depolardan da ilaç 1030
temin edememeleri üzerine kapanmaları bile gündeme gelebilecektir…”

Çınar Ecza Deposu yetkilisi:

"Bu uygulamayı karşılayabilmek için stokları bir miktar artırmayı göze alarak ve
Urfa’da bir depo ile işbirliğine giderek ortak alım yaptık ve bu ay uzun vadeli alım
yapmaya hak kazandık, ancak bir sonraki ay da uzun vade ile alım yapabilmek için
bu ay 250.000 YTL’lik eşiği aşmak durumundayız. Ancak bu depolar için
sürdürülebilir ve rasyonel değildir. Ayrıca, bu eşiğin neye göre belirlendiği de
önemlidir. Bir zaman sonra eşik 500.000 YTL’ye de yükseltilebilir. Ya da diğer 1040
firmaların da benzer bir uygulamaya yönelmesi olasıdır. Küçük depolar ilaç dağıtımı
pazarında ‘alternatif’tirler, yani varlıkları büyük depoların hareket alanını
sınırlandırmaktadır. Ayrıca, pek çok eczane de küçük depoların toleransları
sayesinde faaliyet gösterebilmektedir.

Büyük depolar bu eşik engelini şubeler arası ürün ticareti ile aşabiliyorlar, dolayısıyla
belirlenen bu alım eşiği onlar için çok önemli değil. Ayrıca, büyük depoların alımları
çok büyük olduğu, bir başka deyişle, üreticiler satışlarının büyük çoğunluğunu büyük
09-16/374-88
27
depolar aracılığıyla gerçekleştirdiklerinden bu depoların ilaç firmalarının üzerinde
yaptırım gücü vardır.” 1050

(…….) Ecza Deposu Müdürü …:

“Sanofi-Aventis’in Mart başında uygulamaya başladığı vadeye ilişkin uygulaması
küçük ecza depolarını olumsuz etkilemektedir. Çünkü bir deponun portföyünde her
çeşit ilaç bulunmalıdır. Herhangi bir ilaç firmasından alım yapamamak bir depo için
dezavantajdır. Ancak Sanofi-Aventis gibi bir firmanın mal vermemesi halinde bu
olumsuzluk daha büyük ölçüde hissedilmektedir… Ayrıca Sanofi-Aventis’in
eczanelere personelini gönderip, kendilerinin artık sadece büyük depolarla çalışacağı
bilgisini eczacılara ilettiğini öğrenmekteyiz. Sanofi-Aventis’in yeni uygulamaya ilişkin 1060
bidirimi bize 1 Mart tarihinde ulaşmıştır. Biz stoklarımızı şişirecek olmamıza rağmen
Sanofi-Aventis’ten 250.000 YTL tutarında mal almak istedik. Ancak talebimizi Şubat
ayı alımlarımızın 250.000 YTL’yi aşmaması nedeniyle reddettiler ve yine 15 günlük
vadeye tabi olacağımızı söylediler. 250.000 YTL’lik aylık alım eşiği
karşılayamayacağımız bir tutar değildir. 1,5 ay stok oluşturmak pahasına bu alımı
yapabiliriz. Ancak, bu talep rasyonel değildir. Ayrıca, diğer ilaç firmalarının da bu
şekilde hareket etmesi ve daha büyük eşikler koyması halinde küçük depoların
piyasada kalması mümkün değildir. Ancak büyük depolar, tek bir merkezden toplu
alım yapıp şubelerine dağıttıkları için 250.000 YTL’nin çok üzerinde alım
gerçekleştirmektedirler. 1070

Bu uygulamanın riskten kaçınma gibi bir amacı olamaz çünkü ilaç firmaları
depolardan teminat mektubu almaktadırlar ve bu teminat mektubunun üzerinde satış
gerçekleştirmezler. Bizim depomuzun iskonto, vade, ilaç çeşitliliği gibi unsurların
hepsinde büyük depolarla rekabet edebilme gücü vardır. Ankara ve çevresinde 700-
800 eczane ile çalışmaktayız. Bu eczanelerin bir kısmının tek sağlayıcısı da biziz.

Bu uygulama neticesinde, bizim önemli ilaç firmalarından mal sağlayamamamız veya
söz konusu koşullarda sağlasak bile olumsuz vade koşulları nedeniyle bizimle ve
büyük depolarla birlikte çalışan eczaneler tercihlerini büyük depolara kaydıracaklar, 1080
sadece bizimle çalışan eczaneler ise başka depoya geçememeleri halinde kapanma
tehlikesiyle karşı karşıya kalacaklardır.”

… Ecza Deposu Yetkilisi:

“Sanofi Aventis ile çalışmaktayız. Yeni satış koşullarında eşik değeri tutturabildiğimiz
için alımlara devam edebiliyoruz. 2007 yılı ciromuz (…….…) YTL civarındadır. 2007
yılında Sanofi Aventisten alımlarımız ise (…….…) YTL’dir. 2008 yılında ise brüt
olarak Ocak ayında (…….…) YTL, Şubat ayında (…….…) YTL, Mart ayında ise
(…….…) YTL tutarında alım gerçekleştirdik. Ancak, bu eşiğin belirlenme esasları belli 1090
değil, ileride bu eşik artırılırsa biz dahil pek çok depo alım gerçekleştiremeyebilir.
Ayrıca bu gibi uygulamalar sonucunda, pazara girişler gerçekleştirilemeyebilir.”

…Ecza Deposu Yönetim Kurulu Başkanı …:

“ Sanofi Aventis ile çalışmaktayız. Sanofi Aventis’in Mart ayı itibarıyla satış koşullarını
değiştirdiğini duyduk ancak bize bu şekilde bir bildirimde bulunmadılar. Bizim
alışlarımız zaten eşik olarak belirlenen 250.000 YTL’lik tutarı aştığı için belki de
09-16/374-88
28
bildirmeye gerek duymamışlardır. Açık konuşmak gerekirse Sanofi Aventis’in
uyguladığı yeni satış koşulları bizim depomuz için olumlu sonuç doğurabilecek 1100
niteliktedir. Çünkü 250.000 YTL’lik eşiği karşılayamayan küçük depolar pazar dışına
çıkacaktır. Ancak, etik olarak bakıldığında 250.000 YTL’lik limit ulaşılması çok kolay
bir miktar değildir.

15 günlük vade ile çalışarak bir ecza deposunun faaliyetlerini sürdürmesi mümkün
değildir. Çünkü eczanelerin en büyük müşterisi yaklaşık %90’lık bir alım oranıyla
devlettir. Devlet de borçlarını en erken 3 aylık bir sürede ödemektedir. Dolayısıyla,
eczane ile depo ve depo ile üretici arasında paralel vadeler olmadığı zaman bir
finansman sıkıntısı ortaya çıkar. Dolayısıyla vade ile çalışmak bir depo için şarttır.”
1110
Soruşturma sürecinde kendilerinden bilgi talep edilen teşebbüs yetkilileri ise
uygulama ile ilgili olarak aşağıdaki hususlara değinmişlerdir.

Vet-İş Ecza Deposu Tic A.Ş. (Vet-İş Ecza Deposu)19 tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 1.9.2008 tarih ve 6126 sayı ile giren yazı:

"Sanofi Aventis 250.000 YTL aylık bazda mal alımı yapmadığımız takdirde alış
koşullarımızın 15 gün vade ile sınırlandırılacağı bilgisini 2008 Şubat ayında
şirketimize sözlü olarak tebliğ etmiştir. Bu uygulama piyasada mutlaka haksız bir
rekabet yaratmıştır. Rekabet ortamının doğrudan yüksek ciro yapan şirketler lehine 1120
bozulduğu son yıllarda 250.000 YTL aylık ciro garantisi vermeyen ilaç dağıtım
kanalları rekabetle zorlanmıştır."

... bölgesinde faaliyet gösteren ve 386 eczane ile çalışan ... Ecza Deposu tarafından
gönderilen ve Kurum kayıtlarına 16.9.2008 tarih ve 6185 sayı ile giren yazı:

"Sanofi Aventis ilaçlarını İstanbul (…….…) Ecza Deposu ile birlikte toplu alım ile
gerçekleştirmekteyiz. Sanofi Aventis'in belirlediği rakamın (250.000 YTL) %40'ını
(…….…) Ecza Deposundan almaktayız, (…….…) Ecza Deposu kargo masrafı bize
ait olmak şartı ile Sanofi Aventis ürünlerini imalatçı fiyattan depomuza 1130
faturalamaktadır.

Şirketimiz ... Ecza Deposu olarak on yıldır ...'da faaliyet göstermektedir, diğer ecza
depoları gibi üretici ve ithalatçı ilaç firmalarından ilaç alıp eczanelere ulaştırmaktadır.
Bu pazarda Türkiye çapında %(….), kendi bölgesinde %(….) paya sahiptir.

Yüksek rekabetin olduğu bu piyasada depolar pazarları olan eczanelerin taleplerini
karşılayabilecek ilaç ve ürün çeşitliliğini sağlamak ve eczaneye diğer ecza
depolarıyla aynı şartları sunabilmek zorundadır. Bu eşitliği sağlayıp depolar arasında
haksız rekabet oluşmasını önlemek ilaç firmalarının elindedir. Gerekli ticari güvenceyi 1140
sağlayan depolar ilaç temininde sıkıntı yaşamamaktadırlar. Depomuz da ilaç
firmalarıyla banka teminat mektubu ve diğer ticari gereklilikleri yerine getirip ticaret
yapmaktadır. Depomuz on yıllık ticari geçmişinde firmalara karşı bütün
yükümlülüklerini yerine getirmiştir.


19 Vet-İş Ecza Deposunun aylık alımları Sanofi-Aventis tarafından belirlenen limitin üzerinde yer almaktadır.
09-16/374-88
29
Ancak Sanofi Aventis’in 15 Şubat 2008 tarihinde depolara sürpriz şekilde çıkardığı
yeni satış koşulları bazı depoları güçlendirmek ve bazılarını zayıflatmak amacıyla
hazırlanmış gibidir. Sonuçları itibarıyla haksız rekabet oluşturacak görünümdedir.
Sanofi Aventis 15 Şubat 2008 sonrası için uygulamak istediği satış koşullarına göre:
bir önceki ay deponun Sanofi Aventis'ten alışları KDV hariç 250.000 YTL ve üstünde 1150
olan depolara listesindeki ilaçları 60-150 gün vadeyle faturalayıp satacak. Bu tek
taraflı konmuş kotayı tutturamayan ecza depolarına ise 15-30 gün vadeli ilaç
satacaktır. Yani depoyu ilaç temininde 45-135 gün kayba uğratmış oluyor.

Türkiye'de ecza depolarının genel görünümüne bakıldığında; iki grup deposu ulusal,
diğerleri bölgesel veya yerel çapta faaliyet göstermektedir. Bu durumda Sanofi
Aventis'in bu limitlerini bu iki ulusal depo dışında tamamlayabilecek başka depo
sayısı kısıtlıdır.

Sanofi Aventis'in uygulamak istediği bu satış koşulları yerel ecza depolarının 1160
neredeyse tamamının çalışmalarını durma noktasına getirip bu şirketlerin iflas
etmesine sebep olacaktır. Dolayısıyla bu ecza depolarının bölgelerine sağladıkları
olumlu katkıları da (vergi, istihdam, eczacı lehine rekabet vs.) yok edecektir. Bununla
beraber ulusal düzeydeki bu iki deponun yerel depoların zayıflamasıyla daha
güçlenmesi ve piyasada tekel haline gelmesi kaçınılmazdır. Çünkü daha ilk bakışta
Sanofi Aventis'in yeni satış koşulları ile bu ulusal grup depoları dışında diğer ecza
depolarının sağlayamayacağı şartlar olduğu bellidir. Yıllardır depomuz ile Sanofi
Aventis arasında bu şartlar olmadığı halde ilaç alımı devam etmiştir. Şimdi Sanofi
Aventis'in bu istekleri sağlansa bile sonra ilave bazı şartlar isteyebileceği de söz
konusudur. 1170

Rekabet Kurumunun bu uygulamayı uygun bulması diğer firmaları bu ve benzeri
uygulamalara sevk edecek ve piyasa tamamen sadece bazı grupların elinde
olacaktır.

Sanofi Aventis ilaç piyasasında üçüncü büyük firma olduğundan deponun ilaç
yelpazesinde büyük bir yer tutmaktadır. Yani bu firmanın ilaçlarını bulundurmayan
veya aynı koşullarda eczaneye sunmayan bir depo diğer depolar karşısında rekabet
edemeyecektir.
1180
Sonuç olarak Sanofi Aventis aslında bizim gibi yerel ecza depolarını ilaç temini
konusunda sıkıntıya koyup grup ecza depoları karşısında çaresiz bırakıp
kapanmamızla sonuç verecek bir süreci başlatmaktadır.

Depoculuk mesleğini yaparken Sanofi Aventis firmasının ilimizdeki mümessilleri
eczanelerde depomuzda Sanofi Aventis mallarını direk firmadan alamadığını
propaganda ettiklerinden bu ... Ecza Deposu için bütün ticari kazançlardan öte en
yaralayıcı bir durumu şimdiden teşkil etmektedir. Zaten ilaç piyasasında sahte ilaç
bütün eczacıların en korkulu rüyası durumundadır. Bir de direkt firmadan ilaç
alamayan bir ecza deposu olmak eczaneler nezdinde itibar kaybına vesile olacaktır. 1190

Halen Aventis firmasına (……….) YTL'lik teminat mektubumuz bulunmaktadır. Her yıl
(………) YTL'lik teminat mektubu masrafını biz ödemekteyiz. Bahsi geçen iki grup
depodan alınması gereken teminat mektuplarının alınmaması dahi, bu gruplara ne
kadar pozitif ayrımcılık yapıldığını ortaya koymaktadır. 250.000 limit durumunun
09-16/374-88
30
düzeltilmesini umduğumuzdan dolayı teminat mektubumuzu iptal etmedik. Bu da
bizim için ayrı bir yüktür.

Bölgemizde ağırlıklı olarak bizimle çalışan eczaneler Sanofi Aventis mallarını 15
günde satarsak bu malları bizden almayarak diğer depolara yöneleceklerdir, yani biz 1200
15 günde alıp diğer depolarla satış koşullarımızı aynı duruma getirmemiz için 60 gün
ve 150 gün vadelerde satmak zorundayız, bu da bizi zarara uğratmaktadır. Aynı
koşullarda satamadığımız takdirde diğer ürünleri satmamız da imkansız hale
gelmektedir. Eczacılar Sanofi Aventis ürünlerini ayırt ederek düşünmeyecek tüm
ürünlerin az vade ile satıldığı kanaatini besleyeceklerdir. Sanofi Aventis mallarının
bize uygulanan 15 günlük vadesinden dolayı Sanofi Aventis ürünlerini
bulundurmamızdan ve kampanyalara katılamamızdan dolayı depomuzun genel
cirosu artmasına rağmen Sanofi Aventis firmasının kampanyalı mallarının satışı
gittikçe azalmaktadır."
1210
İstanbul, Antalya ve Isparta illerinde faaliyet gösteren, 1001 eczane ve 23 özel
hastane ile çalışan Melis Ecza Deposu Ltd. Şti. (Melis Ecza Deposu)20 tarafından
gönderilen ve Kurum kayıtlarına 16.9.2008 tarih ve 6186 sayı ile gönderilen yazı :

" Sanofi-Aventis'in Mart 2008 tarihi itibarıyla uygulamaya başladığı satış koşullarının
iki ana başlık değerlendirilebilir. Ticaret ve Tababet.

Sanofi-Aventis ticari firma olmasının yanında, satışa sunduğu ilaçların son kullanıcıya
kadar ulaşmasını sağlamakla yükümlü bir sağlık hizmeti veren firma olarak
düşünülmesi gerekir. Ticari bir firma olarak Türkiye'nin her bölgesinde tanıtım 1220
elemanları bulundurarak satış pazarlama faaliyetlerinde bulunuyorsa, aynı şekilde
her bölgedeki son kullanıcıya ilacını dolaylı olarak temin etmek durumundadır.

Sanofi-Aventis'in bu uygulamayla dağıtım kanallarını sınıflandırmaya tabi tutmuş,
Türkiye'de faaliyet gösteren lokal ve küçük ölçekli dağıtım kanallarını tasfiye ederek,
kendilerince büyük tanımladıkları dağıtım kanallarına avantaj sağlamışlardır.

Satış koşullarına uymaya çalışan küçük ölçekli dağıtım kanalları kendilerini bir anda
stok maliyeti, satışın finansmanı ve müşteri kayıpları ve buna benzer durumlarla
çaresiz kalmışlar ilaç temini için arayışlara başlamışlardır. 1230

Melis Ecza olarak, satış şartlarına uyabilmemiz için ihtiyaç fazlası stok yükü
taşımakla beraber, Haziran 2008 için belirlenen satış kotası gözümüzden kaçmış,
firma tarafından uyarı almamız sonucu Temmuz 2008 alımlarımız 15 gün vadeli
olmuştur. Valör kaybımız takip eden ayda kotamız tutturulduğundan T.C.M.B. gecelik
borçlanma ile Sanofi-Aventis tarafından karşılandı. Ancak nakit satış sistemimiz
bozuldu ve finansman ihtiyacı ortaya çıktı kotanın tutturulabilmek için, yüklü alım
yapan müşterilerimize karsız satışlar yapmak zorunda kaldık.

Sanofi-Aventis bu uygulamayla faaliyet maliyetlerini ve ticari risklerini düşünürse, ilaç 1240
sattığı dağıtım kanallarında son kullanıcıya kadar ilacı ulaştırmak için göze aldığı
riskleri düşünmelidir."


20 Melis Ecza Deposunun aylık alımları Sanofi-Aventis tarafından belirlenen limitin üzerinde yer almaktadır.
09-16/374-88
31
Diyarbakır, Malatya ve Elazığ illerinde faaliyet gösteren, 300 eczane ile çalışan
Bedirhanoğlu Ecza Deposu San. ve Tic. Ltd. Şti. (Bedirhanoğlu Ecza Deposu)
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 19.9.2008 tarih ve 6270 sayı ile giren
yazı:
"- Sanofi Aventis ilaçlarına ait 6. ayda 1000 kutu ilaç (………)YTL olarak (………)
Ecza Deposu'ndan alınmıştır.
1250
- (………) Ecza Deposundan almış olduğumuz bu ilaçlara Sanofi Aventis'in
uyguladığı vade 15 gündür.

- Alım gücümüz, sadece bu firmaya ait aylık 250.000 YTL mal alımına uygun
olmadığı için bu firmanın ilaçlarını satmaktan vazgeçtik. Bu durum da, yazılan
reçeteleri karşılayamamıza neden olmaktadır."

Gaziantep ve Kahramanmaraş illerinde faaliyet gösteren, 408 eczane ve özel
hastane ile çalışan Damla İthal İlaç Ecza Deposu San. ve Tic. Ltd. Şti. (Damla Ecza
Deposu) tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 18.9.2008 tarih ve 6245 sayı ile 1260
giren yazı:

"- Satış koşullarımız; ilgili firmadan 15 gün vadeyle almaktayız ancak bu vadenin 5
günü ilacın sevki sırasında yolda geçmektedir. İlgili firmanın ilaçlarını satarken
ortalama 70 gün vade ile satmaktayız.

- İlgili firmanın Mart 2008 tarihinden itibaren satış koşullarını değiştirmesi, bizim gibi
küçük sermayeli yerel depoların pazar payını çok düşürerek pazarımızı elimizden
almaya çalışarak büyük grup depolarına çok uygun koşullarla örneğin bize sattığı
aynı ilaçları 15 gün vadeyle satarken, grup depolarına bizlere uyguladığından daha 1270
uzun vadelerle satış yapmaktadır. Büyük grup depoları da eczanelere uzun vadelerle
sattığından eczacılar diğer ilaçlarda da grup depolarını tercih etmektedir. Durum
böyle olunca küçük sermayeli depolar ilaç satamaz hale gelmektedir. Vadelerimiz
düşük olduğundan pazar payımız azalmaktadır. Grup depolarıyla ilaç pazarında
alışlarda rekabet şansımız azalmaktadır."

Manisa ilinde faaliyet gösteren ve 40 eczane ile çalışan İrfan Kuşçu Ecza Deposu
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 22.9.2008 tarih ve 6348 sayı ile giren
yazı:
1280
"Sanofi Aventis ilaç firmasının MART/2008 den itibaren ilişikteki EK'lerden de
görüleceği gibi uygulamaya koyduğu satış şartları depomuzu ve bölgemizdeki ilaç
dağıtım pazarını son derece olumsuz etkilemiştir ve bu uygulama bölgemizdeki ilaç
dağıtım pazarında çok şubeli depolar lehine rekabeti ortadan kaldırmıştır.

Bu duruma çok şubeli depoların şirketin isteği miktarda malı merkezlerine alacağını,
sonrada bu alınan malları şubelerine dağıtarak şirketin isteğini yerine getirmiş
olacağını, fakat şubesiz çalışan depoların bu kadar malı alamayacağını, dolayısıyla
rekabet edemeyeceğini, pazarın çok şubeli depolara kalacağını bildiren ilişikteki
yazımız ile şirkete yaptıkların yanlış olduğunu belirtmiş ve yanlışlarını düzeltmelerini 1290
istemiştik…"

09-16/374-88
32
Ankara ilinde faaliyet gösteren, 100-150 eczane ve 4-5 özel hastane ile çalışan
Atasever Ecza Deposu San. Tic. Ltd. Şti. (Atasever Ecza Deposu) tarafından
gönderilen ve Kurum kayıtlarına 18.9.2008 tarih ve 6245 sayı ile giren yazı:

"Sanofi Aventis'in bize uyguladığı %7 ıskonto eczanelere aynen yansıtılmıştır. Mart
2008 ayına kadar Sanofi Aventis ilaç çeşitlerine göre 60 ila 150 gün arasında vade
yapıyordu. Biz de eczanelere bu vadeden veriyorduk. Mart 2008 itibariyle Sanofi
Aventis firmasının 250000 YTL altındaki alışlara 15 gün vade yapmasından dolayı biz 1300
de bu vadeyi uygulamak zorunda kaldığımız için Sanofi Aventis ilaç satışlarımız
düşmüştür. Mal fazlası ilaçlarımızın yazımız ilişiğindeki dökümlerde eczanelere nasıl
yansıtıldığı görülmektedir.

Depomuz küçük ölçeklidir. Pazar payımızı artırmamız büyük ölçüde engellenmiştir.
Daha önceki Sanofi Aventis firmasının ilaçlarının alışımız ve satışlarımız bu güne
kıyaslandığında %90 oranında bir düşmenin olduğu görülecektir. Ayrıca firmalardan
alınan imalatçı fiyat üzerinden iskontolar düşülerek depocu kâr yüzdesi eklenerek
eczanelere satılıyor. Uygulanan vadelerden dolayı eczanelerin tercihi büyük
depolarla çalışmak oluyor. Bu sayede büyükler ve yabancı ortağı olan depolar daha 1310
da büyümekte biz ise teminat mektubu komisyonları, vadeler, eczanelerin geri
ödemelerinin gecikmesi, kredi faizleri neticesinde güç durumda kalmaktayız. Büyük
depolar eczane ödemelerinin gecikmesi halinde eczanelerden vade farkı
almaktadırlar. Bizim böyle bir şansımız yoktur. Konu araştırıldığında piyasadaki
birçok eczanenin kredi faizi ve vade farkı ödedikleri ortaya çıkacaktır…"

Gaziantep, Şanlıurfa ve Kahramanmaraş illerinde faaliyet gösteren, 250 eczane ve 3
özel hastane ile çalışan Dempa Ecza Deposu tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 11.9.2008 tarih ve 6062 sayı ile giren yazı:
1320
"Sanofi Aventis firması ile depomuz kuruluşundan bu yana çalışmaktadır, fakat 2008
Mart ayından bu yana firma satış koşullarını değiştirmiş; yerel depoları alışta ve
satışta zarara uğratmıştır. Yerel depo olarak biz de Sanofi Aventis firmasının yerel
depoları bitirme düşüncesinde olduğu kanısına varmış bulunmaktayız.

Şöyle ki,

Şirketimiz bu ürünleri satabilmek için firmadan 15 günlük bir vade ile alıyor,
eczanelere ise daha önceki satış koşulları olan 60/90 ve 120 günlük vadeler ile satış
yapıyor. Bu alış ve satış arasındaki valör ise şirketimize ödeme yükü getirmektedir. 1330
Aylık ortalama (………) YTL ödeme ile bu firmadan alış yapan şirketimiz bu kadar
meblağı bankadan kredi kullanarak eczanelere hizmet vermektedir. Bunun yanında
grup depolar direkt olarak depolara fatura kesemediği için şirketimiz bu ürünlerin bir
kısmını eczane kanalıyla almak zorunda kalıyoruz.

Ancak bu uygulama firmamıza zarar getirmektedir. Çünkü eczane kanalıyla alınan
mal depocu fiyattan %1 eksiği ile şirketimize faturalandırılmaktadır.

Konunun ticari ilişkilerimiz ve sektör teamülleri açısından yerinde olmadığı hususunu
ayrıca açıklamaya gerek duymayacak kadar net bulduğumuzu ifade etmek isteriz. 1340

09-16/374-88
33
Bu durumda bizde depocu fiyattan eczaneye satış %1 zararına yapılmaktadır. Fakat
biz ürünlerimizi firmadan almış olsaydık imalatçı fiyattan alıyor olup; depocu ile
imalatçı arasındaki fark da %8 olarak şirketimize kâr olarak kalacaktı. Dolayısıyla
toplamda %9 zarar etmekteyiz. Yukarıda belirttiğimiz gibi aldığımız ürünlerde 45
günlük valörden dolayı %3 de banka faizi ödersek toplamda %12 şirket olarak zarar
etmiş bulunmaktayız. Sanofi Aventis ürünlerini satmamayı düşünürsek depomuzda
eczanelerin Sanofi Aventis ürünleri talebini karşılayamamış olup satışta diğer
ürünlerin satışlarını etkilemiş oluruz."
1350
Afyon ve çevre illerinde faaliyet gösteren, 338 eczane ve 3 özel hastane ile çalışan
Afyon Ecza Deposu tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 18.9.2008 tarih ve
6241 sayı ile giren yazı:

"- Sanofi Aventis ürünlerini diğer depolardan almamızın nedeni çeşit olması içindir.
Diğer depolar normal eczaneye kesildiği gibi fatura kesiyorlar. Firmalardan alış
şartından %3 daha az ıskonto veriyorlar. Daha doğrusu diğer depolardan mal
almakta zorlanıyoruz. Teminat mektubu istiyorlar, kısa vade veriyorlar. Nakliye
işlemlerini taşımacılık şirketleri ile yapıyoruz. Nakliye masrafını biz ödüyoruz.
1360
- Sanofi Aventis firmasının her ay belirlediği satış koşulları ile eczanelere satış
yapılmaktadır. Ama firmanın Mart 2008'den itibaren uygulamaya başladığı 250.000
YTL üzerinde alım yapan depolara ekte bulunan Haziran ayı satış koşullarını
uygulamaktadırlar. Bu baremin altında kalan depolar ise yani biz peşin alış peşin
satış veya kısa vadeli satış yapmak zorunda kaldık.

- Mart 2008 tarihinden itibaren Sanofi Aventis firmasının ilaç verememesi nedeniyle
depomuzda ciddi bir satış kaybı oldu ve eczaneler de bu ürünlerin olmadığını
bildikleri için diğer depolara yöneldiler ve eczane kaybımız da oldu. Eczaneler sipariş
verirken tüm ilaç çeşidini bulabildikleri depoları tercih etmektedirler. Sırf bizimle 1370
çalışan eczaneler Sanofi Aventis mallarını bizim depomuzdan bulamadıkları için hiç
çalışmadıkları depolarla çalışmak durumunda kaldılar. Diğer depolardan bu
eczanelere zorluk çıkaranlar bile oldu. Çünkü bu eczaneler 25 yıldır bizimle çalışmış,
bu eczaneler de mağdur durumda bırakılmış oldular. Oysa eczane her ilacı her
depoda bulabilmeli en iyi şartı ve hizmeti kim veriyorsa ondan almalıdır. Aynı şekilde
nihai tüketici için de bu geçerli olmalıdır. Sonuç olarak Sanofi Aventis malı alamayan
depoların pazar kaybı olduğunu düşünüyoruz. Çünkü bizim depomuzda ciddi satış
kayıpları meydana geldi.

Niğde, Nevşehir, Yozgat, Sivas ve Kayseri illerinde faaliyet gösteren, 275 eczane ve 1380
5 hastane ile çalışan İrem Ecza Deposu San. ve Tic. A.Ş. (İrem Ecza Deposu)
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 22.9.2008 tarih ve 6347 sayı ile giren
yazı:

“ Depomuz, adı geçen firmanın ürünlerini firmanın kendisi dışındaki bir kaynaktan
temin etme yolunu tercih etmemiştir…

Depomuz, satışını yaptığı ilaçların satış şartlarını, üretici/ithalatçı firmaların
uyguladığı alış şartlarına göre tespit etme prensibi ile çalışmaktadır. Ancak, Sanofi
Aventis firmasından 15 gün vadeli olarak aldığı ilaçları, ulusal depoların pazardaki 1390
09-16/374-88
34
satış şartlarına uyumlu olabilmesi için kendi kaynaklarından ve veya kredi
kurumlarından finanse ederek 60 gün vadeli olarak satışını gerçekleştirmiştir…

Depomuzun 2008 döneminde, satışını gerçekleştirdiği ilaçların çeşidi, Sağlık
Bakanlığınca ruhsatlandırılmış, güncel reçete edilen ilaç çeşidinin %40-%60’ı
arasında olduğu düşünülmektedir. Rekabetin diğer bölgelere göre biraz daha güçlü
olduğu bölgemizde, portföyümüzdeki ilaç sayısının fazla olması, satışlarımızın
sürekliliğini sağlaması açısından hayati önem taşımaktadır. Açıklanan gerekçelerle
Sanofi Aventis firmasından, 15 gün vadeli olarak gerçekleştirilen alımlarımız, bir
şekilde kaynak bulunarak, 60 gün vadeli olarak satılmıştır.” 1400

… ve … illerinde faaliyet gösteren, 200 eczane ile çalışan … Ecza Deposu
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 15.9.2008 tarih ve 6125 sayı ile giren
yazı:

“…Başka depolardan alım yapılmamıştır…

…Mart 2008 tarihinden sonra Sanofi Aventis’in satış koşulları tamamen değişmiştir.
15 gün vade ve ithalatçı fiyat üzerinden satış yapılmıştır. Siparişimizin kesilmesi –
ürünün tarafımıza ulaşması arasında geçen süreç dahil 15 gün vade uygulanmıştır 1410
(vade 10 güne düşmektedir). Yani 10 günlük vadeyle aldığım ürünleri en erken 60
gün vadeyle satabildim veya satmak mecburiyetinde kaldım. Çünkü diğer grup
depolar normal vadeyle satarken siz 10 günlük vadeyle satamazsınız. Kısacası
rekabet gücümüzü (olmayan) tamamen ortadan kaldırmıştır.

İlaç dağıtım pazarının %(…)’ine sahip olan grup depolarına bir iyilik de Sanofi Aventis
ilaç şirketi yapmış oldu… Aslında en büyük korkumuz bunun örnek teşkil etmesidir.
Diğer firmaların buna benzer tutum içerisine girmesidir.”

Antalya, Isparta ve Burdur illerinde faaliyet gösteren, 700-800 eczane ve 6 hastane 1420
ile çalışan Lokman Ecza Deposu Turizm Tic. ve San. A.Ş. (Lokman Ecza Deposu)
tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 8.9.2008 tarih ve 5978 sayı ile giren yazı :

“Sanofi Aventis ilaçlarının Mart 2008’de uygulamaya başladığı satış koşulları bizi ve
bizim ölçekli ecza depolarını rekabette geri bırakmakta yada vade zararını göze
alarak grup depoları ile eşit şartlarda satış yapmaya zorlamaktadır.

15 gün vade ile aldığımız bir ürünü 150 gün vade ile satmak durumunda
bırakıldığımız gibi mal fazlası konusunda da rekabetin gerisine itmektedir.
1430
Aylık 250.000,00 YTL aldığınız takdirde müteakip ay normal vadelerinde mal alma
hakkı doğurmasına karşılık 250.000,00 YTL alıma zorlanmakta olup bu satışı
gerçekleştiremediğinizde valör kaybınız yüksek olmaktadır.

Ekte alım rakamlarımızda göreceğiniz üzere Nisan 2008’de 15 gün vadeli (………)
YTL alım yapmamıza rağmen satamadığımızdan dolayı Mayıs ayında normal
vadelerinde yapabildiğimiz alım rakamı (………) YTL’ de kalmıştır.

09-16/374-88
35
Bu durumda 15 gün vade ile alıp piyasa rekabetinden geri kalmamak adına ya
zararına satışa zorlanmaktayız ya da 15 gün vade ile alıp 15 gün vade ile satış yapıp 1440
piyasa rekabetinden geri kalmak durumunda bırakılmaktayız.

…Piyasa rekabet koşullarına uyum amaçlı olarak 15 gün vade ile almamıza rağmen;
45/60/90/120/150 gün vadeli olarak satılmaktadır.”

Nevşehir, Yozgat, Sivas ve Kayseri illerinde faaliyet gösteren, 220 eczane ve 12
hastane ile çalışan Akay Ecza Deposu A.Ş. (Akay Ecza Deposu) tarafından
gönderilen ve Kurum kayıtlarına 23.9.2008 tarih ve 6365 sayı ile giren yazı:

“…Sanofi Aventis firmasının aylık 250.000 YTL alışveriş sınırı koymasından sonra 1450
depomuz bu firma ürünlerini (………) Ecza Deposundan temin etmiştir…

Yaptığımız alımlarla ilgili olarak (………) Ecza Deposu tarafımıza firma şartlarından
%1 eksik ıskontolu uygulamaktadır. Verdiğimiz siparişlerden mevcut olanlar kargo ile
tarafımıza gönderilmekte kargo masrafı da tarafımızdan ödenmektedir. Depoda
mevcut olamayan ürünlerin temininde gecikme olmakta o ürünler depomuz
tarafından yok satılmaktadır…

…Sanofi Aventis ilaçları, firmanın her ay yayımlamış olduğu satış sirkülerine göre
depocu fiyattan ürün iskontosu ve kurum iskontosu düşülerek mal fazlası varsa 1460
aynen uygulanarak satmaktadır. Firma şartlarını uygulamadığımız zaman eczaneler
hem Sanofi Aventis ürünlerini hem de diğer ürünlerini de depomuzdan almamaktadır.
Rekabet şartlarında bu ürünleri farklı şartta satma şansımız yoktur. Eczaneler
internet uygulamalarıyla aynı ürünü diğer depoların hangi şartta sattığını anında
görebilmektedir.

Sanofi Aventis firmasının Mart 2008 itibarı ile uygulamaya başladığı 250.000 YTL
aylık alım şartı depomuzu ve piyasayı olumsuz yönde etkilemiştir. Tekelleşme
başlatma yönünde öncü olmuştur. (…) Sanofi Aventis firmasında depomuzun
(………) YTL banka teminat mektubu olduğu halde 15 gün vade ile ilaç satma isteği 1470
bizi rakiplerimizle yarışamaz duruma getirmiştir. %7 civarında pazarı olan bir şirketin
ilacını 15 gün vade ile alıp satmak ticari olarak da mümkün olamamaktadır. Zira
firmanın 30 günden 180 güne kadar ilaçlarında vade uygulaması vardır. (…) 180 gün
vade yapılan bir ürünü rakipleriniz bu şartta alırken sizin aynı ürünü 15 gün ve aynı
ıskontoyla almanız zaten ortalama %10 civarında finans kaybına uğramanızı
gerektirir. Depoculuk kârının %2 ile %9 arasında olduğunu düşünürseniz bu şartlarda
rekabet etmek mümkün olamamaktadır. 22 yıldır depoculuk sektöründe hizmet
etmekteyiz. Yıllardır sadece bizimle çalışan eczanelerimiz olduğu gibi ağırlıklı olarak
bizimle çalışan eczanelerimiz de mevcuttur. Bizim %7 civarında piyasa payı olan bir
firmanın ürünlerini bulunduramamamız bu eczaneleri de zor durumda bırakmıştır ve 1480
çalışmadıkları depolara müracaat etmek zorunda kalmışlar ve çok çeşitli zorluklarla
karşılaşmışlardır. Bu eczaneler de sadece bulamadıklarını o depodan temin
edememiştir. Dolayısıyla biz de müşteri kaybına uğramış bulunmaktayız. Firmadan
alamadığımız bir ürünü firma şartlarıyla başka yerlerden temin etmek mümkün
değildir. Ancak diğer depolarla rekabet edebilmek açısından eczanelere piyasa
şartlarında satmak zorundayız. Günümüz koşullarında siz farklı şartta bu ürünleri
satmaya kalkarsanız satmanız zaten mümkün olmadığı gibi müşteri ve ciro kaybına
uğrarsınız. Risk açısından bizim Sanofi Aventis firmasında hiçbir riskimiz
09-16/374-88
36
bulunmamakta ve bire bir banka teminat mektubu karşılığında çalışmaktaydık. Zaten
riskimiz mektup limitini aştığında firma ilaç sevkini durdurmaktadır. (…) Teminat 1490
masrafı da tarafımızdan karşılanmaktadır. Eczaneler sipariş verirken tüm ihtiyaçlarını
temin edebilecekleri depoyu tercih etmektedirler. %7 piyasa payı olan ve hayati
önemi haiz ve rakibi olmayan birçok ilacı bulunan bir firmanın ilacını satmamak
deponun yok olması demektir. Kurumunuz tarafından bu uygulamaya müsaade
edilmesi durumunda diğer şirketlere de örnek olacaktır. Bugün 250.000 YTL olan
aylık rakam yarın daha farklı olarak belirlenebilecek ve tekelleşme olacaktır…”

Çanakkale, Edirne, İstanbul, Kastamonu, Kırklareli ve Tekirdağ illerinde faaliyet
gösteren, 1.315 eczane ile çalışan İstanbul Galenos Ecza Deposu Tic. ve San. A.Ş.
(Galenos Ecza Deposu)21 temsilcisi tarafından gönderilen ve Kurum kayıtlarına 1500
18.9.2008 tarih ve 6242 sayı ile giren yazı:

“…Sanofi Aventis ilaçlarına yönelik olarak başka ecza depoları ile birlikte toplu alım
yapılmamaktadır.

Sanofi Aventis ilaçlarına yönelik olarak başka ecza depolarından alım
yapılmamaktadır…

…Müvekkil şirket eczanelere Sanofi Aventis ilaçlarını satarken Sanofi Aventis
tarafından belirlenen satış koşulları haricinde başka bir satış koşulu 1510
belirlememektedir. Tüm koşullar Sanofi Aventis tarafından müvekkil şirkete bildirilen
satış koşuları çerçevesinde eczanelere yansıtılmaktadır.

Mart 2008 itibarıyla Sanofi Aventis satış koşullarında müvekkil şirkete bildirimde
bulunarak herhangi bir değişikliğe gitmemiştir…”

Metro Ecza Deposu Tic. ve San. A.Ş. (Metro Ecza Deposu) tarafından gönderilen ve
Kurum kayıtlarına 19.9.2008 tarih ve 6266 sayı ile giren yazı:

“Firmamız istenen miktarda alış yapamadığı için vadeyi diğer kurumlara 60-90 gün 1520
bizlere 15 gün verdiği için eczaneler vade yansıtmamakta dolayısıyla eczaneler vade
yapan depoları tercih etmektedir.

Ödemelerimizi 15 gün içerisinde yaptığımız için kullanacağımız paraları finansman
açısından kredi kullandığımız için aylık 3-4 faizle ticari kredi kullanmakta ve ilaç
maliyeti dolayısı ile artmaktadır.

Eczaneler bu uygulamayı diğer firmalar için de yaptığımızı düşünerek verecekleri
diğer firma ürünlerinin de diğer büyük depolara kaydırmakta veya bizler cebimizden
finansman maliyeti ödeyerek eczanelere ek vade vermek zorunda kalmaktayız.” 1530

İstanbul, Ankara, Adana, Konya, Elazığ, Muş, Gaziantep ve Eskişehir illerinde
faaliyet gösteren, 12 ecza deposu ve 7 eczane ile çalışan Devitaş Kimyevi Zirai

21 Galenos Ecza Deposunun aylık alımları Sanofi-Aventis tarafından belirlenen limitin üzerinde yer
almaktadır.
09-16/374-88
37
Beşeri ve Veteriner İlaçları Tic. A.Ş. (Devitaş)22 tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 19.9.2008 tarih ve 6269 sayı ile giren yazı:

“…Sanofi Aventis ürünleri doğrudan Sanofi Aventis’ten alınmaktadır.

…Tarafımızca yapılan satışların %99’undan fazlası ecza depolarınadır…
1540
Eczanelere satışımız çok nadir olmakla birlikte Sanofi Aventis ilaçları ve diğer
ilaçlarla ilgili olarak uyguladığımız satış koşulları duruma göre değişmektedir.
Genellikle üretici/ithalatçı koşullarını göz önünde bulundurarak 60 ila 180 gün arası
vadelerle çalışmaktayız.

Sanofi Aventis’in Mart 2008 itibarıyla uyguladığı satış koşulları tarafımıza olumsuz bir
etkide bulunmamıştır. Esasen bu koşulların küçük depoları olumsuz etkilemesi de
olası değildir. Zira küçük depolar diğer depolardan alım yapabilmektedir. Örneğin biz
firma olarak depoların bizden daha fazla alım yapmasını sağlayabilmek için
üretici/ithalatçı firmalardan daha uygun koşullarla satış yapmayı göze almaktayız.” 1550

Ankara, Konya, Adana, İzmir, Diyarbakır ve Şanlıurfa illerinde faaliyet gösteren,
1.600 eczane ve 25 hastane ile çalışan … Ecza Deposu tarafından gönderilen ve
Kurum kayıtlarına 22.9.2008 tarih ve 6345 sayı ile giren yazı:

“…3-) Sanofi Aventis ilaçlarına yönelik olarak başka bir depo ile birlikte toplu alım
gerçekleştirilmemiştir…

4-)…Diğer depolardan aldığımız ilaçlar stoka koymak için değil, müşteri talebini
karşılamak amacıyla alınmıştır. 1560

5-) Eczanelere alım yapılan depodan aldığımız koşul ile üzerine herhangi bir kâr
koymaksızın sıfır karla alış vadesi ne ise o vade ile satmaktayız. Alım yapılan depo
kamu kurum ıskontosu dışında ürünün ticari ıskontosu varsa aynı şekilde bu ticari
ıskontoyu eczaneye yansıtmaktayız. Müşteri kaybetmemek için karsız olarak yapılan
bu alımlar sürdürülebilir bir iş değildir.

Acil alımlarda alım yaptığımız depodan kendimiz gidip alım yapmaktayız. Dolayısı ile
nakliye masrafı bize ait olmaktadır. Acil alımların dışındakilerin nakliye masrafı karşı
depoya aittir. 1570

Alım yaptığımız depodan mal fazlası olan ürünler aldıysak eczaneye de aynı koşulda
mal fazlalı olarak satmaktayız.

Aldığımız mal karşılığı çek keşide edip vermekteyiz, teminat vermemekteyiz.

…8-) Söz konusu firmaya ait ilaçların eczanelere satışında uyguladığımız satış
koşulları; Alışlar 15 gün vadeli yapıldığı için 15 gün vadeli satmaktayız. Iskonto olarak
kamu kurum ıskontosu dışında herhangi bir özel ıskonto almıyoruz, dolayısı ile aynı
kamu kurum ıskontosu ile satmaktayız. Sanofi Aventis firması bazı ürünlerine %7 1580
ticari ıskonto uygulamaktadır, bu tür ürünleri de eczanelere ticari ıskonto uygulayarak

22 Devitaş Ecza Deposunun aylık alımları Sanofi-Aventis tarafından belirlenen limitin üzerinde yer
almaktadır.
09-16/374-88
38
satmaktayız. Firmadan aldığımız kamu kurum ıskontosunu, varsa ticari ıskontoyu ve
yine varsa mal fazlalarını eczanelere yansıtıyoruz. Bunların dışında firmayla ciro
anlaşmamız bulunmamaktadır.

9-) Sanofi Aventis’in Mart 2008 itibarıyla uygulamaya başladığı satış koşullarının
depomuza ve genel olarak ilaç dağıtım pazarına etkileri;

İlaç çeşitliliği depoculuk sektöründe çok önemli bir yere sahip olup söz konusu
firmanın ilaçlarının olmayışı ciromuzun düşmesine önemli ölçüde etki etmiştir. 1590
Sanofi Aventis firması hem ciro hem ürün çeşidi açısından, muadili olmayan ilaçlara
sahip olması gibi sebeplerden dolayı piyasanın önemli ilk 5 firmasından biridir. Sanofi
Aventis ilaçlarının 2007 yılı ve 2008 yılı ilk üç ayında toplam satış ciromuzdaki payı
%0 civarındaydı. Nisan ayı ile birlikte Sanofi Aventis ilaçlarının stokumuzda
bulunmaması toplam eczane satışlarımızda %15-30 civarında düşüşe yol açmıştır.
Bunun sebebi örneğin, bir reçetede 5-6 kalem ilaç bulunmakta, bu ilaçlardan birinin
dahi stoklarımızda bulunmaması durumunda eczane ilaçları bizden almak yerine
tamamını ürünün hepsini bulduğu depoya sipariş vermektedir. Bu durum Sanofi
Aventis dışındaki firmaların ilaç çeşitlerini de satışımıza engel oluşturabilmektedir.
Bunun üzerine her şeye rağmen 25 Temmuz’dan sonra stoklarımızda yer alması 1600
amacıyla Sanofi Aventis ürünleri 15 gün vadeli de olsa firmadan alım yapılmıştır.

Temmuz (25 Temmuzda alınmıştır) ve Ağustos ayında Sanofi Aventis firmasından 15
gün vadeli olarak yaptığımız alımların depomuzu finansman açısından olumsuz
etkilediğini gördük; çünkü piyasada daha uzun vadeli satılan ürünler, bizde 15 gün
vadeli olduğu için ürünün sirkülasyonu yavaş olmakta, ürün parası 15. günde
ödendiğinde önemli kısmının satılmadığını stoklarımızda kaldığını görmekteyiz.

Cirodaki bu orandaki bir düşüş karlılığı önemli ölçüde düşürdüğü için zarar noktasına
yaklaştırmaktadır. Birkaç firmanın da aynı uygulamayı yapması bu işi sürdürmeyi 1610
anlamsız hale getirecektir.

Ayrıca Sanofi Aventis firmasının yapmış olduğu bu uygulama diğer firmaların da
önünü açacak, onlar da bu tür bir uygulamaya geçecek olursa depo sektörü bir ya da
iki deponun tekelinde bir piyasa haline gelecektir. Bu durum sektöre yeni girişi de çok
zorlaştıracak, hatta imkânsız hale getirecektir.”

Adana, Osmaniye ve Mersin illerinde faaliyet gösteren, 400 eczane ve 2 hastane ile
çalışan Çukurova Ecza Deposunun temsilcileri tarafından gönderilen ve Kurum
kayıtlarına 15.9.2008 tarih ve 6140 sayı ile giren yazı: 1620

“…Müvekkil şirket tarafından başka depolarla birlikte hareket edilerek şikayet olunan
firma mallarının yapıldığı herhangi bir toplu alım yoktur.

Müvekkil şirket tarafından şikayet olunan firmaya ait Taxotere 80 mg flakon adlı ilaç
75 adet olmak üzere Farmolojistik Ecza Deposundan bir defa alınmıştır…

Şikayet olunan firmaya ait ve Farmolojistik Ecza Deposundan bir defaya mahsus
alınan söz konusu Ek.2’de belirtilen ve 60 gün vadeli olan ilaç (Taxotere 80 mg
flakon) hem PEŞİN olarak (VADESİZ) hem de İMALATÇI FİYATININ %1 FAZLASINA 1630
nakliye masrafı da müvekkil şirkete ait olmak üzere alınmıştır…
09-16/374-88
39

…Şikayet olunan firma uygulaması neticesinde müvekkil ecza deposu; tarafınıza
gönderdiğimiz belgelerden de anlaşılacağı üzere şikayet olunan firmaya ait ilaçlardan
gerek kutu gerekse YTL bazında hiçbir ay 25.000,00 YTL ve üzeri (bir ay hariç)
satmamıştır. Çünkü müvekkil ecza deposunun mallarını alabildiği ilaç firmalarına ait
bütün kalemlerdeki toplam satışı maksimum (………) YTL civarındadır. Bu mallar ise
eczanelere muhtelif vadeler ile satılmaktadır. Hal böyle iken işbu firmaya ait
mallardan müvekkil ecza deposu nasıl olur da aylık 250.000,00 YTL’lik ilaç alabilir.
Bu malları eritmesi en iyi ihtimalle bir yılı bulacaktır. Bunun ödemesini ise iki ay 1640
içerisinde şikayet olunan firmaya yapılacaktır…

Müvekkil ecza deposu şikayet olunan firma uygulaması neticesinde bu firmaya ait
ilaçları elinde bulunduramamakta ve ilaç çeşidini tamamlayamamaktadır. Bunun
sonucunda da eczanelerin (müşterilerinin) ihtiyaçlarına cevap verememektedir. Hali
ile de müşteri verdiği siparişin bazılarının (şikayet olunan firmaya ait ilaçların)
müvekkil ecza deposunda olmadığını bildiği için de satışlarında büyük kayıplar
yaşamaktadır. Çünkü eczacı haklı olarak; bir iki kalem ilacı da diğer ecza
deposundan alayım diye düşünmemektedir ve düşünmez de. Bu da müvekkil ecza
deposunun satışlarını doğrudan olumsuz bir şekilde etkilemekte ve piyasadaki imajını 1650
kötü göstermektedir. Eczacı veya hastane ne de olsa bu ilaçlar onlarda bulunmuyor
düşüncesine kapılmaktadır…

…Şikayet olunan firma uygulaması neticesinde müvekkil şirket piyasada satış
yapmakta çok zorlanmakta ve neredeyse kapanma noktasına gelmiş bulunmaktadır.
Yukarıda arz ve izah olunan nedenlerle şikayet olunan firma ile ilgili taleplerimizin de
diğer büyük ölçekli ecza depolarından sorulmasını, rekabeti bozucu bu ve benzeri
faaliyetlerinden men edilmeleri ve cezalandırılmalarına karar verilmesini şikayet eden
şirket vekili olarak arz ve talep ederiz.”
1660
Ecza depoları tarafından ifade edilen hususlar aşağıda özetlenmiştir:

 Sanofi Aventis yalnızca hakim durumda bulunduğu ilaçlar bakımından değil
aynı zamanda marka bilinirliği yüksek olduğu için diğer ilaçları bakımından da
önemli bir üreticidir.

 Sanofi Aventis'in satış uygulaması düşük vadeler ile alım yapmak
mecburiyetinde kalan depoları rekabette dezavantajlı duruma getirmiş, bu
depoların eczacılar nazarındaki itibarlarını olumsuz yönde etkilemiştir. Bu
noktada küçük depoların dezavantajlarını ortaya koyan üç önemli husus 1670
olduğu anlaşılmaktadır:

1. Sanofi Aventis ilaçlarını düşük geri ödeme vadeleri nedeniyle alamayan
depolar yalnızca Sanofi Aventis ilaçlarını satamama nedeniyle değil,
Sanofi Aventis ilaçlarını bulamayan eczanelerin diğer ilaçlarını da
başka depodan karşılama eğilimi nedeniyle de satış kaybına
uğramaktadır.
2. Düşük vadeye rağmen Sanofi Aventis’ten alım yapan depolar ise,
piyasada oluşan ortalama vadelerle uyumlu satış yapabilmek amacıyla
önemli miktarda finansman maliyetine katlanmak zorunda kalmaktadır. 1680
09-16/374-88
40
3. Bazı depolar ise ortak alım yapmayı ya da başka depolardan Sanofi
Aventis ürünlerini almayı tercih etmiştir. Ne var ki bu durumda da ek
maliyetlere katlanmak zorunda kalmışlardır.

Sanofi Aventis'in sözü edilen uygulamasından önceki ve sonraki aylarda depoların
yaptığı alımlara ilişkin tablo aşağıda yer almaktadır:


09-16/374-88
41
Tablo 8: 2008 Ocak-Ekim Ayları Arasında Ecza Depoları Bazında Sanofi Aventis Ürünlerinin Alım Rakamları
Oca.08 Şub.08 Mar.08 Nis.08 May.08 Haz.08 Tem.08 Ağu.08 Eyl.08 Eki.08 Ortalama
1 Hedef (Toplam) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
2 Selçuk(Toplam) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
3 Farmalojistik (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
4 As (Toplam) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
5 Nevzat Toplam (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
6 İstanbul Ecza Koop. (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
7 Galenos (Toplam) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
8 Dilek (Toplam) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
9 Yusufpaşa (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
10 Emek (Toplam) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
11 Prestij (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
12 Yaset (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
13 Devitaş (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
14 Çınar (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
15 Melis (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
16 Sadıkoğlu (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
17 Kızılay (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
18 Boyut** (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
19 Toros (Mersin) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
20 İrem (Kayseri) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
21 Özsel (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
22 Orta Anadolu (Sivas) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
23 Boğaziçi (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
24 Afyon (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
25 Vetiş (İzmir)* (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
26 Dempa (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
27 Lokman (Antalya) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
28 Yeni Birlik (İstanbul)** (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
29 Öz (Antalya) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
30 Akay (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
31 Damla (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
32 İpaş (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
09-16/374-88
42
33 İrfan Kuşçu (Manisa) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
34 Meltem (Kocaeli)* (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
35 Metro (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
36 Sıhhat (İzmir)* (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
37 Kaş (Gaziantep) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
38 Asya (Urfa) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
39 Atasever (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
40 Aydoğan (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
41 Bayek (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
42
Bedirhanoğlu
(Diyarbakır)
(………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
43 Birlik (Gaziantep) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
44 Çam (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
45 İmtaş (Denizli) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
46 Ender (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
47 Gül (Elazığ) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
48 Hizmet (Erzurum) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
49 İmtaş (İzmir) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
50 Pekin (Kayseri) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
51 Simge (Ankara) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
52 Yeni Dicle (Diyarbakır) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
53 Avrasya (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
54 İpek (İstanbul) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
55 Çalışan (Samsun) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
56 Çukurova (Adana) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………) (………)
Eşiği Aşanlar 14 16 19 17 17 16 16 13 15 15 15,8
Alım Yapmayanlar 6 6 25 24 23 22 24 26 32 32

* Bu ecza depolarının faaliyette olmadığı bilinmektedir.
** Bu ecza depolarının Sanofi Aventis ile yeni çalışmaya başladığı bilinmektedir.
43

Ecza depolarının Mart 2008'den Ekim 2008'e kadar olan uygulama
sonrasındaki alımları incelendiğinde toplam 55 depodan 24 adedinin Mart
ayında Sanofi Aventis’ten ilaç alamadığı görülmektedir. Ekim ayına
gelindiğinde ise faaliyet gösteren 56 depodan 32’sinin Sanofi Aventis’ten alım
yapmadığı görülmektedir. Sanofi Aventis’ten alım yapan depoların Mart
ayında 12 adedinin Ekim ayında ise 9 adedinin eşik altı yani yukarıda 1690
bahsedilen ve piyasa şartlarına uygun olmayan vadelerde alım yaptıkları
anlaşılmaktadır.

Sanofi Aventis'in uygulamalarının ecza depoculuğu faaliyetleri üzerindeki
etkilerinin analiz edilebilmesi için ilaç sektöründeki vade koşullarının kapsamlı
bir biçimde incelenmesi gerekmektedir. Daha önceki bölümlerde de kısaca ele
alındığı gibi ilaç sektöründeki vadeler ortalama 75 ile 90 gün arasında
değişmektedir. Bu vade koşullarını ise sektördeki alımların çok büyük bir
kısmını gerçekleştiren geri ödeme kurumları belirlemektedir. Her ne kadar ilaç
üreticisi/ithalatçısı teşebbüsler bakımından vadeli satış yapmak gibi bir 1700
zorunluluk bulunmasa da, geri ödemelerin 75-90 günde yapıldığı bir sektörde,
vadesiz satış yapmak satıcıları söz konusu vadeyi finanse etmeye zorlamak
anlamına gelmektedir ki, eczacılar gibi finansal gücü son derece zayıf olan
teşebbüslerin böyle bir yükün altından kalkmasını beklemek oldukça güçtür.
Bu nedenle sektör genelinde herhangi bir zorunluluk söz konusu olmasa da
ürünün niteliğine bağlı olarak üretici/ithalatçı teşebbüsler tarafından dağıtım
kanallarına çeşitli vadelerin sunulduğu görülmektedir. Başlı başına bu
uygulama dahi ilaç sektöründeki satış koşullarının diğer sektörlerden farklı
olarak ele alınması gerektiğinin en açık göstergelerinden birisidir. 4.12.2008
tarih ve 08-69/1114-431 sayılı Kurul kararında bu durum şu şekilde ifade 1710
edilmiştir:

"Pazarda yapılan incelemelerde eczane alımlarının tamamına yakınının vadeli
olduğu tespit edilmiştir. Bu durumun ortaya çıkmasının nedeni ise en büyük
ilaç alıcısı olan resmi kurumların eczanelere ilaç bedellerini peşin
ödememesidir. Bunun sonucu olarak peşin ıskontosundan faydalanmayı tercih
eden az sayıda eczane hariç olmak üzere, eczanelerin etkinliklerini
sürdürebilmesi bakımından alımlarını vadeli yapma zorunluluğu ortaya
çıkmaktadır.
1720
Her ne kadar Ecza Depoları uyumlu eylem içerisinde peşin satışları sona
erdirmemiş olsalar bile, vadeli satışları sona erdirmeleri nedeniyle Kotan
Eczanesi’nin pazardaki faaliyetlerini zorlaştırmışlardır. Bilindiği gibi, Kotan
Eczanesi’nin içerisinde yer aldığı perakende ilaç satışı pazarında satışların
önemli bir kısmı resmi kurumlara yapılmaktadır. Bu kurumlar eczanelere
reçete bedellerini peşin ödememektedir. Özellikle sosyal güvenlik
kuruluşlarının bu ödemeleri zamanında yapamadığı bilinmektedir. Bu nedenle,
eczanelerin faaliyetlerini sürdürebilmesi için vadeli alım yapabilmesi
gerekmektedir. Peşin alımlarda %5-10’luk indirim alınmasına karşın eczane
alımlarının tamamına yakınının vadeli olması, eczanelerin bu yöndeki tercihini 1730
yansıtmaktadır."

Yukarıda eczacılık faaliyeti için değinilen hususlar ecza depoları için de
geçerlidir. Hatta ecza depolarının ortalama kâr marjları (%7) ile eczanelerin
09-16/374-88
44
ortalama kâr marjları (%20) karşılaştırıldığında, ecza depolarının pazar
koşullarındaki vadelere çok daha fazla bağımlı olduğu görülmektedir.

Pazardaki vade uygulamaları incelendiğinde ilaç üreticilerinin tüm ilaçları için
standart bir vade uygulamadığı görülmektedir. İlaçların nitelikleri bu ilaçlar için
sunulan vade, ıskonto ve mal fazlası uygulamalarını da belirlemektedir. Bu 1740
çerçevede jenerik ürünlerdeki ve jeneriği bulunan orijinal ürünlerdeki vade,
ıskonto ve mal fazlalarının pazar ortalamasına yakın ya da bu ortalamanın
üzerinde olduğu, jeneriği bulunmayan ürünlerde ise ortalamanın altında
kaldığı ifade edilebilecektir. Bir üreticinin hem muadilli hem de muadilsiz
ilaçlara sahip olduğu göz önüne alındığında ortalamada piyasadaki vadeye
ulaşıldığı da görülmektedir. Konuyla ilgili olarak, bir kısmına daha önce de
değinilmiş olan üreticilerin görüşleri şu şekildedir:

AstraZeneca yetkilileri:
1750
"Öte yandan vadeli satış yapmaktayız. Piyasada 90-120 gün vadeli satışlar
yapılmaktadır. Genel olarak pazarda olan vadeleri kontrol edip rekabetçi bir
strateji belirliyoruz. Mevcut durumda ortalama 90 günlük bir vade ile
çalışmaktayız."

Novartis yetkilileri:

"Genellikle 60 günlük; -jeneriği olan birkaç ürüne- bir kısım ilaçlar için de 90
günlük vadeli satış yapılmaktadır. Büyük depo-küçük depo ayrımı yapmıyoruz.
Esas olarak Kamu geri ödeme sürelerine göre oluşturulmuş bir vade 1760
politikamız var."

Eczacıbaşı-Zentiva yetkilileri:

“Eczacıbaşı Zentiva, depolara satışını yaptığı ürünlerde ortalama 117 gün
vade ile çalışmaktadır.”

EİP yetkilileri:

“EİP olarak ürünlerimizi depolara satmaktayız. Ürüne göre 30-60-90-120 gün 1770
arası değişen vadelerle satış yapılmaktadır.”

Hedef Ecza Deposu yetkilileri:

"İlaç sektöründe, firmadan firmaya, üründen ürüne değişmekle birlikte 15-180
gün arası vadeler gözlenmektedir. Ortalama vade ise 90-100 gün arası
değişmektedir. Ancak bu, rakamlardaki farklılık nedeniyle bir ortalamanın
alınmasının güvenilir olmayacağı düşünülmektedir. Devletin eczanelere
uyguladığı vade-valör kaybıyla birlikte- 80-85 gündür."
1780
Sanofi Aventis’in Mart 2008 tarihinde yürürlüğe giren satış koşulları
incelendiğinde, net 250.000 YTL'lik brütte ise en az 300.000 YTL'lik alımların
üzerindeki alımlara piyasa koşullarından vade verildiği görülmektedir. Bu
rakamın altında kalan toplam alımlarda ise vade 15 gün ile
09-16/374-88
45
sınırlandırılmaktadır. İlk bakışta söz konusu teşebbüsün küçük ölçekli olarak
nitelendirilebilecek depolara yönelik farklı uygulaması herhangi bir üreticinin
satışlarını artırmaya yönelik satış politikası olarak değerlendirilebilecektir.
Bilindiği üzere rekabet hukukunda, belirli ürün gruplarında hakim durumda
olsa dahi bir üreticinin, pazardaki rekabeti bozmamak kaydıyla, kendi ticari
çıkarları çerçevesinde satışlarını artırmaya yönelik politikalar belirlemesi doğal 1790
karşılanmaktadır. Bu çerçevede bir beyaz eşya ya da otomobil üreticisinin
yüksek miktarda alım yapan dağıtıcılarına daha uygun koşullarda mal
vermesi, satışları artırmaya yönelik faaliyetlerin teşvik edilmesi kapsamında
ele alınmaktadır. Doğaldır ki, buradaki beklenti toptan ya da perakende
seviyesindeki dağıtıcıların kendi çabalarıyla yani üreticinin katkısı olmaksızın
satışları artırma eğiliminde olmasıdır. Bu teşebbüsler satışlara olan katkılarını;
kâr marjlarından indirim yapmak, daha etkin dağıtım teknikleri kullanmak veya
kendi olanakları ile tanıtım yapmak suretiyle gerçekleştirebilen teşebbüslerdir.
Ne var ki benzer bir durum ilaç sektöründeki üretici-depo ilişkisi bakımından
geçerli değildir. Bu durum ilaç sektöründeki talep yapısından 1800
kaynaklanmaktadır.

İlaç sektöründe talebi belirleyen temel unsur doktorlardır. Bu çerçevede
üreticiler ilaç tanıtımı faaliyeti kapsamında ilaçlarının doktor reçetesine
girebilmesi için yoğun bir rekabet içerisindedir. Bunun yanında geri ödeme
kuruluşları ile eczacılar da talebi dolaylı olarak etkilemektedir. Geri ödeme
kuruluşları bu fonksiyonlarını hangi ilaçların geri ödeme kapsamına
alınacağını belirleyerek, eczaneler ise şayet muadilli ilaç ya da reçetesiz ilaç
alımı söz konusuysa hastaları yönlendirmek suretiyle yerine getirir. Hastalar
da şayet sürekli kullandıkları ve etkilerini bildikleri ilaçlar söz konusu ise talep 1810
üzerinde etkili olabilmektedir.

Talep yapısından da anlaşılabileceği gibi ilaç sektöründeki talebin
belirlenmesinde ecza depolarının hemen hemen hiçbir fonksiyonu
bulunmamaktadır. Bu durumun tek istisnası muadilli ilaçlarda üreticilerden
alınan satış koşullarının eczanelere aktarılmasında ortaya çıkmaktadır. Söz
konusu ilaç gruplarında şayet ecza depoları bazı üreticilerin/ithalatçıların satış
koşullarını eczanelere olduğu gibi yansıtmazlarsa, yani bunları kendi kâr
marjlarına ilave ederlerse, eczane seviyesindeki üretici rekabetini
etkileyebilirler. Ne var ki, ecza depoları arasındaki mevcut rekabet koşulları 1820
böyle bir uygulamaya şu an için izin vermemektedir. Bu nedenle de ecza
depoları üreticilerden almış oldukları alım koşullarını aynen eczanelere
aktarmaktadır. Hatta olanakları izin verdiği ölçüde müşteri sayısını
artırabilmek adına bu alım koşullarına kendi kâr marjlarından fedakarlık
yaparak çok sınırlı bir çerçevede de olsa ilave unsurlar ekleyebilmektedirler.

Değinilen pazar yapısı Sanofi Aventis’in veya başka bir üreticinin depolara
yönelik satış koşullarını değiştirmek suretiyle satışlarını artırmasına imkân
vermemektedir. Bu durum bilhassa, muadili bulunmayan ilaçlar bakımından
söz konusudur. Çünkü bu ilaçların talebi yalnızca doktorlar ve dolaylı olarak 1830
geri ödeme kurumları tarafından belirlenmektedir. Eczacıların ise bu ilaçların
talebinin belirlenmesinde herhangi bir fonksiyonu bulunmamaktadır. Bu
nedenle de söz konusu ilaçların vadeleri veya vade ile benzer nitelikler
09-16/374-88
46
taşıyan mal fazlası ve ıskontoları genellikle piyasa rakamlarının altında
belirlenmektedir.
Rekabet unsuruna dayanan serbest piyasa kavramının temelinde
teşebbüslerin karar alma ve sözleşme yapma özgürlüğü bulunmaktadır.
Ancak rekabet hukuku doktrininde hâkim durumdaki teşebbüslere,
davranışlarının pazardaki rekabeti bozmasına karşı özel bir sorumluluk
yüklenmiştir. Buna göre, ne şekilde bu konuma geldiğine bakılmaksızın hakim 1840
durumdaki teşebbüsün davranışlarıyla belirli bir pazardaki rekabeti
azaltmaması ya da ortadan kaldırmaya yönelik karar ve uygulamalardan
kaçınması gerekmektedir. Bu çerçevede, hakim durumda olmayan
teşebbüsler tarafından gerçekleştirildiğinde yasal kabul edilebilecek bazı
davranışlar, niteliğine göre, hakim durumdaki teşebbüsler tarafından
gerçekleştirildiğinde yasaklanabilecektir. Nitekim konuyla ilgili olarak Rekabet
Kurulu Frito Lay kararında23 aşağıdaki hususlara değinilmiştir,

“…özel sorumluluk bağlamında, hakim durumda olan teşebbüsten eylem ve
işlemlerinin ilgili ürün pazarındaki rekabet üzerindeki etkisini bilmesi ve 1850
davranışlarını bu çerçevede kontrol altında tutması beklenmektedir “

Pazar oyuncularının faaliyetleri aynı pazarda faaliyet gösteren teşebbüslere
ya da farklı bir pazar seviyesinde faaliyet gösteren teşebbüslere yönelik
olabilmektedir. Bir başka deyişle, hakim durumdaki teşebbüslerin hakim
durumdan kaynaklanan pazar güçlerini faaliyette bulundukları pazarda ya da
bir alt veya üst pazarda sonuç doğuracak şekilde kötüye kullanmaları söz
konusu olabilir. Daha önceden de açıklandığı üzere, dosya konusu olay
bakımından Sanofi Aventis'in hakim durumda olduğu ve faaliyetinin sonuç
doğurduğu pazarlar ayrı olduğu için ilgili davranışın ayrı pazarlar (üst pazar-alt 1860
pazar) özelinde yorumlanması yerinde olacaktır.

Hakim durumdaki bir teşebbüsün dağıtım kanallarına yönelik çeşitli politikaları,
rekabeti bozma amacı taşımasa dahi etkileri itibarıyla rekabeti bozucu nitelikte
olabilir. Özellikle, markalar arası rekabetin zayıf olduğu pazarlarda temel
rekabet unsurlarından birisi olan marka içi rekabetin sağlanabilmesi
bakımından bu politikaların dikkatle seçilmesi gerekmektedir. Bunun yanında,
teşebbüs kötüye kullanma olarak nitelendirilen fiilinden ekonomik anlamda
çeşitli faydalar elde etmeyi de bekleyebilir. Söz konusu ekonomik faydanın ise
etkinlik analizi çerçevesinde ele alınması gerekmektedir. 1870

Etkinlik analizi, hakim durumda bulunan teşebbüsün rekabeti bozucu karar ve
uygulamalarının öne sürmüş olduğu gerekçeler çerçevesinde ele alınmasını
gerektiren bir analizdir. Bu analizde, elde edilmesi beklenen faydaların ortaya
çıkan zararla karşılaştırılması yapılmak suretiyle uygulamanın net etkisi ortaya
konulmaktadır. Net etkinin belirlenmesinde ise; uygulamanın zorunluluğu ve
yarattığı etkinlikler ile pazarda ortaya çıkardığı olumsuz koşullar göz önüne
alınmaktadır. Bu nedenle Sanofi Aventis'in uygulamaları özelinde net etki
analizinin yapılabilmesi için teşebbüsün soruşturma konusu uygulamasının
gerekçelerinin sonuçları ile birlikte ele alınması gerekmektedir. Söz konusu 1880
analizlere aşağıda yer verilmiştir.

23 Rekabet Kurulunun 4.5.2004 tarih 04-32/377-95 sayılı kararı.
09-16/374-88
47
J.3.1. Uygulamanın İlaç Sektöründeki Rekabet Üzerindeki Etkileri
J.3.1.1. Uygulamanın Ecza Depoculuğu Faaliyeti Üzerindeki Etkisi

Sanofi Aventis'in eşik altında kalan depolar için belirlemiş olduğu 15 günlük
vade şayet, teşebbüsler bakımından önemli bir rekabet dezavantajı
yaratmıyorsa uygulamanın pazardaki olumsuz etkisinin ihmal edilebilir olduğu
ve bu anlamda pazardaki rekabet üzerindeki etkisinin önemsiz olduğu öne
sürülebilecektir. Bu bakımdan uygulama neticesinde ortaya çıkan farklı
vadelerin depolar bakımından ne anlama geldiğinin incelenmesi 1890
gerekmektedir. Konuyla ilgili analizlere geçmeden önce soruşturma konusu
satış koşullarına ilişkin ve bu satış koşullarının eşik altında kalan depoların
faaliyetleri üzerindeki etkilerine yönelik diğer teşebbüslerin görüşlerine
değinilecektir.

Abdi İbrahim İlaç yetkilileri:

"Mevcut şartlarda bir ecza deposunun 15 günlük vade ile ilaç alması o ecza
deposu için çok zordur. 15 gün vadeli ürün satılabilir. Ancak bunlar eczacının
çok az stok tuttuğu ürünler için geçerlidir. Fakat bu şartlar çok sınırlı sayıdaki 1900
ürünler için geçerlidir."

AstraZeneca yetkilileri:

"Ecza depoları için ne kadar uzun vade uygulanırsa depolar o kadar rahat
eder. Kamu kurumuna kesilen bir reçetenin eczacıya ödenmesi yaklaşık 90 ila
120 gün arası zaman almaktadır. Bu durumda üreticiler de eczacılara belirli
vadeler uygulamak durumunda kalıyorlar. Bir ilaç üreticisinin çok kısa vadeler
uygulaması -özellikle önemli ürünlerde- hem ecza deposunu hem de eczaneyi
zor duruma sokar. Ecza depolarına belirli ürünler için uygulanacak 15 günlük 1910
vade depoları finansal açıdan zor duruma sokar."

Novartis yetkilileri:

"Bir ilaç üreticisinin 15 gün kadar kısa vadelerle satış yapabilmesi oldukça
zordur. Çünkü piyasadaki ortalama vade 75-90 gün arasıdır. Depoların,
rakipleri 60 günlük vade ile alım yapabilirken 15 günlük vade ile alım
yapmaları durumunda söz konusu ilaçlar bakımından rekabet edebilmeleri
mümkün değildir."
1920
Hedef Ecza Deposu yetkilileri:

"Bir eczanenin 15 gün vade ile alım yapması, eczacı açısından bir problem
teşkil etmektedir. Eczacının sıkıştığı durumlarda depoların eczanelere destek
olduğu durumlar olmaktadır. Öte yandan eczanenin satın aldığı ürünlerin
vadeleri 15-180 gün arasında değişmektedir. Bu bağlamda bir eczanenin
ortalamada (paçallayarak) 90 gün vade ile çalışabilmesi mümkündür."
09-16/374-88
48
Selçuk Ecza Deposu yetkilileri:

"Sanofi Aventis Selçuk’a 15 gün vade ile satım yaparsa söz konusu vadeyi 1930
aynen yansıtırız. Ancak rakibimiz 60 gün vadeli ilaç satarken aynı ilacı 15 gün
vade ile satamayız."

İstanbul Ecza Koop. yetkilileri:

"Kooperatif’in eczanelere satış vadesi ortalama yaklaşık 90 gündür. Ancak
Kooperatif, ortaklarına satım koşullarını esnetebilmektedir. Eczane satışlarının
%95’i kamuya yapılmaktadır. Maliye Bakanlığı, SGK’nın protokole bağlı olarak
ilaç alımlarının vadesi 60 gündür. Ancak fiiliyatta bu vadeler 60-90 gün olarak
uygulanmaktadır. Bir eczane, bu şekildeki vade şartlarında 15 gün vade ile –1940
aşırı zorlayıcı şartlar yoksa- alım yapmaz. Dolayısıyla bu şekildeki kısa vade
şartlarında satış yapan bir deponun satış yapması çok güçtür."

Boğaziçi Ecza Deposu Sağlık Hizmetleri İth. İhr. Ltd. Şti. yetkilileri:

"Devlet’in sosyal güvenlik kapsamında alınan ilaçların ödemesi ortalama 90
gündür. Bu temelde üretici firmaların bu vade ile çalışmaları gerekli
görmektedir. Üreticiden 15 gün bir vade ile ürün alan bir ecza deposunun ve
eczanenin iş yapmasına imkân yoktur."
1950
Çam Ecza Deposu Sağlık ve Eğitim Hizmetleri Nakliye İnş. San. Tic. A.Ş.
yetkilisi:

"Eczanelere yapılan satışın ödemesinin dönüşü ortalama 75 günde
olmaktadır. Deponun 15 günlük vade ile alım yapması halinde aradaki 60
günün depo tarafından finanse edilmesi gerekmektedir. Bu da depocunun
karını azaltan bir durumdur."

Simge Ecza Deposu yetkilisi:
1960
"Üreticilerden aldığımız satış koşullarını aynı şekilde eczanelere yansıtmakla
birlikte ilave vadeler de sunabilmekteyiz. Örneğin, 15 gün vadeyle ilaç alıp 90
gün vade ile satış yapmak iktisadi olarak mantıklı olmasa da daha uzun
vadeyle ürün alabilen diğer depolarla rekabet edebilmek amacıyla bu
vadelerle satış yapmak zorunda kalmaktayız. 90 günlük vadelerle işleyen bir
piyasada ise ilaç üreticisi firmaların ecza depolarına 15 günlük vadeyle ürün
veriyor olması “sizin deponuza ilaç vermiyorum” demesi anlamına
gelmektedir."

Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılabileceği üzere ilaç sektöründe faaliyet 1970
gösteren ecza depoları, sektörün işleyişinin doğal bir sonucu olarak
üreticilerden almış oldukları vadeleri olduğu gibi eczanelere yansıtmak
durumundadırlar. Bu yönde davranmayan depoların ise sektördeki faaliyetleri
oldukça zorlaşacaktır. Benzer bir durum ilaçları farklı vade koşulları ile
sunmak durumunda olan depolar bakımından da geçerlidir. Çünkü daha
önceden de değinildiği gibi 15 gün vade ile ürün tedarik eden depoların,
rakiplerinin aynı ürünleri 60 gün vade ile sattığı koşulda 15 gün vade ile
09-16/374-88
49
satmaları mümkün değildir. Bu durumun temel nedeni ecza depolarının
müşterileri olan eczanelerin fiyat elastikiyetleri son derece yüksek teşebbüsler
olmasıdır. Eczaneler bakımından çalışılacak ecza depolarının seçimindeki 1980
temel kriter, eşit ya da daha uygun satış koşullarının sunulması ve hizmet
rekabeti olarak adlandırılan eczaneyi ziyaret sıklığıdır.

Eşik altında alım yapan ve 15 günlük vadeye tabi olan, ancak rakipleri ile aynı
vadede ilaç satmak durumunda bulunan depoların müşteri kaybını
önleyebilmek adına başvurabileceği üç yöntem bulunmaktadır. Bu yöntemlere
ve uygulanabilirliklerine ilişkin değerlendirme aşağıda yer almaktadır:

- 15 günlük vade ile alınan ürünlerin 60 gün vade ile satılması: 15 günlük
vade ile alım yapmak durumunda olan bir deponun bu ürünü rakipleri ile aynı 1990
koşulda, yani 60 gün vade ile satabilmesi için katlanması gereken önemli
maliyetler bulunmaktadır. Bu maliyetlerden en önemlisi 45 günlük vade
farkının halihazırdaki maliyeti olan asgari %3'lük24 kâr kaybına katlanmak
suretiyle Sanofi Aventis ilaçlarının satışına devam edilmesidir. Söz konusu
maliyet 150 gün vadeli ilaçlar bakımından ise %9'a çıkmaktadır ki bu rakam
Devlet tarafından belirlenen %9'luk azami kâr marjına tekabül etmektedir. Kâr
marjlarının Devlet tarafından sınırlandırıldığı ve ortalamada brüt %7 gibi çok
düşük bir seviyede belirlendiği yapı göz önüne alındığında asgari %3 ve
%9'luk ek maliyetler eşik altında kalan depoların faaliyetlerini zorlaştıracak
hatta ilgili ürün pazarlarındaki faaliyetlerini tamamen ortadan kaldırabilecek 2000
niteliktedir.

- Eşik altında kalan ecza depolarının ortak alım yapması: Eşik altında
kalan depolara Sanofi Aventis tarafından alternatif olarak sunulan ancak yine
yukarıdaki duruma benzer nitelikte maliyet artışlarına neden olan
yöntemlerden birisi de bu depoların alımlarını birleştirerek 250.000 TL'lik
eşiğin üzerinde alım yapmalarıdır. Ne var ki, bu yöntem de ortaya çıkaracağı
stok maliyeti ve tahsilat güçlükleri nedeniyle depolar bakımından önemli
sıkıntılara neden olabilecek niteliktedir.
2010
Konuya ilişkin olarak, başka bir depoyla ortak alım yapan ancak buna rağmen
geçmişe göre daha fazla alım yapmak durumunda kalan Çınar Ecza
Deposu'nun yetkilisinin görüşleri aşağıdaki gibidir:

"Sanofi Aventis’in yeni satış koşulları altında Mart ayından beri söz konusu
limiti tutturmak için Sanofi Aventis ürünlerinde %3’lük ıskonto ile satış
yapılmaktadır. Şu ana kadar belirlenen eşik limiti üzerinde alım yapılabilmiştir.
Ancak talebin düştüğü yaz aylarında limiti tutturmamız güç olabilecektir. Buna
ek olarak, (……) YTL’lik kısmı daha önce (…….) YTL’lik kısmı ise Mart
2008’de olmak üzere Sanofi Aventis’e toplam (…….) YTL’lik teminat vermiş 2020
durumdayız.

Çınar’da yaklaşık (…..-…..) çeşit ürün döngüye girmektedir. Spesifik ve sınırlı
sayıda kullanımı olan ilaçların alım satımı düzenli olarak yapılmamaktadır.

24 %3'ün hesaplanması şu şekilde yapılmıştır: Deponun aradaki vade farkını banka kredisi ile finanse
edebileceği varsayımından hareketle, örnek banka olarak belirlenen Vakıfbank’ın ortalama aylık ticari
kredi faizi olan %24 esas alınmış ve bu çerçevede 45 günlük maliyet hesaplanmıştır (24x(45/360)=%3).
09-16/374-88
50
Bugün itibarıyla depo stokumuzda (………….) YTL’lik Sanofi Aventis ürünü
bulunmaktadır."

- Başka depolardan alım yapılması: Sanofi Aventis'ten 15 günlük vade ile
alım yapmak durumunda olan bir ecza deposunun ürünü başka bir ecza
deposundan alabileceği ve bu sayede 60 günlük vadeye tabi olabileceği de 2030
öne sürülebilir. Ancak bu yöntem, diğer yöntemlerden daha az rasyonel bir
yaklaşım açısına sahiptir. Şöyle ki, her biri ticari bir kuruluş olan ve ana
hedefleri karın maksimizasyonu olan ecza depoları doğal olarak üreticiden
almış oldukları ürünleri belirli bir kâr karşılığında müşterilerine ya da diğer
depolara satmaktadır. Müşterilerine yönelik satışlardaki azami kâr marjı devlet
tarafından belirlenen ecza depolarından rakiplerine yönelik satışlarda karsız
satış yapmalarını beklemek mümkün değildir. Bunun yanında bir deponun
ürünü azami kâr marjı ile satma imkânı varken bunu daha düşük kâr marjı ile
rakip depoya satmasını beklemek de rasyonel olmayacaktır. Dolayısıyla,
ürünü piyasa koşullarından almak isteyecek olan küçük ölçekli ecza 2040
deposunun burada katlanacağı maliyet kendisi için kamu tarafından öngörülen
kâr marjından yapacağı fedakarlık olacaktır ki bu durum diğer yöntemlere göre
çok daha maliyetli olduğundan hemen hemen hiçbir ecza deposu böyle bir
yöntemle ilaç tedarik etmek istemeyecektir.

Başka depolardan alım yapılmasının bir diğer zorluğu da alım yapılacak
deponun rakibi olan başka bir depoya mal satmak isteyip istemeyeceğidir. Bu
konuda ulusal çapta faaliyet gösteren Selçuk Ecza Deposu yetkilisinin ifadeleri
aşağıdaki gibidir:
2050
"Prensip olarak başka depolara ilaç satılmamaktadır. Çok istisnai olarak satış
yaptığımız depolar bulunsa da küçük depolar dahil olmak üzere diğer
depolara ürün tedarik etmiyoruz".

Eşik altı depoların başvurabileceği alternatif bir yöntem ise deponun söz
konusu ilaçları hiç satmamasıdır. Yani deponun Sanofi Aventis'in hakim
durumda bulunduğu pazarlardaki faaliyetlerinin sona ermesidir. Çünkü ölçeği
ve finansal gücü sınırlı olan bir depoya azami olarak satabileceği rakamın 2 ya
da 3 katı alım yapma zorunluluğu getirilmesi bu deponun ulaşamayacağı bir
hedeftir. Ancak bu yöndeki bir davranışın sonuçları, ilaç sektörü özelinde ele 2060
alındığında, depolar bakımından çok daha yüksek kayıpları da beraberinde
getirecektir. İzleyen değerlendirmelerde bu durumun depolar üzerindeki
etkileri ele alınmaktadır.

Şu ana kadar değinilen hususlar çerçevesinde eşik altında kalan depoların
Sanofi Aventis ilaçlarını rakiplerinden ve dolayısıyla pazar koşullarından daha
olumsuz vadelerde almasının, söz konusu teşebbüslerin ilgili ürün
pazarlarındaki faaliyetlerini zorlaştırdığı ve bu nedenle de bu ürünleri kimi
durumda satmaktan vazgeçmelerine, kimi durumda da katlandıkları maliyetler
nedeniyle neredeyse karsız olarak satmalarına neden olduğu sonucuna 2070
ulaşılmıştır. Ne var ki, ilaç sektörünün yapısı gereği, depoların Sanofi Aventis
gibi görece yüksek pazar payına sahip ve çok sayıda muadilsiz ürünü bulunan
bir teşebbüsün ürünlerini satamaması bu teşebbüslerin yalnızca ilgili ürün
pazarları bakımından değil bunların dışında kalan pazarlar bakımından da
09-16/374-88
51
faaliyetini olumsuz yönde etkileyecektir. Bu durumun daha iyi anlaşılabilmesi
için eczanelerin depo seçimindeki kriterler ile ecza depolarının maliyetleri
konusuna değinmek yerinde olacaktır.

Gerek önaraştırma döneminde gerekse de soruşturma döneminde yapılan
tespitlerde, eczanelerin ecza deposu seçimlerindeki kriterlerine ilişkin önemli 2080
bilgiler edinilmiştir. Buna göre bir eczane çalışacağı ecza deposunu tespit
ederken, diğer koşullar eşit olmak kaydıyla, tüm ilaçları bulundurabilen
depolara öncelik vermektedir. Bu durum eczanelerin tüm ilaçları
stoklayamamasının bir sonucudur. Eczanelerin stoklarında bulunmayan ilaçlar
söz konusu olduğunda eczacılar gelen reçetedeki ilaçları telefon vasıtasıyla
depolardan talep etmektedir. Depolar ise rekabet koşulları çerçevesinde talep
edilen ilaçları en kısa sürede eczaneye ulaştırma yükümlülüğü altındadır.

Bu aşamada bir eczanenin neden reçetede yazılı olan ilaçların tamamını tek
bir depodan talep etmek istediğine değinmek yerinde olacaktır. Bilindiği gibi 2090
eczaneler gelen hastalara hizmet sunabilmek için reçetede yazılı olan ilaçları
en kısa sürede temin etmek durumundadır. Aksi durumda hastanın başka
eczaneye yöneleceğini ve eczacının müşteri kaybedeceğini söylemek
mümkündür. Şayet eczacı aradığı depoda reçetede yazılı olan ilaçlardan bir
ya da daha fazlasını bulamıyorsa var olan ilaçları alıp diğerlerini başka
depodan tedarik etme yöntemine başvurmamaktadır. Çünkü bu durumda
reçetede yazılı olan ilaçlar eczaneye farklı zamanlarda ulaşmış olacak,
dolayısıyla da hastaların ilaçları bekleme süresi uzayacaktır.

Bir ecza deposunun stokunda tüm ilaçları bulundurma gerekliliğine ilişkin 2100
olarak Rekabet Kurulunun 2.8.2007 tarih ve 07-63/774-281 sayılı “Pfizer-Dilek
Ecza Deposu” Kararında şu hususlara değinilmiştir:

“Sözleşme’nin 4.3. maddesinin ilgili ürün pazarındaki etkilerinden en önemlisi,
ilgili ürün pazarında faaliyet gösteren depolardan yaklaşık seksen tanesinin
Pfizer’den ilaç alamayacak olmasıdır. İlk bakışta onlarca ilaç firması arasından
sadece Pfizer’in ilaçlarının olmamasının bir ecza deposunun faaliyetlerini
olumsuz etkilemeyeceği düşünülebilirse de, gerçekte böyle bir durumun
eczanelere satış yapan depolara etkisi çok büyük olacaktır. Şöyle ki,
nedenlerine yukarıda detaylı biçimde yer verilen telefonla sipariş usulünün 2110
yaygın olduğu günümüz dağıtım sisteminde eczaneler, ilaç siparişlerini
mümkün olabildiğince bölmeden tek bir ecza deposundan karşılama yolunu
tercih etmektedirler. İlgili ürün pazarında böyle bir talep yapısı olması, işin arz
kısmında bulunan ecza depolarının da buna kayıtsız kalmamasına neden
olmuş ve ecza depoları, kendilerini ilaç siparişi için arayan eczanelere hayır
dememek için ıtriyat ya da kırtasiye malzemesi bile bulundurur hale
gelmişlerdir. Dolayısıyla, Pfizer gibi çok önemli moleküllere ve eş değeri
olmayan ilaçlara sahip, marka değeri oldukça güçlü olan ve doktorlar
tarafından tercih edilen bir ilaç firmasının, herhangi bir ecza deposunun ürün
gamında bulunmaması25, Pfizer gibi önemli bir firmanın ilaçlarını sipariş 2120
verdiği ecza deposunda bulamayan eczanelerin zamanla bu depolardan

25 Nitekim bu konuda, (..…) Ecza Deposu A.Ş. yetkilisi şu görüşleri beyan etmiştir: “…Pfizer’ın bazı
ilaçlarının alternatifleri olsa da marka olarak çok güçlü konumdadır. Ayrıca bazı durumlarda, tedavinin
etkinliği için doktorlar tarafından Pfizer’ın belirli bir ilacının kullanılması da olarak istenebilmektedir…”
09-16/374-88
52
tamamen vazgeçmesine ve bu ecza depolarının pazar dışına çıkmasına
neden olacaktır. Çünkü aradığı ilaçların tamamını aynı ecza deposunda
bulamayan ve talep esnekliği yüksek olan eczaneler, verdikleri diğer ilaç
siparişlerini de iptal ederek, siparişlerinin tamamını kendisine sağlayabilecek
depolara yönelecektir. Bu durumda, eczaneler tarafından “Pfizer ilaçları
olmayan depolar” olarak adlandırılacak yerel ecza depolarının iş kaybı,
sadece kendi satışları içerisindeki Pfizer ürünlerinin miktarı kadar değil, diğer
siparişlerin de iptal olmasıyla birlikte önemli olan boyutlara varacaktır.”
2130
Konu ile ilgili olarak önaraştırma döneminde raportörlerce görüşülen depo
yetkilileri aşağıdaki görüşleri ifade etmişlerdir.

…Ecza Deposu Yönetim Kurulu Başkanı …:

"Depoların müşteri taleplerini karşılayabilmeleri için ürün çeşitliliğine sahip
olmaları gerekmektedir. Her firmanın ilaçlarını bulundurabilmek önemlidir,
ancak Sanofi Aventis sahip olduğu ilaçlar bakımından özellikle önem
taşımaktadır. Ayrıca bu uygulama sadece Sanofi Aventis ilaçları bakımından
değil, genel olarak tüm firmaların ilaçları bakımından depolara dezavantaj 2140
yaratır. Eczacılar artık stok bulundurmamakta ve telefonla sipariş
vermektedirler. Bir eczacı sipariş listesindeki birkaç ilacı bir depoda
bulamazsa listenin geri kalanını okumaz bile. Dolayısıyla o eczacının tüm
siparişleri bir başka depoya yönelir. Depocunun, eczaneyi muadil ilaçlara
yönlendirmesi de çok mümkün değildir. Böyle bir durum söz konusu olsa bile
%5 düzeyinde gerçekleşmektedir. İlaçta reçete hakimiyeti önemlidir. Özellikle
İstanbul, Ankara, İzmir gibi eğitim seviyesi yüksek şehirlerde, reçete sahibi
muadili değil reçetede yazan ilacı temin etmek istemektedir."

Çınar Ecza Deposu yetkilisi: 2150

“Sanofi Aventis pazarda oldukça güçlü bir firmadır, doktor ayağı çok
kuvvetlidir. Dolayısıyla, doktorlar Sanofi Aventis ilaçlarını yazdığı takdirde,
reçete sahibi genelde o ilacı almak istemekte, muadilini tercih etmemektedir.
Bu durumun depolara yansıması da eczaneler vasıtasıyla olmaktadır. Eczacı,
bütün firmaların ürün gruplarını eczanesinde bulundurmak isteyecektir, bu da
sipariş verdiği deponun tüm siparişlerini karşılamasını gerektirecektir.
Kısacası, bir depo eczanelerin taleplerini karşılamak, dolayısıyla müşterilerini
kaybetmemek için portföyünde bütün ilaç çeşitlerine yer vermek
durumundadır. Sanofi Aventis’in ilaçları da satış hacmi yüksek ilaçlar olduğu 2160
için (Türk ilaç pazarında ciro bazında 3. sırada yer almaktadır) bu bakımdan
önemlidir.

Gizlilik talepli şikayet başvurusunun sahibi:

“Sanofi Aventis’in Mart başında uygulamaya başladığı ve ayrıntılarına başvuru
dilekçemizde yer verdiğimiz uygulaması küçük ecza depolarını olumsuz
etkilemektedir. Çünkü bir deponun portföyünde her çeşit ilaç bulunmalıdır.
Aksi takdirde, eczane kendisine gelen reçetedeki bazı kalemleri karşılayamaz.
Oysa eczaneler kendilerine gelen reçetedeki tüm ilaçları temin edebilecekleri 2170
depolarla çalışmak isterler. Sanofi Aventis de bu anlamda önemli ve
09-16/374-88
53
sirkülasyonu yüksek ilaçlara sahip, orijinal ilacı fazla olan bir firmadır. Bir
başka deyişle Sanofi Aventis ile çalışmak bir depo için zorunludur. Bunun
yanında halihazırda Tyco isimli firmanın satış koşulları bize uygun gelmediği
için bu üretici ile çalışmamaktayız, nitekim bu üretici ile çalışmamak bize
rekabette büyük bir dezavantaj sağlamamaktadır.

Soruşturma sürecinde raportörlerce görüşülen teşebbüs yetkililerinin ise konu
ile ilgili görüşleri aşağıdaki gibidir:
2180
Abdi İbrahim yetkilileri:

"Bir deponun faaliyet gösterdiği pazarda var olabilmesi için stokunda tüm
ilaçları bulundurma zorunluluğu vardır. Buna ticari olarak mecburdur. Yasal
olarak da Sağlık Bakanlğı’nın depolarda bulundurulmasını istediği çeşit
hakkında bir alt limitinin olduğu bilinmektedir. Bir eczane, örneğin, Apranax
bulunmayan bir depo ile çalışmayı keser; tüm taleplerinin karşılandığı bir depo
ile çalışmayı ister. Avrupa’da uzmanlaşmış depolar olduğu bilinmektedir."

AstraZeneca yetkilileri: 2190

"Bu durum deponun kendi inisiyatifiyle ilgili bir durumdur. Temel olarak
beklenen bir ecza deposunun ürün gamının geniş olması ve eczanelerin her
türlü ilaç ihtiyacını karşılayabilmesidir. Ancak, nadiren de olsa bazı yerel
depolar kendi eczane grubunu oluşturup, sınırlı sayıda üretici ile çalışmayı
tercih edebilmektedir. Öte yandan ecza depoları da bütün eczanelerle
çalışmak istememektedirler. Zira %95’ini devletin sübvanse ettiği bu sektörde
depolar finansal kayıplarını azaltmak için bazı eczanelerle çalışmak
istemeyebilmektedirler. Bu noktada yerel ecza depolarının eczaneler için
önemi artmaktadır." 2200

Eczacıbaşı-Zentiva yetkilileri:

"Bir deponun bulundurduğu çeşit miktarı sermaye yapısıyla ilgilidir. Depo
sadece orijinal ürün, sadece jenerik ürün sadece ithal ürün vs. üzerine de
çalışabilmektedir. Ancak bir eczacının talep ettiği tüm ürünleri bulabildiği bir
depo daha avantajlı olabilmektedir. Öte yandan eczane-depo arasındaki
kişisel ilişkiler, ticari ilişkiler de eczanelerin depo tercihinde önemlidir. Buna ek
olarak depolar arası ürün alım satımı da söz konusudur."
2210
Selçuk Ecza Deposu yetkilisi:

"Selçuk’ta toplam (…...-……) çeşit ilaç bulunmaktadır. Piyasadaki tüm ilaçları
tedarik etmekteyiz. Bu durum eczane için önem taşır. Zira eczane tüm ilaç
ihtiyacını tek bir depodan gidermeyi tercih edecektir."

İstanbul Ecza Kooperatifi yetkilileri:

"Sağlık Bakanlığı ruhsatlı ilaçların hepsini stokumuzda bulunduruyoruz.
İstisnai durumlarda özellikli ilaçlar (AIDS, organ nakli ilaçları gibi) talebe göre 2220
tedarik edilmektedir. Bir eczanenin tüm alımlarını tek bir depodan yapması
09-16/374-88
54
pek mümkün değildir. Eczaneler tedarik riskini azaltmak için genellikle ek
olarak daha küçük çaplı bir depo ile de çalışmaktadır. Ancak, depolar bütün
ilaçları bulundurmak durumundadırlar. Bir eczane önemli bir ilaç üreticisinin
ürünlerini tedarik etmeyen bir depo ile çalışmaz. Eczaneler için, farklı ilaç
üreticilerinin ürünlerinin farklı depolardan yapılması makul görülmemektedir."

Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılabileceği gibi, bir ecza deposunun tüm
ilaçları stokunda bulundurması bu deponun faaliyeti bakımından oldukça
önemlidir. Özellikle Pfizer ve Sanofi Aventis gibi orijinal ilaç üreticilerinin 2230
ilaçlarının doktor seviyesindeki bilinirliği ve talebi de göz önüne alındığında, bu
ilaçları bulundurmayan ecza depolarının yalnızca bu ilaçlardan kaynaklanan
pazar payı kaybına uğramayacağı, bunun diğer ilaçlar bakımından da etkisini
gösterebileceği kolaylıkla ifade edilebilecektir.

Konu ile ilgili olarak, uygulama sonrası Sanofi Aventis ilaçlarını satmaya son
vermiş olan Simge Ecza Deposu sahibi …'ın ifadeleri aşağıda yer almaktadır:

“Mart 2008’den itibaren Sanofi Aventis ürünlerinin alımı ve (stoklardaki
ürünlerin bittiği tarihten itibaren) satımı yapılmamaktadır. Başka ecza 2240
deposundan Sanofi Aventis ilaçlarının alımı yapılmamaktadır. Ayrıca,
piyasadaki sahte ilaç riski nedeniyle ilaç firması hariç hiçbir kaynaktan alım
yapmamaktayız.

Çalıştığımız eczanelere Sanofi Aventis ilaçları sunmadığımız için sıkıntı
çıkmaktadır. Soruşturma konusu uygulama nedeniyle satışını durdurduğumuz
Sanofi Aventis ilaçları %10’luk bir ciro kaybına neden olmuştur. Öte yandan,
bu durum eczanelerin Sanofi Aventis ilaçları bulunmadığı için tercihlerini
başka depolar yönünde kullanması nedeniyle toplamda yaklaşık %20-25’lik bir
ciro kaybına neden olmuştur. Bizimle çalışan eczaneler arasında söz konusu 2250
nedenle alımlarını azaltanlar bulunmaktadır.

İthal ürünlerde 2007 yılının 9. ayında Ankara pazarındaki %(….)lük payımız
2008 yılının 9. ayında %(….)’ye düşmüştür. Söz konusu yılların 1-9. aylar
arası satış rakamları değişimleri tarafınıza sunulmuştur."26

Simge Ecza Deposundan alınan ve IMS tarafından hazırlanan pazar payını
gösterir tablolarda teşebbüsün 7. ve 8. aylardaki pazar payı düşüşlerinin
oldukça dikkat çekici olduğu görülmektedir:
2260
Tablo 9: Simge Ecza Deposunun pazar paylarındaki değişim
08.2007(%) 08.2008(%) Bir Önceki Yıla Göre Pazar Payı Farkı (%) Oransal Değişim
(…) (…) 0,70 -%40
09.2007 09.2008 Bir Önceki Yıla Göre Değişim Oransal Değişim
(…) (…) 0,52 -%34

Ortalamada %37'yi bulan pazar payı kayıpları, şüphesiz ki Sanofi Aventis'in
%(….)'e tekabül eden ilaç sektöründeki pazar payından çok daha fazladır.

26 İfade sahibinin, vermiş olduğu satış rakamları ithal ilaçtaki bölgesel depo pazar payı ile ilgilidir.
09-16/374-88
55
Simge Ecza Deposu ile benzer koşulda olan Afyon Ecza Deposu da Sanofi
Aventis'in ilaçlarını satamaması nedeniyle27 önemli satış kayıpları yaşamıştır.

Afyon Ecza Deposu konu ile ilgili olarak şu hususlara değinmiştir:

"Mart 2008 tarihinden itibaren Sanofi Aventis firmasının ilaç vermemesi 2270
nedeniyle depomuzda ciddi bir satış kaybı oldu ve eczaneler de bu ürünlerin
olmadığını bildikleri için diğer depolara yöneldiler ve eczane kaybımız da oldu.
Eczaneler sipariş verirken tüm ilaç çeşidini bulabildikleri depoları tercih
etmektedirler. Sırf bizimle çalışan eczaneler Sanofi Aventis mallarını bizim
depomuzdan bulamadıkları için hiç çalışmadıkları depolarla çalışmak
durumunda kaldılar. Diğer depolardan bu eczanelere zorluk çıkaranlar bile
oldu. Çünkü bu eczaneler 25 yıldır bizimle çalışmış, bu eczaneler de mağdur
durumda bırakılmış oldular. Oysa eczane her ilacı her depoda bulabilmeli en
iyi şartı ve hizmeti kim veriyorsa ondan almalıdır. Aynı şekilde nihai tüketici
için de bu geçerli olmalıdır. Sonuç olarak Sanofi Aventis malı alamayan 2280
depoların pazar kaybı olduğunu düşünüyoruz. Çünkü bizim depomuzda ciddi
satış kayıpları meydana geldi."

Deponun Sanofi Aventis ilaçlarına ilişkin olan satışları ile eczanelere yapılan
toplam satışlarına ilişkin aşağıda yer alan tablo da Deponun ifadelerini
doğrular niteliktedir:

Tablo 10: Afyon Ecza Deposunun toplam ve Sanofi Aventis ilaçlarına ilişkin satış
tutarları
Aylar Sanofi Aventis Satış Tutarı (YTL) Ciro (YTL) Cirodaki Değişim (%)
Ocak 08 (……..) (……..) 0
Şubat 08 (……..) (……..) -2
Mart 08 (……..) (……..) +4
Nisan 08 (……..) (……..) +6
Mayıs 08 (……..) (……..) -17
Haziran 08 (……..) (……..) -14
Temmuz 08 (……..) (……..) -3
Ağustos 08 (……..) (……..) +5
2290
Afyon Ecza Deposu da Simge Ecza Deposu gibi Sanofi Aventis ürünlerini
satamamaktan kaynaklanan önemli ciro kayıplarına maruz kalmıştır. Ağustos
ayı satış rakamları ile Mart ayı satış rakamları karşılaştırıldığında kaybın
yaklaşık %22 olduğu görülmektedir. Yine bu rakam da Sanofi Aventis'in
toplam pazar payının bir hayli üzerindedir. Her iki durum da, şu ana kadar
ifade edilen ve depoların önemli bir üreticinin ürünlerini satamaması
neticesinde katlanacağı zararın büyüklüğüne ilişkin görüşleri destekler
niteliktedir. Bu aşamada, ecza depolarının zararlarının azaltılması adına
maliyetlerinde indirime gitmeleri beklenebilir. Ancak çok önemli bir kısmı sabit
nitelikteki maliyetlerden oluşan depo maliyetlerinden tasarruf etmek bir hayli 2300
güçtür.

Tüm ilaçları bulunduran depo kategorisinde maliyetlerin önemli bir kısmı sabit
niteliktedir. Yani bir ya da daha fazla ilacı satamamak bu depoların

27 Afyon Ecza Deposu, Simge Ecza Deposundan farklı olarak diğer ecza depolarından çok düşük
miktarlarda da olsa alım yapabilmiştir.
09-16/374-88
56
maliyetinde önemli bir azalmaya neden olmamaktadır. Bu maliyetlerin bazıları;
dağıtım rotasına bağlı olan araç ve personel maliyetleri, depolama maliyetleri
ile üreticilere verilen teminatlardan kaynaklanan maliyetlerdir. Maliyetlerini
azaltmak isteyen bir ecza deposunun başvurabileceği alternatif yöntemler ise;
idari maliyetlerin azaltılması, düşük karlı teslim rotalarının azaltılması ya da
eczacılara daha az indirim verilmesidir. 2310

Yukarıdaki yöntemlerden de anlaşılacağı üzere şayet idari maliyetler
azaltılamıyorsa diğer iki seçenekten biri veya ikisi hayata geçirilmelidir ki her
ikisi de deponun müşteri ve pazar payı kaybına yol açabilecek olan
yöntemlerdir. Ancak belirtmek gerekir ki, sayılan bu tasarruf yöntemleri
depoların başvurabileceği kısa vadeli tedbirlerdir. Diğer bir ifade ile orta ve
uzun vadede karşılaşılacak olan satış kayıpları göz önüne alındığında
maliyetlerden yapılacak tasarrufların herhangi bir anlamı bulunmamaktadır.
Özellikle Türk ilaç pazarı gibi stok tutma maliyetine bağlı olarak ortaya çıkan
ve spesifik ilaçların dağıtımında uzmanlaşmanın söz konusu olmadığı pazar 2320
yapıları bakımından bir ecza deposunun Sanofi Aventis'in muadilsiz ilaçlarını
bulundurmamasının orta ve uzun vadedeki sonucu pazar dışına çıkmaktır.

Sanofi Aventis tarafından hayata geçirilen satış sisteminin etkilerinin yukarıda
değinilen zararlarla da sınırlı kalması beklenmemektedir. Şöyle ki, talep edilen
güvencelerin tamamını karşılasa dahi tüm ecza depoları ile çalışmama
niyetinin sektördeki diğer üreticilerde de mevcut olduğu düşünülmektedir.
Nitekim, Kurulun “Pfizer-Dilek Ecza Deposu” kararında yer alan şu ifadeler bu
durumu teyit eder niteliktedir:
2330
“Konunun başka bir boyutu da, her biri Araştırmacı İlaç Firmaları Derneği
(AİFD) üyesi olan yabancı ilaç firmalarından birisinin (Pfizer’in) böyle bir pazar
payı eşiğine muafiyet alması durumunda, AİFD üyesi diğer yabancı ilaç
firmalarının da ecza depolarıyla pazar payı eşiği içeren sözleşmeler
imzalamak istemesi ihtimalinin bulunmasıdır. Muhtemeldir ki bu durum, Pfizer
ile birlikte diğer ilaç firmalarının da bu yöndeki uygulaması neticesinde hiçbir
yabancı ilaç firmasından ilaç alamayacak yerel ecza depolarının kesin olarak
bu pazardan çıkması anlamına gelecek ve ilgili ürün pazarının grup
depolarına, ecza kooperatiflerine ve birkaç yerel depoya kalmasına neden
olacaktır.” 2340

Yine Sanofi Aventis'te bulunan firma içi bir yazışmada Rekabet Kurulunun
Pfizer-Dilek Ecza Deposu kararı değerlendirilirken: “…Kurul şayet Pfizer’in
uygulamasına izin verirse, tüm uluslararası ilaç firmaları aynı yönteme
başvuracaklardır (maili yazan hukuk müşavirinin notu: bizim de planladığımız
gibi) ve etkisi rekabeti ortadan kaldıracak şekilde güçlü olacaktır.” ifadelerine
yer verilmiştir.

İfadelerden de anlaşılabileceği gibi uygulamanın yaygınlaşması ecza
depoculuğu pazarındaki rekabeti olumsuz yönde etkileyecektir. Söz konusu 2350
uygulama ağının olumsuz etkilerine değinmeden önce uygulamanın
yaygınlaşması kadar önemli olan başka bir hususa değinmek yerinde
olacaktır.

09-16/374-88
57
Yerinde incelemelerde Sanofi Aventis firmasında bulunan “Wholesaler Focus-
Retail” isimli 10.12.2007 tarihli İngilizce olarak hazırlanmış belgede 300.000
YTL olarak belirlenen ciro limitinin uygulanmasıyla ilgili olarak “Legal
Considerations-Yasal Endişeler” başlıklı bölümde aşağıdaki ifadeler yer
almıştır:
"1. Satış koşulları açık ve objektif olmalı ve aynı durumdaki toptancılara ayrım 2360
yapmaksızın uygulanmalı (raporu hazırlayan kişinin notu: Bence 300.000 YTL
1 Milyon YTL’den daha iyidir)

2. Uygulama Sanofi Aventis tarafından ecza depolarının ihtiyaçları olan tüm
(ya da çoğu) ürünlerin karşılanması uygulamasıyla sonuçlanmamalıdır.

3. Satış koşullarının hangi ölçülere göre belirlendiğinin açıklanması gereklidir.
(raporu hazırlayan kişinin notu: Bence 300.000 YTL’yi açıklamak 1 Milyon
YTL’yi açıklamaktan daha kolaydır.)"
2370
Yukarıdaki ifadelerden de anlaşılacağı üzere Sanofi Aventis alım eşiği
uygulaması ilk başta 1.000.000 YTL olarak tasarlamıştır. Ne var ki, bu
rakamın yüksek olması nedeniyle Rekabet Kurulunun izin vermeyeceğinden
hareketle eşiği 250.000 YTL'ye düşürmüştür. Teşebbüsün mevcut
uygulamasında Tablo 8'e göre 2008 yılı içerisinde 13 ila 17 ecza deposu
ilaçları normal vadelerde alabilmiştir. Bu rakam şayet 1.000.000 YTL olarak
belirlenseydi normal vadelerde alım yapabilecek olan ecza deposu sayısı 8'e
düşmüş olacaktı. Dolayısıyla, soruşturma konusu uygulamanın devam etmesi
halinde söz konusu uygulamanın kapsamı genişleyebilecek ve belirlenen
limitler mevcut rakamların çok daha üzerine çıkabilmesi önünde engel 2380
kalmayacaktır. Bu nedenle, Sanofi Aventis'in uygulamasının olası olumsuz
etkilerinden yalnızca küçük ölçekli depolar değil, Hedef ve Selçuk Grubu
dışında kalan diğer orta ölçekli ve daha geniş bir alana hitap eden depolar da
zarar görme riski ile karşı karşıyadır.

Bu çerçevede, uygulamanın kapsamının ve boyutunun değişmesine bağlı
olarak ecza depoculuğu pazarında nasıl bir yapının ortaya çıkabileceğine
ilişkin olasılıklar şunlardır:

1. Küçük ve orta ölçekli ecza depolarının pazardan çıkması sonucu, 2390
pazardaki yoğunlaşmanın artması ve bu nedenle ecza depoculuğu
pazarındaki mevcut rekabetin azalması,

2. Küçük ve orta ölçekli ecza depolarının yalnızca belirli ürünlerin satışını
gerçekleştirebilmesi neticesinde tüm ilaçları bulunduramamanın bir
sonucu olarak büyük ölçekli depoların alternatifi olma özelliklerini
kaybetmeleri.

Her ne kadar ikinci olasılık, birinci olasılıktan daha tercih edilebilir nitelikteyse
de sonuçları bakımından gerçekte aralarında önemli bir fark 2400
bulunmamaktadır. Çünkü her iki koşulda da eczacılar bakımından önemli
ürünlerde küçük ve orta ölçekli ecza depoları birbirlerinin alternatifi olma
fonksiyonlarını yitirecektirler.

09-16/374-88
58
Sanofi Aventis'in 1.3.2008 tarihi itibarıyla uygulamaya koyduğu yeni satış
koşullarının ilaç dağıtım faaliyetleri üzerindeki en önemli etkilerinden birisi de
pazara önemli giriş engelleri yaratacak olmasıdır. Söz konusu satış koşulları
ile diğer üreticiler tarafından hayata geçirilecek olan benzer satış koşulları
nedeniyle pazara yeni giren depoların ilk başlarda sektördeki önemli ilaç
üreticilerinin ilaçlarını dağıtamayacak olmaları, bu teşebbüsleri rakiplerine 2410
oranla önemli dezavantajlarla karşı karşıya bırakacak hatta pazara girmeyi
planlayan pek çok teşebbüs üzerinde caydırıcı etkiler doğuracaktır. Bu açıdan
bakıldığında, uygulama ve akabinde ortaya çıkabilecek olası uygulamalar
nedeniyle pazar uzun süre belirli teşebbüslerin ortak kontrolünde
kalabilecektir. Bunun yanında, tüm ürünleri dağıtabilen az sayıdaki depo paket
alımları cazip hale getirmek adına bağlama/sadakat indirimi yöntemine
başvurabilecek ve bu sayede eczacıların alımlarını daha yüksek oranda
kendilerine kaydırabileceklerdir. Benzer bir uygulamayı, tüm ürünlerin
dağıtımını gerçekleştiremeyen depoların, tedarik edilemeyen ürünler
nedeniyle yapması mümkün olamayacağından küçük ölçekli depoların 2420
faaliyetleri çok daha fazla güçleşebilecektir.

J.3.1.2. Uygulamanın Eczacılık Faaliyetleri Üzerindeki Olası Etkileri

Ecza depoculuğu faaliyetinin niteliğinin ele alındığı I.4.2. nolu bölümde de
değinildiği gibi depolar arasındaki rekabetin iki temel unsuru bulunmaktadır.
Bunlar, üreticilerden alınan ilaç satış koşullarının birebir eczanelere
aktarılmasıyla ortaya çıkan fiyat rekabeti ile eczanelerin artan stok
maliyetlerinin ecza depoları tarafından üstlenilmesinin bir sonucu olan hizmet
rekabetidir. Her iki rekabet unsuru da depoların müşterileri olan eczanelerin 2430
faaliyetlerini kolaylaştıran ve karlılıklarını artıran faktörlerdir. Her ne kadar
üretici ve depo seviyesindeki rekabet eczane seviyesindeki rekabetsizlik
nedeniyle tam olarak nihai tüketicilere yansımıyor olsa da eczane sayısının
fazlalığı ile buna bağlı olarak ortaya çıkan hizmet kalitesinin yüksekliği anılan
rekabet koşullarının bir sonucudur. Bunun yanında eczanelerin geri ödeme
kurumlarına her sene protokoller çerçevesinde sunmuş oldukları ıskontolara
da depo seviyesindeki rekabetin katkısı bulunmaktadır. Üretici ve depo
seviyesinde ortaya çıkan rekabetin bir sonucu olarak eczaneler, geri ödeme
kurumları olan Maliye Bakanlığı ve SGK'nın gecikmeli ödemelerini de tolere
edebilmektedirler. Neticede, mevcut yapı ve rekabet seviyesi halihazırdaki 2440
sistemin işleyişini sağlayan temel unsurlardır ve bu yapının Sanofi Aventis'in
soruşturma konusu uygulaması ve benzeri uygulamalar aracılığıyla
bozulması, ilaç sektörünün halihazırdaki işleyişini olumsuz etkileyebilecek
niteliktedir. Bu olumsuzlukların eczane seviyesine şu şekilde yansıması
beklenmektedir:

- Şu ana kadar sıklıkla değinildiği gibi, üretici seviyesinde sunulan bir takım
avantajlı alım koşullarının eczane seviyesine aktarılamamasının bir sonucu
olarak, eczanelerin mali yapıları zayıflayacaktır. Bunun neticesinde de geri
ödeme kurumlarının 75-90 gün arasında değişen gecikmeli ödemeleri pek çok 2450
eczanenin kapanmasına neden olabilecektir.

- Eczanelerin maliyetlerindeki artışlar azalan vade, mal fazlası ve ıskonto
nedeniyle ortaya çıkabileceği gibi artan stok maliyetleri olarak da ortaya
09-16/374-88
59
çıkabilecektir. Hizmet rekabetinin azalmasının sonucu olarak ise bu maliyet
artışlarına ilave olarak hastalara yönelik hizmet sunumunda da aksaklıklar
meydana gelecektir. Şöyle ki, bilindiği gibi eczaneler stoklarında bulunmayan
ürünleri anlık siparişler yaparak ecza depolarından mümkün olan en kısa
sürede tedarik edebilmektedirler. Ne var ki ecza depolarının müşteri kaybetme
endişesi azaldığı takdirde, bu ilaçların eczanelere ulaşımında mevcut duruma 2460
göre gecikmeler yaşanabilecek ve bu durumda hastaların ilaca ulaşma süresi
uzayacaktır.

- Rekabet Kurulunun 4.12.2008 tarih ve 08-69/1114-431 sayılı kararına konu
olan büyük ölçekli ecza depolarının eczacı odalarının telkini ile eczanelere ilaç
vermeyi sona erdirmesi uygulamaları artacak, ancak yeni durumda azalan
alternatif temin kaynağı nedeniyle eczaneler kapanmak zorunda kalabilecektir.
Neticede ise ecza odalarının eczanelerin ticari faaliyetleri üzerindeki
etkilerinde artış olacaktır.
2470
- Eczacılar üreticiden aldıkları vade, ıskonto ve mal fazlası gibi dolaylı fiyat
indirimlerini tam olarak alamayacağından üretici seviyesindeki rekabeti yeteri
kadar teşvik edemeyeceklerdir. Bu durum özellikle jenerik ilaçların hastalara
alternatif olarak sunumu aşamasında ortaya çıkacaktır.

Neticede, orta ve küçük ölçekli depoların sektördeki faaliyetlerinin sona ermesi
ile eczacılar için olağan olarak nitelendirilen pek çok satış koşulu ve hizmet
sunumunun ortadan kalkacağı öngörülmektedir.

J.3.1.3. Jenerik Üreticiler ya da Küçük Ölçekli Üreticiler Üzerindeki Etkisi 2480

Çoğu ulusal nitelikte olan jenerik ilaç üreticileri, gerek ölçek gerekse de
kapsam ekonomileri bakımından uluslararası orijinal ilaç üreticilerinin bir hayli
gerisindedir ve bu anlamda ekonomik açıdan göreceli olarak zayıf olan
teşebbüslerdir. Ancak belirtmek gerekir ki, her ne kadar ekonomik açıdan
zayıf olsalar da faaliyette bulundukları pazarlar bakımından sahip oldukları
fiyat ve maliyet avantajları nedeni ile önemli bir rekabet unsurudurlar. Benzer
ifadeler, daha küçük ölçeğe sahip orijinal ilaç üreticileri için de söylenebilir.
Doğal olarak her iki üretici grubunun ecza depoları karşısındaki pazarlık
güçleri, ekonomik güçlerine bağlı olarak, Sanofi Aventis, Pfizer ya da 2490
GlaxoSmithKline (GSK) gibi pek çoğu muadilsiz ilaçlardan oluşan önemli
miktarda ürüne sahip üreticilerle kıyaslandığında bir hayli zayıftır. Bu nedenle
de, mevcut duruma göre çok daha az sayıda deponun bulunduğu bir yapıda,
yani depo rekabet seviyesinin azaldığı durumda, bu üreticiler bakımından
ürünlerini eczanelere ulaştırmanın maliyeti artacaktır. Maliyetlerdeki artış
beklentisi aşağıdaki gerekçeler çerçevesinde açıklanabilir:

- Az sayıda deponun tüm ürünlerin dağıtımını gerçekleştirdiği sistem ile
geleneksel depo pazarındaki çapraz sübvansiyon olasılığı ortadan kalkacaktır.
Geleneksel sistemde depocular talebi ve fiyatı daha yüksek olan ürünlerin 2500
satışı ile fiyatı ve dağıtım sıklığı düşük olan ürünleri sübvanse
edebilmektedirler. Ne var ki sistemin yaygınlaşması ve yoğunlaşmanın
artması ile tüm ürünlerin dağıtımını gerçekleştiremeyen, daha doğrusu talebi
ve fiyatı yüksek ürünlere erişemeyen depolar, fiyatı ile dağıtım sıklığı düşük
09-16/374-88
60
olan ürünleri sübvanse edemeyeceğinden üreticilerinden daha yüksek dağıtım
bedelleri isteyebileceklerdir. Yine tüm ilaçların dağıtımını gerçekleştiremeyen
depolar, artan maliyetlerini azaltabilmek adına da küçük ölçekli üreticilerden
daha yüksek dağıtım bedelleri isteyebilecektir.

- Tüm ilaçların dağıtımını gerçekleştiren depolar da artan pazarlık güçleri 2510
çerçevesinde pazarlık güçleri zayıf olan üreticilerden daha yüksek dağıtım
bedelleri isteyebileceklerdir. Neticede jenerik ilaç üreticileri ve küçük ölçekli
üreticiler Pfizer, GSK, ya da Sanofi Aventis gibi etken madde pazarlarında
önemli pazar gücüne sahip olmadıklarından bu gibi teşebbüslerin sahip
olduğu dağıtıcı seçme özgürlüğüne sahip değillerdir. Bu nedenle de
uygulamanın yaygınlaşması sonucunda depo seviyesindeki yoğunlaşmanın
artmasına bağlı olarak ya önemli ölçüde maliyet artışına katlanmak
durumunda kalacaklar ya da ürünlerinin tüm eczanelerde bulunmamasını
riskine katlanacaklardır. Pek çoğu jenerik ilaç üreticisi olan bu teşebbüslerin
karşı karşıya kalacağı söz konusu durum nedeniyle de ulusal ilaç politikası, 2520
jenerik ikamesi olasılığının azalması nedeniyle tehlikeye girebilecektir. Bu
durumun en önemli sonucu, ilaç ve dolayısıyla sağlık harcamalarında
meydana gelecek olan artışlardır.

J.3.1.4. Uygulamanın Sonuçlarına Yönelik Genel Değerlendirme

Yapılan değerlendirmeler ışığında, ulaşılan en önemli sonuç, ecza
depoculuğu pazarında şu anki yapının sona ermesi durumunda ortaya
çıkabilecek olan maliyetin boyutunun tahmin edilenin çok daha üzerinde
olacağıdır. Söz konusu maliyet artışı ise aşağıda gerekçelerle ifade edilebilir: 2530

- Depo seviyesinde azalan rekabet baskısı ve artan yoğunlaşma nedeniyle
alım koşulları birebir eczanelere yansıtılmayabilecektir. Bu durumda,
eczanelerin kâr marjı düşeceğinden kamuya sundukları ıskontolar azalacak ve
dolayısıyla zaten yüksek olan kamunun ilaç harcamaları daha fazla artacaktır.

- Jenerik ilaç üreticileri, pazarlık imkânlarının da düşük olması nedeniyle,
orijinal ilaç üreticilerine oranla daha yüksek dağıtım maliyetlerine katlanmak
zorunda kalacaklardır. Söz konusu artan maliyetler yine kamunun ilaç
harcamalarının yükselmesine neden olacaktır. 2540

- Uygulama yalnızca maliyetleri değil, depoların eczanelere uğrama sıklığının
azalmasıyla, hizmet rekabetini de olumsuz yönde etkileyecektir.

- Uygulamanın yaygınlaşması doğal giriş engelleri yaratmak suretiyle, pazara
yeni depoların girişini de engelleyecektir. Bu durum özellikle tüm ilaçların
dağıtımını gerçekleştiren depolar bakımından geçerli olan bir husustur.

J.3.2. Sanofi Aventis Tarafından Uygulamanın Gerekçesi Olarak Öne
Sürülen Hususlara Yönelik Değerlendirme 2550

Sanofi Aventis, 1.3.2008 tarihi itibarıyla satış koşullarında gerçekleştirilen
değişikliğin nedenlerini,

09-16/374-88
61
“- Küçük ölçekli depoların tahsilatta güçlüklere ve dağıtım aşamasında
kontrolsüzlüklere neden olması ile sık sık, az miktarda alım yapmaları
nedeniyle teşebbüsün maliyetlerini artırması,
- Şirketin Avrupa’daki satış politikalarına paralel olarak Türkiye’de de sınırlı
sayıda depo ile çalışma isteğinin bulunması,
- İlaç fiyatlarındaki düşüşler nedeniyle Şirketin maliyetleri azaltmak ve nakit 2560
akışını hızlandırmak istemesi,
- Sahte kupür ve paralel ithalat gibi uygulamaların önüne geçmek ve ilaç
dağıtım kanallarının kontrol edilmesi isteği,”

olarak açıklamaktadır.

Sanofi Aventis tarafından sunulan gerekçeler incelendiğinde uygulamanın
temelinde teşebbüsün belirli bir ölçeğin altında yer alan depolarla çalışmak
istememesinin bulunduğu kolaylıkla ifade edilebilecektir. Teşebbüs bu niyetini
çeşitli mali ya da mali olmayan gerekçelere bağlamak suretiyle 2570
meşrulaştırmaya çalışmıştır. Bu gerekçelerden özellikle aşağıda yer alanların
herhangi bir değerlendirmeye ihtiyaç duyulmaksızın herhangi bir maliyet
etkinliği sağlamayacağı sonucuna ulaşılmıştır:

o Avrupa'daki satış politikaları çerçevesinde az sayıda depo ile çalışma,

o Nakit akışının hızlandırılması ile

o Sahte küpür ile mücadele hedefi.
2580
Avrupa'daki satış politikaları çerçevesinde az sayıda depo ile çalışma isteğinin
satış koşullarının değiştirilmesindeki temel gerekçe olduğu düşünülmekle
birlikte bu şekildeki bir gerekçe ile bir takım depoların Sanofi Aventis ürünlerini
almalarının engellenmesi ve şu ana kadar değinilen hususlar çerçevesinde
pazardaki rekabet koşullarının bozulmasının haklılığını ya da gerekliliğini
savunmak mümkün değildir.

Bunun yanında, Sanofi Aventis'ten yapılan alımların %(…)'sını gerçekleştiren
depoların ilaç almalarını güçleştirecek koşullar öne sürerek, nakit akışının
hızlandırılmasının teşebbüsün maliyetlerine yapacağı katkı ise ihmal edilebilir 2590
niteliktedir. Çünkü Sanofi Aventis, satışlarının %(…)'lük kısmı için herhangi bir
vade indirimine gitmemiştir. Bu nedenle, vade indirimleri satışların %(…)'üne
tekabül eden kısmı için veya tamamı için söz konusu olmadığından,
teşebbüsün öne sürdüğü bu gerekçenin haklılığından bahsetmek mümkün
değildir. Sahte kupür ile mücadele hedefi ilaç üreticisi olan teşebbüslerin değil
Sağlık Bakanlığının yetki ve görev alanında olan bir husustur ve bu anlamda
teşebbüslerin bu yetkiyi kendilerinde görerek kısıtlayıcı davranışlara
başvurmasını meşrulaştırmamaktadır.

Sanofi Aventis'in öne sürmüş olduğu gerekçelerden yalnızca ikisi maliyetlerin 2600
veya uğranılan zararların azaltılması bakımından uygulamayı haklı
gösterebilecek niteliktedir. Bu nedenle söz konusu gerekçeler kapsamlı olarak
09-16/374-88
62
ele alınmış ve bunlarla ilgili diğer teşebbüslerin görüşlerine başvurulmuştur.
Bunlar:

o Küçük ölçekli depolar ile çalışmanın getirdiği maliyet ile

o Paralel ticaretin engellenmesidir.

Küçük ölçekli depolar ülkenin çeşitli coğrafi alanlarına yayılmış olarak faaliyet 2610
gösteren bölgesel nitelikli teşebbüslerdir. Bu teşebbüsler ile çalışmak üreticiler
bakımından iki farklı ek maliyete neden olabilir. Bunlar: Nakliye masrafları ile
tahsilatın geç yapılması ya da hiç yapılamamasından kaynaklanan
maliyetlerdir.

Her iki konuda da soruşturma sürecinde raportörlerce yapılan görüşmelerde
aşağıdaki hususlara değinilmiştir:

Abdi İbrahim İlaç yetkilileri:
2620
" Küçük ölçekli depolara satış yapmanın -depolar iflas etmediği- sürece bizim
için bir riski bulunmamaktadır. Ancak pazarın gidişatı göz önünde
bulundurulduğunda yerel çalışan düşük cirolu depoların zorlanacağı
beklenmektedir zira küçük depoların uzun vadede sabit maliyetlerinin oransal
olarak yüksek olması ve sınırlı ölçek ekonomileri nedeniyle rekabette
dezavantajlı olacağı düşünülmektedir.

Yaklaşık 15-20 adet ecza deposu ile çalışmaktayız. Bizden uygun şartlarda
ürün alımı için başvurup çalışmadığımız ecza deposu bilindiği kadarıyla
bulunmamaktadır. 2630

Temel maliyet kalemi olan nakliye maliyetleri büyük-küçük depo için fark
etmemektedir. Zira nakliye maliyetleri kutu başınadır. Öte yandan İstanbul dışı
sevkiyat için ambara kadar nakliye maliyeti üstleniyoruz. Ambardan sonraki
nakliye maliyetleri ecza depoları tarafından karşılanmaktadır.

Günümüzde elektronik sistemlerin de kullanılmasıyla tahsilat sürecinde bir
sorun yaşanmamaktadır.

Soğuk zincirli ürünlerin nakliyesi nitelikli bir süreç gerektirmektedir. Örneğin, 2640
Botoks ürünü kuru buzla taşınması gerekli bir üründür. Ürünün hastaya kadar
niteliğini kaybetmeden ulaştırılmasını istediğimiz için bu şartları sağlayacak
depolarla çalışmayı tercih etmekteyiz. Ancak günümüzde depoların hepsi bu
şartları sağlamaktadır."

AstraZeneca yetkilileri:

"Teminat sistemimizi büyük depo küçük depo fark gözetmeksizin belirli
koşullarla uygulamaktayız. Şu anda finansal risk nedeniyle reddettiğimiz bir
ecza deposu bulunmamaktadır. Mevcut durumda yaklaşık 60 adet ecza 2650
deposuyla çalışılmaktadır. AstraZeneca’nın ürünleri yüksek fiyatlı ürünler
olduğu için oluşan düşük kâr marjı nedeniyle bazı depolar tarafından tercih
09-16/374-88
63
edilmeyebilmektedir. Öte yandan depolar arası ürün alışverişine müdahalemiz
söz konusu değildir.

İstanbul dışı satışlar için AstraZeneca’nın üstlendiği nakliye maliyeti ambarlara
kadardır. Ambarlardan sonraki nakliye sürecinin maliyetini depolar
üstlenmektedir. İstanbul içi satışlarda nakliye maliyeti tarafımızca
üstlenilmektedir. Vadeleri ve satış koşullarını daha fazla alım yapılabilmesi için
bir minimum kutu alım miktarına bağlayabilmekteyiz ancak belirlenen bu 2660
miktar küçük depolar tarafından da rahatlıkla ulaşılabilecek düzeydedir. Bu
miktarın belirlenmesindeki temel amaç sevkiyatı kolaylaştırmaktır.
Üstlendiğimiz nakliye maliyetleri bakımından büyük depo-küçük depo fark
etmemektedir."

EİP yetkilileri:

"Küçük ve orta ölçekli depolara satış konusunda koşullara uygun olarak
teminatını veren depolar bizim için herhangi bir risk oluşturmamaktadır. Büyük
depolara yapılan satışlarda ise müşteri çekleri almaktayız. Daha küçük ölçekli 2670
depolarla teminat mektubu güvencesi ile çalışılmaktadır.

İstanbul dışı satışlarımızda ürünleri ambarlara teslim ediyoruz. Sonraki
süreçteki nakliye maliyetini depolar üstlenmektedir. İstanbul içi satışlarımızda
nakliye maliyetleri de depolar tarafından üstlenilmektedir. Sonuç olarak
ambarlara yapılan nakliye dışında (ki o kısmı bile genellikle depolar tarafından
karşılanmaktadır) herhangi bir nakliye maliyetimiz bulunmamaktadır."

Eczacıbaşı-Zentiva yetkilileri:
2680
"Hedef ve Selçuk haricindeki depolarla birebir teminat mektubu ile çalıştığımız
için üstlendiğimiz herhangi bir finansal risk bulunmamaktadır. Bunun yanında
deponun yapısı da incelenmektedir. Spot piyasaya satış yapmak amacıyla
kurulmuş depolarla çalışmak genelde tercih edilmemektedir. Şu ana kadar
gerekli koşulları sağlayıp Eczacıbaşı Zentiva’nın çalışmadığı bir depo
bulunmamaktadır.

İstanbul dışında nakliye ambarlarına kadar olan nakliye tarafımızca
üstlenilmektedir ambarlardan sonraki nakliye sürecinin maliyeti depolarca
üstlenilmektedir. İstanbul içi nakliye maliyetleri tarafımızca üstlenilmektedir." 2690

Novartis yetkilileri:

"Kredilendirme politikamız olarak depolardan belli bir oranda teminat alınıyor.
Yeni kurulan bir ecza deposu için bir yıl süreyle birebir teminat temelinde
çalışılmaktadır. Sonrasında belli bir güven oluştukça teminat aynı kalmakta
ancak kredi limitimiz yükselmektedir. Bunun yanında 2002’den sonra “Risk
Sigortası” sistemi ile satışlarımızın tahsilatını garanti altına aldık. Bu sistem ile
bir sigorta şirketine prim yatırmak suretiyle alacağın tahsil edilememesi riskini
ortadan kaldırmaktayız. 2700

09-16/374-88
64
Dolayısıyla depolar nedeniyle ortaya çıkabilecek riskler bu şekilde bertaraf
edilebilmektedir.

Halihazırda bize başvuruda bulunup –hukuki gerekleri tamamlayan ve teminat
politikamıza uygun olup- kendisine ürün tedarik etmediğimiz ecza deposu
bulunmamaktadır.

İstanbul içi nakliyatı Novartis yapmaktadır. İstanbul dışı için İstanbul’dan
Topkapı’daki sevkiyat ambarlarına kadar ürün taşınması Novartis’in üstlendiği 2710
bir maliyettir. Ambardan depolara ürün taşınması depoların üstlendiği bir
maliyettir. Soğuk zincir şartları, kendi sorumluluğumuzdaki nakliye sürecinde
tarafımızca üstlenilmektedir. Ambarlardan depolara taşınma kısmında
depoların soğuk zincir şartlarını taşımaları beklenmektedir. Dolayısıyla soğuk
zincirin kırılması endişesi bizim depo tercihlerimizi etkilememektedir.
Günümüzde mevcut depoların soğuk zincir gereklerini karşıladığını bildiğimiz
için soğuk zincir nedeniyle satış yapılmayan depo bulunmamaktadır."

Sanofi Aventis dışındaki üreticilerin görüşlerinden de anlaşılacağı üzere küçük
ölçekli depolar tahsilat bakımından herhangi bir risk taşımamaktadır. Çünkü 2720
üreticiler bu gibi küçük ölçekli depolardan teminat mektubu talep etmektedir.
Herhangi bir ödememe ya da geç ödeme durumunda da teminat mektubunu
işleme koyma hakları bulunmaktadır. Hatta Hedef ve Selçuk gibi büyük ölçekli
depolardan teminat mektubu alamayan üreticiler bakımından küçük ölçekli
depolarla çalışmanın daha az finansal risk içerdiği söylenebilecektir. Finansal
risk gerekçesinin yanı sıra öne sürülen nakliye maliyetlerinin yüksekliği
savının da geçerliliğinin bulunmadığı diğer üreticilerin ifadelerinden
anlaşılmaktadır. Tutanaklarda yer alan ifadelerde de görüldüğü gibi üreticilerin
tamamı Sanofi Aventis gibi İstanbul içerisindeki depolara nakliyeyi kendileri
gerçekleştirmekte, İstanbul dışındaki depolara yapılan satışlar söz konusu 2730
olduğunda ise ambarlara kadar olan nakliye masraflarına katlanmaktadır. Yani
ilaç üreticileri İstanbul dışındaki hiçbir depo için ilave nakliye maliyetine
katlanmamaktadır. Burada, ambarlara kadar olan nakliyenin maliyetlerine
katlandıkları öne sürülebilecektir ancak üreticiler bu maliyetlere eşik üstü
depolar için de katlanmaktadırlar. Şöyle ki, merkezi Ankara'da bulunan ve eşik
üstünde yer alan Nevzat Ecza Deposuna yapılan satışlarda, Selçuk Ecza
Deposunun Konya Şubesine yapılan satışlarda ve eşik altında yer alan ...'da
bulunan ... Ecza Deposuna yapılan satışlarda nakliye maliyeti aynıdır. Bu
nedenle de Sanofi Aventis firması için ambarlara kadar olan nakliye maliyeti
şayet İstanbul dışındaki satışları azalma söz konusu olmazsa uygulama 2740
sonrasında herhangi bir şekilde değişmeyecektir.

Sanofi Aventis'in satış koşullarını meşrulaştırmak adına öne sürdüğü bir
başka husus ise paralel ticaretin engellenmesidir. Bilindiği gibi paralel ticaret,
bir malın iki ayrı pazarda (genelde farklı ülkelerde) farklı fiyatlarla satılması
sonucu, fiyatın düşük olduğu pazardan yüksek olduğu pazara yapılan satışları
ifade etmektedir. Bu uygulama genellikle dağıtıcıların fiyat farklılıklarından
kazanç sağlamak amacıyla başvurduğu bir yöntemdir. AB'de ilaç sektöründe
oldukça yaygın olan söz konusu uygulama neticesinde orijinal ilaç üreticileri
önemli zararlara uğrayabilmektedir. Bunun altında yatan temel neden ise 2750
ülkeler arasında oluşan ve piyasa yerine kamu kurumları tarafından belirlenen
09-16/374-88
65
ilaç fiyatlarından kaynaklanan yapay fiyat farklılıklarıdır. AB üyesi ülkelerde
faaliyet gösteren depolar bakımından önemli bir gelir kaynağı olan bu
uygulamanın Türkiye'de faaliyet gösteren depolar bakımından uygulanması
ise bir hayli güçtür. Çünkü Türkiye AB üyesi olmadığından, paralel ticarete
konu ürünler birlik üyelerine ruhsatlandırma sorunları nedeniyle göreceli
olarak çok daha zor koşullarda ulaşabilmektedir. Konu ile ilgili diğer üreticilerin
görüşleri de bu hususu destekler niteliktedir.

Abdi İbrahim İlaç yetkilileri: 2760

"Bilgimiz dahilinde iznimizin dışında paralel ithalat uygulamaları yoktur. Bunu
haber aldığımız ecza depolarıyla ticari ilişkimiz olumsuz etkilenir."

AstraZeneca yetkilileri:

"İlaç sağladığımız ecza depolarında diğer ülkelere yönelik paralel ithalat söz
konusu olmamaktadır. Nitekim Türkiye’den AB üyesi ülkelere yönelik ilaç
ihracatı için çok önemli gümrük engelleri bulunmaktadır. Ne var ki, AB ülkeleri
arasında böyle bir durum söz konusu değildir." 2770

Novartis yetkilileri:

"Novartis’in kendi güvenlik önlemleri bulunmaktadır. Ancak zaman zaman
paralel ithalat örneklerine rastlanmakla birlikte bunu ciddi bir sıkıntı olarak
görmüyoruz. IMS ile ürünlerin depo giriş ve depodan çıkış miktarları takip
ediliyor. Bunlar arasında sıkıntı yaratacak farklılıklar söz konusu değildir."

Küçük depolar bakımından paralel ticareti güçleştirebilecek bir başka unsur
ise bu depoların finansal açıdan zayıf olmalarıdır. Söz konusu depoların bu 2780
durumu üreticilerin kendilerinden teminat mektubu istemesine neden olmakta
ve bu da ilgili teşebbüslerin alım miktarlarını önemli oranda kısıtlamaktadır.
Hatta mevcut koşullarda çoğu üreticinin küçük ölçekli depolardan alım miktarı
kadar teminat mektubu istediği, teminat mektubunun tutarını aşan taleplerinde
ise satış yapmadığı bilinmektedir. Bu koşullar altında küçük ölçekli bir
deponun kendi müşterilerinin yanı sıra yurtdışındaki depolara da satış
yapabilmesi için teminat mektubu tutarını artırması gerekir ki, hem teminat
mektubu için ödenen komisyonun yüksek olması hem de söz konusu
teşebbüslerin finansal bakımdan bunu karşılayamayacak ölçüde zayıf olmaları
uygulamanın önündeki önemli bir engeldir. Ne var ki aynı durum büyük ölçekli 2790
depolar bakımından geçerli değildir. Çünkü bu depolar hemen hemen hiçbir
üretici ile teminat mektubu karşılığı çalışmamaktadırlar ve bu çerçevede
diledikleri kadar mal alabilmektedirler.

Konu ile ilgili olarak … Ecza Deposu yetkilisi şu ifadeleri kullanmıştır:

"… paralel ithalata konu edilmek üzere alım yapabilecek durumda değildir.
Zira tüm alımlarımız banka teminatı kısıtı altında yapılmaktadır."

Gerek paralel ticaret gerekse de Sanofi Aventis tarafından öne sürülen diğer 2800
hususlar göz önüne alındığında, uygulama neticesinde maliyetlerde kayda
09-16/374-88
66
değer herhangi bir azalmanın olmayacağı anlaşılmaktadır. Bu nedenle de
değişen satış koşullarının gerek satışların artırılması gerekse de maliyetlerin
azaltılması anlamında depolar arası farklı koşullar uygulamasını yapılmasını
gerektirecek haklı bir gerekçesinin bulunduğu öne sürülemeyecektir.

J.3.3. Net Etki Değerlendirmesi

Yapılan değerlendirmeler ışığında, Sanofi Aventis'in uygulamasının ecza
depoculuğu alanında öncelikle hakim durumda bulunulan pazarlar 2810
bakımından rekabeti bozduğu, bu ürünlere ulaşamayan depolar bakımından
ileride pazardan çıkmaya kadar varabilecek olan önemli zararlar doğurduğu
tespit edilmiştir. Bunun yanında, uygulamanın gerek eşiklerin yükseltilmesine
gerekse de başka üreticiler tarafından benzer gerekçelerle uygulanmasına
zemin hazırlamasına imkân sağlaması nedeniyle görünen zararından çok
daha fazlasını potansiyel olarak içerisinde barındırdığı anlaşılmaktadır.

Sanofi Aventis'in vade konusundaki uygulamasının ecza depoculuğu faaliyet
alanında neden olduğu olumsuzlukların bu teşebbüsün elde etmeyi umduğu
tasarruf veya kazançları ile birlikte değerlendirildiğinde ise önemli 2820
dengesizliklerin bulunduğu, uygulamanın gerçekte Sanofi Aventis'e ihmal
edilebilir nitelikte kazanç sağlarken çok ciddi zararlara yol açtığı veya
açabileceği tespit edilmiştir. Dolayısıyla yapılan net etki analizi çerçevesinde
uygulamanın öngörülen kazanımlarının neden olduğu zararlara göre çok
yetersiz kaldığı sonucuna ulaşılmıştır.

Bu aşamada belirtilmelidir ki, her ne kadar, hakim durumdaki teşebbüslerin
dağıtım sistemlerini kurma ya da değiştirme hakları bulunsa da özel
sorumluluklarının bilincinde olmaları gerekmektedir. Bu nedenle de hakim
durumdaki teşebbüsler özellikle ilaç sektörünün toptan dağıtım aşaması gibi 2830
farklı pazar koşullarının söz konusu olduğu, dağıtıcıların en azından
sirkülasyonu yüksek olan ürünleri portföylerinde bulundurmak durumunda
bulunduğu alanlarda keyfi olarak nitelendirilebilecek karar ve uygulamalardan
kaçınmak durumundadırlar.

Sanofi Aventis ve benzeri konumdaki ilaç üreticisi veya ithalatçısı
teşebbüslerin satış koşullarını oluştururken, hakim durumda bulundukları
ürünler bakımından, pazarın mevcut yapısını göz önünde bulundurma ve
özellikle ecza depolarının nihai tüketicileri olan eczanelere aktardıkları vade,
mal fazlası veya ıskonto ile benzeri sonuçları doğuran ve ürünlerin fiyatını 2840
dolaylı yollardan etkileyen unsurlar söz konusu olduğunda ecza depoları
arasında farklı uygulamalara yönelmekten kaçınmaları gerekmektedir. Çünkü
ilaç sektörünün depoculuk seviyesinde olduğu gibi kâr marjlarının sınırlı ve
çok düşük olduğu pazarlarda, bu gibi unsurlarda yapılacak farklılaştırmaların
etkileri bu olay özelindeki gibi bir takım depoların ilaçları alamaması ve
pazardaki rekabetin bozulması ile sonuçlanabilmektedir. Ancak, ilaç
sektöründe faaliyet gösteren teşebbüsler olsalar da belirli ürünleri itibarıyla
hakim durumda bulunan teşebbüslerin diğer teşebbüsler gibi alacaklarını
teminat altına alma hakkı her zaman için bulunmaktadır. Bu nedenle,
teşebbüslerin makul nitelikteki teminat garantileri isteme hakkı her zaman için 2850
mevcuttur. Bunun yanında ticari çıkarları risk altına girdiğinde veya üretim
09-16/374-88
67
planlarını bozabilecek talepler söz konusu olduğunda, hakim durumdaki
teşebbüslerin kendilerini korumak için alacakları önlemler de rekabeti
gereğinden fazla bozmamak kaydıyla saklıdır.

J.3.4. İhlalin Ağırlığı

Raportörlerce Sanofi Aventis firmasında önaraştırma sürecinde yapılan
yerinde incelemede, teşebbüsün uygulamanın şu ana kadar değinilen
sonuçlarını öngördüğü tespit edilmiştir. 2860

“Wholesaler Focus-Retail” isimli 10.12.2007 tarihli İngilizce olarak hazırlanmış
belgede 300.000 YTL olarak belirlenen ciro limitinin uygulanmasıyla ilgili
olarak “Legal Considerations-Yasal Endişeler” başlıklı bölümde aşağıdaki
ifadeler yer almıştır:

“- Hakim durumda bulunma durumu hariç olmak üzere, ticari politika Sanofi
Aventis’in tüm toptancılara uyguladığı tek taraflı bir anlaşmadır ve rekabet
hukuku bakımından bir sakınca teşkil etmemektedir.
2870
- Sanofi Aventis’in ilaç dağıtım pazarındaki payı %(…) olduğu için Sanofi
Aventis’in hakim durumda bulunamayacağı “hemen hemen” kesindir. Bu
çerçevede Sanofi Aventis rekabet hukukunun yaptırımlarına maruz kalmadan
kendi satış koşullarını belirleyebilir.

- Ne var ki, sınırlı bir bakış açısıyla, Sanofi Aventis’in ilaç dağıtım pazarında
hakim durumda bulunduğunu kabul etsek dahi, tek taraflı olarak belirlenen
satış koşullarının şu durumlara uyması zorunluluğu vardır:

1. Satış koşulları açık ve objektif olmalı ve aynı durumdaki toptancılara ayırım 2880
yapmaksızın uygulanmalı (raporu hazırlayan kişinin notu: Bence 300.000
YTL 1 Milyon YTL’den daha iyidir)

2. Uygulama Sanofi Aventis tarafından ecza depolarının ihtiyaçları olan tüm
(ya da çoğu) ürünlerin karşılanması uygulamasıyla sonuçlanmamalıdır.

3. Satış koşullarının hangi ölçülere göre belirlendiğinin açıklanması gereklidir.
(raporu hazırlayan kişinin notu: Bence 300.000 YTL’yi açıklamak 1 Milyon
YTL’yi açıklamaktan daha kolaydır.)
2890
- Yukarıda değinilen 3 duruma yalnızca hakim durumda bulunma varsayımının
geçerli olduğu koşulda dikkat edilmelidir.

- Her ne kadar Sanofi Aventis’in hakim durumda bulunma ihtimali çok yüksek
olmasa da bu koşullara istisnai de olsa risk değerlendirmesi yaparak uymak
önemli olabilir.”

Yine “Wholesaler Payment Terms and Focus” başlıklı başka bir metinde
uygulamanın ilk başta 1 milyon YTL’lik eşikle başlaması düşünülmüş, ancak;
Rekabet Kurumunun müdahale edebileceği, ürünlerin ülkenin her yerinde 2900
bulunmaması ihtimalinin ortaya çıkabileceği, özel müşteri olarak adlandırılan
09-16/374-88
68
Devitaş’ın bu kapsamda ilaç alamayacağı ve diğer “değerli” müşterilerin
(Vetiş, Sıhhat ve diğerleri olarak sayılmış) bu uygulamadan olumsuz
etkileneceği belirtilmiştir.

Firma içi bir yazışmada Rekabet Kurulunun Pfizer Kararı değerlendirilirken:
“…Kurul şayet Pfizer’in uygulamasına izin verirse, tüm uluslararası ilaç
firmaları aynı yöneteme başvuracaklardır (maili yazan hukuk müşavirinin
notu: bizim de planladığımız gibi) ve etkisi rekabeti ortadan kaldıracak
şekilde güçlü olacaktır.” 2910

ifadelerine yer verilmiştir.

- 5.10.2007 tarihli başka bir firma içi yazışmada:
“…Plavix’in etken madde kriterine göre hakim durumda bulunduğunu
varsayarsak hakim durumun kötüye kullanılmasını yasaklayan Rekabet
Kanununun Hakim Durumun Kötüye Kullanılmasını düzenleyen 6. maddesine
uymak durumundayız. Konumuza giren kötüye kullanma hali: Ticari faaliyet
alanına başka bir teşebbüsün girmesine doğrudan veya dolaylı olarak engel
olunması ya da rakiplerin piyasadaki faaliyetinin zorlaştırılmasını amaçlayan 2920
eylemler (eğer ürün için 2 depoyu seçersek diğerlerinin bu etken madde
pazarına girmesini engelleyebiliriz).”

Yukarıdaki ifadelerden:

- Soruşturmaya konu satış koşullarının tüm depoların Sanofi Aventis
ürünlerine ulaşmasının engellenmesine yönelik olduğu,

- Aylık alım eşiğinin ilk başta 1.000.000 YTL olarak belirlendiği ancak Rekabet
Kurumunun müdahale etmemesi için ve bazı "değerli müşterilerin" alımlarının 2930
bu eşiğin altında kalması nedeniyle 250.000 YTL'ye indirildiği,

- Rekabet Kurulunun 2.8.2007 tarih ve 07-63/774-281 sayılı "Pfizer-Dilek Ecza
Deposu" kararına rağmen, benzer sonuçlar doğurabilecek nitelikteki
uygulamaya Sanofi Aventis tarafından tek taraflı olarak geçildiği

anlaşılmaktadır. Dolayısıyla Sanofi Aventis'in, Rekabet Kurulunun 2.8.2007
tarih ve 07-63/774-281 sayılı kararına rağmen, benzer sonuçlara sahip ve bu
özelliği nedeniyle 4054 sayılı Kanuna uygun olmadığı Kurul kararıyla sabit
olan bir uygulamayı, farklı bir yöntemle hayata geçirdiği tespit edilmiş ve adı 2940
geçen teşebbüsün uygulamasının bu yönüyle içerisinde kasıt unsuru taşıdığı
sonucuna ulaşılmıştır. Bu durum teşebbüse uygulanan cezanın tespitinde,
satış koşullarındaki değişikliğin ecza depocuğu faaliyeti üzerindeki etkileri ile
birlikte göz önüne alınmıştır.

K. SAVUNMALARIN DEĞERLENDİRİLMESİ

Sanofi Aventis’in yazılı ve sözlü savunmalarında ortaya koyduğu hususların
özeti ile bunların değerlendirilmesine aşağıda yer verilmiştir.
2950

09-16/374-88
69
K.1. Usule İlişkin Savunma

- Önaraştırma kapsamında elde edilen ve değerlendirmeye esas teşkil eden
“Wholesaler Focus – Retail” ve “Wholesaler Payment Terms and Focus”
isimli belgelerin kurum çalışanı olmayan bir avukat tarafından verilen görüş
çerçevesinde oluşturulduğuna ve şirket içi avukat ile teşebbüs arasındaki
yazışmaların delil olarak kullanılamayacağına ilişkin savunma.

Söz konusu belgelerde, bu belgelerde yer alan görüşlerin Sanofi Aventis 2960
çalışanı olmayan bir avukat tarafından verildiğine ilişkin herhangi bir ifade yer
almamaktadır. Yine söz konusu belgeler teşebbüsten alınırken ilgili ifadelerin
temsilci ifadeleri olduğuna dair herhangi bir ifadede bulunulmamıştır. Bunun
yanında ifadeler bir avukat görüşünden ziyade Kurum içi çalışanların ifadeleri
izlenimi vermektedir.

Avukat ile müvekkilin mesleki ilişkisinden kaynaklanan bilgi ve belgelere ilişkin
olarak Türk mevzuatında rekabet hukuku bağlamında mutlak bir imtiyaz
sağlayan kesin bir hüküm bulunmamasına rağmen konuyla ilgili olarak Türk
Rekabet Hukuku uygulamalarının dayandığı mehaz Avrupa Birliği’nde 2970
içtihatlara dayalı oluşan kurallar bütünü yol gösterici niteliktedir. Özellikle
Rekabet Hukuku uygulaması çerçevesinde AM&S – Komisyon davasında28
Avrupa Toplulukları Adalet Divanı’nın verdiği karara göre avukat ve müvekkil
arasındaki iletişime dair yazılı belgeler iki unsurun var olması koşulu ile
imtiyaza konu olabilecektir. Bunlar aşağıda ifade edilmiştir:
a) Söz konusu yazılı iletişim müvekkilin savunma hakkı kapsamında ve
bu amaç çerçevesinde oluşturulmuş olmalıdır.
b) Yazılı iletişim, müvekkil ile işveren-çalışan ilişkisi içinde olmayan;
bağımsız avukatlar ile müvekkiller arasında olmalıdır.
2980
Konuya ilişkin Avrupa Birliği İlk Derece Mahkemesi, Akzo Nobel-Komisyon
Kararı’nda29 ise “bağımsız avukat” kavramı üzerine bir tartışma yapmakla
birlikte üye ülkeler arası ortak bir mevzuat olmamasından kaynaklanan bir
belirsizlikten yola çıkarak ATAD’ın AM&S-Komisyon davasında verdiği karara
uygun olarak Komisyon uzmanlarının yerinde incelemede elde ettiği şirket içi
avukat-müvekkil yazışmalarının bahse konu imtiyaz kapsamında olduğu
iddiasını reddetmiştir.

Sonuç olarak, her ne kadar Türk mevzuatı ve Türkiye’nin taraf olduğu
anlaşmalara dayanan kesin bir yükümlülük bulunmasa da evrensel hukuk 2990
ilkeleri uyarınca, yerinde inceleme sırasında dosya raportörleri tarafından elde
edilen şirket içi avukat-müvekkil yazışmalarını içeren belgelerin
değerlendirmeye esas alınmasında herhangi bir hukuka aykırılık
görülmemiştir.

28 Case. 155/79 AM&S Europe v. Commission [1982]ECR 1575
29 Case T-125/03 ve Case T-253/03
09-16/374-88
70
K.2. Esasa İlişkin Savunmalar
K.2.1. Satış Koşullarının Değiştirilme Nedenlerine İlişkin Savunmalar

- Sanofi Aventis soruşturma konusu satış koşullarında gerçekleştirilen
değişikliğin rekabeti sınırlayıcı bir amaçla değil birtakım rasyonel ve ekonomik
gerekçelere dayandığı ve bu gerekçelerin; 3000
o Avrupa’daki politikalarına benzer şekilde Türkiye’de de sınırlı sayıda
depo ile çalışmak
o İlaç fiyatlarındaki düşüşler nedeniyle maliyetleri azaltmak ve nakit
akışını hızlandırmak
o Taşıma ve nakliye maliyetlerini azaltmak
o Sahte kupür ve paralel ithalat gibi kanunsuz uygulamaların önüne
geçmek ve ilaç dağıtım kanallarını kontrol etmek
olduğu savunması.

Yukarıdaki savunmalara ilişkin ayrıntılı değerlendirmelere “Hakim Durumun 3010
Kötüye Kullanılması” bölümünde yer verilmiştir.

K.2.2. İlgili Ürün Pazarının Tanımlanmasına İlişkin Savunmalar

- İlgili ürün pazarı tanımlanırken ele alınan ana kriterler olan talep ikamesinin
ilaç sektöründe doktorlar tarafından belirlendiği, bu nedenle ilaç
üreticilerinin/ithalatçılarının tüm tanıtım faaliyetlerini doktorlar nezdinde
yürüttükleri, ilacın reçeteye yazılmasından sonra düzenlenmiş sektör
kurallarının devreye girdiği, ilaç reçeteye girdikten sonra pazar alışverişinin
sona erdiği ve bu aşamada yeni bir pazar oluşmadığı, Rekabet Kurulunun ilaç 3020
sektörüne yönelik pek çok kararında farklı etken madde içermekle birlikte aynı
tedavi edici özelliğe sahip ilaçları birlikte değerlendirerek ATC-3 kapsamında
ilgili ürün pazarı tanımlaması yaptığı, ancak soruşturma konusu bakımından
satış koşullarının sağlayıcı ile depolar arasındaki ilişkileri düzenliyor
olmasından hareketle ilgili ürün pazarının, ilaç dağıtım pazarı olarak ya da
ATC-3 çerçevesinde tanımlanması gerektiği savunması.

Söz konusu savunmaya ilişkin ayrıntılı değerlendirmelere “İlgili Pazar”
bölümünde yer verilmiştir. Savunmada belirtildiği üzere, üreticiler bakımından
ilaçların doktor reçetesine dahil olabilmesi için yoğun tanıtım ve promosyon 3030
faaliyetleri yapılmaktadır. Bu aşamadaki rakipler, söz konusu ilaç ile aynı
hastalıkların tedavisinde kullanılan fakat farklı/aynı etken maddeye sahip diğer
ilaçlardır. Pazarın bu kısmı temel talebin belirlenmesindeki en önemli süreçtir.
Ancak, söz konusu ilaç bir kez reçeteye yazıldıktan sonra artık bu ilacın
rakipleri yalnızca aynı etken maddeyi içeren muadilleridir ki, üreticiler de satış
koşullarını bu gerçeğe göre oluşturmaktadırlar. Yani, önceki bölümlerdeki
diğer üreticilere ait ifadelerden de anlaşılabileceği gibi bir üretici şayet ilacın
jeneriği mevcutsa yüksek vade, ıskonto ya da mal fazlası verebilmektedir. Ne
var ki aynı üretici, jeneriğin olmadığı ancak farklı etken maddeyi içeren
rakibinin bulunduğu durumda söz konusu alım koşullarını vermemektedir. 3040
Buradan da anlaşılabileceği gibi söz konusu farklı pazar koşullarını oluşturan,
09-16/374-88
71
üreticilerin uygulamış oldukları satış koşullarıdır. Burada hatırlatmak gerekir ki
farklı rekabet koşullarının söz konusu olduğu durumda farklı pazar yapılarının
tanımlanmasına ihtiyaç duyulmaktadır. Buna paralel olarak ilaç sektörünün
depo seviyesindeki rekabet koşulları ile reçete yazımı aşamasındaki rekabet
koşullarının da farklı boyutlarda ele alınma zorunluluğu bulunmaktadır.

K.2.3. Hakim Durum Tespitine İlişkin Savunmalar

- Sanofi Aventis’in patent korumalı tek ilacının, 2015 yılına kadar patent 3050
korumasına sahip olan Ketek olduğu, patent koruma süresi dolmuş diğer
ilaçlar için potansiyel rekabet baskısının söz konusu olduğu, fiyatın
düzenlemeye tabi olduğu ilaç pazarında teşebbüslerin ilaç fiyatlarını belirleme
serbestisine sahip olmadıkları gibi fiyat üzerinde bir etkisi olmayan
teşebbüslerin arz, üretim ve dağıtım miktarını etkilemek için bir güdüleri
olmayacağı ve sektörde paralel ithalatın varlığı nedeniyle ve ilgili ürün
pazarının ilaç dağıtım pazarı olarak tanımlanması halinde Sanofi Aventis’in
payının %7 civarında olması nedeniyle Sanofi Aventis’in hakim durumda kabul
edilemeyeceği savunması.
3060
İlaç endüstrisinde, üreticiler arasındaki rekabetin ATC-3 çerçevesinde
gerçekleştiğini ileri sürmek mümkündür. Ancak, tam da savunmada yer alan -
ilacın reçeteye yazılmasından sonra düzenlenmiş sektör kurallarının devreye
girmesi- nedeniyle, üzerinden rekabet edilen unsurlar değişikliğe
uğramaktadır. Şöyle ki, dağıtım faaliyetleri söz konusu olduğunda, eczaneler
kendilerine gelen reçetede yer alan ilaçları -ilgili mevzuat nedeniyle- yalnızca
jenerik eşdeğeri ile değiştirebilmekte, reçetedeki ilaçlar stoklarında mevcut
değil ise, sadece reçetede yazılı ilaçları veya varsa jeneriklerini depodan
sipariş edebilmektedir. Ne depo ne de eczane reçetedeki ilaçları farklı etken
maddeli ilaçlarla değiştirme imkânına sahiptir. Dolayısıyla, savunmadaki ilaç 3070
reçeteye yazıldıktan sonra pazardaki alışverişin sona erdiği yönündeki iddia
isabetli değildir. İlacın reçeteye yazılmış olması sadece alışverişe konu
olabilecek ürünleri sınırlandırmış olmaktadır. Artık konu üreticiler
seviyesindeki rekabetten çıkarak, dağıtım aşamalarındaki rekabete
kaymaktadır. Eczane depodan, reçetedeki ilaç ve jeneriğinden başka bir ilaç
talep etmeyecektir. Aynı şekilde depo, eczanenin kendisinden talep ettiği ilaç
ve/veya jenerikler neyse üreticiden de o ürünleri talep etmek zorunda
kalacaktır. Dolayısıyla, reçete doktor tarafından yazıldıktan sonra, depocunun
talebi değiştirme imkânı bulunmamaktadır. En iyimser varsayımla, depocu,
talep edilen ilacın jeneriğini eczaneye teklif edebilecektir. Bu durum ise, 3080
depocu açısından arz edilebilecek ürünleri reçetedeki ilaç ve jenerikleri ile
sınırlandırmaktadır. Hal böyleyken, reçetedeki ilacın jeneriği bulunmuyorsa, o
ilacın tek tedarikçisinin hakim durumda olduğu sonucu ortaya çıkmaktadır.

İlaç fiyatları bakımından ise azami fiyatları belirleme yetkisinin Sağlık
Bakanlığı'nda olduğu görüşü doğrudur ancak uygulamadan da görülebileceği
gibi üreticiler azami fiyatlardan şayet ilaçların jenerikleri bulunuyorsa ıskonto,
vade ve mal fazlası gibi unsurları kullanmak suretiyle dolaylı indirimler
yapabilmektedirler. Yani ilaç sektöründe, fiyat tamamen göz ardı edilen bir
unsur değildir. Buradaki teşebbüsler her ne kadar fiyatları istedikleri oranda 3090
09-16/374-88
72
artıramasalar da fiyat düşüşlerini engelleyebilmek adına hakim durumlarını
kötüye kullanabilirler.

- TEB ile SGK ve Maliye Bakanlığı arasında imzalanan ve ilaç alım esaslarını
belirleyen Protokollerin sürekli değiştiği ve bu protokollerin ilaç sektörü
bakımından düzenleyici nitelik taşımadığı, bu konuda asıl olan düzenlemenin
Deontoloji Tüzüğünde yer aldığı yönündeki savunma.

İsmi geçen kurumlar arasında imzalanan ilaç alım protokolleri her yıl
pazardaki faaliyetin %80-90'ını etkilemektedir. Eczacılar, söz konusu 3100
protokoller kapsamında ilaç vermek durumunda olduğu için protokoller
sektörün bu kesimi bakımından da bağlayıcıdır. Doğal olarak burada
eczacıların reçetede yazılı olan ilaç yerine hangi özelliklere sahip muadillerini
verme yükümlülüklerinin bulunduğuna ilişkin düzenlemeler, ilaç sektörünü
birinci derecede bağlayan düzenlemelerdir. Protokoller incelendiğinde bazı
hususların zamanla değiştiği gözlemlense de söz konusu düzenlemelere
ilişkin hükümlerin aynen korunduğu kolaylıkla görülmektedir.

K.2.4. Hakim Durumun Kötüye Kullanıldığı Tespitine İlişkin Savunmalar
3110
- Sanofi Aventis’in soruşturmaya konu satış koşullarının hakim durumun
kötüye kullanılması olarak kabul edilebilmesi için hakim durumdaki
teşebbüsün rekabeti kısıtlayıcı amacının ve kastının bulunması gerektiği
ancak Sanofi Aventis’in alt pazarda faaliyeti bulunmaması nedeniyle ecza
depoları ile rekabet etmesinin söz konusu olamayacağı dolayısıyla rekabeti
kısıtlayıcı bir amaca sahip olamayacağına ilişkin savunma.

Bir firma davranışının rekabet ihlali niteliğinde olup olmadığının her somut
olayda ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekmektedir. Soruşturma konusu
uygulamanın hakim durumun kötüye kullanması şeklinde addedilmesinin 3120
nedenleri önceki bölümlerde ayrıntılı olarak ortaya konulmuş bulunmaktadır.
Bu bölümdeki değerlendirmelere ilave olarak belirtmek gerekir ki; Sanofi
Aventis’in soruşturma konusu uygulaması, doğrudan piyasa yapısını
değiştirmeye yönelik, serbest piyasa koşullarının olmazsa olmazı niteliğindeki
pazara girişleri sınırlayan ve piyasa mekanizmasıyla bağdaşmayan yapay bir
müdahale ile önemli sayıda deponun pazardan çıkışına yol açacak bir nitelik
arz etmektedir. Uygulamanın devamı ve -kuvvetle muhtemel- diğer ilaç
üreticisi firmalarca takip edilmesi halinde ortaya çıkacak piyasa yapısı, doğal
bir işleyişin sonucu değil, hakim durumdaki firmaların piyasaya
müdahalelerinin bir neticesi olacaktır. Dolayısıyla ilaç sektörünün kendine has 3130
yapısı, piyasaya yönelik bu tür tasarrufların haklı görülmemesi gerektiğini
ortaya koymaktadır.

- Sanofi Aventis ürünlerinin diğer depolardan temin ya da ortak alım gibi
alternatif temin kaynakları olması ve depoların sağlayıcıya bağımlılığından söz
edilemeyecek olması nedeniyle soruşturma konusu uygulama sonucunda
ecza depolarının pazar dışına çıkmasının söz konusu olmayacağı savunması.

Savunma çerçevesinde ortaya şöyle bir durum çıkmaktadır: İlaç üreticilerinden
mal alamayan depolar, diğer depolardan ürünleri tedarik edebilir ve bu şekilde 3140
09-16/374-88
73
faaliyetlerine devam edebilirler. Bu ifadelerin yanlışlığı sektördeki kâr oranları
ve rekabet koşulları göz önüne alındığında açık bir biçimde ortaya
çıkmaktadır. Şöyle ki,
- ecza depolarının kâr marjlarının ortalama %7 olduğu,
- kâr marjının brüt olduğu (maliyetlerin düşülmesiyle net kâr marjı
rakamının çok daha düşük rakamlara tekabül ettiği)
- başka depolardan mal almanın maliyetinin en az %3-4 olduğu,
- eczanelerin kendilerine daha olumsuz mali koşullar sunan depolar ile
çalışmak istemediği dikkate alındığında, Sanofi Aventis'in eşik altı koşulları ile
ya da başka depolar vasıtasıyla ilaç almanın herhangi bir rasyonalitesi 3150
bulunmadığı görülmektedir. Bunun yanında birbirlerine rakip olan depolara
ortaklaşa alım yapma önerisi sunmak da rasyonel bir yaklaşım değildir. Çünkü
bu durumda üreticinin dağıtım ve satış ile ilgili riskleri ve maliyetleri alım yapan
deponun üzerinde kalmaktadır.

- Büyük çaplı alım yapan depolarla çalışılmasının teslimatların azaltılması,
idari operasyonların basitleştirilmesi, fatura ve teminat kontrollerinin
azaltılması, soğuk zincirlerin ve ilaç dağıtımı sonuçlarının daha etkin bir
şekilde kontrol edilebilmesi gibi etkinlik doğurucu sonuçlar sağlayacak olması
nedeniyle Sanofi Aventis’in soruşturma konusu uygulamasının iktisadi 3160
bakımdan rasyonel bir davranış olduğu savunması.

"Hakim Durumun Kötüye Kullanılması" başlıklı bölümde de ele alındığı gibi,
teşebbüslerin uygulamaları kendilerine veya piyasaya belirli bir etkinlik ya da
kazanç sağlayabilmektedir. Ne var ki uygulamanın pazardaki rekabet
üzerindeki olumsuz etkileri sağlanan kazançtan daha az ise uygulamaya izin
verilmesi söz konusu olmamaktadır. Sanofi Aventis'in daha önce uygulamanın
gerekçeleri olarak öne sürmüş olduğu hususlara ilave olarak savunma
sürecinde ileri sürmüş olduğu gerekçeler bu kapsamda ele alınacak olursa
ecza depoculuğu alanındaki rekabetin önemli ölçüde ortadan kalkmasına 3170
neden olabilecek bir uygulamanın idari operasyonların basitleştirilmesi,
teslimatların azaltılması, fatura ve teminat kontrollerinin azaltılması, soğuk
zincirlerin ve ilaç dağıtımı sonuçlarının daha etkin bir şekilde kontrol
edilebilmesi gerekçeleriyle açıklanmasının ya da meşrulaştırılmasının
mümkün olmayacağı anlaşılmaktadır. Kaldı ki, değinilen sonuçlara, toplam
alımların %6'sını gerçekleştiren teşebbüslere yönelik satış politikalarının
değiştirilmesi vasıtasıyla ulaşılmasının söz konusu olmayacağı da oldukça
açıktır.

K.2.5. Soruşturma Konusu Satışların Toplam Satışlar İçindeki Yerine 3180
İlişkin Savunmalar

- Halihazırda Sanofi Aventis’in satışlarının %(…)’ünün 10-11 depo ile
gerçekleştirildiği, dolayısıyla toplam satışlarının yaklaşık %(…)’sını
gerçekleştiren 54 depoyla çalışma ve bu durumun getireceği işlem maliyetine
katlanma yükümlülüğünün Sanofi Aventis’e getirilemeyeceğine dair savunma.

09-16/374-88
74
Savunmada, söz konusu uygulama ile işlem maliyetlerinden ne miktarda bir
tasarruf elde edilebileceğine dair net bir açıklama yapılmamıştır. Kaldı ki, daha
önceki bölümlerde ayrıntılı olarak yer verildiği üzere, küçük veya büyük hangi 3190
depo söz konusu olursa olsun Sanofi Aventis dışındaki üretici firmalar,
kendilerinin yüklendiği nakliye ve işlem maliyetleri açısından depolar arasında
hemen hemen hiçbir fark olmadığını ifade etmiştir.

- Sanofi Aventis'in zayıf mali yapıya sahip olan ecza depolarını finanse
etmeye zorlanamayacağı ve uygulamanın teşebbüsün ticari menfaatleri
ölçüsünde hayata geçirildiğine ilişkin savunma.

Bir teşebbüsün mali yapısı zayıf olan başka bir teşebbüsü finanse etme
yükümlülüğünün bulunmadığı açıktır. Rekabet hukuku ile hedeflenen Sanofi 3200
Aventis'in bağımsız ve kâr amaçlı bir teşebbüs olarak riskli ecza depolarını
finanse etmesini sağlamak ya da bu alanda devlete yardımcı olmasını
beklemek değildir. Ne var ki, savunmada küçük ecza depoları güvenilmez,
yakın zamanda pazar dışına çıkması beklenen ve piyasada herhangi bir rolü
olmayan teşebbüsler olarak ele alınmaktadır. Soruşturma sürecinde elde
edilen bilgi ve bulgular ise Sanofi Aventis'in iddialarını doğrular nitelikte
değildir. Şöyle ki,

a) Gerek kendisi ile görüşme yapılan küçük ve orta ölçekli depoların gerekse
Sanofi Aventis'in yetkilileri, teşebbüsün 3-4 büyük depo dışındaki depolarla 3210
teminat mektubu karşılığı çalıştığını ifade etmişlerdir. Yani bu teşebbüslerin
herhangi bir geç ödeme/ödeyememe durumunda Sanofi Aventis herhangi bir
riskle karşı karşıya kalmayacaktır. Tam tersine teşebbüs için asıl risk, kendileri
ile teminat mektubu alınmaksızın çalışılan ve uygulama ile avantajlı konuma
geçirilen büyük depolardan kaynaklanabilecektir. Serbest pazar koşullarında
faaliyet gösteren bir teşebbüsün kendini finansal bakımından garanti altına
alma hakkının bulunduğuna dair herhangi bir tereddüt yoktur. Teşebbüsün
teminat mektubu uygulamasına ilişkin de bu çerçevede herhangi olumsuz bir
itiraz söz konusu değildir.
3220
b) Ne var ki, Sanofi Aventis'in banka teminat mektubu gibi bir garantiye sahip
olduğu, yani hiçbir şekilde alacak riskinin söz konusu olmadığı bir durumda
farklı teşebbüslere farklı vadeler uygulamak istemesinin nedenleri ekonomik
bakış açısından anlaşılamamaktadır. Nitekim, Sanofi Aventis yetkilileri de
uygulamanın gerekçesine ilişkin ifadelerinde hiçbir şekilde alacakların tahsil
edilememesi kavramına değinmemişlerdir.

c) Küçük ölçekli ecza depoları ulusal ölçekte ihmal edilebilir paylara sahip
olsalar da faaliyet gösterdikleri bölgelerde yüksek pazar paylarına sahiptirler
ve bu anlamda büyük ölçekli ulusal depoların ciddi anlamda rakibidirler. Hedef 3230
Ecza Deposu yetkilisinin konu ile ilgili görüşleri bu anlamda dikkat çekicidir:
"Sektörde yerel bazda faaliyet gösteren düşük hacimli ecza depolarının önemi
vardır. Bu depoların iyi yönetilenlerinin, satış elemanı kalitesi, düşük
maliyetleri gibi nedenlerle kârlı ve etkin çalışabildiği gözlenebilmektedir.
Faaliyet gösterdikleri bölge içinde bu depolar Hedef için rakip olabilmektedir.“

09-16/374-88
75
- Soruşturma konusu uygulama ile teminat mektubu talebinin benzer sonuçlar
doğurmasına yönelik savunma.

Teminat mektubunun da, kısa vadeler gibi ecza depoları için finansal 3240
maliyetler getiren uygulamalardan olduğu kabul edilmektedir. Ancak ecza
depoları gibi tüm işletmelerin nakit akışında dengeyi sağlaması hayati
önemdedir. Zira gelir ve gider arasındaki bir dengesizliğin nakit akışının
zamansal uyumunu bozmasından dolayı işletmeler itibar kaybedebilecek,
ecza depolarında olduğu gibi sağlayıcılarını yitirebilecektir. Ayrıca, burada
vurgulanması gereken bir başka nokta, Sanofi Aventis’in, soruşturma konusu
uygulaması amacıyla ecza depoları karşısında kaçınmak istediği risklerin hali
hazırda teminat mektubu ile minimuma indirilmesidir. Öte yandan, teminat
mektubu uygulamasının, ilaç dağıtım pazarının yapısı içinde küçük ölçekli
ecza depoları için süre gelen bir uygulama olup; soruşturma konusu 3250
vadelerdeki değişimler ise bu yapı içinde ecza depolarının nakit akış
dengesini bozucu ve küçük ecza depolarını dışlayıcı niteliktedir.

K.2.6. Soruşturma Konusu Satış Koşullarının Pfizer Kararındaki
Koşullardan Farklılık Gösterdiğine İlişkin Savunmalar

- Soruşturma konusu satış koşullarının Sanofi Aventis’in tek yanlı uygulaması
olması nedeniyle Pfizer Kararına konu olan satış koşullarından farklılaştığı,
Pfizer’ın koşullarına kıyasla Sanofi Aventis’in belirlemiş olduğu eşiğin çok
daha düşük olduğu, bu çerçevede Sanofi Aventis’in halihazırda 34 depoyla 3260
çalışmasının hakim durumun kötüye kullanılması olarak
değerlendirilemeyeceği savunması.

Rekabet Kurulunun anılan kararının soruşturma konusu çerçevesinde
değerlendirilmesinde üzerinde durulması gereken ortak nokta, her iki karara
konu olan uygulamaların depolar arasındaki rekabeti bozacağı hususudur.
Sanofi Aventis’in uygulamasındaki eşiğin daha düşük olduğu ve bu nedenle
eşiği geçen en az 10 deponun bulunduğu yönündeki savunma ise, soruşturma
konusu endişeleri gidermekten uzaktır. Nitekim Sanofi Aventis -ihlal
olmadığını ileri sürdüğü- tek yanlı davranışı ile nasıl 250.000 YTL’lik bir eşik 3270
belirlediyse, ilerideki bir tarihte yine kendisince ihlal olmayan tek yanlı bir
davranışla eşiği yükselterek ilaç dağıtım pazarında koordinasyonu
kolaylaştırabilecek kadar az sayıda deponun pazarda kalmasına yol
açabilecektir.

- Kurulun 08-29/352-113 sayılı Roche kararı ile münhasırlığa muafiyet verilmiş
olan bir pazarda Sanofi Aventis’in halihazırda 34 depoyla çalışmasının hakim
durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilemeyeceği savunması.

Roche kararı, hastane ihalelerine yöneliktir ve bu anlamda kararda farklı bir 3280
pazar yapısı çerçevesindeki uygulamalar değerlendirilmiştir. Dolayısıyla
Roche kararının dosya bakımından emsal teşkil edemeyeceği açıktır.
09-16/374-88
76
L. SONUÇ

8.5.2008 tarih ve 08-32/396-M sayılı Kurul kararı uyarınca yürütülen
soruşturma ile ilgili olarak düzenlenen Rapor’a ve Ek Görüş’e, toplanan
delillere, yazılı savunmalara, sözlü savunma toplantısındaki açıklamalara ve
incelenen dosya kapsamına göre;
1- Risedronate, Leflunomide, Enoxaparin Sodium, Amiodarone,
Dacarbazine, Acetazolamide, Propranolol, Oxaliplatin, Rasburicase, 3290
Deflazacort, Griseofulvin, Telithromycin, Insulin Glargine,
Methocarbamol, Pimozide, Acepromazine, Riluzole, Vigabatrin,
Levamisole, Amisulpride, Buserelin, Teicoplanin, Docetaxel, Clorazepic
Acid, Articaine, Alfuzosin, Cefodizime etken maddeli ilaçlar
pazarlarında hâkim durumda bulunan Sanofi Aventis İlaçları Ltd.
Şti.'nin Mart 2008 tarihinde yürürlüğe koyduğu satış koşulları
aracılığıyla ilaç sektörünün ilgili pazarlardaki toptan dağıtım
aşamasındaki rekabeti bozduğuna ve bu nedenle 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 6. maddesini ihlal ettiğine
OYÇOKLUĞU ile, 3300
2- Bu ihlalinden dolayı, adı geçen teşebbüsün 4054 sayılı Kanun’un 16.
maddesinde yer verilen hususlar dikkate alınmak suretiyle, 2008 mali
yılı sonunda oluşan 729.609.116, 46 TL tutarındaki gayri safi gelirinin
takdiren binde beşi oranında olmak üzere 3.648.045,58 TL idari para
cezası ile cezalandırılmasına ve ihlale konu uygulamalara son
vermesine OYBİRLİĞİ ile
Danıştay yolu açık olmak üzere karar verilmiştir.


3310









3320











09-16/374-88
77



KARŞI OY GEREKÇESİ

(20.04.2009 Tarih ve 09-16/374-88 Sayılı Kurul Kararı)



İlgili ürün pazarı çeşitli açılardan regüle edilmektedir. Regülasyon,
genel olarak, ürünlere dönük olduğu kadar, ilgili teşebbüs davranışlarına
yönelik özellikler de taşımaktadır.

Sanofi Aventis İlaçları Limited Şirketi’nin söz konusu uygulaması ile,
ilgili ürün pazarında rekabetin olumsuz yönde ve kayda değer oranda
etkilenmeyeceği; yeni uygulamanın iktisadi etkinlik amacına hizmet
edebileceği, rekabet açısından ortaya çıkabilecek olumsuzluklarla ilgili olarak
Rekabet Kurulu’nun yetkilerinin mahfuz olduğu ve dolayısıyla yeni
uygulamaya muafiyet tanınabileceği görüşüyle, Kararın birinci maddesine
katılamıyorum.









Prof.Dr. Nurettin KALDIRIMCI
Başkan























09-16/374-88
78


Rekabet Kurulu’nun 20.04.2009 günlü ve 09-16/374-88 Sayılı Kararına;


KARŞI OY


Sanofi Aventis İlaçları Ltd.Şti. hakkında Rekabet Kurulu’nun
08.05.2008 tarihli 08-32/396-M sayılı Kararı gereğince ve küçük ölçekli
ecza depolarını pazar dışına çıkarmaya yönelik uygulamalarda bulunarak
4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanunun 6.maddesini ihlal
edip etmediğinin tespiti amacıyla soruşturma açılmıştır.

Soruşturmada; Sanofi Aventis’in en az 30 adet etken maddesi
içeren ilaçların jeneriği yani farmasötik eşdeğerinin bulunmadığı, 30 ayrı
pazarda %100 paya sahip olduğu yani söz konusu 30 etken madde içeren
ilaçların herhangi bir muadilinin ne ecza deposu tarafından eczanelere
nede eczacılar tarafından hastalara sunulmasının mümkün olmadığı tespit
edilmiştir.

Sanofi Aventis’in soruşturma konusu satış koşullarının yüksek
pazar gücünün önemli bir göstergesi olduğu, 31 ilaçtan 28 inin 60 gün
olan vadesinin pazardaki ortalama 75-90 günlük vadenin altında olduğu,
3 ilaçta (Dermatop, Reflor, Surgam) ise 150 günlük vadelerin söz konusu
olduğu, 3 ilacın reçetesiz verilebildiği ve çoğunlukla reçetesiz kullanıldığı
düşünüldüğünde 27 etken maddeyi içeren 28 ilaçta hakim durumda
olduğu tespitlidir.

Sanofi Aventis’in ecza depolarına gönderdiği ve 01.03.2008
tarihinden itibaren uygulamaya koyduğu yeni satış koşullarının
belirlenmesine ilişkin “Sanofi Aventis İlaçları Limited Şirketi Satış
Koşulları - Perakende / Toptan Satıcılar” başlıklı metinde;
- yeni satış koşullarının 01.03.2008 tarihinden itibaren geçerli
olduğu, yalnız perakende satış koşullarına uygulanacağı , 1 sayılı
listedeki ürünler için 250.000 liralık aylık alış rakamının üzerine 60
gün, altına 15 gün vade,
09-16/374-88
79
- 2 sayılı listedeki ürünler için 250.000 liralık aylık alış rakamının
üzerine 150 gün, altına 15 gün vade,

- 250.000 liralık satışa ulaşılmayan aylardan sonraki aylarda eşik
altı vadelerin uygulanacağı, şayet cari ayda ciro bu rakama
ulaşırsa 60/150 gün vadeli faturalamanın 7 gün içinde depoya
tazmin edileceği belirlenmiştir.

Çoğu eşik altı koşullarında alım yapmak durumunda olan ecza
depoları soruşturmada; yalnız hakim durumda bulunduğu ilaçlar
bakımından değil aynı zamanda marka bilinirliği yüksek olduğu
için diğer ilaçları bakımından da önemli bir üretici olan Sanofi
Aventis’in söz konusu satış uygulamasının düşük vadelerle alım
yapmak zorunluluğunda kalan depoları rekabette dezavantajlı
duruma getirdiğini, bu depoların eczacılar nezdindeki itibarlarını
olumsuz yönde etkilediğini ifade etmişlerdir.

Sanofi Aventis ilaçlarını düşük geri ödeme vadeleri nedeniyle
alamayan depolar yalnızca Sanofi Aventis ilaçlarını satamamaları
nedeniyle değil, eczanelerin Sanofi Aventis ilaçlarını
bulamadıklarında diğer ilaçlarını da başka depodan karşılama
eğilimi nedeniyle de satış kaybına uğramaktadırlar. Düşük vadeye
rağmen Sanofi Aventis’ten alım yapan depolar ise, piyasada oluşan
ortalama vadelerle uyumlu satış yapabilmek amacıyla önemli
miktarda finansman maliyetine katlanmak zorunda kalmakta, bazı
depolar ise ortak alım yapmayı yada başka depolardan Sanofi
Aventis ürünlerini almayı tercih etmekte ve ek maliyetlere
katlanmaktadırlar.

Ecza depolarının Mart 2008’den Ekim 2008’e kadar olan uygulama
sonrasındaki alımları incelendiğinde toplam 55 depodan 24 ünün
Mart ayında Sanofi Aventis’ten ilaç alamadığı, Ekim’de ise faaliyet
gösteren 56 depodan 32 sinin Sanofi Aventis’ten alım yapmadığı,
alım yapan depoların Mart’da 12 sinin, Ekim’de 9 unun eşik altı ve
piyasa koşullarına uygun olmayan vadelerde alım yaptıkları
tespitlidir.
09-16/374-88
80





Bu uygulama sonucunda ortalama vadenin 75-90 gün olduğu bir
pazarda 15 gün vade ile alım yapmak durumunda kalan depoların
pazardaki faaliyetleri güçleşmiş, %3’e kadar varan ek maliyetlere
katlanmak zorunda kalmışlardır.

Bu koşulları karşılıyamayarak Sanofi Aventis ürünlerini satmaktan
vazgeçen depoların uğradığı müşteri kayıplarının ise ürünü satamamaktan
kaynaklanan zararın çok üstünde olduğu görülmüştür.

Soruşturulan teşebbüs satış koşullarındaki söz konusu uygulama
değişikliği nedenlerini, küçük ölçekli depolarla çalışmanın maliyetlerini
arttırması dolayısıyla sınırlı sayıda depo ile çalışmak istemesi ve ithalatın
engellenmesi çerçevesinde açıklamıştır.

Soruşturma sürecinde eczacılar, depocular ve sağlayıcılar nezdinde
yapılan tespit ve değerlendirmeler sonucunda söz konusu uygulama
değişikliğiyle maliyetlerde kayda değer herhangi bir azalmanın
olmayacağı, uygulama değişikliğinin gerek satışların arttırılması gerekse
de maliyetlerin azaltılması anlamında depolar arasında ayrımcılık
yapılmasını gerektirecek haklı bir gerekçesinin bulunmadığı
belirlenmiştir.

Uygulanan yeni satış koşulları sonucunda eşik altı koşullarında
alım yapmak durumunda kalan ecza depoları ya Sanofi Aventis ilaçlarını
zararına satmak ( vade farkının maliyetini üstlenmek veya normal
koşullarda alacağı ilaç hacminin 2-3 katı kadar ilaç alarak stok
maliyetlerine katlanmak şeklinde) yada Sanofi Aventis ilaçlarını hiç
satmamak durumuyla karşı karşıya kalmışlardır.

Böylece eşik altı koşullarında alım yapmak durumundaki ecza
depolarına rakiplerine göre olumsuz alım koşulları uygulanmış ilgili
ürün pazarlarında faaliyetleri zorlaştırılmış ve mevcut ticari koşullar
altında alım-satımın mümkün olmaması hali oluşmuştur. Bunun sonucu
ise “mal vermenin reddi” dir.

Benzer uygulamalar ATAD’ın muhtelif kararlarında da hakim
durumun kötüye kullanılması olarak değerlendirilmiştir.
09-16/374-88
81

Açıkladığım tespit ve değerlendirmeler karşısında soruşturulan
teşebbüsün hakim durumunu kötüye kullandığı görüşüyle Kurul Kararına
gerekçe yönünden karşıyım.









Süreyya ÇAKIN
Kurul Üyesi




Full & Egal Universal Law Academy