Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-15 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-17/383-91
Karar Tarihi : 22.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : M. Okan ALPAY, Recep GÜNDÜZ
C. ŞİKAYET EDEN : Gizlilik Talebi vardır.
D. ŞİKAYET EDİLEN: - Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti.
Aliağa Mahallesi PTT Arkası Belediye Otobüs Terminali 20
No: 2 Nallıhan/Ankara
- Han-Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti.
Aliağa Mahallesi PTT Arkası Belediye Otobüs Terminali
No: 1 Nallıhan/Ankara
E.DOSYA KONUSU: Ankara-Nallıhan arası yolcu taşımacılığı yapan Nallıhan
İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti. (Nallıhan İpek) ile Han-Tur Turizm
Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti. (Hantur)’nin uyumlu eylem içinde hareket ettikleri ve
hakim durumlarını kötüye kullandıkları iddiaları.
30
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyet dilekçesinde, Ankara’nın Nallıhan ilçesinde
faaliyet gösteren Hantur ve Nallıhan İpek’in 4054 sayılı Rekabetin Korunması
Hakkında Kanun’a aykırı eylemlerde bulundukları belirtilmekte ve gerekli
işlemlerin yapılması talep edilmektedir.
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 15.1.2009 tarih ve 405 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 11.2.2009 tarih ve 2009-4-15/İİ-09-MOA sayılı İlk
İnceleme Raporu, 18.2.2009 tarih ve 09–07 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 40
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09–07/125-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.4.2009 tarih ve 2009-4-15/ÖA-09-MOA sayılı
Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00-110/110 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
09-17/383-91
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda;
- Nallıhan merkezli otobüs ile şehirlerarası yolcu taşımacılığı pazarında faaliyet
gösteren Nallıhan İpek ve Hantur’un 4054 sayılı Kanun’un 7. maddesi
kapsamında birleşmeleri halinde Kuruma bildirimde bulunmaları gerektiğinin 50
hatırlatılması gerektiği,
- Mevcut durumda Nallıhan İpek ve Hantur’un birbirlerinin karşılıklı acenteleri
olmalarının 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında kabul edilmesinin
mümkün olmadığı ve yine 4054 sayılı Kanun’un 9. maddesinin üçüncü fıkrası
uyarınca söz konusu teşebbüslerin bu eylemlerinden vazgeçtiklerinin 45 gün
içinde belgeleriyle birlikte Kuruma bildirilmesinin gerekli olduğu
görüşlerine yer verilmiştir.
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
60
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
İlgili ürün pazarı, haklarında önaraştırma yürütülen tarafların faaliyetleri dikkate
alınarak, “karayolu ile yolcu taşımacılığı pazarı” pazarı olarak belirlenmiştir.
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
Önaraştırmaya konu şehirlerarası yolcu taşıma şirketlerinin faaliyetlerini Nallıhan
merkezli olarak gerçekleştirdikleri göz önüne alınarak, coğrafi pazar “Nallıhan”
olarak tespit edilmiştir. 70
I.2. Yapılan Tespitler ve Deliller
I.2.1. İlgili Pazar Hakkında Bilgi
Nallıhan-Ankara arası güzergâhta faaliyet gösteren 3 adet otobüs firması
bulunmaktadır.
Tablo1: İlgili Pazarda Faaliyet Gösteren Teşebbüsler
Han-Tur Turizm Nakliyat ve Tic. Ltd. Şti.
Nallıhan İpek Turizm Nak. Ve Petrol Tic. Ltd. Şti.
Nallıhan Şirin Otobüs İşletmesi (Şahıs Şirketi)
Söz konusu firmalardan Hantur’un 4 adet, Nallıhan İpek’in 5 adet ve şahıs
şirketinin 3 adet otobüsü bulunmaktadır.
80
I.2.2. Tespitler
Önaraştırma aşamasında yapılan yerinde incelemelerde edinilen bilgi ve
belgelere aşağıda yer verilmiştir:
09-17/383-91
3
1. Nallıhan Şirin Otobüs İşletmesi vekili, 7 TL. düzeyindeki fiyat uygulamasından
memnun olmadıklarını; ancak söz konusu fiyat Ulaştırma Bakanlığı tarafından
onaylandığı için uygulamanın yasal olduğunu belirtmiş ve şikâyetçi oldukları
husus olarak, yazıhanelerin birleşmesi ve sefer saatlerinin birlikte belirlenmesi
suretiyle kendilerinin zor durumda bırakılmalarını göstermiştir.
2. Raportörlerin görüştüğü Hantur yetkilisi konuya ilişkin olarak; tüm firmalar
tarafından uygulanan 10 TL. seviyesindeki bilet bedelinin Nallıhan Şirin Otobüs 90
İşletmesi tarafından 8 TL.'ye indirilmesini takiben, Nallıhan İpek ve Hantur’un
Ulaştırma Bakanlığı'nca onaylanan fiyat bedeli olan 10 TL. üzerinden, yasal
haklarını kullanarak %30 indirim yapmak suretiyle, fiyatı 7 TL. seviyesine
düşürdüklerini; uygulanan fiyatın Ulaştırma Bakanlığı'nın ilgili mevzuatına uygun
olduğu için rekabete aykırılık bulunduğunu düşünmediklerini; Hantur ve Nallıhan
İpek yazıhanelerinin ara bölmesini yolcuların memnuniyetini arttırmak amacıyla
kaldırdıklarını, böylece yolcuların giriş çıkışta ve konaklamada daha çok rahat
ettiklerini; ayrıca, Ulaştırma Bakanlığı'ndan aldıkları FY belgesi ile Hantur ve
Nallıhan İpek’in karşılıklı olarak birbirlerinin biletini satabildiğini belirtmiştir.
Yetkili ayrıca, fiyat tarifesini Ulaştırma Bakanlığı'na 12 TL. olarak onaylattıklarını; 100
ancak Şirin Nallıhan Turizm tarafından fiyat seviyesinin 8 TL.’ye indirilmesini
takiben; yasal olarak bu fiyatı uygulayamamaları nedeniyle, Bakanlıktan yeni fiyatı
10 TL. olarak onaylatmak zorunda kaldıklarını ifade etmiştir.
3. Nallıhan İpek yetkilisi; Nallıhan Şirin Otobüs İşletmesi’nin 10 TL. olan fiyatı 8
TL.’ye indirmesi nedeniyle, kendilerinin de yasal limit dahilinde 7 TL. fiyat
belirlediklerini; Hantur ve Nallıhan İpek yazıhanelerinin birleşmesindeki amacın
yolcuların rahat etmesi olduğunu; yazıhaneler birleştirmeden önce yolculara çok
küçük bir alan ayırabildiklerini, şimdi ise daha büyük ve ferah bir yolcu bekleme
alanına sahip bulunduklarını; Ulaştırma Bakanlığından alınan FY belgesi ile
Hantur’un acentesi olduklarını belirtmiştir. 110
4. Yerinde incelemelerde, teşebbüslerin Ankara-Nallıhan hattına ait bilet
bedellerinin aşağıdaki gibi olduğu, bilet koçanlarından alınan örnekler aracılığıyla
tespit edilmiştir:
Tablo2: Ankara – Nallıhan Hattında Satılan Biletlere Ait Örnekler
Firma Güzergâh Fiyat (YTL) Tarih
Hantur Ankara-Nallıhan 7 8.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 8.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 8.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 8.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 13.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 13.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 13.22009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 13.22009
09-17/383-91
4
Hantur Ankara-Nallıhan 7 7.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 7.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 7.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 7.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 2.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 2.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 2.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 2.2.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 28.1.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 28.1.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 28.1.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 28.1.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 1.3.2009
Hantur Ankara-Nallıhan 7 1.3.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 24.4.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 24.4.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 21.4.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 24.1.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 5.12.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 5.12.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 5.12.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 13.12.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 8.12.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 8.12.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 6.12.2008
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 16.1.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 16.1.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 16.1.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 16.1.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 17.1.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 17.1.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 17.1.2009
09-17/383-91
5
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 17.1.2009
Nallıhan İpek Ankara-Nallıhan 10 23.1.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 27.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 25.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 22.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 22.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 19.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 17.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 12.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 15.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 2.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 5.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 7.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 10.2.2009
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 8 23.12.2008
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 31.12.2008
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 7 28.12.2008
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 8 26.12.2008
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 8 6.12.2008
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 8 4.12.2008
Şirin Nallıhan Ankara-Nallıhan 8 1.10.2008
5. Yerinde incelemelerde ilgili pazarda faaliyet gösteren firmaların değişik
güzergahlara ait hareket saatlerini gösterir belgeler elde edilmiştir:
Tablo3: Hantur’un Hareket Saatleri
Firma Güzergâh Hareket Saati
Nallıhan-Ankara 06:30
Nallıhan-Ankara 10:30
Nallıhan-Ankara 14:30
Nallıhan-Ankara 17:30
Ankara-Nallıhan 09:00
Ankara-Nallıhan 13:00
Ankara-Nallıhan 17:00
Hantur
Ankara-Nallıhan 20:00
09-17/383-91
6
Tablo4: Nallıhan İpek’in Hareket Saatleri 120
Firma Güzergâh Hareket Saati
Nallıhan-Ankara 11:00
Nallıhan-Ankara 14:30
Nallıhan-Ankara 16:00
Nallıhan-Ankara 18:30
Ankara-Nallıhan 09:15
Ankara-Nallıhan 14:00
Ankara-Nallıhan 19:00
Nallıhan İpek
Ankara-Nallıhan 22:30
Tablo5: Şirin Nallıhan’ın Hareket Saatleri .
Firma Güzergâh Hareket Saati
Nallıhan-Ankara 07:00
Nallıhan-Ankara 09:30
Nallıhan-Ankara 13:00
Nallıhan-Ankara 17:00
Ankara-Nallıhan 06:30-08:45
Ankara-Nallıhan 12:30
Ankara-Nallıhan 15:30
Şirin Nallıhan
Ankara-Nallıhan 18:30
6. Yerinde incelemede elde edilen bilgilere göre, Hantur ve Nallıhan İpek firmaları
birbirlerinin karşılıklı acentesidir.
7. Şikâyetçi’nin Nallıhan Belediye Başkanlığı’na hitaben yazdığı dilekçe
örneğinde, özetle, Belediye’ye ait bulunan ve Hantur ile Nallıhan İpek firmalarının
faaliyet gösterdiği 1 ve 2 numaralı yazıhanelerin birleştirilmesinden firmalarının
olumsuz etkilendiği, yazıhanelerin yeniden ayrılmasının uygun olacağı ifade
edilmektedir.
130
J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Şikâyet edilen eylem Nallıhan merkezli faaliyet gösteren Hantur ve Nallıhan İpek
otobüs firmalarının uyumlu eylemde bulunmaları ve hakim durumlarını kötüye
kullanmalarına yöneliktir. Bu çerçevede, önaraştırma sürecinde edinilen bilgi ve
belgeler 4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinin, “Belirli bir mal veya hizmet
piyasasından doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da
kısıtlama amacını taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte
09-17/383-91
7
olan teşebbüsler arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu
tür karar ve eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır” şeklindeki birinci fıkrası ve
özelikle de yasak hallere örnek olarak verilen, anılan maddenin “Mal veya 140
hizmetlerin alım ya da satım fiyatının, fiyatı oluşturan maliyet, kar gibi unsurlar ile
her türlü alım yahut satım şartlarının tespit edilmesi” şeklindeki (a) bendi
çerçevesinde değerlendirilmiştir.
Yukarıda yer verildiği üzere, elde edilen bilet örneklerinden fiyat seviyelerinin
birbirine yakın seyrettiği görülmekle birlikte, bazı dönemlerde dalgalanmalar
olduğu da anlaşılmaktadır. Ayrıca, aynı tarihte farklı firmaların değişik bilet
bedelleri uyguladıkları da belirlenmiştir. Bu tespitlerin yanısıra; pazarın
oligopolistik ve şeffaf yapısı, pazardaki fiyatların idarenin düzenleme ve
denetimine tabi olması, bu çerçevede halen 7 TL. düzeyinde olan Ankara-Nallıhan
arası bilet bedelinin Ulaştırma Bakanlığı’nca izin verilen limit içinde yer alması, bir 150
anlaşmanın varlığına ilişkin tespit bulunmaması ve şikâyetçinin konuya ilişkin
ifadeleri dikkate alındığında, ilgili pazarda fiyat anlaşmasının söz konusu olmadığı
kanaatine varılmıştır.
Diğer taraftan, şikâyetçi kendisiyle görüşen raportörlere, “…Asıl şikâyetçi olduğum
husus, yazıhanelerin birleşmesi ve sefer saatlerinin birlikte belirlenmesi suretiyle
beni zor durumda bırakmalarıdır...” demiştir.
Yerinde incelemelerde, ilgili pazarda faaliyet gösteren firmaların değişik
güzergâhlara ait hareket saatlerini gösterir Bakanlık onaylı belge elde edilmiştir.
Diğer bir deyişle, söz konusu teşebbüslerin hangi saatlerde Ankara’ya ve
Nallıhan’a sefer yapacağı mevzuat çerçevesinde Ulaştırma Bakanlığı’nca 160
düzenlenmektedir. Dolayısıyla söz konusu uygulama idarenin denetimi altındadır.
Ayrıca, şikâyetçi Nallıhan İpek ve Hantur firmalarının yazıhanelerinin
birleştirildiğini ifade etmektedir ki yerinde incelemeler sırasında bu husus teyit
edilmiştir. Şikâyetçinin Nallıhan Belediyesi Başkanlığına hitaben yazdığı yazıda
bu durum ifade edilerek 1 ve 2 numaralı yazıhanelerin tekrar ayrılması
istenmektedir. Esas itibarıyla, anılan uygulama ilçe otogar işletmesini yürütmekte
olan Nallıhan Belediyesinin görev alanına girdiğinden, bu kapsamda bir işlem
tesisine gerek bulunmamaktadır.
Öte yandan, şikâyetçi tarafından dile getirilmemekle birlikte, yerinde
incelemelerde elde edilen bilgilerden Nallıhan İpek ve Hantur’un birbirlerinin 170
karşılıklı olarak acenteleri oldukları görülmüştür. Bu durum 4054 sayılı Kanun’un
4. maddesi bakımından ihlal niteliği taşımaktadır. Teşebbüslerin ana amacının
pazar dışına çıkmamak olduğu kanaatine varıldığından soruşturma açılmasına
gerek olmadığı, ancak teşebbüslerin bir uyarı yazısıyla kendiliğinden bu
eylemlerinden vazgeçmesinin sağlanması gerektiği neticesine varılmıştır.
K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre;
1. Nallıhan İpek Turizm Nakliyat ve Petrol Tic. Ltd. Şti. ve Han-Tur Turizm Nakliyat
ve Tic. Ltd. Şti.’nin birbirlerinin karşılıklı acenteleri olmaları şeklindeki eylemlerinin 180
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle, adı geçen
09-17/383-91
8
teşebbüslere, bu eylemlerine son vermelerini teminen aynı Kanun’un 9.
maddesinin üçüncü fıkrası gereğince görüş yazısı gönderilmesi,
2. İşbu kararın tebliğinden itibaren 45 gün içinde yukarıda belirtilen ihlale son
verilmesine yönelik işlemlerin yapılarak Rekabet Kurumuna tevsik edilmesi, aksi
halde 4054 sayılı Kanun çerçevesinde haklarında işlem başlatılacağının taraflara
bildirilmesi
konusunda Başkanlığa yetki verilmesine OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.
Full & Egal Universal Law Academy