Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-17/386-93

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2008-4-281 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-17/386-93
Karar Tarihi : 22.4.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA

B. RAPORTÖRLER : Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU

C. ŞİKAYET EDEN : Fikri ÖZDEMİR
İstiklal Cd. No:36/1 K:4/19 Beyoğlu/İstanbul

D. ŞİKAYET EDİLEN: Ark Turizm Ltd. Şti. 20
Germencik Sk. No:2 D:1 Bebek Beşiktaş/İstanbul

E. DOSYA KONUSU : Kartepe Kayak Merkezi’nde yer alan liftlerin (ski-pass)
işletme hakkının tek bir seyahat acentesine verildiği; söz konusu acentenin
bu hizmeti günübirlik kayak turu düzenleyen diğer seyahat acentelerine fahiş
fiyattan satarak pazardaki rekabeti engellediği iddiası.

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikayet dilekçesinde, Kartepe Kayak Merkezi’ndeki tüm
liftlerin işletme hakkını elinde bulunduran Ark Turizm Ltd. Şti. (Turuncu
Seyahat)’nin haftasonu günlük sınırsız lift kullanımını diğer firmalara 75 TL.’den 30
sağladığı; şikayetçinin sahibi olduğu Folklorik Turizm seyahat acentesinin lift
dışında kalan günübirlik kayak turu (bu tur rehberlik-ulaşım-öğle yemeği-günlük
sınırsız lift kullanımından oluşmaktadır.) için belirlediği fiyatın 85 TL. olduğu, bu
nedenle müşterilerine 160 TL. fiyat verebildikleri; ancak aynı hizmeti Turuncu
Seyahat acentesinin 115 TL.’ye sunduğu belirtilmiş ve söz konusu durumun
Turuncu Seyahat’in diğer seyahat acenteleriyle arasındaki rekabeti engellediği
ifade edilmiştir. Şikayetin özünü, hem lift işletmeciliği olarak tanımlanabilecek üst
pazarda hem de günübirlik kayak turu hizmeti olarak belirlenen alt pazarda faaliyet
gösteren ve üst pazardaki girdi üretiminde tekel konumunda bulunan Turuncu
Seyahat’in, üst pazardaki bu gücünü girdi fiyatlandırmasını alt pazardaki rakiplerini 40
dışlayacak ve rekabeti engelleyecek şekilde bir nevi fiyat sıkıştırması yaparak
kötüye kullandığı iddiaları oluşturmaktadır.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2008 tarih ve 8401 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 9.2.2009 tarih ve 2008-4-281/İİ-09-CK sayılı İlk
İnceleme Raporu, 18.2.2009 tarih ve 09-07 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin
ihlaline ilişkin bir soruşturma açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi
09-17/386-93
2
amacıyla, Kanun'un 40/1. maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-07/123-M
sayı ile karar verilmiştir. 50
İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.4.2009 tarih ve 2008-4-281/ÖA-09-KT sayılı
Önaraştırma Raporu aynı tarih, REK.0.08.00.00-110/114 sayılı Başkanlık Önergesi
ile 09-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda; Turuncu Seyahat hakkında 4054 sayılı
Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığı görüşüne
yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
60
I.1. İlgili Pazar
Şikayete konu olan Kartepe Kayak Merkezi, İstanbul’a 115 km uzaklıkta yer alması
nedeniyle, günübirlik kayak turları için tercih edilen bir tatil mekânıdır. İstanbul ve
civar iller açısından bakıldığında, söz konusu kayak merkezine günübirlik kayak
turları için alternatif oluşturacak başka bir kayak merkezi bulunmadığından, dosya
kapsamında ilgili pazar, “Kartepe’ye yapılan günübirlik kayak turu hizmeti” olarak
belirlenmiştir.

I.2. Hakkında Şikâyette Bulunulan Teşebbüs (Turuncu Seyahat)
9 yıldır Türkiye Seyahat Acentaları Birliği (TÜRSAB)’ne bağlı 3424 No’lu A grubu 70
seyahat acentesi olan Turuncu Seyahat ağırlıklı olarak yurt içinde pazarlama ve
satış faaliyetlerini sürdürmekte ve yurtiçi ve yurtdışı tesislerinde tatil hizmeti
sunmaktadır. Merkezi İstanbul’da bulunan Turuncu Seyahat, aynı zamanda,
adresli internet sitesiyle ülkemizin güney kıyıları ve Ege'de
100'ü aşkın turistik tesis, mavi yolculuk, tekne kabin kiralama, yurtiçi kültür turları,
yurtdışı turları, paket turlar, Kıbrıs programları, araç kiralama, yurtiçi, yurtdışı uçak
bileti satışı ile internet kullanıcılarına hizmet vermektedir.
Şirketin hissedarlık yapısı aşağıdaki şekildedir:
Tablo : Turuncu Seyahat’in Hissedarlık Yapısı
HİSSEDAR ADI HİSSE ORANI (%)
Osman Kayahan GÖLTEPE
50
Rubi SÜMER
50
TOPLAM

80
I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller
Yukarıda değinilen önaraştırma iddialarına ilişkin olarak TÜRSAB, Turuncu
Seyahat, Folklorik Turizm ve Kartepe Turizm A.Ş. (Kartepe Turizm)’den bilgi talep
edilmiştir.
TÜRSAB tarafından Kuruma gönderilen yazıda,
- Kartepe Kayak Merkezi’nde bulunan liftlerin işletme hakkının devredildiğine
yönelik bilginin doğru olmadığı, lift hizmetlerinin işletim hakkının Kartepe Turizm’e
ait olduğu; ancak Kartepe Turizm ile Turuncu Seyahat arasında günübirlik kayak
09-17/386-93
3
turları için bir Sözleşme bulunduğu ve bu Sözleşme’ye göre, 15.12.2008-31.3.2009
tarihleri arasında kalan dönemde Turuncu Seyahat acentesinin Kartepe Turizm’den 90
ulaşım hariç günlük sınırsız lift kullanımı+yemek (içecek dahil) hizmetini haftasonu
65 TL., haftaiçi ise 50 TL. hizmet bedeli üzerinden sağladığı;
- Turuncu Seyahat’in kayak sezonunda her hafta günübirlik münferit veya grup
organizasyonu gerçekleştirdiği, tur kapsamındaki diğer hizmet ve harcama
kalemleri için (ulaşım+rehberlik+yol ikramları+kredi kartı komisyonu) müşterilerden
ilave bedel talep edildiği ve tüm bu hizmetlerin tek bir pakette müşteriye
pazarlandığı;
- 1618 sayılı Seyahat Acentaları Birliği Kanunu’na göre, düzenlenen turun
komisyon karşılığı başka bir seyahat acentesi tarafından pazarlanarak, satışının
gerçekleştirilebileceği ya da başka bir seyahat acentesinin organize ettiği günübirlik 100
tur programı hizmeti kapsamında tura katılan müşterilerin Turuncu Seyahat
aracılığıyla Kartepe Kayak Merkezi’ne gönderilmesinin de mümkün olabileceği
belirtilmiştir.
Söz konusu yazıdan, Turuncu Seyahat’in, günübirlik kayak turlarını kendi adına
düzenlediği gibi, düzenlediği tur programı kapsamında talepte bulunan diğer
seyahat acentelerinin günübirlik turları için de komisyon karşılığı hizmet verdiği
anlaşılmaktadır. Bu kapsamda diğer seyahat acentelerinin müşterileri için talep
edilen bedel, kendi müşterileri için açıkladığı (haftaiçi ve haftasonu) günübirlik tur
fiyatı olup bundan %9-10 komisyon mahsup edilmek suretiyle diğer acentelere
ödeme yapılmaktadır. 110
Son olarak, yazıda kayak merkezine diğer seyahat acentelerinin günübirlik tur
hizmeti düzenlemekte serbest oldukları belirtilmiştir.
Kartepe Turizm tarafından Kuruma gönderilen yazıda, Kartepe Kayak Merkezi’nde
bulunan liftlerin işletme hakkının devrinin söz konusu olmadığı ve Kartepe Turizm
ile Turuncu Seyahat arasında imzalanan Sözleşme uyarınca, Turuncu Seyahat’in
günübirlik tur organizasyonları için tek yetkili acente olarak tanındığı açıklamasına
yer verilmiştir.
Sözleşme’deki hükümler incelendiğinde, sözleşme döneminin 15.12.2008-
31.3.2009 tarihlerini kapsadığı; Turuncu Seyahat ve Kartepe Turizm arasındaki
konaklama ve günübirlik gezi turları bağlantısına ilişkin konuların düzenlendiği 120
görülmüştür. Sözleşme’ye göre, tek yetkili acente olan Turuncu Seyahat günübirlik
tur organizasyonu için günlük sınırsız lift+yemek (içecek dahil) hizmeti için kişi başı
hafta sonu 65 TL., hafta içi ise 50 TL. ödeyecektir.
Turuncu Seyahat tarafından Kuruma gönderilen cevap yazılarında, Kartepe’deki
liftlerin işletim hakkının Kartepe Turizm’e ait olduğu, taraflar arasındaki işbirliğinin
kendileri ile Kartepe Turizm arasındaki lift kartları ve otel odalarını satmaya ilişkin
Sözleşme çerçevesinde yürütüldüğü belirtilmiştir.
Gönderilen bilgilere göre, Kartepe Turizm’in 2008-2009 sezonu için belirlediği 1
günlük lift ücreti otel satış fiyatı haftasonu için 70 TL., haftaiçi için ise 40 TL.’dir.
Bunun yanı sıra otelde verilen yemeğin ücreti 10 TL., meşrubat ücreti ise 5 TL.’dir. 130
Dolayısıyla, günlük sınırsız lift+yemek (içecek dahil) hizmetinin doğrudan otelden
sağlanması durumunda fiyat haftasonu 85 TL., haftaiçi ise 55 TL. olmaktadır.
Kayak merkezine dışarıdan da kumanya getirilebilmektedir.
09-17/386-93
4
Turuncu Seyahat acentesi ise aynı hizmeti otelden haftasonu için 65 TL., haftaiçi
ise 50 TL.’den almaktadır. Turuncu Seyahat tarafından diğer seyahat acentelerine
haftasonu 75 TL., haftaiçi ise 55 TL. fiyat uygulanmaktadır.

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK
Önaraştırma sürecinde edinilen bilgilerden, Kartepe Turizm ile Turuncu Seyahat
arasında ticari işbirliğinin bulunduğu ve tarafların 4.11.2008 tarihinde imzaladıkları 140
Sözleşme’ye göre Turuncu Seyahat’in günübirlik kayak turu organizasyonları için
lift sağlama hizmetinde tek sağlayıcı konumuna geldiği anlaşılmaktadır.
Dolayısıyla, Kartepe Kayak Merkezi’ne tur düzenleyen diğer seyahat acenteleri lift
hizmetini, Turuncu Seyahat’ten sağlamaktadırlar. Ancak, Sözleşme’nin konusu
sadece günübirlik kayak turları için geçerlidir, münferit olarak gelen müşterilere
Kartepe Turizm tarafından lift hizmeti verilmektedir.
Bu çerçevede, Turuncu Seyahat’in yeniden satıcı olarak bu hizmeti diğer seyahat
acentelerine ve müşterilerine sağladığı düşünüldüğünde Kartepe Turizm ile
Turuncu Seyahat arasındaki ilişkinin dikey nitelikte olduğu anlaşılmaktadır. Bu
dikey ilişki neticesinde tek alıcı konumunda bulunan Turuncu Seyahat lehine bir 150
alıcı gücü oluşmakta ve anılan şirket lift hizmetinde tekel konumuna gelmektedir.
2003/3 ve 2007/2 sayılı Rekabet Kurulu Tebliğleri ile Değişik, 2002/2 sayılı Dikey
Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği’nin “Kapsam” başlıklı 2. maddesinde, tek
alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren dikey anlaşmalarda, muafiyet alıcının dikey
anlaşma konusu malları ve hizmetleri aldığı ilgili pazardaki payının %40’ı
aşmaması koşuluyla uygulanır, denilmektedir. Tebliğ’deki, bu düzenlemenin
amacının sağlayıcının bulunduğu pazardaki rekabetçi endişeleri gidermek olduğu,
ancak dosya özelinde anlaşma öncesinde tekel konumunda bulunan sağlayıcının
faaliyet gösterdiği pazarda zaten rekabetin olmadığı düşünüldüğünde, lift
hizmetlerinin Kartepe Turizm ya da Turuncu Seyahat tarafından sağlanması 160
açısından rekabetçi endişelerin, ancak Turuncu Seyahat’in alt pazardaki
davranışlarının ilgili pazardaki rekabeti bozması durumunda oluşacağı kanaatine
varılmıştır. Nitekim şikayetin konusunu da Turuncu Seyahat’in lift hizmetindeki
hakim durumunu fiyat sıkıştırması yoluyla kötüye kullandığı iddiaları
oluşturmaktadır. Bu nedenle, şikayete konu olan uygulama, 4054 sayılı Kanun’un
hakim durumun kötüye kullanılmasını düzenleyen 6. maddesi kapsamında
incelenmiştir.
Turuncu Seyahat, Kartepe Turizm’le yaptıkları Sözleşme’ye dayanarak, şikayete
konu hizmeti haftasonu için 65 TL., haftaiçi ise 50 TL.’den almaktadır. Anılan şirket
bu hizmeti diğer seyahat acentelerine haftasonu fiyatı 75 TL., haftaiçi fiyatı ise 55 170
TL.’den sunmaktadır.
Turuncu Seyahat, günübirlik kayak turu hizmeti içinde yer alan diğer kalemlerin
maliyetinin kişi başı 35 TL. olduğunu, toplamda paketin maliyetinin 100 TL.’ye
ulaştığını, kendilerinin verdiği fiyatın ise %5 komisyon içerdiğini dile getirmiştir.
Nitekim, mezkur acente ulaşım, rehberlik, yol ikramları, kredi kartı komisyonu dahil
paketi de münferit müşteriye 115 TL.’den, gruplara 105 TL.’den satmaktadır. Dosya
mevcudu belgelerden, Turuncu Seyahat tarafından diğer seyahat acentelerine iki
alternatif sunulduğu, paket turun tamamı için (rehberlik-ulaşım-öğle yemeği-günlük
sınırsız lift) 105 TL., sadece lift ve yemek için 75 TL. (haftasonu fiyatı) talep edildiği
anlaşılmıştır. Turuncu Seyahat’in şikayete konu hizmeti Kartepe Turizm’den 65 180
09-17/386-93
5
TL.’ye (haftasonu fiyatı) aldığı ve günübirlik kayak turu hizmetini 115 TL.’ye sattığı
düşünüldüğünde, bu hizmeti 75 TL.’ye alan bir acentenin, diğer kalemler için
yaptığı 35 TL. harcamayı dahil ederek, aynı hizmeti şikayet dilekçesinde iddia
edilenin çok altında bir fiyatla sunmasında engel olmadığı görülmektedir. Kaldı ki,
dosya mevcudu bilgilere göre, Sözleşme öncesinde Kartepe Turizm lift hizmetini 70
TL.’den sunmuştur. Şikayet dilekçesinde, Turuncu Seyahat’in haftasonu günlük
sınırsız lift kullanımını diğer firmalara 75 TL.’den sağladığı, kendilerinin lift dışında
kalan günübirlik kayak turu için belirledikleri fiyatın 85 TL. olduğu, bu durumda
müşterilerine 160 TL. fiyat verebildikleri, ancak aynı hizmeti Turuncu Seyahat’in
115 TL.’ye sunduğu belirtilmiş ve bu durumun Turuncu Seyahat ile diğer seyahat 190
acenteları arasındaki rekabeti engellediği iddia edilmiştir. Bu iddiadan, şikayetçinin
belirlediği hizmet bedelinin Turuncu Seyahat’in uyguladığı fiyatların çok üzerinde
olduğu ve şikayetçinin Turuncu Seyahat’in fiyatları ile rekabet etme olanağı
bulunmasına rağmen aşağı seviyelerdeki bir fiyat rekabetini tercih etmediği, fiyat
sıkıştırması iddialarının yerinde olmadığı anlaşılmaktadır.

K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre, başvuru konusu ile ilgili olarak, Ark
Turizm Ltd. Şti. hakkında 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 41.
maddesi uyarınca soruşturma açılmasına gerek olmadığına, şikayetin reddine 200
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy