Rekabet Kurumu - Karar Sayı 09-17/387-94

Rekabet Kurumu Başkanlığından,

REKABET KURULU KARARI

Dosya Sayısı : 2009-4-5 (Önaraştırma)
Karar Sayısı : 09-17/387-94
Karar Tarihi : 22.4.2009

A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN,
Dr. Mustafa ATEŞ, İsmail Hakkı KARAKELLE
Doç. Dr. Cevdet İlhan GÜNAY, Murat ÇETİNKAYA

B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Neşe Nur ONUKLU, Fatma ÇELİK

C. ŞİKAYET EDEN : (……………….)


20

D. ŞİKAYET EDİLEN: İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
Nurtepe Yolu Alibey Cd. No:1 34406 Kağıthane/Istanbul

E. DOSYA KONUSU : İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü
(İSKİ)’nin eski adı Oyak Bank olan ING Bank A.Ş. (ING Bank) ile imzaladığı
Sözleşme sonucunda, diğer bankaların internet şubelerinden yapılan fatura
ödemelerinde ve kendi internet sayfasından yapılan kredi kartı ile fatura
ödeme işlemlerinde günlük ödenebilecek İSKİ faturası sayısını iki adet ile
sınırlandırdığı iddiası. 30

F. İDDİALARIN ÖZETİ: Şikâyetin özetini, taraflar arasında yapılan Sözleşme’nin
neden olduğu işlem sınırlamasının 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında
Kanun’u ihlal ettiği iddiası oluşturmaktadır.

G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2008 tarih ve 8399 sayı ile giren
başvuru üzerine hazırlanan 11.2.2009 tarih ve 2009-4-5/İİ-09-SY sayılı İlk
İnceleme Raporu, 18.2.2009 tarih ve 09-07 sayılı Kurul toplantısında görüşülmüş
ve 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerinin ihlaline ilişkin bir soruşturma
açılmasına gerek olup olmadığının belirlenmesi amacıyla, Kanun'un 40/1. 40
maddesi uyarınca önaraştırma yapılmasına 09-07/122-M sayı ile karar verilmiştir.
İlgili karar uyarınca düzenlenen 15.4.2009 tarih ve 2009-4-5/ÖA-09-SY sayılı
Önaraştırma Raporu 16.4.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/115 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-17 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.

09-17/387-94
2
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili raporda, İSKİ, ING Bank ve işletmeciler arasında
kurulan “Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi”nin ve bu Sistem’in
kurulması amacıyla İSKİ ile ING Bank arasında yapılan Sözleşme’nin 2002/2
sayılı Tebliğ kapsamında dikey ilişki olduğu ve taraflar arasında yapılan
Sözleşme’de rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 5 yılı aşmayacak 50
şekilde belirlenmesi halinde Tebliğ kapsamında muafiyetten yaralanabileceği
görüşüne yer verilmiştir.

I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME

I.1.Hakkında Önaraştırma Yapılan Taraflar

I.1.1. İSKİ
İstanbul’un su ve kanalizasyon hizmetlerini yürütmek ve bu amaçla gereken her
türlü tesisi kurmak ve işletmek üzere 2560 sayılı Kanun’la 1981 yılında kurulan 60
İSKİ, İstanbul Büyükşehir Belediyesine bağlı, müstakil bütçeli ve kamu tüzel
kişiliğini haiz bir kuruluştur.
5216 sayılı Büyükşehir Belediyesi Kanunu’nun 7/r maddesine göre “su ve
kanalizasyon hizmetlerini yürütmek, bunun için gerekli baraj ve diğer tesisleri
kurmak, kurdurmak ve işletmek; derelerin ıslahını yapmak, kaynak suyu ve
arıtma sularını pazarlamak” büyükşehir belediyelerinin görevleri arasında
sayılmıştır. İstanbul Büyükşehir Belediyesi bu görevleri Büyükşehir Belediye
Meclisi kararıyla İSKİ’ye devretmiştir. Bununla birlikte İSKİ’nin hizmeti, İstanbul
Büyükşehir Belediyesinin görev alanı ile sınırlı olmayıp şehrin yararlandığı su
kaynaklarının korunmasına ilişkin hizmetler, büyükşehir belediye sınırları dışında 70
da olsa bu kuruluş tarafından yürütülmektedir. Ayrıca İçişleri ile Bayındırlık ve
İskân bakanlıklarının teklifi üzerine Bakanlar Kurulu ana sistem ile ilgili başka
belediye ve köylerin su ve kanalizasyon işlerini de İSKİ’ye verebilir.
İSKİ'nin görev ve yetkileri içme, kullanma ve endüstri suyunun sağlanması ve
dağıtımı, kullanılmış sular ile yağış sularının toplanması, uzaklaştırılması ve bu
sulardan yeniden yararlanılması için her türlü hizmet ve projeyi üretmek ve
bölgesindeki su kaynaklarının korunması için her türlü tedbiri almak olarak
özetlenebilir. İSKİ bu faaliyetleri yerine getirmek için gerekli kaynağı ise, başta su
satışı ve kullanılmış suların uzaklaştırılmasına karşılık abonelerden alınacak
ücretler olmak üzere İller Bankası’ndan, işletme gelirlerinden ve kuruluş 80
kanununda sayılan diğer kaynaklardan sağlamaktadır.
İSKİ'nin yönetimi Büyükşehir Belediye Meclisi üyelerinden oluşan Genel Kurul,
Büyükşehir Belediye Başkanı’nın başkanlık ettiği Yönetim Kurulu, Denetçiler ve
Genel Müdürlük eliyle gerçekleştirilmektedir. Büyükşehir Belediye Meclisi İSKİ’nin
yönetimine yılda iki defa özel gündemle toplanmak suretiyle katılmakta; Yönetim
Kurulu’nda Büyükşehir Belediye Başkanı bulunsa da onun katılmadığı
toplantılarda İSKİ Genel Müdürü’nün katılımı ve başkanlığı ile faaliyetlere devam
edilmektedir.
09-17/387-94
3
Yukarıda sayılan hizmetleri almak amacıyla, İSKİ ile hizmet sözleşmesi yapan
gerçek ve tüzel kişiler “abone” olarak adlandırılmaktadır. İSKİ’nin abone sayısı 90
2009 yılı itibarıyla 4.253.380’dir. İSKİ, abonelerine sağladığı hizmetlerle ilgili
olarak, bu dosya kapsamındaki faaliyetleri bakımından 4054 sayılı Kanun
çerçevesinde teşebbüstür.

I.1.2. ING Bank
Merkezi ve Genel Müdürlüğü İstanbul’da bulunan ING Bank hâlihazırda ülke
geneline yayılmış 365 şube ile bankacılık faaliyeti göstermektedir. 19.6.2007
tarihinde ING Grubu ile Oyak Grubu, Oyak Bank’ın tüm hisselerinin ING
Grubu’na satışı konusunda anlaşmaya varmış, Rekabet Kurulu’nun 6.9.2007
tarih ve 07-69/856-324 kararı ile işleme izin verilmiştir. Oyak Bank’ın ING 100
Grubu’na devri ile ilgili diğer onayların alınmasının ardından 24.12.2007 tarihinde
satış işlemleri tamamlanarak, Oyak Bank, ING Grubu çatısı altına girmiştir.
Global ölçekte hizmet sunan Hollanda merkezli ING Grubu, dünyanın en büyük
20, Avrupa’nın ise en büyük 10 finansal hizmet sağlayıcısı arasında yer
almaktadır.
Banka’nın internet sitesinde yayımladığı 2007 yılı Faaliyet Raporu’nda ING
Bank’ın 2007 yılında Türkiye’nin en büyük 7. bankası olduğu belirtilmiştir. Yine
anılan 2007 yılı Faaliyet Raporu’nda yer verilen finansal tablolara göre
hesaplanan ING Bank’ın 2007 yılına ait cirosu ise 2.621.190.000 TL.’dir.
110
I.2. İlgili Pazar

I.2.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili ürün pazarı “fatura tahsilât hizmetleri
pazarı” olarak tespit edilmiştir.

I.2.2. İlgili Coğrafi Pazar
Şikâyet konusu bakımından ilgili coğrafi pazar, İSKİ açısından özellikle banka
veznelerinden ödemelerde İstanbul’daki tahsilât kanallarının diğer illerle ikame
olamayacağı dikkate alınarak “İstanbul ili” olarak belirlenmiştir. 120

I.3. Yapılan Tespitler ve Deliller

I.3.1. İSKİ Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Raportörlerin görüştüğü İSKİ yetkilisi konuya ilişkin olarak;
- İSKİ’nin hızla artan abonelerin ihtiyacını karşılayabilmek için çeşitli yollardan
fatura tahsilâtı yapmaya çalıştığını; İSKİ’nin fatura tahsilât büroları dışında, şube
sayılarına göre belirlenen toplam 26 banka aracılığıyla tahsilât yapıldığını; bir
diğer tahsilât yönteminin ise fatura ödeme merkezleri olduğunu; bu merkezlerin
son 7-8 yılda sadece belediyelerden aldıkları işletmecilik ruhsatıyla hiçbir 130
sorumluluk almadan faaliyet gösterdiklerini, bu faaliyeti kötüye kullanarak İSKİ ve
09-17/387-94
4
aboneleri zarara uğratan bazı merkezlerin ortaya çıkması nedeniyle fatura ödeme
merkezlerini düzenlemeye çalıştıklarını;
- Diğer taraftan yetkili fatura ödeme merkezleri için bir sistem kurulması ve altyapı
yatırımı yapılması gerektiğini; bunu garantör olarak bir bankanın mümkün olan en
düşük komisyonla yapmasını sağlamak amacıyla ihale açtıklarını; 2006 yılında
yapılan ihaleye Türkiye Garanti Bankası A.Ş. (Garanti Bankası) ve ING Bank’ın
katıldığını; koşulları tümüyle karşılayan ING Bank’ın üç yıllığına ihaleyi
kazandığını; ihale sonucunda ING Bank ile sözleşme yaptıklarını; bu
Sözleşme’ye dayanarak ING Bank ile anlaşan ödeme merkezleri ile ise ayrıca 140
yetki vermek üzere protokol yapıldığını; Banka ile yapılan Sözleşme kapsamında
3 yıllık süre boyunca diğer bankalardan veya İSKİ’nin internet sitesinden internet
bankacılığı yoluyla ödenecek fatura sayısını bir hesaptan günlük iki adet ile ve
miktar olarak da 1.000 TL. ile sınırladıklarını; böylece ING’nin garantörlüğünde
kurulan sistemin yapılan yatırımları karşılaması ve yaygınlaşmasını
hedeflediklerini; Sözleşme süresi dolduğunda yeniden ihale açılacağını ve
(……….TİCARİ SIR………);
- Kurulan sistemin tasarruf etmelerini sağladığını; artık masraf yapıp İSKİ’ye ait
fatura tahsilât büroları kurmaları gerekmediğini; ING Bank’ın garantörlüğünde
İSKİ adına fatura tahsil eden yetkili ödeme merkezlerinin sayısının 250’ye 150
yaklaştığını, hedefin bu sayıyı 500’e yükseltmek olduğunu;
- Kurulan Sistem konusunda diğer bankalardan şikâyet almadıklarını, ancak
yasal olmayan fatura ödeme merkezlerinin birçok yere şikâyette bulundularını
ifade etmiştir.

I.3.2. ING Bank Yetkilileri ile Yapılan Görüşme
Söz konusu Banka’nın yetkilisi konu hakkında;
- Fatura ödeme merkezlerinin kurumların yeterli sayıda tahsilat noktası olmaması
sonucunda 7-8 yıl önce ortaya çıktığını; başlangıçta 700-800 adet fatura ödeme
merkezi açıldığını; ancak bunların bir kısmının aboneleri dolandırması nedeniyle, 160
İSKİ’nin bir sistem kurarak devreye girdiğini;
- İSKİ kendisinin yetki vereceği fatura ödeme merkezlerine banka
garantörlüğünde bir ağ kurdurmak üzere ihale açınca, birkaç bankanın ihaleye
katıldığını ve ING Bank’ın ihaleyi kazanarak İSKİ ile anlaştığını; İSKİ’nin bu
ihaleden önce abonelerin mağdur olmaması ve bu işin yetkili olmayan 3. kişilerle
yapılmasını engellemek amacıyla, bankalara bir müşteri hesabından günlük 2
adetten fazla fatura tahsilâtına izin verilmeyeceği hususunu ilettiğini, ayrıca bir
kredi kartıyla kendisine ait web sitesi üzerinden günde 2 adetten fazla fatura
tahsilâtını önlemeye yönelik kısıtlama getirdiğini;
- Ödenen her fatura üzerinden yetkili ödeme merkezlerinin ING Bank’a komisyon 170
ödediğini; bunun dışında tahsil edilen tutarların değerlendirilmesi hususunda bir
faaliyetlerinin bulunmadığını; alınan komisyonlarla garantörlük ve Banka’nın alt
yapısını kullandırma maliyetlerini karşılamayı hedeflediklerini;
09-17/387-94
5
- Yapılan Sözleşme çerçevesinde, fatura ödeme merkezi kurmak isteyen
işletmecinin İSKİ’ye başvurduğunu; İSKİ’nin, başvuranı, garanti edilebilirliğinin
kontrolü için Banka’ya yönlendirdiğini; ING Bank’ın başvuranı bir kredi müşterisi
gibi araştırdığını ve güvenilirliğine ikna olurlarsa en az 60.000 TL.’lik teminat
(ipotek) karşılığında kendisinin garantörü olduğunu; aradaki ilişkinin BDDK’nın da
tespit ettiği üzere özel bir kredi ilişkisi olduğunu; sözleşme süresi sonunda veya
taraflardan birinin fesih talebiyle sözleşmenin sona erdirilebildiğini ve karşılıklı 180
olarak tarafların bir sadakat yükümlülüğünün kalmadığını
belirtmiştir.

I.3.3. Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi
İSKİ, ING Bank ve fatura tahsilâtını gerçekleştirecek olan işletme arasında İSKi
su faturalarının tahsilâtına yönelik olarak geliştirilen sistem, ING Bank tarafından
“Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi” (Sistem) olarak
adlandırılmaktadır. Sistem ING Bank (Oyak Bank) ile İSKİ arasında 19.10.2006
tarihinde imzalanan “Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi
Şartnamesi/Sözleşmesi” çerçevesinde oluşturulmuştur. Bu Sözleşme’nin 190
ayrıntılarına geçmeden önce Sistem’in genel çerçevesi hakkında bilgi verilmesi
faydalı olacaktır.
İSKİ 2006 yılında, artan abone sayısı nedeniyle, tahsilât işlemlerini daha hızlı ve
etkin bir hale getirmek ve abonelerin yetkilendirilmemiş ödeme noktaları
nedeniyle karşılaştıkları sıkıntıları önlemek amacıyla bağımsız işletmeciler
aracılığıyla yetkili ödeme merkezleri oluşturmayı hedeflemiştir. Mevcut durumda
yasadışı olarak faaliyet gösteren ödeme merkezlerine benzer bir şekilde, ancak
İSKİ tarafından yetkilendirilerek faaliyet gösterecek olan bu işletmecilerin gerek
İSKİ gerekse de aboneler açısından mali sorunlar yaratmasını engellemek
amacıyla İSKİ, bu işletmelerden teminat alınması gerektiğine karar vermiştir. 200
Teminat işleminin ise aracı olarak faaliyet gösterecek bir banka tarafından
gerçekleştirilmesi uygun bulunmuştur. Bu kapsamda İSKİ Yönetim Kurulu’nun
18.7.2006 tarihli kararı ile “su faturalarının tahsil edilmesi işinin bankalar kanalı ile
ihale edilmesine” karar verilmiştir.
İSKİ tarafından kapalı zarfla teklif almak usulü ile 8.8.2006 tarihinde yapılan
ihaleye Garanti Bankası ile ING Bank teklif vermiştir. İhalede Garanti Bankası
fatura başına 0,80 TL. ve ING ise 0,95 TL. komisyon bedeli teklif etmişlerdir.
Dosya mevcudu bilgilerden, İSKİ’nin koşulları karşılayan bankalar arasındaki
seçimi abonelerden en düşük komisyonu alan bankanın tercih edilmesi suretiyle
yapacağı anlaşılmaktadır. Ancak 14.9.2006 tarihli İSKİ Yönetim Kurulu kararında 210
belirtildiği üzere, Garanti Bankası’nın Kolay Vezne adı verilen ve çeşitli alanlarda
faaliyet gösteren noktalarda fatura tahsilâtının yapılmasını amaçlaması
nedeniyle, ihale koşullarını tam olarak sağlamadığı görülmüş bu çerçevede
anılan bankanın teklifinin değerlendirme dışı bırakılmasına karar verilmiştir.
Dolayısıyla ING Bank ihaleyi kazanmış ve İSKİ ile “Yetkilendirilmiş İşletmeciler
Fatura Tahsilât Sistemi Şartnamesi/Sözleşmesi”ni imzalamıştır. Ayrıca Sistem
kapsamında ING Bank ile işletmeci ve İSKİ ile işletmeci arasında iki sözleşme
daha imzalanmaktadır.
09-17/387-94
6
Yetkili ödeme merkezi olmak isteyen işletmeci İSKİ’ye başvurmakta, gerekli
koşulları sağladığı anlaşılırsa ve ING Bank da işletmeciye garantör olursa İSKİ 220
işletmeci ile “Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât Sistemi Sözleşmesi”ni
imzalamaktadır. Sözleşme kapsamında İşletmeci, ING Bank ile çalışarak internet,
kredi kartı, kurum vezneleri gibi diğer tahsilât kanallarını kullanmaksızın su
faturalarını tahsil etmeyi vaat etmektedir. İşletmecinin faaliyet göstereceği yer, bu
yerin iç ve dış tefrişi, her bir fatura üzerinden alınacak komisyon gibi faaliyetin
genel esasları ING Bank ve İSKİ tarafından kararlaştırılmakta, bir diğer deyişle
işletmeci, ING Bank ve İSKİ’nin çizdiği sınırlar dâhilinde faaliyette bulunmaktadır.
ING Bank ile işletmeci arasında imzalanan “Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura
Tahsilât Sistemi Protokolü”nde ise yine, işletmecinin sadece kendisine verilen
yetki çerçevesinde açacağı gişeden fatura tahsil edebileceği düzenlenmekte, 230
ayrıca işletmecinin İSKİ dışındaki diğer kurumların faturalarını tahsil etmesi
durumunda ING Bank ile anlaşması gerektiği belirtilmektedir.

I.3.4. İSKİ ile ING Bank Arasında Kurulan “Yetkilendirilmiş İşletmeciler
Fatura Tahsilât Sistemi Şartnamesi/Sözleşmesi”
ING Bank ile İSKİ arasındaki Sözleşme genel olarak bu iki teşebbüsün fatura
tahsilât sistemine ilişkin hak ve yükümlülüklerini düzenlemektedir. Sözleşme’nin
4. maddesine göre ING Bank, her bir işletmeci ile İSKİ tarafından uygun bulunan
bir sözleşme imzalayacak ve İSKİ bu Sözleşme’ye dayanarak işletmeciye tahsilat
yetkisi verecektir. Aynı maddede Sistem’in işleyişinden Banka’nın Kuruma karşı 240
sorumlu olacağı düzenlenmektedir.
Sistem şu şekilde işlemektedir: Öncelikle tahsilât yapmak isteyen işletmeci
İSKİ’ye başvurmakta, İSKİ ise uygun bulduğu müracaat sahiplerini ING’ye
yönlendirmektedir. ING anılan teşebbüs hakkında her türlü incelemeyi yapmakla
yükümlüdür. ING-İSKİ Sözleşmesi’nin 8. maddesine aşağıda yer verilmektedir:
“KURUM tüm yetkisiz kişi, kurum, kuruluş ve bunların bayi ve işletmecilerinin
fatura tahsilatı yapmasını önlemeye yönelik tedbirleri alacaktır. Buna yönelik
olarak, KURUM gişelerinden yetkisiz kişi, kurum, kuruluş, işletmeci veya
elemanlarına toplu fatura tahsilatı yapılmasına ve bankaların internet ve telefon
bankacılığı uygulamalarını kullanmalarına ve bir müşteri tarafından bir günde 3 250
adetten fazla fatura ödemesi yapılmasına izin vermeyecek, buna yönelik olarak
başta bilgi işlem sistemleri olmak üzere her türlü önleyici ve engelleyici
düzenlemeleri yapacak ve yapılmasını ilgililerden talep ve takip edecektir.”
Anılan sözleşmenin 20. maddesinde ise “KURUM…İŞLETMECİLER’in yatırım
maliyetlerini karşılayabilmesini teminen iş bu sözleşme süresince farklı
banka/kişi/işletmeler ile benzer bir YETKİLENDİRİLMİŞ İŞLETMECİLER
FATURA TAHSİLAT SİSTEMİ oluşturmayacak, başka banka/kişi/işletmeler
tarafından oluşturulan benzer tahsilat uygulamalarında (PTT ile yapılacak tahsilat
uygulamaları hariç) hiçbir şekilde taraf olmayacaktır.Ayrıca mevcut
İŞLETMECİLER’e BANKA’nın yazılı muvafakatini almadan BANKA ile mutabık 260
kalınan uygulama haricinde farklı uygulamalarla ilgili tahsilat yetkisi vermeyecek
ve işbirliğine gitmeyecektir.” ifadelerine yer verilmektedir.
09-17/387-94
7
Sözleşme’nin 21. maddesinde tahsilât bürolarının açılacakları yerlerin ING Bank
ve İSKİ’nin yazılı muvafakati ile belirleneceği belirtilmektedir. Ayrıca 35. madde
ile Sözleşme (31.12.2009 tarihine kadar) üç yıl geçerli olmak üzere
düzenlenmişse de sürenin bitiminden en az 30 gün öncesine kadar tarafların
sona erdirmeye yönelik iradelerini bildirmemeleri halinde, Sözleşme’nin birer yıllık
sürelerle otomatik olarak uzayacağı hüküm altına alınmıştır.

I.3.5. Bilgi İsteme Yazıları ve Alınan Cevaplar 270
Önaraştırma kapsamında fatura tahsilât hizmetleri hakkında bilgi edinmek ve bu
hizmetler içinde bankaların, yetkili ve yetkisiz ödeme merkezlerinin payının ortaya
çıkarılması amacıyla çeşitli kuruluşlara bilgi isteme yazıları gönderilmiştir. Bu
çerçevede su, elektrik, doğalgaz, sabit telefon faturası üreten kurumların verdiği
cevaplar incelendiğinde aşağıdaki sonuçlara ulaşılmıştır:
Tablo1: İstanbul’da fatura üreten kurumların 2008 yılı abone sayıları ve toplam tahsilat miktarları
Kurum Abone sayısı 2008 tahsilât toplamı (TL) Toplamdaki Payı %
İgdaş bildirilmemiştir 2.706.172.535,94 20,83
Ayedaş bildirilmemiştir 1.766.086.021,92 13,59
Bedaş 3.832.824 3.855.736.383,60 29,68
T.Telekom 4.644.357 2.840.461.308,85 21,86
İski 4.253.380 1.820.000.000,00 14,01
Toplam - 12.988.456.250,31 100,00

I.3.6. Diğer Bankaların Fatura Tahsilât Noktaları ile ilgili Faaliyetleri
Önaraştırma kapsamında fatura tahsilât hizmetleri pazarına ilişkin detaylı bilgi
edinebilmek amacıyla bazı banka ve kurumlardan bilgi talep edilmiştir. Aşağıda 280
elde edilen bilgilere yer verilmektedir.

I.3.6.1. Türkiye İş Bankası A.Ş. (İş Bankası)’den Edinilen Bilgi
Kurum kayıtlarına 10.4.2009 tarih ve 2652 sayı ile giren yazıda, fatura tahsilâtları
bakımından İş Bankası’nın pazar payı bilgisine sahip olmadıkları ve fatura ödeme
merkezlerine yetki ya da garantörlük sağlamak suretiyle fatura tahsilât hizmeti
sunmadıkları ifade edilmektedir. Ayrıca mevcut durumda internet bankacılığı
üzerinden talimatsız İSKİ fatura ödeme hizmeti sağlamadıkları, ancak yakın
zamanda bu hizmeti sunmayı planladıkları belirtilmektedir. Ayrıca, İSKİ’nin tek bir
banka dışında diğer bankaların internet üzerinden talimatsız fatura ödeme 290
işlemlerinin günlük iki adet fatura ile sınırlamasının hem İş Bankası müşterileri
arasında memnuniyetsizlik yaratacağı hem de müşteriler nezdinde ilgili banka
lehine olumlu bir kanaat yaratacağının düşünüldüğü dile getirilmiştir.

I.3.6.2. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi)’den Edinilen Bilgi
Kurum kayıtlarına 9.4.2009 tarih ve 2586 sayı ile giren yazıda, fatura tahsilâtları
bakımından Yapı Kredi’nin pazar payı bilgisine sahip olmadıkları dile
getirilmektedir. Fatura tahsilâtları için Kredix Shop adı altında faaliyet gösteren
işyerlerine banka tarafından yetki verildiği ve bu işletmelerin banka ve internet
bankacılığı üzerinden fatura tahsilâtı yapılan kurum ve kuruluşlara ait elektrik, su, 300
09-17/387-94
8
telefon, doğalgaz gibi fatura ödemelerini gerçekleştirdiği belirtilmektedir. Ayrıca
İSKİ’nin internet bankacılığı üzerinden fatura ödenmesine ilişkin olarak getirdiği
sınırlamanın ING Bank ve yetkili ödeme merkezlerine haksız kazanç sağladığı ve
diğer banka müşterilerinde memnuniyetsizliğe sebep olduğu ifade edilmekte ve
bu uygulamanın 4054 sayılı Kanun’un 4. ve 6. maddelerine aykırı olduğu iddia
edilmektedir.

I.3.6.3. Denizbank A.Ş. (Denizbank)’den Edinilen Bilgi
Raportörlerin Denizbank yetkilisi ile yaptıkları görüşmede edinilen bilgilere göre,
Denizbank, fatura üreten kurumlar ile yaptığı fatura tahsilâtına ilişkin 310
sözleşmelere dayanarak, Smile Holding A.Ş.’nin önerdiği ve bankanın da
istihbarat çalışması yapıp onayladığı işletmelere, internet altyapısını kullandırmak
suretiyle fatura tahsilâtı için sistemini açmaktadır. Görüşmede yetkili tarafından,
kurumlar ile yapılan sözleşmelerde tahsilat yetkisinin üçüncü bir kişiye
devredilmesine dair bir hüküm olmamasına rağmen kurumların sözlü
muvafakatiyle ve kurulan sistemin hiçbir riski olmamasını da göz önüne alarak
böyle bir ağ kurulduğu; sisteme giren işletmeci internet bankacılığını kullanarak
Denizbank’taki hesabına önceden yatırdığı paradan ödemeleri yaptığı için,
faturaların “online” olarak ödendiği; dolayısıyla herhangi bir kötüye kullanmaya
mahal verilmediği; diğer yandan Denizbank’ın kurduğu ağ aracılığıyla anlaşmalı 320
olan bütün kurumların faturalarının ödenebildiği; herhangi bir kurumla münhasırlık
anlaşması yapmadıkları; bu tür münhasırlıkların ve bu anlamda İSKİ’nin ING
Bank ile olan Sözleşme’sinden kaynaklanan günde iki adetten fazla su
faturasının Denizbank’ın internet bankacılığından ödenememesinin Denizbank’ı
olumsuz etkilediği belirtilmiştir.

I.3.6.4. Garanti Bankası A.Ş.’den Edinilen Bilgi
Garanti Bankası yetkilisi ile yapılan görüşmede edinilen bilgilere göre, Garanti
Bankası’nın internet bankacılığı üzerinden fatura tahsilâtı işlemlerinde BDDK
tarafından yapılan uyarılar dikkate alınarak ayda 500 adet fatura sınırlaması 330
getirilmiştir. Diğer yandan İSKİ tarafından internet üzerindeki tahsilâtların kişi
başına günde iki fatura ile sınırlanmasına yönelik bir yazı gönderilmiş olmasına
rağmen, Garanti Bankası İSKİ faturaları bakımından talimatlı olarak çalıştığından
bu kısıtlamadan etkilenmemiştir. Başka bir ifadeyle müşteri tesisat numarası
girerek ödeme yapamadığından yetkisiz bir kişinin ticari amaçla başkalarının İSKİ
faturasını ödemesi mümkün değildir. Garanti Bankası’nın da ING Bank’ın fatura
ödeme amacıyla oluşturduğu ödeme merkezlerine benzer bir sistemi
bulunmaktadır. Kolay vezne olarak adlandırılan bu sistemde, mevcut durumda
faaliyette olan ve Garanti Bankası’na ait “POS”u bulunan bazı noktalara “POS”
üzerinde fatura tahsil etme yetkisi tanınmakta, müşteri kolay vezneye gidip fatura 340
tutarını ödemektedir. İşletme ise “POS” üzerinden fatura tahsil menüsüne girerek
abone numarası ile fatura bedelini ödemektedir. Sistem online olduğu için fatura
kurum nezdinde anında ödenmiş olarak görünmekte, işlem sonucunda müşteriye
kredi kartı slipine benzer bir belge verilmektedir. Bu sistemde kolay vezne denilen
noktalardan belirli miktarlarda teminat alınmakta ve bu noktalar ödeme yaptıkça
Garanti Bankası’ndaki ödeme limitleri aynı oranda azalmaktadır. Başka bir
09-17/387-94
9
ifadeyle nokta ile Garanti Bankası arasında bir çeşit kredi ilişkisi söz konusudur
ve fatura tahsil edildikten sonra kolay vezne Garanti Bankası’na borçlanmaktadır.
Dolayısıyla, bu noktaların müşterileri dolandırması ihtimali bulunmamakta,
abonenin faturası her durumda ödenmektedir. 350

J. GEREKÇE ve HUKUKİ DAYANAK

J.1. Menfi Tespit Değerlendirmesi
ING Bank ile İSKİ arasında yapılan Sözleşme rekabet etmeme yükümlülüğü
içermektedir. Buna göre, İSKİ’nin başka banka ya da kuruluşlarla benzer tahsilât
sistemleri kurması yasaklanmaktadır. Bu nedenle anılan Sözleşme’nin 4054
sayılı Kanun’un 4. maddesi kapsamında bulunduğu, dolayısıyla aynı Kanun’un 8.
maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi alamayacağı kanaatine varılmıştır.
360
J.2. 2002/2 sayılı Tebliğ Çerçevesinde Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesine göre, belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran yahut doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler
arası anlaşmalar, uyumlu eylemler ve teşebbüs birliklerinin bu tür karar ve
eylemleri hukuka aykırı ve yasaktır. Ancak 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin
Grup Muafiyeti Tebliği ile dikey anlaşmalar sağlayıcının pazar payının %40’ı
aşmaması koşuluyla Kanun’un 4. maddesinin uygulanmasından muaf
tutulmaktadır. Ayrıca, anılan Tebliğ uyarınca, alıcının anlaşma konusu mal veya
hizmetlerle rekabet eden mal veya hizmetleri üretmesini, satın almasını, 370
satmasını ya da yeniden satmasını engelleyen doğrudan veya dolaylı her türlü
yükümlülük ile ayrıca alıcının bir önceki takvim yılındaki alımları esas alınarak
ilgili pazardaki anlaşma konusu mal veya hizmetlerin ya da onları ikame eden
mal veya hizmetlerin % 80’inden fazlasının sağlayıcıdan veya sağlayıcının
göstereceği başka bir teşebbüsten satın alınmasına yönelik olarak alıcıya
doğrudan veya dolaylı biçimde getirilen her türlü yükümlülük rekabet etmeme
yükümlülüğü olarak tanımlanmakta ve beş yıla kadar grup muafiyeti kapsamında
değerlendirilmektedir.
İnceleme konusu olayda, İSKİ’nin fatura tahsilâtı hizmetini ING Bank’ın
garantörlük verdiği işletmecilerden sağlamasına dayanan bir yetkili fatura ödeme 380
merkezleri sistemi kurulmuştur. Bu Sistem içinde İSKİ ile ING Bank arasında
dikey bir ilişki olduğu, bu ilişkide ING Bank’ın fatura başına alınacak
komisyondan pay almak karşılığında, İSKİ’ye hem yetkili ödeme merkezlerine
garantörlük vererek hem de kurulacak sistemde internet bankacılığı altyapısını
kullandırarak fatura tahsilâtı hizmetinin sunulmasını sağladığı anlaşılmaktadır.
Alıcı konumundaki İSKİ ise ING Bank aracılığıyla kurulacak Sistem sayesinde,
kendisi yeni ödeme noktaları ve vezneler açmak zorunda kalmaksızın fatura
tahsilât hizmetlerini sağlayabilmektedir. Dolayısıyla yukarıda yer verilen taraflar
arasındaki sözleşmesel ilişkilerin dikey anlaşma olarak sınıflandırılması ve
2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında kabul edilmesi mümkündür. 390
09-17/387-94
10
İSKİ’nin sözleşme süresi boyunca ING Bank’tan başka bir banka ile benzer bir
sistem kurmaması veya kurulmuş başka bir sisteme üye olmaması şeklindeki
münhasırlık şartının ve ING Bank dışındaki bankaların internet bankacılığı
üzerinden yapılacak ödemelerin günlük iki adet ile sınırlandırılması koşulunun
Tebliğ’de öngörülen rekabet etmeme yükümlülüğünün sınırları bakımından
incelenmesi gerekmektedir. Ancak bundan önce İstanbul’da fatura tahsilât
hizmetleri alım pazarında İSKİ’nin payının %14 olduğu ve bu payın içinde yetkili
ödeme merkezleri aracılığıyla gerçekleşen tahsilâtların düşük olduğu ifade
edilmelidir. Tüm İSKİ faturalarının tahsilat yöntemine göre dağılımını gösteren
aşağıdaki tabloda yetkili ödeme merkezlerinin payı görülmektedir: 400
Tablo-2: İSKİ’nin 2009 Şubat ayına ait faturalarının tahsilat yöntemine göre dağılımı
TAHSİLAT TÜRÜ
FATURA
ADEDİ
FATURA
TUTARI (TL)
FATURA ADEDİ
PAYI
FATURA
TUTARI
PAYI
Alobank Off Line 9.130 315.948,55 0% 0%
Alobank On Line 184 6.614,78 0% 0%
ATM Off Line 22.199 828.787,00 1% 1%
Banka Kontör Tahsilatı 5.539 322.842,00 0% 0%
İSKİ Tahsilatı (Vezne) 353.954 25.836.061,17 12% 19%
İSKİ Tahsilatı (Vakıfbank) 908.765 39.465.667,94 30% 30%
İSKİ İnternet Sitesi 100.189 3.879.440,00 3% 3%
Yetkili Ödeme Merkezi 309.562 9.600.628,12 10% 7%
Cep Telefonu Üzerinden 11 404,3 0% 0%
Banka On Line Talimat 259.668 12.297.791,56 9% 9%
Banka Off Line Talimat 473.404 20.925.893,07 16% 16%
Banka On Line Vezne 469.285 16.013.749,44 16% 12%
Banka Off Line Vezne 75.761 2.470.454,73 3% 2%
Banka On Line (İnternet) 1.151 34.839,00 0% 0%
Banka Off Line (İnternet) 37.533 1.137.486,74 1% 1%
TOPLAM 3.026.335 133.136.608,40 100% 100%
Yetkili ödeme merkezlerinin son üç yılda İSKİ fatura tahsilâtlarından aldığı
paydaki değişim ise aşağıdaki tabloda görülmektedir:
Tablo-3 Yetkili Ödeme Merkezlerinin İSKİ Toplam Fatura Tahsilâtı İçerisindeki Payı
2007 2008 2009*
Yetkili Ödeme Merkezi
Tahsilatı (TL) 22.412.625,44 90.840.975,01 19.000.000,00
Toplam Tahsilat (TL) 1.405.000.000,00 1.820.000.000,00 288.000.000,00
YÖM/Toplam Tahsilat 1,60% 4,99% 6,60%
* Ocak ve Şubat ayları verileri kullanılarak hesaplanmıştır.
İSKİ’nin en güncel verilerine göre hazırlanan yukarıdaki tablodan da anlaşılacağı
üzere yetkili ödeme merkezleri kanalıyla tahsil edilen faturalar İSKİ’nin ilgili
döneme ait faturalarının toplam tutarının içinde %7’lik bir paya sahiptir. İSKİ kendi
veznesi imiş gibi çalışması için yetki verdiği bu ödeme merkezlerinin payını
artırmak gerekçesiyle ve pazarda yeni bir ürün olan ING Bank ile kurduğu bu 410
09-17/387-94
11
ağın maliyetlerinin karşılanıp ayakta kalabilmesini temin etmek üzere, yukarıda
anılan internet bankacılığı üzerinden bir internet hesabından günlük iki adetten
fazla İSKİ faturası ödenmemesi koşulunu uygulamakta ve benzer bir sisteme
dâhil olmamayı taahhüt etmektedir. Bu koşulun İSKİ faturası tahsil eden bankalar
arasındaki rekabete olan etkisini anlayabilmek için aşağıdaki tabloda her
bankanın ödediği İSKİ faturasına göre payı gösterilmektedir:
Tablo-4 Bankaların 2009 Şubat döneminde tahsil ettikleri İSKİ faturasına göre payları
BANKA ADI
FATURA
ADEDİ FATURA TUTARI
FATURA
ADEDİ
PAYI
FATURA
TUTARI
PAYI
Akbank (……) (……..) (…)% (…)%
Al Baraka (……) (……..) (…)% (…)%
Alternatif Bank (……) (……..) (…)% (…)%
Anadolu Bank (……) (……..) (…)% (…)%
Bank Asya (……) (……..) (…)% (…)%
Denizbank (……) (……..) (…)% (…)%
Finansbank (……) (……..) (…)% (…)%
Fortis Bank (……) (……..) (…)% (…)%
Garanti (……) (……..) (…)% (…)%
Halkbankası (……) (……..) (…)% (…)%
HSBC (……) (……..) (…)% (…)%
ING (……) (……..) (…)% (…)%
İşbankası (……) (……..) (…)% (…)%
Kuveyttürk (……) (……..) (…)% (…)%
Şekerbank (……) (……..) (…)% (…)%
Tekfenbank (……) (……..) (…)% (…)%
Tekstil Bank (……) (……..) (…)% (…)%
Turkish Bank (……) (……..) (…)% (…)%
Türk Ekonomi
Bankası (……) (……..) (…)% (…)%
Türkiye Finans (……) (……..) (…)% (…)%
Vakıflar Bankası (……) (……..) (…)% (…)%
Yapı Kredi (……) (……..) (…)% (…)%
Ziraat Bankası (……) (……..) (…)% (…)%
TOPLAM 1.348.316 54.031.589,87 100% 100%
Bu çerçevede, internet bankacılığı hesaplarından ING Bank dışındaki bankaların
günlük iki İSKİ faturasından daha fazla fatura ödeyememesi hususunun, bankalar
arasındaki İSKİ faturaları tahsilâtı bakımından, etkili bir rekabet kısıtlaması olarak 420
değerlendirilemeyeceği söylenebilir. ING Bank’ın fatura tahsil tutarına internet
bankacılığını kullandırdığı ve garantörlük yaptığı yetkili ödeme merkezleri
09-17/387-94
12
kanalıyla gerçekleştirdiği tahsilat tutarı da eklendiğinde İSKİ’nin toplam fatura
tahsilâtları içindeki payı %(…)’e yükselmektedir. Bu oranın ödenen fatura
adedine göre karşılığı ise %(…)’e tekabül etmektedir. İSKİ faturaları içinde ING
Bank’ın payını yükselten, yetkilendirilmiş işletmeciler fatura tahsilât sisteminin
rekabete etkisini, Banka’nın ilgili pazar olan İstanbul’da fatura ödeme hizmetleri
içindeki payından yola çıkarak tahmin etmek mümkündür. Bunun için aşağıda
ING Bank’ın diğer kurumların bankalar kanalıyla yaptıkları fatura tahsilâtları
içindeki payına ve İSKİ’nin toplam fatura tahsilâtları içindeki payına yer 430
verilmektedir:
Tablo-5 ING Bank’ın kurumların İstanbul’da banka kanalıyla yaptıkları fatura tahsilâtlarındaki payı
Bankaların toplam
Tahsilât Miktarı (TL)
ING Bank’ın Toplam
Tahsilât Miktarı (TL)
ING Bank’ın payı
T.Telekom 1.675.093.930,37 (…………….) (…)%
İgdaş 1.794.655.943,20 (…………….) (…)%
Bedaş 2.645.554.022,37 (…………….) (…)%
Ayedaş 960.592.868,16 (…………….) (…)%
İski 54.031.589,87 (…………….) (…)%
Toplam 7.129.928.353,97 (…………….) (…)%
Görüldüğü üzere, İstanbul’da bankalar kanalıyla gerçekleştirilen fatura tahsilât
hizmetlerinde ING Bank’ın tahmini pazar payı Tebliğ’de öngörülen % 40 eşiğinin
altında kalmaktadır. Yukarıdaki veriler kurumların kendi veznelerini ve PTT Bank
kanalıyla yapılan tahsilâtları içermemektedir. Bu verilerin de eklenmesi halinde
pazar payının daha da düşeceği belirtilmelidir.
Yukarıda bahsedilen internet bankacılığı hesaplarında ING Bank dışındaki
bankaların günlük iki İSKİ faturasından daha fazla fatura ödeyememesi
uygulamasının ilgili pazardaki rekabete etkisi incelendiğinde, İSKİ faturalarının 440
rakip sağlayıcılara kapatılması etkisini yarattığı, ancak bu etkinin pazarın önemli
bir bölümünün rakiplere kapatılmasına neden olmadığı anlaşılmaktadır. Yetkili
ödeme merkezleri kanalı dahil ING Bank’ın İSKİ’nin toplam alımları içerisindeki
payı da %80’in altında kalmaktadır. Ücretsiz olarak kurum veznelerinden,
anlaşmalı bankaların gişelerinden ya da bazı bankalarda ATM’lerden su faturası
ödeyebilme vb. yöntemlerin varlığı da alternatif tahsilât yöntemlerine erişimin
mevcut olduğunu göstermektedir. Diğer taraftan, İSKİ’nin açtığı ihale sırasında,
yani daha başlangıç aşamasında bankalar arasında söz konusu projeye ilişkin
sözleşmeyi kazanmak amacıyla gerçekleşen rekabet ile ihale sonrasındaki
rekabet kısıtlanması bir ölçüde telafi edilmiştir. Ancak bu etkinin de sözleşmenin 450
süresine bağlı olduğu belirtilmelidir. Ayrıca bu kısıtlama tüm bankalar tarafından
uygulanması zorunlu ve yaptırıma tabi bir kısıtlama olmadığı gibi fatura ödeme
merkezleri tarafından birden çok internet bankacılığı hesabı kullanılarak vs.
kolaylıkla delinebilmektedir. Öte yandan, bu kısıtlamanın getirilmesi, sektörde
“korsan” olarak tabir edilen, yetkisiz bir biçimde fatura tahsil eden ve dolandırıcılık
09-17/387-94
13
riski taşıyan işletmelerin elenmesi amacına da hizmet etmekte olup İSKİ’nin ING
Bank ile sözleşme yapmadan önce de internet üzerinden fatura ödenmesinde
fatura adedi kısıtlamasına gittiği anlaşılmaktadır. Dolayısıyla mevcut sistemin
grup muafiyetinden yararlandığı kanaatine varılmıştır.
Bununla birlikte 2002/2 sayılı Tebliğ kapsamında 5 yıla kadar olan rekabet 460
etmeme yükümlülükleri grup muafiyetinden yararlanmaktadır. İSKİ ile ING Bank
arasında münhasırlık koşulu içeren Sözleşme’nin süresi ise her ne kadar 3 yıl
olarak belirlenmişse de bu sürenin sonunda tarafların feshi ihbarda bulunmaması
halinde sözleşmenin birer yıllık sürelerle yenileceği de kararlaştırılmıştır.
Dolayısıyla İSKİ ile ING Bank arasındaki Sözleşme belirsiz süreli olarak kabul
edilmelidir. Bu durumda Sözleşme’nin 5 yılı aşan kısmı muafiyetten
yararlanamamaktadır.

K. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve dosya kapsamına göre; 470
1. Başvuru konusu ile ilgili olarak İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel
Müdürlüğü hakkında 4054 sayılı Kanun’un 41. maddesi uyarınca soruşturma
açılmasına gerek olmadığına, şikâyetin reddine;
2. İstanbul Su Kanalizasyon İdaresi Genel Müdürlüğü, İNG Bank A.Ş. ve
işletmeciler arasında kurulan “Yetkilendirilmiş İşletmeciler Fatura Tahsilât
Sistemi”nin ve bu sistemin kurulması amacıyla İSKİ ile ING Bank arasında
yapılan Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti
Tebliği kapsamında dikey ilişki olduğuna ve taraflar arasında yapılan
Sözleşme’de rekabet etmeme yükümlülüğünün süresinin 5 yılı aşmayacak
şekilde belirlenmesi halinde anılan Tebliğ kapsamında muafiyetten 480
yaralanacağına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir.




Full & Egal Universal Law Academy