Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2008-4-288
Karar Sayısı : 09-20/404-99
Karar Tarihi : 29.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.) 10
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ,
İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Serpil YANIK, Recep GÜNDÜZ
C. BAŞVURUDA
BULUNAN : Kazakistan Cumhuriyeti Rekabeti Koruma Kurulu
010000, 35-street, Administrative Building “House of
Ministries" Astana, KAZAKİSTAN
D. ŞİKAYET 20
EDİLENLER : - Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş.
Güzeloba Mh. Tesisler Cd. No:73 07230 Lara/Antalya
- Tez-Tur Ltd. Şti.
Güzeloba Mh. Tesisler Cd. No:73 07230 Lara/Antalya
- Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş. ve Tez-Tur Ltd. Şti.’nin
Türkiye’de anlaşmalı oldukları oteller
E. DOSYA KONUSU: Tez-Tur Ltd. Şti. (Tez-Tur) ve Alkan Grup Turizm
İşletmeleri A.Ş. (Alkan Grup) arasında uyumlu eylem olduğu ve Türkiye’deki
otellerle Alkan Grup arasında yapılan anlaşma ile Kazakistan menşeli turizm 30
acentelerinin piyasa dışına çıkarıldıkları iddiası.
F. İDDİALARIN ÖZETİ: Kazakistan Cumhuriyeti Rekabeti Koruma Kurulu’nun
Kazakistan Ankara Büyükelçiliği ve T.C Dışişleri Bakanlığı vasıtasıyla Kuruma ilettiği
başvuruda, Kazakistan Rekabet Otoritesi tarafından turizm sektöründe yürütülen
incelemelerde, Kazakistan coğrafi pazarında faaliyet gösteren ve Türkiye’deki oteller
ile çalışan turizm şirketleri arasında kartel amaçlı anlaşmaların tespit edildiği
belirtilmiştir. Şikâyet dilekçesinin devamında Tez-Tur ile Alkan Grup arasındaki
münhasır ilişki nedeniyle, Tez-Tur’un müşterilerine sunduğu otel rezervasyon
işlemlerini sadece Alkan Grup aracılığıyla gerçekleştirdiği, diğer seyahat acenteleri ile 40
çalışmaktan kaçındığı ifade edilmiş ve incelemelerde bahse konu teşebbüsler
arasında uyumlu eylemin ve/veya kartel anlaşmasının belirtilerinin tespit edildiğinden
bahsedilmiştir. Öte yandan, şikâyet dilekçesinin ekinde yer verilen ve Tursal Travel
tarafından bir müşteriye gönderildiği anlaşılan elektronik posta mesajında, Türkiye’de
faaliyet gösteren bazı oteller ile Tez-Tur arasında münhasır anlaşma bulunduğu, bu
anlaşma nedeniyle Kazakistan’daki diğer tur şirketlerinin söz konusu otellerle
çalışamadıkları ifade edilmiştir. Anılan anlaşmanın Kazakistanlı turizm acenteleri
09-20/404-99
2
açısından bir rekabet ihlali olduğunun belirtildiği şikâyet dilekçesinde, uygulamanın
4054 sayılı Kanun kapsamında bir rekabet ihlâli olup olmadığının incelenmesi talep
edilmiştir. 50
G. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 29.12.2008 tarih ve 8417 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 22.4.2009 tarih ve 2008-4-288/İİ-09-SY sayılı İlk
İnceleme Raporu 24.4.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-110/122 sayılı Başkanlık
Önergesi ile 09-20 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara bağlanmıştır.
H. RAPORTÖR GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da, şikâyet konusu ile ilgili olarak 4054 sayılı
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun kapsamında herhangi bir işlem yapılmasına
gerek olmadığı, görüşüne yer verilmiştir.
60
I. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
I.1. İlgili Pazar
I.1.1. İlgili Ürün Pazarı
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, iki ilgili ürün pazarının söz konusu olduğu
anlaşılmıştır. Bu pazarlar, Tez-Tur’un faaliyet gösterdiği alt pazar niteliğindeki "turizm
acenteliği hizmetleri pazarı" ve Tez-Tur ile münhasır ilişkileri olan otellerin faaliyet
gösterdiği üst pazar niteliğindeki “beş yıldızlı otelcilik ve tatil köyü hizmetleri pazarı”
olarak belirlenmiştir. 70
I.1.2. İlgili Coğrafi Pazar
İlgili coğrafi pazar, turizm acenteliği hizmetleri pazarı bakımından “Kazakistan-Türkiye
güzergâhı”; otelcilik hizmetleri pazarı bakımından ise “Ege ve Akdeniz Bölgeleri”
olarak tespit edilmiştir.
I.2. Hakkında Şikâyette Bulunulan Firmalar
I.2.1. Alkan Grup Turizm İşletmeleri A.Ş.
Alkan Grup 1994 yılından bu yana turizm sektöründe faaliyet göstermektedir. 2004 80
yılına kadar düzenlenen paket programlar veya turlar ile Türkiye’ye turist getirme
faaliyetlerine ağırlık veren Alkan Grup, bünyesinde bulunan ve kendi markası olan
Tez-Tur ile 2005 yılı sonunda Rusya’dan ülkemize en çok turist getiren tur operatörü
olmuştur.
Alkan Grup 2004 yılından itibaren Amara Beach Resort Hotel ile otelcilik alanında da
faaliyetlerine başlamış ve 2005 yılı itibarıyla otelcilik alanında 4 "de lüxe otel" ve 1
konsept otel yatırımı gerçekleştirmiştir. Teşebbüsün inşaat alanında da yatırımları
bulunmaktadır.
Alkan Grup bünyesinde faaliyet gösteren iki tur operatörü bulunmaktadır. Bunlar Tez-
Tur ve Eray-Tur’dur. 90
09-20/404-99
3
H.2.2. Tez-Tur Ltd. Şti.
Yukarıda da belirtildiği üzere Alkan Grup’un bir markası olan Tez-Tur 1994 yılında bir
Türk-Rus ortaklığı olarak kurulmuş olan ve ağırlıklı olarak Rus pazarında faaliyet
gösteren bir şirkettir. Dosya mevcudu bilgilere göre, 2005 yılında Türkiye'de turizm
faaliyeti yürüten firmalar arasında, "Ağırlanan Müşteri Sayısı" açısından yapılan
sıralamada 3., Rusya pazarında ise 1. sırada yer almıştır. Tez-Tur Türkiye
operasyonlarını anlaşmalı olduğu 5 yıldızlı otellerle yürütmektedir. Bunun yanı sıra 100
Tez-Tur’un aynı iktisadi bütünlük içinde bulunduğu Alkan Grup’un da Türkiye’de
otelleri bulunmaktadır.
H.3. Değerlendirme
Şikâyet başvurusunda iki iddia ileri sürülmektedir: Bunlardan ilki Kazakistan
piyasasında faaliyet gösteren Tez-Tur’un Türkiye pazarına yönelik turizm acenteliği
hizmetlerinin sunumunda Alkan Grup turizm acentesi ile münhasır olarak çalıştığı, bu
durumun ise teşebbüsler arasında rekabet ihlâline yol açacak bir anlaşmaya/uyumlu
eyleme işaret ettiği iddiasıdır. İkincisi ise, Türkiye’deki bazı otellerin Tez-Tur ve Alkan
Grup ile münhasıran çalıştıkları, diğer tur operatörleri ile çalışmayı reddetmelerinin de 110
bir rekabet ihlâli oluşturabileceği iddiasıdır.
4054 sayılı Kanun kapsamında teşebbüs, piyasada mal ve hizmet üreten,
pazarlayan, satan gerçek ve tüzel kişilerle, bağımsız karar verebilen ve ekonomik
bakımdan bir bütünlük teşkil eden birim olarak tanımlanmıştır. Bu bakımdan, kontrolü
Alkan Grup’un elinde bulunduğundan bağımsız karar verme ehliyeti olmayan Tez-
Tur’un Alkan Grup’tan bağımsız bir teşebbüs olarak değerlendirilmesi mümkün
değildir. Dolayısıyla, aynı iktisadi bütünlük içinde bulunan ve ikisi birden tek bir
teşebbüs oluşturan şirketler arasındaki münhasır ilişkinin bir uyumlu eylem ya da
kartel olarak nitelendirilmesi mümkün değildir. Bu bağlamda, ilk iddia kapsamında bir
kartel ilişkisinden bahsedilemeyeceği açıktır. 120
Diğer taraftan, rekabet ihlâli iddialarına konu olabilecek, Türkiye Cumhuriyeti sınırları
dışındaki bir teşebbüs faaliyetinin 4054 sayılı Kanun kapsamında ele alınıp
alınamayacağının tespiti gerekmektedir. 4054 sayılı Kanun’un “Kapsam” başlıklı 2.
maddesinde “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içine mal ve hizmet piyasalarında faaliyet
gösteren ya da bu piyasaları etkileyen her türlü teşebbüsün aralarında yaptığı
rekabeti engelleyici, bozucu ve kısıtlayıcı anlaşma, uygulama ve kararlar ile piyasaya
hakim olan teşebbüslerin bu hakimiyetlerini kötüye kullanmaları ve rekabeti önemli
ölçüde azaltacak birleşme ve devralmalar niteliğindeki her türlü hukuki işlem ve
davranışlar, rekabetin korunmasına yönelik tedbir, tespit, düzenleme ve denetlemeye
ilişkin işlemler bu Kanun kapsamına girer.” hükmü yer almaktadır. Kanun’un söz 130
konusu hükmünde “Türkiye Cumhuriyeti sınırları içinde mal ve hizmet piyasalarında
faaliyet gösteren ya da bu piyasaları etkileyen” denilmek suretiyle, uluslararası
hukukta yerleşik kavramlardan olan “etki doktrini” benimsenmiştir. Bu bağlamda,
Türkiye’de ya da yabancı ülkelerde kurulu olmalarına ya da Türkiye’de mal ve hizmet
piyasalarında faaliyet göstermelerine bakılmaksızın, faaliyetleri Türkiye mal ve hizmet
piyasalarını etkileyen teşebbüslerin iktisadi faaliyetlerinin Kanun kapsamında
olduğunun kabulü gerekmektedir.
Bu açıklamalar doğrultusunda Türkiye’deki bazı otellerin Tez-Tur ve Alkan Grup ile
münhasıran çalıştıkları, diğer tur operatörleri ile çalışmayı reddettikleri iddiası,
09-20/404-99
4
şikâyete konu eylemin Türkiye piyasalarına etkisinin söz konusu olması halinde, 140
4054 sayılı Kanun kapsamında ele alınabilecektir.
Söz konusu iddia tek alıcıya sağlama yükümlülüğü içeren bir dikey anlaşmaya
ilişkindir. Türkiye’de faaliyet gösteren sağlayıcı konumundaki bazı otellerin
Kazakistan’da sadece Tez-Tur ile anlaşma yapması şikâyet edilmektedir. Bir başka
deyişle, bu otellerin Kazakistan’dan sadece Tez-Tur aracılığıyla gelen turistlere
hizmet verdiği, Kazakistan’daki diğer acentelere otel hizmeti sunmadığı iddia
edilmektedir.
Şikâyet dilekçesinde, Tez-Tur ile münhasır anlaşma imzaladıkları ve bu anlaşma
nedeniyle Kazakistan turizm acentelerinin müşterilerini kabul etmedikleri iddia edilen
otellerin sayısı yaklaşık 20’dir. Akdeniz ve Ege sahillerinde bulunan bu oteller 150
genellikle beş yıldızlı olup, bunlardan Amara Oteller Grubu hâlihazırda Alkan Grup
iktisadi bütünlüğü içindedir.
Münhasır satış anlaşmaları, rekabet hukuku bakımından, ana unsuru sağlayıcının
yalnızca tek bir alıcıya ya da sınırlı sayıda alıcıya satması olan “sınırlı dağıtım
grubu”nda yer alan dikey anlaşma türleridir. Bu anlaşmalarda başlıca üç tür rekabet
sınırlaması söz konusu olabilir:
- Belirli alıcılar ilgili pazardaki mal veya hizmetleri belirli sağlayıcılardan temin
edemediğinden, alım pazarının rakiplere kapatılması,
- Rakip sağlayıcıların çoğu veya tamamı alıcı sayısını sınırladığı zaman, yeniden
satıcı düzeyinde veya sağlayıcı düzeyinde rekabet karşıtı işbirliği yapılmasının 160
kolaylaşması,
- Daha az yeniden satıcı söz konusu olacağından marka içi rekabetin azalması veya
ortadan kalkması.
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığının 2007 yılı verilerine göre Türkiye genelinde 776’sı
turizm yatırım belgeli, 2.514’ü turizm işletmesi belgeli toplam 3.290 turizm belgeli
konaklama tesisi bulunmaktadır. Bunlardan 875’i Ege Bölgesi’nde, 970’i ise Akdeniz
Bölgesi’ndedir. Ülkemizdeki 5 yıldızlı otel sayısı ise 238’i işletme belgeli, 141’i ise
yatırım belgeli olmak üzere toplam 379’dur. Ülkemizde turizmin, münhasır
anlaşmaya taraf oteller de dâhil olmak üzere, Ege ve Akdeniz sahillerinde
yoğunlaşmış olması ve bu bölgelerin yoğun turistik konaklama tesisi potansiyelinin 170
bulunması nedenleriyle, alıcı tur operatörleri açısından benzer niteliklerde alternatif
konaklama tesisi bulunması mümkündür. Üst pazardaki sağlayıcılar/oteller
bakımından ise, otellerin Tez-Tur dışında çok sayıda alternatif müşterilerinin ya da
acentelerinin bulunduğu göz önüne alındığında, herhangi bir rekabet karşıtı etkinin
oluşmayacağı anlaşılmıştır. Nitekim Kazakistan’dan ülkemize gelen turist sayısı
yaklaşık 195.000 iken, ülkemize gelen toplam turist sayısı 23.000.000’un üzerindedir.
Öte yandan, şikâyete konu münhasır anlaşma sonucunda, otelcilik hizmetlerinin
Kazakistan’daki rakip tur şirketlerine kapatılması, rakip sağlayıcıların çoğu veya
tamamı alıcı sayısını sınırladığı zaman Kazakistan’dan gelen turistlere hizmet sunan
oteller arasında veya turizm acenteliği pazarında rekabet karşıtı işbirliği yapılmasının 180
kolaylaşması ve Kazakistan’daki, Türkiye’ye yönelik turizm acenteliği pazarında
rekabetin ortadan kalkması etkisinin doğmasının mümkün olduğu anlaşılmaktadır.
09-20/404-99
5
Bu değerlendirmeler sonucunda şikâyet konusu uygulamaların Türkiye mal ve hizmet
piyasalarını etkilemediği, dolayısıyla 4054 sayılı Kanun kapsamında herhangi bir
işlem yapılmasına gerek olmadığı kanaatine varılmıştır.
J. SONUÇ
Başvuru konusuna ilişkin olarak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun
çerçevesinde herhangi bir işlem yapılmasına gerek bulunmadığına OYBİRLİĞİ ile
karar verilmiştir. 190
Full & Egal Universal Law Academy