Rekabet Kurumu Başkanlığından,
REKABET KURULU KARARI
Dosya Sayısı : 2009-4-27 (Muafiyet)
Karar Sayısı : 09-20/407-101
Karar Tarihi : 29.4.2009
A. TOPLANTIYA KATILAN ÜYELER
Başkan : Prof. Dr. Nurettin KALDIRIMCI (Başkan V.)
Üyeler : Süreyya ÇAKIN, Mehmet Akif ERSİN, Dr. Mustafa ATEŞ, 10
İsmail Hakkı KARAKELLE, Murat ÇETİNKAYA
B. RAPORTÖRLER : Mehmet YANIK, Kerem TOMUR, Canan KARAMANOĞLU
C. BİLDİRİMDE
BULUNAN : - Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
- Fortis Bank A.Ş.
D. TARAFLAR : - Yapı ve Kredi Bankası A.Ş.
Büyükdere Cd. Çamlık Sk. Yapı Kredi Plaza D Blok K:3 20
Levent/İstanbul
- Fortis Bank A.Ş.
Yıldız Posta Cd. No:54 Gayrettepe/İstanbul
E. DOSYA KONUSU: Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. (Yapı Kredi) ve Fortis Bank
A.Ş. (Fortis Bank) arasında 30.1.2009 tarihinde imzalanan “2.6.2008 tarihinde
imzalanan Yapı Kredi-Fortis Bank World Kredi Kartı Programı İşbirliği
Sözleşmesi’ne Ek Sözleşme”ye menfi tespit belgesi verilmesi veya muafiyet
tanınması talebi.
30
F. DOSYA EVRELERİ: Kurum kayıtlarına 6.2.2009 tarih ve 968 sayı ile giren
başvuru üzerine düzenlenen 22.4.2009 tarih ve 2009-4-27/MM-09-MY sayılı
Muafiyet Ön İnceleme Raporu 24.4.2009 tarih ve REK.0.08.00.00-130/123 sayılı
Başkanlık Önergesi ile 09-20 sayılı Kurul toplantısında görüşülerek karara
bağlanmıştır.
G. RAPORTÖRLERİN GÖRÜŞÜ: İlgili Rapor’da,
- Bildirimi yapılan Sözleşme’ye, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı Rekabetin
Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi nedeniyle,
menfi tespit belgesi verilemeyeceği, 40
- Sözleşme’ye taraf teşebbüslerin rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle, söz konusu
Sözleşme’nin 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden yararlanamayacağı,
- 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesinde belirtilen şartların karşılandığı göz önüne
alınarak, bildirim konusu Sözleşme’ye, anılan kanun maddesinin ikinci fıkrası
çerçevesinde muafiyet tanınması gerektiği
09-20/407-101
2
görüşlerine yer verilmiştir.
H. İNCELEME VE DEĞERLENDİRME
50
H.1. İlgili Pazar
H.1.1. Ürün Pazarı
Bildirimin konusu dikkate alınarak, ilgili ürün pazarı “çok markalı kredi kartları ihracı
pazarı” (issuing) ve “üye işyeri edinme pazarı” (acquiring) olarak belirlenmiştir.
H.1.2. Coğrafi Pazar
Dosya mevcudu bilgiler çerçevesinde, ilgili coğrafi pazar “Türkiye” olarak tespit
edilmiştir.
H.2. Bildirime Konu Sözleşme 60
Yapı Kredi ile Fortis Bank arasında 2.6.2008 tarihinde “Yapı Kredi-Fortis Bank
World Kredi Kartı Programı İşbirliği Sözleşmesi” imzalanmıştır. İmzalanan bu
Sözleşme’de, Fortis Bank'ın kendisine ait “Fortis Bank Kredi Kartları (İdeal
Kart)”nın üzerine bir kabul markası olarak Yapı Kredi’ye ait “World” lisansı altında
“World” logosunun basılmasına ve bu sayede Fortis Bank tarafından belirlenen ve
World sistemine dahil edilen Fortis Bank kredi kartlarının World üye işyerlerinde
taksitli işlem yapabilmesine olanak tanıyacak düzenlemeler yapılmıştır. Söz konusu
Sözleşme’ye 14.8.2008 tarih ve 8-50/726-285 sayılı Kurul kararı ile 4054 sayılı
Kanun’un 5. maddesi uyarınca bireysel muafiyet tanınmıştır.
Bildirim konusu Sözleşme ise daha önce taraflar arasında imzalanan İşbirliği 70
Sözleşmesi’ne ek olarak düzenlenmiş olup, işbirliğinin ikinci adımı olarak Fortis
Bank’ın Yapı Kredi ile çakışmayan üye işyerlerini World üye işyerine
dönüştürmesini ve yeni World üye işyeri kazanabilmesini, Fortis Bank tarafından
belirlenen ve Yapı Kredi sistemine dahil edilen Fortis Bank World üye işyerlerinin
Yapı Kredi ve Fortis Worldcardlar’la taksitli işlem yapabilmelerini, Worldpuan
kazandırıp harcatabilmelerini ve World sistemi kapsamında yürütülen kampanya ve
uygulamalara dahil edilebilmelerini kapsamaktadır.
H.3. Yapılan Tespitler ve Hukuki Değerlendirme
80
H.3.1. Sözleşme Hükümlerinin İncelenmesi
Bildirime konu Sözleşme’nin “Amaç ve Konu” başlıklı 2. maddesinde, Sözleşme’nin
amacı; 2.6.2008 tarihinde imzalanan Yapı Kredi-Fortis Bank World Kredi Kartı
Programı İşbirliği Sözleşmesi kapsamında ve anılan Sözleşme’nin eki ve ayrılmaz
bir parçası olarak, Fortis Bank ile Yapı Kredi’nin aralarında kurduğu “Kredi Kartı
İşbirliği Projesi”nin 2. aşamasının ayrıntılarının belirlenmesi olarak belirtilmiştir.
Projenin ikinci aşaması, söz konusu Sözleşme çerçevesinde Fortis Bank'ın gerekli
altyapı çalışmaları tamamlandıktan sonra, Yapı Kredi World üye işyerleri ile
çakışmayan üye işyerlerini World üye işyeri olarak World sistemine dahil etmesini
kapsamaktadır. 90
09-20/407-101
3
Sözleşme’nin “Kapsam ve uygulama esasları” başlıklı 4. maddesinde aşağıdaki
hükümler yer almaktadır:
“4.1. Fortis tarafından World Üye İşyeri yapılacak üye işyerlerinde kullanılacak
fiyatlama standartları Yapı Kredi tarafından belirlenecek olup Fortis tarafından aynı
isimle (Ör: Yapı Kredi taksitli işlem komisyonu kalemi, Fortis’de de aynı isimle
kullanılacaktır.) ve yanı içerikle (Ör: Yapı Kredi taksitli işlem komisyonu giyim
sektörü için %2 ise, Fortis’de de giyim sektöründen üye işyerleri World Üye İşyeri
yapılırken taksitli işlem komisyonu %2 uygulanacaktır.) kullanılacaktır.
World Üye İşyeri fiyat/ücret kalemlerinde meydana gelecek değişiklikler Yapı Kredi
tarafından Fortis’e en geç geçerli olacağı gün iletilecek ve Fortis tarafından Fortis 100
World Üye İşyerlerinde aynı gün değişiklikler yapılacaktır.
Referans olmayan kalemler için bankalar diğer tarafa bilgi vererek bağımsız ücret
ve faiz oranı belirleyebilecektir.
4.2. Fortis tarafından World sistemine katılacak üye işyerleri hem peşin hem taksitli
işlemlerde, Yapı Kredi tarafından iletilen oranlarda Worldpuan vereceklerdir.
Worldpuan vermeyen World üye işyeri olamayacaktır.
4.3. Fortis World üye işyeri olarak World sistemine katacağı üye işyerlerinin, Yapı
Kredi’nin … belirlediği World sisteminin genel stratejisi ve kuralları içerisinde
olacağını ve Fortis World Üye İşyerlerinin, Yapı Kredi’nin belirlediği World
sistemindeki üye işyerleri için geçerli koşul ve prensiplere uymasını sağlayacağını 110
beyan, kabul ve taahhüt eder.
…
4.6. Tarafların, ilgili kampanya ve özel fiyatlama maliyetlerinde mutabık kalmaları
şartıyla işbu sözleşme hükümleri çerçevesinde Yapı Kredi ve Fortis Worldcardları
Fortis’in tüm World Üye İşyerlerinde, Fortis ve World kampanyalarından Yapı Kredi
World Üye İşyerleri ile aynı koşullarda faydalanabilecektir. Yapı Kredi Fortis World
Üye işyerlerinde de geçerli olması gerekecek kampanya ve/veya özel fiyatlama
konusunda Fortis’e 2 gün önceden yazılı olarak zorunlu hallerde en geç geçerli
olacağı gün bilgi verecek ve Fortis, kampanyaya katılmasa bile Yapı Kredi
Worldcard’lar için aynı gün içerisinde ilgili kampanya ve/veya özel fiyatlamaları 120
sisteminde tanımlayacak ve sahada geçerli kılacaktır.
4.8. Fortis World sistemine kattığı Fortis World Üye İşyerlerinin bir kısmında veya
tamamında Yapı Kredi ve/veya Fortis Worldcard’lar için geçerli kampanya
düzenlemeyecektir. Fortis tarafından Yapı Kredi’nin onayı alınarak yapılacak
sektörel uygulamalar bunun dışındadır.”
Sözleşme’nin 4 maddesine bakıldığında, Fortis Bank’ın World üye işyeri olarak
World sistemine dahil edeceği üye işyerlerinde uygulayacağı fiyatlama
standartlarının Yapı Kredi tarafından belirlenmesi öngörülmüştür. Bu düzenlemeler
ile aynı kredi kartı ağına dahil iki banka kredi kartının üye işyerlerinde
uygulayacakları üye işyeri komisyon oranlarının aynı olması amaçlanmaktadır. Her 130
iki bankanın da World üye İşyerlerinde uygulayacakları prensip ve koşulların aynı
olması bu iki bankanın üye iş yeri edinme pazarında rekabet etmelerinin önüne
geçen düzenlemelerdir.
09-20/407-101
4
H.3.2. Menfi Tespit Değerlendirmesi
4054 sayılı Kanun’un 4. maddesinde “Belirli bir mal veya hizmet piyasasında
doğrudan veya dolaylı olarak rekabeti engelleme, bozma ya da kısıtlama amacını
taşıyan veya bu etkiyi doğuran veya doğurabilecek nitelikte olan teşebbüsler arası
anlaşmalar… hukuka aykırı ve yasaktır.” hükmü yer almaktadır. 4054 sayılı
Kanun’un uygulaması bakımından teşebbüs niteliğini haiz Yapı Kredi ile Fortis 140
Bank, bankacılık hizmetleri ve inceleme konusu bakımından ilgili ürün pazarı olarak
belirlenen kredi kartları pazarında birbirlerine rakip durumdadırlar. Bu çerçevede,
aynı piyasada faaliyet gösteren ve birbirine rakip olan iki teşebbüsün bir kredi kartı
programını paylaşmak üzere akdettikleri bir sözleşmenin rekabeti kısıtlayıcı
nitelikte olacağı ve bu nedenle 4. madde yasağına tabi olacağı; dolayısıyla
bildirime konu Sözleşme’ye Kanun’un 8. maddesi çerçevesinde menfi tespit belgesi
verilmesinin mümkün olmadığı kanaatine varılmıştır.
Ayrıca, Sözleşme’nin kapsamı ve uygulama esaslarını düzenleyen, Fortis
tarafından World üye işyeri yapılacak firmalarda kullanılacak fiyatlama
standartlarının Yapı Kredi tarafından belirleneceği ifadesinin yer aldığı 4.1. 150
maddesi; Fortis Bank'ın, Fortis World üye işyerlerinin Yapı Kredi’nin belirlediği
World sistemindeki üye işyerleri için geçerli koşul ve prensiplere uymasını
sağlayacağını beyan, kabul ve taahhüt ettiği 4.3. maddesi; tarafların, ilgili
kampanya ve özel fiyatlama maliyetlerinde mutabık kalmaları şartının arandığı 4.6.
maddesi ve Fortis’in World sistemine kattığı Fortis World üye işyerlerinin bir
kısmında veya tamamında Yapı Kredi ve/veya Fortis Worldcard’lar için geçerli
kampanya düzenlemeyeceğinin kararlaştırıldığı 4.8. maddesi rekabeti kısıtlayıcı
niteliktedir. Bu maddeleriyle de, teşebbüsler arası rekabeti sınırlayıcı bir anlaşma
niteliğinde olan Sözleşme’ye, 4054 sayılı Kanun’un 4., 6. ve 7. maddelerine aykırı
olmadığına dair bir menfi tespit belgesi verilmesi mümkün değildir. 160
H.3.3. Grup Muafiyeti Değerlendirmesi
2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği kapsamında
değerlendirilecek anlaşmalar üretim ve dağıtım zincirinin farklı seviyelerinde
faaliyet gösteren iki ya da daha fazla teşebbüs arasında belirli bir mal veya
hizmetin alımı, satımı yahut yeniden satımı amacıyla yapılan anlaşmalardır. Bir
diğer ifade ile anılan Tebliğ kapsamında değerlendirilebilecek nitelikte bir
sözleşmenin öncelikle teşebbüsler arası dikey bir ilişkiyi düzenlemeye yönelik
olması gerekmektedir.
Yapı Kredi ve Fortis Bank çok markalı kredi kartları pazarında faaliyet gösteren
teşebbüslerdir. Her iki banka da kredi kartları ihraç etmekte ve işyerleri ile 170
anlaşmalar yapmaktadır. Dolayısıyla Sözleşme’ye taraf teşebbüsler ilgili ürün
pazarı bölümünde yer verilen iki pazarda da birbirine rakip konumundadırlar ve
taraflar arasında yapılan Sözleşme dikey bir ilişkiye yönelik olarak
düzenlenmemiştir. Bu hususlar dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme’yi
2002/2 sayılı Tebliğ’in kapsamında bir değerlendirmek mümkün değildir.
H.3.4. Bireysel Muafiyet Değerlendirmesi
Menfi tespit alamayan ve 2002/2 sayılı Tebliğ’in sağladığı muafiyetten de
yararlanamadığı tespit edilen Sözleşme’ye bireysel muafiyet tanınabilmesi için
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen koşulların sağlanması gerekmektedir.
09-20/407-101
5
a) Malların üretim veya dağıtımı ile hizmetlerin sunulmasında yeni gelişme ve 180
iyileşmelerin ya da ekonomik veya teknik gelişmenin sağlanması
Söz konusu ek Sözleşme ile Fortis Bank'ın Yapı Kredi ile çakışmayan üye
işyerlerini World üye işyerine dönüştürmesi ve yeni World üye işyeri kazanabilmesi
sağlanmaktadır. Böylece Fortis Bank tarafından belirlenen ve Yapı Kredi World
sistemine dahil edilen Fortis Bank World üye işyerlerinde Yapı Kredi ve Fortis Bank
Worldcardlara taksitli işlem yaptırabilecek Worldpuan kazandırılıp harcatabilecektir.
Bu uygulama ile çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri edinme pazarında
kapalı ağ olarak faaliyet gösteren World üye işyeri ağının genişlemesi söz konusu
olacağından, Sözleşme’nin Kanun’un 5. maddesinin (a) bendini karşılaması için
gereken ekonomik gelişme ve iyileşmenin sağlandığı kanaatine varılmıştır. 190
b) Tüketicinin bundan yarar sağlaması
4. madde anlamında rekabeti sınırlayıcı etkileri olan bir anlaşmaya muafiyet
tanınabilmesi için gerekli ikinci olumlu koşul iyileşme ve gelişmelerin tüketiciye
yansıtılmasıdır. Fiyatlar seviyesindeki düşüş, hizmet sunumunun iyileştirilmesi,
satış sonrası etkin hizmetler, ürün çeşitliliğindeki artış, tüketicinin ürüne daha kolay
ulaşımı, malın arzında devamlılık gibi koşullar tüketicinin sağlayacağı yararlar
olarak değerlendirilebilir.
Dosya kapsamında değerlendirilen Sözleşme ile birlikte Yapı Kredi ve Fortis Bank
Wolrdcard kullanıcıları Fortis Bank World üye işyerlerinde de World sistemi
kapsamında yürütülen kampanya ve uygulamalardan faydalanabileceklerdir. Aynı 200
zamanda üye işyerleri de daha fazla müşteriye ulaşabilecektir. Üye işyerleri Yapı
Kredi ya da Fortis Bank arasında serbestçe tercih yapabilecektir. Dolayısıyla
Sözleşme ile daha fazla tüketicinin ve üye işyerinin fayda görmesi muafiyetin ilgili
şartının karşılanması açısından önemlidir.
c) İlgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmaması
Muafiyet kararı verilmesinde aranan bu ilk olumsuz şarta göre, muafiyete konu
anlaşma ilgili piyasanın önemli bir bölümünde rekabetin ortadan kalkmasına neden
olmamalıdır. Bir başka deyişle sağlanan ekonomik gelişme veya fayda ile
tüketicinin bundan yarar sağlaması rekabetin ortadan kaldırılması sonucunda elde
ediliyor olmamalıdır. 210
2008 yılı Aralık ayı itibarıyla kredi kartı alışveriş ciroları bakımından hesaplanan
pazar paylarına bakıldığında Yapı Kredi’nin pazar payı %(….); Fortis Bank'ın ise
%(…)’dir. Diğer taraftan Yapı Kredi’nin takipçisi olan Garanti Bankası’nın %(….),
Akbank’ın %(…) ve İş Bankası’nın ise %(…) düzeyinde pazar payı bulunmaktadır.
Görüldüğü üzere Yapı Kredi’nin açık ara üstünlüğü bulunmamakta, rakipleri
tarafından yakından takip edilmektedir. Bu çerçevede, Fortis Bank’ın Türkiye’deki
pazar payının sınırlı olduğu da dikkate alındığında, bildirime konu Sözleşme’nin
ilgili pazarın önemli bir bölümünde rekabeti ortadan kaldırmayacağı ve muafiyetin
bu koşulunun sağlandığı kanaatine varılmıştır.
220
09-20/407-101
6
d) Rekabetin (a) ve (b) bentlerindeki amaçların elde edilmesi için zorunlu
olandan fazla sınırlanmaması
Kanun’un 5. maddesinde öngörülen bu son koşula aykırılık izlenen amacın elde
edilmesi için rekabetin gereğinden fazla sınırlanmaması ya da rekabetin
sınırlanmasının gereğinin dahi bulunmaması halinde olabilir. Teşebbüsler prensip
olarak anlaşma ile amaçladıkları ekonomik yararların gerçekleştirilmesinde rekabeti
en az sınırlayıcı yöntemi tercih etmekle yükümlüdürler.
14.8.2008 tarih ve 8-50/726-285 sayılı Kurul kararı ile bireysel muafiyet tanınan
Sözleşme ile birlikte, Yapı Kredi çok markalı kredi kartlarına yönelik üye işyeri 230
edinme pazarında, kapalı ağ olarak faaliyet gösteren World üye işyeri ağını Fortis
Bank kredi kartı kullanıcılarına açmıştır. Bu şekilde Fortis Bank mevcut üye işyeri
ağını büyütmeye gerek kalmaksızın ihraç ettiği kartları Yapı Kredi’nin ağında
kullandırma imkânına sahip olmuştur. Dosya kapsamında incelenen Sözleşme ise
bireysel muafiyet tanınan Sözleşme’nin devamı niteliğindedir. Bu ek Sözleşme’yle
birlikte taraflar arasında yapılan kredi kartı işbirliğinin ikinci aşamasına
geçilmektedir. Sözleşme’de, üye işyeri edinme pazarında Yapı Kredi’nin
belirlediğinden daha cazip koşullar sunmaması için, Fortis Bank’a getirilen bazı
kısıtlamalar mevcuttur. Sözleşme’ye göre Fortis Bank World sistemine dahil
edeceği Fortis Bank World üye işyerlerinde, üye işyeri fiyatlaması gibi hususlarda 240
Yapı Kredi’den bağımsız hareket edemeyecektir.
Sözleşme’deki bu hükümlerin iki banka arasındaki rekabeti büyük ölçüde ortadan
kaldırdığı açıkça görülmektedir. Ancak, işlemin niteliği gereği Yapı Kredi’nin World
ağına dahil edeceği ve aynı fırsatlarından faydalandırdığı diğer rakiplerinin
kendisinden daha makul üye işyeri fiyatlaması sunması durumunda üye işyeri
edinmede zorluk yaşayacağı düşünüldüğünde, getirilen bu kısıtlamaların böyle bir
işbirliğinin yapılması için makul ve gerekli olduğu anlaşılmaktadır. Aksi takdirde
Yapı Kredi’nin böyle bir işbirliği yapmasında hiçbir motivasyonu olmayacak, diğer
taraftan da Fortis Bank’ın Türkiye pazarında tek başına pazarda öncü olan
rakipleriyle aynı etkinlikte faaliyet göstermesi de oldukça zor olacaktır. Sonuç 250
olarak, işbirliği ile elde edilen ekonomik iyileşme ve tüketici faydaları göz önüne
alındığında, Sözleşme’deki son koşulun da sağlandığı neticesine varılmıştır.
Bu çerçevede, Kanun’un 5. maddesinde belirtilen koşulları sağlayan bildirime konu
Sözleşme’ye bireysel muafiyet verilmesi gerektiği kanaatine varılmıştır.
I. SONUÇ
Düzenlenen rapora ve incelenen dosya kapsamına göre,
1. Yapı ve Kredi Bankası A.Ş. ile Fortis Bank A.Ş. arasında 30.1.2009 tarihinde
imzalanan “2.6.2008 tarihinde imzalanan Yapı Kredi-Fortis Bank World Kredi Kartı
Programı İşbirliği Sözleşmesi’ne Ek Sözleşme”ye, çeşitli hükümlerinin 4054 sayılı 260
Rekabetin Korunması Hakkında Kanun’un 4. maddesine aykırılık teşkil etmesi
nedeniyle menfi tespit belgesi verilemeyeceğine,
2. Taraflarının ilgili ürün pazarında rakip teşebbüsler olmaları nedeniyle,
Sözleşme’nin, 2002/2 sayılı Dikey Anlaşmalara İlişkin Grup Muafiyeti Tebliği
kapsamında grup muafiyetinden de yararlanamayacağına,
09-20/407-101
7
3. 4054 sayılı Kanun'un 5. maddesi çerçevesinde yapılan değerlendirme
sonucunda; anılan maddede belirtilen şartların tamamının karşılandığı göz önüne
alınarak, başvuru konusu Sözleşme’ye 2.6.2008 tarihinden itibaren 5 yıl süreyle
bireysel muafiyet tanınmasına
OYBİRLİĞİ ile karar verilmiştir. 270
Full & Egal Universal Law Academy